Food for thought Interactieve les rond recht op voedsel

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Food for thought Interactieve les rond recht op voedsel"

Transcriptie

1 Food for thought Interactieve les rond recht op voedsel Jaarverslag 2013 l 1

2 1. INLEIDING 1.1 Thema Kennismaking met de kinderrechtenbenadering in projecten rond recht op voedsel. 1.2 Korte omschrijving Het thema recht op voedsel wordt in deze module gebruikt om inzicht te geven in het belang van de kinderrechtenbenadering bij het aanpakken van problemen in het Zuiden. Zowel de theorie over de kinderrechtenbenadering, als de toepassing ervan komen aan bod tijdens activiteiten die actieve inzet vragen van de leerlingen. Eén van onze doelgroepen in het Zuiden, zijn jongeren die een beroeps- of technische opleiding volgen, waardoor deze module zeer geschikt is om te gebruiken in lessen uit verschillende TSO en BSO studierichtingen. Doelgroep: 2de/3de graad secundair TSO/BSO Duur: 2 tot 3 lesuren Inhoud 1. Inleiding 1.1 Thema s 1.2 Korte omschrijving 2. Lesverloop 2.1 Inleiding kinderrechten 2.2 Inleiding voedselzekerheid 2.3 Toepassing kinderrechtenbenadering 2.4 Toepassen kinderrechtenbenadering in projecten van voedselzekerheid 3. Tot slot 3.1 Verloop zelf-test en klasgesprek 3.2 Afronding 3.3 Meer weten 3.4 Meer educatief materiaal Doelstelling(en): Inzicht verkrijgen in kinderrechten in eigen leefwereld en die van leeftijdsgenoten in het Zuiden Inzicht verkrijgen over de impact van situaties van voedselonzekerheid op kinderen/jongeren Inzicht verkrijgen in het belang van de kinderrechtenbenadering in projecten in Noord en Zuid Inzicht verkrijgen in toepassen van de kinderrechtenbenadering Aansluiting bij vakken/eindtermen: SO-VOET context Vakgebied PAV Methode: Klasgesprekken Duo- en groepsopdrachten stellingenronde Materiaal/benodigdheden: Kopieën van bijlagen Grote bladen papier Schrijfgerief Post-its (gekleurde) kaartjes 2 Food for thought 2015 l 3

3 Lesverloop: Er zijn voor deze module 4 onderdelen uitgewerkt, die stapsgewijs leiden naar een beter begrip van/ inzicht over de kinderrechtenbenadering in projecten in het Zuiden. Afhankelijk van tijd, niveau of voorkennis van de leerlingen kunnen de inleidende delen overgeslagen of kort behandeld worden. Trek zeker voldoende tijd uit voor de twee toepassingsonderdelen, vermits hier hoogstwaarschijnlijk een stuk minder voorkennis over bestaat bij de leerlingen. 2. LESVERLOOP 2.1 Inleiding Kinderrechten Duur: Methode: Materiaal: 15 à 20 minuten klasgesprek kaartjes, post its, outprint overzicht kinderrechten Hoewel een globaal idee over kinderrechten vast wel bekend is onder de leerlingen is het een goed idee deze module in te leiden door te starten met een herhaling / opfrissing van de basisconcepten en principes van het Verdrag. Deze oefening hoeft niet te lang te duren als de leerlingen snel tot een opsomming van de meeste rechten komen en ze duidelijk voldoende achtergrond hebben Verloop klasgesprek 1) Overloop met de leerlingen in groep hoe ver de kennis over kinderrechten reikt. Noteer in het groot aan het bord welke rechten aan bod komen. Gebruik indien nodig zelf een overzicht als geheugensteun, bijvoorbeeld deze uit de brochure WBLFT?!, te downloaden via website van het kinderrechtencommissariaat. Tip: Als de leerlingen in groep niet loskomen, werk dan met kaartjes waarop ieder één of meerdere rechten schrijft en overloop deze klassikaal (noteer elk nieuw recht telkens aan het bord). Art. 1 van het in 1989 opgestelde IVRK definieert het kind als ieder mens jonger dan achttien jaar. Dus ook voor jongeren van 2de en 3de graad is dit verdrag van toepassing! Het IVRK wil dat er geen onderscheid zou worden gemaakt tussen verschillende rechten. Door de rechten in één, omvattend instrument bijeen te brengen, was het de bedoeling aan te tonen dat alle rechten even belangrijk en bovendien onderling van elkaar afhankelijk zijn. Het ene recht heeft geen bestaan zonder het andere. Het IVRK legt de nadruk op de benadering van het kind als drager van fundamentele mensenrechten. Het IVRK steunt op vier basisprincipes: non-discriminatie (art. 2); het belang van het kind (art. 3); het recht op overleving en ontwikkeling (art. 6) en het recht op participatie (art. 12). Deze basisprincipes zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Bij elke actie waarbij kinderen rechtstreeks of onrechtstreeks betrokken zijn, moeten de vier principes tegelijkertijd in acht genomen worden. 4 Food for thought 2015 l 5

4 2) Komen de leerlingen vlot tot een opsomming van een groot aantal rechten? Reikt hun kennis verder dan alleen een droge opsomming van rechten? Richtvragen: Kunnen ze ook iets vertellen over de achtergrond van het Verdrag? Weten ze wat de geschiedenis is van het Verdrag? Bestaat het al sinds mensenheugenis? Weten ze of de rechten afdwingbaar zijn? 3) Ga hierop na of de kennis van de kinderrechten oppervlakkig is (beperkt tot opsomming rechten) of dat deze ook herkend worden in hun dagelijks leven en eigen leefwereld. Kunnen ze met andere woorden de toepassing of schending van kinderrechten in hun eigen omgeving benoemen? Richtvragen: Is werken vanaf je 16de tijdens het weekend een vorm van kinderarbeid? Als ouders denken dat hun kind in de problemen zit, mogen zij dan in gsm of computer op zoek gaan aanwijzingen? 6 Buiten een opsomming van rechten die voor hen rechtstreeks van toepassing zijn, is het voor deze module belangrijk dat de leerlingen een verschil zien in verschillende soorten rechten die er zijn. Sta dus zeker stil bij het verschil tussen rechten die voorzieningen garanderen (onderwijs, gezondheidszorg, voedsel, hulpverlening ); rechten die voor bescherming zorgen (tegen uitbuiting, mishandeling, discriminatie, ) en rechten die een stem geven aan kinderen (opkomen voor eigen geloof, mening kunnen geven tijdens echtscheiding van de ouders, ). De onderverdeling wordt ook gemaakt volgens de 3 P s: Provision, Protection en Participation. De samenhang tussen deze 3 P s is net als bij de 4 basisprincipes, heel belangrijk om de bedoeling van het Verdrag duidelijk te maken. Een kinderrechtenbenadering houdt rekening met al die soorten rechten samen in elk afzonderlijk project. Beschermingsrechten van kinderen kunnen onmogelijk gerealiseerd worden als de nodige voorzieningen ontbreken en als kinderen hier niet bij betrokken worden. Ook zal participatie niet mogelijk zijn zonder de nodige voorzieningen. Tip: Een duidelijke toelichting over kinderrechten op maat van deze doelgroep is te vinden op: Tip: Enkele verhalen van jongeren die herkenbaar kunnen zijn voor de leerlingen Afronding Zorg ervoor dat dit klasgesprek niet langer duurt dan nodig voor de snelle opfrissing. Deze module heeft immers niet kinderrechteneducatie tot doel. Voor een handige tool rond kinderrechteneducatie verwijzen we naar meer weten. 2.2 Inleiding voedselzekerheid Duur: Methode: Materiaal: 25 à 30 minuten groepswerk grote stukken papier Het recht op voedsel is zonder twijfel één van de rechten die het snelst in gedachten komt wanneer leerlingen gevraagd worden naar de kinderrechten. Het is jammer genoeg ook één van de rechten die nog steeds op grote schaal geschonden wordt. Bij honger wordt er vaak gedacht aan mensen die getroffen zijn door droogte of oorlog en die gedurende een lange tijd niets te eten hebben. Het is belangrijk voor het opzet van deze module dat de leerlingen inzien dat ook chronische ondervoeding en dus niet enkel acute hongersnood, armoede in stand houdt en heel wat bijkomende rechtenschendingen veroorzaakt Verloop groepswerk 1) Verdeel de leerlingen in kleine groepjes en verwijs naar de opsomming van de kinderrechten (voorzie een oplijsting op het bord of een kopie zie onderdeel Inleiding Kinderrechten). Wijs elk groepje een kinderrecht toe dat door een gebrek aan voedselzekerheid onder druk komt te staan. Geef hen daarop een kwartier de tijd om zoveel mogelijk oorzaken en gevolgen te zoeken tussen het geschonden recht en het tekort aan (gezond) voedsel; bijvoorbeeld recht op onderwijs komt onder druk te staan als kinderen mee moeten instaan voor het gezinsinkomen om een minimum aan voedsel te kunnen kopen. Laat hen deze op grote papieren schematisch voorstellen. De impact van ondervoeding is nergens groter dan bij opgroeiende kinderen! Kinderen en jongeren die met honger naar school gaan, zullen minder goede resultaten halen omdat ze zich onvoldoende kunnen concentreren. Wanneer het gebrek aan gezonde voeding langdurend is, wordt deze concentratiestoornis permanent. Kinderen hebben immers gezonde en dus evenwichtige voeding nodig om normaal te kunnen groeien en voor de ontwikkeling van hun hersenen. Wanneer iemand als kind een tekort had aan bepaalde voedingstoffen, kan dit blijvende schade in de hersenen veroorzaken. Dit negatieve effect is zelfs al te meten wanneer geen sprake van acute honger, het treft immers ook kinderen die in chronische armoede opgroeien en zeer onevenwichtig en ongezond eten. Een gebrek aan voedselzekerheid is steeds gelinkt aan armoede. Werken aan voedselzekerheid heeft dan ook een directe invloed op het verminderen van armoede. Het helpt immers op haar beurt: de toegang tot onderwijs te verzekeren (kinderen moeten minder ingeschakeld worden in het verbouwen van voedsel, of er blijft voldoende van het gezinsbudget over om schoolkosten te betalen), de toegang tot goede werkomstandigheden (door betere scholing, zijn er beter kansen op de arbeidsmarkt) en toegang tot een betere gezondheid (de levensomstandigheden verbeteren en men heeft middelen om medische kosten te betalen). Food for thought 2015 l 7

5 2) Laat na een kwartier afwisselend enkele groepen hun schema voor de klas toelichten. Discussie met of vragen van andere groepen is aan te raden, dit zal helpen om tot het inzicht te komen dat door armoede/ondervoeding heel wat andere rechten geschonden worden Afronding De kans is groot dat tijdens de bespreking van de schema s aan bod komt dat het niet altijd makkelijk is een onderscheid te maken tussen de oorzaak of het gevolg van de schending van de kinderrechten door een tekort aan voedselzekerheid. Bijvoorbeeld: door een tekort aan voedsel, is er een probleem op school, wat de kans vergroot dat men zonder diploma werk moet zoeken, hierdoor is het mogelijk dat er geen werk zal gevonden worden, waardoor men in armoede blijft leven en zo ook minder goed voor de eigen kinderen zal kunnen zorgen. Maak tijd om ter afronding hen enkele voorbeelden te laten geven van zo n oorzaak/gevolg kluwen uit hun dagelijks leven. Dit mag luchtig zijn! Bijvoorbeeld (typisch voor deze leeftijd: te laat naar bed te kort slapen volgende ochtend geen zin om op te staan moeilijk om overdag wakker te blijven - tegen de avond terug klaar wakker waardoor opnieuw te laat in bed -.) 2.3 Toepassing kinderrechtenbenadering Duur: Methode: Materiaal: 25 à 30 minuten stellingenronde kaartjes in 2 kleuren (enkel indien onvoldoende ruimte in klaslokaal voor activiteit) Na het afwerken van de vorige onderdelen, hebben de leerlingen voldoende voorkennis om geïntroduceerd te worden met het belang van de kinderrechtenbenadering in het bestrijden van honger en het gebrek aan voedselzekerheid. In andere modules uit deze bundel komt uitgebreid aan bod dat er heel wat honger is, maar dat er tegelijk voldoende voedsel is voor iedereen ter wereld. Het is dus duidelijk dat er meer aan de hand is rond recht op voedsel en dat dit niet opgelost wordt door nog meer te gaan produceren of eten uit te delen aan mensen wanneer er acute honger is. Met andere woorden, door te kijken naar hoe rechten kunnen verzekerd worden (recht op voedsel voor iedereen), kan ervoor gezorgd worden dat er minder noden ontstaan (minder acute honger of gebrek aan voedselzekerheid). Nodenbenadering Rechtenbenadering Tip: Pols bij de leerlingen of ze het begrip vicieuze cirkel in zulk proces herkennen. Kunnen ze voorbeelden geven van zo n situaties? Kijk op website van vormen voor een heel interessante oefening om vicieuze cirkels te visualiseren Noden lokken vaak beloftes uit: bij elke nieuwe hongersnood wordt er eten uitgedeeld, en overheden wachten bij de volgende hongersnood op de beloofde hulp. Noden zijn niet per se universeel: in vluchtelingenkampen is er steeds nood aan proper water. Noden kunnen worden gerangschikt: na een natuurramp kijkt men vaak eerst naar nood aan verzorging, daarna nood aan eten/water, daarna nood aan nieuw huis, daarna nood aan onderwijs Om aan een nood te voldoen wordt niet altijd gekeken naar de onderliggende oorzaak van het probleem: na een modderstroom na hevige regenval mensen evacueren, impliceert niet dat men voorkomt dat dit opnieuw gebeurt. Individuen zijn objecten van hulp: ze hebben zelden een stem. Motivatie: aan noden voldoen uit liefdadigheid. Rechten impliceren plichten en verplichtingen van o.a. overheden: elk kind heeft recht op bescherming tegen geweld, het is de verplichting van een overheid om mishandeling strafbaar te maken. Rechten zijn universeel: iedereen heeft recht op toegang tot zuiver water, of je nu in een vluchtelingenkamp leeft of in een villa. Rechten zijn onderling afhankelijk ( basisrechten bestaan niet): het recht op voedsel is even belangrijk als het recht op onderwijs; het recht op participatie is even belangrijk als het recht op bescherming tegen mishandeling. Rechten realiseren vraagt steeds aandacht voor brede waaier van oorzaken: het recht op een woning betekent niet automatisch dat men een huis bouwt wanneer er geen (meer) is, maar dat de overheid voorziet dat dit recht kan worden bekomen. Individuen zijn subjecten, kennen hun rechten en kunnen hun mening geven over welke rechten hen ontbreken. Motivatie: rechten realiseren uit verplichting gen. 8 Food for thought 2015 l 9

6 Gericht op onmiddellijke oorzaken: hulp komt vaak op gang na een (natuur)ramp. Men werkt vaak met bijkomende middelen: hongersnood geldinzamelingsactie voor voedsel. Gericht op structurele oorzaken: gebrekkige opleiding voor leerkrachten, maakt slecht onderwijs, dus voorzien in goede lerarenopleidingen. Bestaande middelen eerlijker verdelen: hongersnood betere toegang tot landbouwgrond en eerlijke verdeling van grond en voedsel. Het hebben van een identiteitskaart, is niet echt belangrijk. Elementen voor de bespreking: Wanneer iemand dit niet heeft, is het waarschijnlijk dat deze persoon ook geen officieel geboortebewijs heeft. Zo iemand bestaat dan niet echt en heeft vaak geen medisch dossier, kan geen diploma krijgen of rekening bij een bank openen Verloop stellingronde Aan de hand van onderstaande stellingen komt het verschil tussen noden en rechten aan bod. Vraag de leerlingen telkens of ze akkoord zijn met deze stelling en toe te lichten waarom dit wel of niet het geval is. Tip: Wanneer er voldoende ruimte is, zorg dan voor een ruimtelijke tweedeling van het lokaal waarbij de ene kant Akkoord symboliseert en de andere kant Niet-akkoord. (Indien onvoldoende ruimte, werk dan bijvoorbeeld met 2 kleurkaartjes die ze in de lucht moeten steken, of met handopsteken.) Overal ter wereld hebben jongeren exact dezelfde noden. Elementen voor de bespreking: verschillen in klimaat maken dat er soms heel andere noden zijn qua leefomstandigheden; groot verschil tussen rijke en arme landen met betrekking tot voorzieningen voor jongeren zoals onderwijs, vrije tijdsbesteding, Kinderen in een oorlogssituatie, moeten niet meteen naar school kunnen gaan.. Elementen voor de bespreking: Natuurlijk is het belangrijk dat kinderen in oorlog in de eerste instantie veilig zijn, maar als er gewacht wordt met onderwijs te voorzien, verliezen deze kinderen heel wat kostbare tijd. Vaak zijn scholen ook plekken waar kinderen zich in zo n situaties veilig Afronding Rond nadat de stellingen aan bod gekomen zijn het gesprek af door kort te polsen of ze weten welke noden die zij als jongeren hebben dankzij het IVRK vervuld worden. Dit is een andere manier van werken als in het eerste onderdeeltje waarbij gevraagd werd naar welke rechten ze in de praktijk kennen. Met de vraag op deze manier te stellen worden concrete noden van jongeren benoemd en zo de link gelegd naar het belang van hieraan tegemoet te komen via een rechtenbenadering. Bijvoorbeeld: jongeren hebben nood aan onderwijs op maat van hun capaciteiten zodat zij een goede toekomst kunnen uitbouwen. De overheid wacht niet tot er een studierichting ontbreekt, maar zorgt voor een breed aanbod in verschillende scholen om hieraan te voldoen. Tijdens een hongersnood moet er voldoende eten ter plaatste gebracht worden, hierna is het probleem grotendeels opgelost. Elementen voor de bespreking: is hiermee dan ook de oorzaak van de hongersnood opgelost? Is men dan zeker dat er een tijd voldoende eten zal zijn? En wat met de gevolgen van zo n hongersnood op de ontwikkeling van kinderen, Als kinderen geen onderwijs volgen, is dit omdat er geen scholen zijn in hun buurt. Elementen voor de bespreking: is de toegang dan ook gratis, mogen kinderen wel schoollopen van hun ouders, 10 Food for thought 2015 l 11

7 2.4 Toepassing kinderrechtenbenadering in projecten die werken rond voedselzekerheid Duur: 35 à 40 minuten Methode: klasgesprek, opdracht per twee Materiaal: kopieën bijlages KIYO is er samen met heel wat andere kinderrechtenorganisaties van overtuigd dat werken aan problemen in ontwikkelingslanden, baat heeft bij een doorgedreven kinderrechtenbenadering. Eén van de gedachten hierachter is dat werken op deze manier bijdraagt aan een betrokken houding tov anderen ipv één van geforceerde liefdadigheid. Wanneer men het belang ziet van kinderrechten in ontwikkelingssamenwerking is men immers vaker geneigd ook in eigen omgeving oog te hebben voor de situatie van anderen en ook de eigen situatie mbt rechten beter in te schatten. Is er te weinig tijd voorhanden, of denk je dat het voor deze groep leerlingen teveel lezen en schrijven is? Geef elk groepje dan 1 vraag die ze dan iets uitgebreider uitwerken Afronding Om de bespreking in te leiden of als conclusie van deze oefening kunnen verschillende opdrachten gegeven worden afhankelijk van het niveau van de groep. Laat hen het interview uitschrijven in de vorm van een artikel in een krant (titel, inleiding, ); laat hen het interview naspelen; vraag hen op het internet te zoeken naar beeldmateriaal dat bij dit verhaal past, Verloop duo-opdracht 1) De leerlingen maken kennis met Jean-Baptiste een jongen die een opleiding volgt in het AFEV project. De situatie waarin deze jongen zit, is voor een heel groot deel verschillend met jongeren in België. Het verhaal werd uitgeschreven aan de hand van een interview dat we met hem hadden tijdens een bezoek aan AFEV. AFEV (Action en faveur des enfants vulnerables) richt zich op de sociale en economische reintegratie van jongeren die uitgesloten zijn van de maatschappij De organisatie werkt in Ngozi, één van de grootste steden van Burundi met een groot aantal straatkinderen. Ze biedt jongeren een professionele horecaopleiding aan om zo hun sociale en economische ontwikkeling te bevorderen. De horecasector in Burundi is een groeiende arbeidsmarkt: het aantal restaurants is nog schaars en het productenaanbod en de vakkennis is er vaak beperkt. Daarna gaan ze aan de slag in het restaurant waar de opleiding plaats vindt of in een zaak in de omgeving. 2) Overhandig alle leerlingen een kopie van het verhaal van Jean-Baptiste (zie bijlage 1) en geef hen de tijd dit door te lezen. Onderaan het verhaal staan voor hen volgende vragen opgelijst: - Welke problemen had je voor je hierheen kwam? - Wat deed je voor werk om je familie te onderhouden? - Wat en hoeveel keer per dag eet je familie thuis? - Hoe voel je je hier in het centrum? - Ga je na de opleiding terug bij je familie wonen? - Hoe voel je je in de keuken en het restaurant? - Wat is het belangrijkste als je in de keuken werkt? - Welke kinderrechten ken je en op welke kan je nu meer rekenen in je leven? - Heb je een vraag voor jongeren in België? 3) Nadat iedereen het verhaal gelezen heeft (geef ruimte voor vragen moesten die er zijn), zetten de leerlingen zich per twee samen. De leerlingen gebruiken deze vragen om het verhaal van Jean- Baptiste in de vorm van een interview uit te schrijven. Let wel het verhaal is richtinggevend, de leerlingen mogen elementen toevoegen waarvan ze denken dat ze ook in de antwoorden konden voorgekomen zijn. 12 Food for thought 2015 l 13

8 3. TOT SLOT BIJLAGEN 3.1 Verloop zelf-test en klasgesprek De leerlingen lezen individueel de beschrijving van één van de projecten van KIYO in de Regio van de Grote Meren (zie bijlage 2). Maak vooraf tijd om de regio kort geografisch en geschiedkundig te duiden, kijk hiervoor op de website van KIYO onder: Geef hen samen met het verhaal het stroomdiagram (bijlage 3) dat dient als zelftest (dit mag ook per twee doorlopen worden als de gehele oefening individueel iets te moeilijk zou zijn). 3.2 Afronding Deze oefening is natuurlijk vooral bedoeld om kort de elementen van de kinderrechtenbenadering nog eens aan te halen. Neem de tijd om enkele testen te overlopen: Vraag wie het makkelijk of moeilijk vond. Wat er ingevuld werd wanneer dit gevraagd werd in de test (zoals bijvoorbeeld: welke kinderen er eventueel risico lopen om uitgesloten te worden). Meer weten: Op de website van het kinderrechtencommissariaat is steeds actuele info te vinden over kinderrechten in België hier is ook de brochure WBLFT?! te downloaden. De website waar jongeren terecht kunnen als ze een vermoeden hebben van een klacht is: Merk je dat de leerlingen nog wat meer praktijkkennis over kinderrechten kunnen gebruiken? Onze partner Vormen vzw heeft een handige zoekmachine om allerlei methodieken te vinden Op zoek naar kort en krachtig overzicht van de werking van de projecten van KIYO in het Zuiden om een beeld te scheppen van onze werking? Meer materiaal: KIYO biedt workshops aan op maat van verschillende richtingen uit TSO en BSO. Scholen/leerkrachten die een samenwerking aangaan met KIYO kunnen hierop beroep doen. Neem voor meer informatie contact op met of neem een kijkje op: 14 Food for thought 2015 l 15

9 Bijlage 1 De jongen op deze foto s heet Jean-Baptiste, hij is 18 jaar en woont in Ngozi, een grote stad in Burundi. Hij was net 12 jaar toen zijn vader stierf. Kort daarna verliet zijn moeder de familie omdat het voor een weduwe in Burundi heel moeilijk is om alleen voor haar kinderen te zorgen. Jean-Baptiste werd dus zo als oudste kind in de familie de verantwoordelijke voor zijn vier broers en zussen met wie hij ondertussen bij zijn grootmoeder woonde. In zijn buurt was er bijna niets wat hij kon doen om geld te verdienen, dus hij vertrok naar de hoofdstad om werk te zoeken. Als hij ergens werk had, stuurde hij een groot deel van zijn loon terug naar de familie. Hij hield bijna niets voor zichzelf van de 5 euro die hij gemiddeld per maand verdiende, zodat zijn jongere broers en zussen zeker naar school konden gaan. Een hele tijd was hij huishoudhulp in de keuken van verschillende huizen, maar hij zag snel dat dit werk niet zou blijven duren. Het werken met eten en bedienen van mensen vond hij wel leuk, maar in de hoofdstad was het niet makkelijk om met het weinige geld dat hij had te overleven. Toen hij terug naar zijn familie ging, werkte hij een tijdje met een fietstaxi, maar daarmee verdiende hij nog minder. Terwijl hij moeite bleef doen om ervoor te zorgen dat zijn broers en zussen naar school konden, kwam hij in contact met een project dat in een centrum opleidingen aanbiedt voor jongeren zoals hij. Hij volgt er nu een horecaopleiding en kan in het centrum verblijven. Hier krijgt hij drie maaltijden per dag, een groot verschil met toen hij bij zijn oma woonde. Daar is er onvoldoende eten omdat ze bijna niets meer kunnen planten rondom hun huisje, de grond is er al lang niet meer zo vruchtbaar als vroeger. Jean-Baptiste leert in het centrum niet enkel hoe eten klaar te maken en wat er belangrijk is voor de bediening in een restaurant, de jongeren leren er ook veel over gezond voedsel en hygiëne. Ze leren dat het goed is om af te wisselen en niet enkel bonen en bananen te eten. Er wordt hen geleerd gerechten klaar te maken met verschillende ingrediënten. Na enkele maanden opleiding, gaat Jean-Baptiste op stage. Hiervoor heeft hij een restaurant in de hoofdstad uitgekozen, hierna gaat hij op zoek naar werk. Met het geld dat hij hoopt te verdienen, zal hij zegt hij, zijn broers en zussen blijven helpen om hun school af te maken. Jean-Baptiste is benieuwd naar het leven in België, hij vraagt zich af of jongeren er allemaal naar school gaan Vragen voor het interview: - Welke problemen had je voor je hierheen kwam? - Wat deed je voor werk om je familie te onderhouden? - Wat en hoeveel keer per dag eet je familie thuis? - Hoe voel je je hier in het centrum? - Ga je na de opleiding terug bij je familie wonen? - Hoe voel je je in de keuken en het restaurant? - Wat is het belangrijkste als je in de keuken werkt? - Welke kinderrechten ken je en op welke kan je nu meer rekenen in je leven? - Heb je een vraag voor jongeren in België? 16 Food for thought 2015 l 17

10 Bijlage 2 KIYO werkt met verschillende projecten in het Zuiden waar recht op voedsel een belangrijke rol speelt. In een project in Noord-Kivu (provincie in RDC) worden hiervoor nieuwe dorpen gebouwd. Hieronder lees je waarom en hoe dit gebeurt. Let goed op de woorden in het vet, deze helpen je straks de oefening te maken. Door overbevolking en een tekort aan grond in de bergen werd het heel moeilijk voor gezinnen daar om te overleven van de opbrengsten van landbouw. Een gezin heeft er vaak 10 kinderen en dan is het nodig om voldoende grond te hebben om te kunnen beplanten. Niet alleen is weinig ruimte een probleem om voedsel te verbouwen, mensen komen sneller tot ruzies en conflicten als ze te dicht op elkaar wonen. Deze situaties zijn niet altijd veilig voor kinderen. Om dit probleem op te lossen werden nieuwe dorpen gebouwd onder aan de heuvels, waar niet veel mensen woonden. Omdat het er vol dichtbegroeid woud staat, is het er iets moeilijker om aan landbouw te doen, maar de grond is wel heel vruchtbaar. Eerst werd er gezocht naar stukken grond, waar nieuwe gebouwen konden worden gezet en waar voldoende ruimte is voor gezinnen om te leven. Er is gekeken waar er wegen aangelegd kunnen worden en waar nieuwe gezondheidscentra, huizen en scholen kunnen gebouwd worden. Nu al zijn er positieve resultaten: de eerste school telt niet alleen leerlingen uit de nieuwe dorpen, ook kinderen uit de omgeving kunnen nu genieten van de nieuwe school. Dit toont dat het project ook zorgt voor de verdere ontwikkeling van het gebied. De wegen die tussen de nieuwe dorpen worden aangelegd zorgen ook voor nieuwe economische activiteiten zoals markten en transport. Hierdoor is er wat meer geld in de dorpen om alles goed te onderhouden. Op die manier kan er in de dorpen verder geozrgd worden voor onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid voor de nieuwe en de reeds aanwezige bewoners in het woud. Voor elk nieuw dorp werden honderd gezinnen gezocht. Gezinnen die wilden verhuizen, moesten uitleggen waarom ze in één van de nieuwe dorpen wilden wonen en hoe ze mee wilden zorgen voor het lukken van het project. Na hun verhuis kregen deze mensen opleidingen over de landbouwmogelijkheden, duurzaam waterbeheer, Niet enkel de nieuwe bewoners kunnen gebruik maken van de voorzieningen in het dorp. De mensen die al in het woud woonden, werden gevraagd om vanaf het begin van het project mee te komen helpen en hun mening erover te geven. 18 Food for thought 2015 l 19

11 Bijlage 3 20 Food for thought 2015 l 21

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK Eindtermen: Wereldoriëntatie 3.1* ; 4.13 ; 4.15 ; 5.8 ; 5.9* Sociale vaardigheden 1.6 ; 3 Nederlands 2.9* ; 2.10* ; 3.4 ; 4.6 ; 4.7 Muzische vorming Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche

Nadere informatie

Kinderrechten in ontwikkelingssamenwerkin

Kinderrechten in ontwikkelingssamenwerkin Kinderrechten in ontwikkelingssamenwerkin KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC Infocyclus April 2016 Annelies Maertens (KIYO) PLATFORM KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 2007 nalv wetswijziging

Nadere informatie

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job?

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job? Hoe vind je een job? Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen De leerlingen exploreren de verschillende manieren om aan een baan te geraken. Ze vertrekken van hun eigen ervaringen, interviewen

Nadere informatie

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten:

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten: Ontwerp eens een land (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers ontwerpen een land waar het goed is om te leven. Ze beslissen in het ontwerp: hoe het landschap eruit ziet, waar de mensen leven in

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

Voordoen (modelen, hardop denken)

Voordoen (modelen, hardop denken) week 11-12 maart 2012 - hardop-denktekst schrijven B Voordoen (modelen, hardop denken) Waarom voordoen? Net zoals bij lezen, leren leerlingen heel veel over schrijven als ze zien hoe een expert dit (voor)doet.

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Soorten gezinnen. 2. Vakgebied en vakonderdeel: Wereldoriëntatie / Godsdienst. Eerste graad Tweede graad Derde graad 1 2 3 4 5 6

Soorten gezinnen. 2. Vakgebied en vakonderdeel: Wereldoriëntatie / Godsdienst. Eerste graad Tweede graad Derde graad 1 2 3 4 5 6 Soorten gezinnen 1. Thema: Diversiteit 2. Vakgebied en vakonderdeel: Wereldoriëntatie / Godsdienst 3. Doelgroep Eerste graad Tweede graad Derde graad 1 2 3 4 5 6 4. Duur: 50 min. 5. Doelen Eindtermen Wereldoriëntatie:

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

IK LEER HET SECUNDAIR ONDERWIJS KENNEN 4. 1. Wat na het lager onderwijs?

IK LEER HET SECUNDAIR ONDERWIJS KENNEN 4. 1. Wat na het lager onderwijs? IK LEER HET SECUNDAIR ONDERWIJS KENNEN 4 1. Wat na het lager onderwijs? De leerlingen leren de structuur van het secundair onderwijs kennen. Nederlands: 3.3 en 3.4 Ter voorbereiding kan de leerkracht de

Nadere informatie

Kinderrechten in ontwikkelingssamenwerking

Kinderrechten in ontwikkelingssamenwerking Kinderrechten in ontwikkelingssamenwerking KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS PLATFORM KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Oprichting: 2007 naar aanleiding van wetswijziging

Nadere informatie

A. Jouw rechten! Kinderrechten

A. Jouw rechten! Kinderrechten Dit werkblaadje is van... A. Jouw rechten! Kinderrechten Je hebt ongetwijfeld al gehoord van de Rechten van het Kind. De koningen, presidenten en andere leiders van over de hele wereld hebben gezegd dat

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS

KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS PLATFORM KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Oprichting: 2007 naar aanleiding van wetswijziging Leden: NGO s, BTC, Experten, Doelstelling:

Nadere informatie

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Als je ouders uit elkaar gaan is dat heel ingrijpend. Vaak verandert er nogal wat in je leven. Een rechter wil hierover met je praten tijdens een kinderverhoor.

Nadere informatie

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Als je ouders uit elkaar gaan is dat heel ingrijpend. Vaak verandert er nogal wat in je leven. Een rechter wil hierover met je praten tijdens een kinderverhoor.

Nadere informatie

Van nodig of leuk? tot kinderrechten in de krant

Van nodig of leuk? tot kinderrechten in de krant Van nodig of leuk? tot kinderrechten in de krant (Uit: Recht in de roos) (Uit: het land van Kwien: educatief pakket 2 de en 3 de graad) Doel Kennismaken met kinderrechten. Het onderscheid begrijpen tussen

Nadere informatie

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal Dag van de Rechten van het Kind Kinderrechten Doelstellingen De kinderen leiden uit concrete ervaringen af wat een kinderrecht is. De kinderen zien in hoe belangrijk het is dat kinderrechten gerespecteerd

Nadere informatie

UNICEF en kinderrechten

UNICEF en kinderrechten UNICEF en kinderrechten Informatie voor een gastles Leerdoelen (groep 7 & 8) Leerlingen weten waar UNICEF voor staat en wat UNICEF doet Leerlingen weten dat zij rechten hebben en kunnen een aantal rechten

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Later wil ik worden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Later wil ik worden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Op bezoek bij een interimkantoor. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Op bezoek bij een interimkantoor. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal Dag van de Rechten van het Kind Kinderrechten Doelstellingen De kinderen leiden uit concrete ervaringen af wat een kinderrecht is. De kinderen zien in hoe belangrijk het is dat kinderrechten gerespecteerd

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. Opdracht 1. voor Groep 7 + 8 +

Lesbrief nr 1. Opdracht 1. voor Groep 7 + 8 + Lesbrief nr 1 voor Groep 7 + 8 + ad Downlo ief ook r b deze les.net am op sams Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid. Het doel van

Nadere informatie

Verwerkingsopdrachten bijhet hoofdstuk Mondelinge opdrachten geven Doelstelling 3.

Verwerkingsopdrachten bijhet hoofdstuk Mondelinge opdrachten geven Doelstelling 3. Verwerkingsopdrachten bijhet hoofdstuk Mondelinge opdrachten geven Doelstelling 3. 1 OPDRACHT 1 Bekijk hetvolgende lijstje mondelinge opdrachten. Probeer elke opdracht te analyseren: welke soort opdracht

Nadere informatie

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal

Kinderrechten. Doelstellingen. Materiaal Dag van de Rechten van het Kind Kinderrechten Doelstellingen De kinderen verwoorden wat een kinderrecht is. De kinderen zien in hoe belangrijk het is dat kinderrechten gerespecteerd worden. De kinderen

Nadere informatie

het recht op bescherming tegen schadelijke vormen van werk en uitbuiting het recht op onderwijs het recht op spelen en ontspanning

het recht op bescherming tegen schadelijke vormen van werk en uitbuiting het recht op onderwijs het recht op spelen en ontspanning Ashique s verhaal (Uit: Kompas) Kinderarbeid genereert noodzakelijk inkomen voor families en gemeenschappen. Door het af te schaffen zullen kinderen de grootste slachtoffers worden. Klopt dat? Bij deze

Nadere informatie

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ZET DE BOXEN AAN! Jongeren verkennen verschillende manieren om radio te maken (podcasting, internetradio), beluisteren voorbeelden en zetten de grote lijnen uit voor een eigen radio-uitzending: voor wie?

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

We beperkten ons tot die elementen die ons voor deze versie van Saved by the bell interessant leken.

We beperkten ons tot die elementen die ons voor deze versie van Saved by the bell interessant leken. Armoede en educatie Servaas van der Berg, UNESCO 2008 Achtergrond bij de lessenreeks Saved by the bell Ten geleide Wat volgt is een vertaalde bloemlezing uit het rapport Poverty and Education. Het volledige

Nadere informatie

DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8

DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8 DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8 Inleiding Op 20 november 1989 werd in de Verenigde Naties het Verdrag van de Rechten van het Kind aanvaard. Sindsdien is

Nadere informatie

Naar: Raad van Europa, Compasito: Manual on Human Rights Education for Children

Naar: Raad van Europa, Compasito: Manual on Human Rights Education for Children Wat is aanvaardbaar? Naar: Raad van Europa, Compasito: Manual on Human Rights Education for Children Leeftijd: 6-9 jaar; 9-12 jaar Duur: 60 min. Doelen Kinderen discussiëren over gedrag en houdingen. Wat

Nadere informatie

Sta in je recht. Lessen over (kinder)rechten voor PO

Sta in je recht. Lessen over (kinder)rechten voor PO Sta in je recht Lessen over (kinder)rechten voor Speed-date Wij hebben een rechtsysteem waar iedereen zich aan moet houden. Maar welke rechten zijn dat dan? Welke ken je en welke rechten lijken jou vanzelfsprekend?

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Kinderrechtenverdrag voor kinderen en jongeren Waarom? Alle kinderen in de hele

Nadere informatie

Vind je eigen geld uit

Vind je eigen geld uit Geld graad 2 Vind je eigen geld uit Lesvoorbereiding Print verhaal Meneertje Yamada en de drukbezette zakenman uit en steek hem in een envelop. Print, schrijf zelf (of laat overschrijven) brief 1 van meter

Nadere informatie

Instructieboek Koken. Voor de Mpower-coach

Instructieboek Koken. Voor de Mpower-coach Instructieboek Koken Voor de Mpower-coach juni 2014 Mpower-coach Instructieboek Versie 1.2014 blz. 2 Inhoud: Inhoudsopgave blz. 3 Mpower-coach blz. 5 Thema koken : blz. 7 Module 0: Beginnen met koken blz.

Nadere informatie

Het verhaal van een veroorzaker van een verkeersongeval: les 2 SECUNDAIR ONDERWIJS. Doelgroep. VOETen. Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie

Het verhaal van een veroorzaker van een verkeersongeval: les 2 SECUNDAIR ONDERWIJS. Doelgroep. VOETen. Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie SECUNDAIR ONDERWIJS Het verhaal van een veroorzaker van een verkeersongeval: les 2 Doelgroep Leerlingen van de derde graad secundair onderwijs VOETen Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Waarom? Alle kinderen in de hele wereld hebben rechten. Jij dus ook. Omdat jij

Nadere informatie

UITDAGING 5: Justine helpt de buren

UITDAGING 5: Justine helpt de buren Dit werkblaadje is van... UITDAGING 5: Justine helpt de buren Solidariteit in je eigen omgeving Individuele oefening Heb jij al eens iemand geholpen? Schrijf op wat je deed om die persoon te helpen. Voorbeeld:

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8

Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 Docentenhandleiding Rijksmuseum Groep 7-8 1 Inhoud Voorbereidende les Afsluitende les Aanvullend materiaal bij deze lessen staat op de website: Introductiefilmpje PowerPoint presentatie Werkbladen 2 Voorbereidende

Nadere informatie

Met het Kinderrechtenverdrag

Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Voor kinderen die meer willen weten over kinderrechten Wat is het Kinderrechtenverdrag? Welke rechten heb ik? Zijn Kinderrechten er voor alle kinderen?

Nadere informatie

Liefde, voor iedereen gelijk?

Liefde, voor iedereen gelijk? Seksuele diversiteit graad 2 Lesvoorbereiding Liefde, voor iedereen gelijk? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de verhalen 'Het geheim van Mirjam'

Nadere informatie

Tweede wereldoorlog:

Tweede wereldoorlog: geschiedenis Tweede wereldoorlog: Een bekende Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Tweede Wereldoorlog: een bekende Introduceren thema Tweede Wereldoorlog: een bekende

Nadere informatie

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 8 ... Skype: Online bellen. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 8 ... Skype: Online bellen. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 8... Skype: Online bellen Deze iconen tonen aan voor wie het document is Leerkrachten WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht Waarom? Skype wordt

Nadere informatie

Rechtvaardige Rechters in actie

Rechtvaardige Rechters in actie Lesvoorbereiding Rechtvaardige Rechters in actie Print de personagestickers op etiketten of maak er kaartjes van (zie richtlijnen bij Verwondering). Werk graad 2 Print en knip de identiteitskaarten uit,

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Boomwhackers 2. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Boomwhackers 2. wat is jouw talent? Workshop Handleiding 2 wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1 t/m 12 Hier beschrijven we alle lessen afzonderlijk en we geven

Nadere informatie

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen.

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen. In de vorige les ben je gaan onderzoeken wat je droom is en ik hoop dat je het besluit hebt genomen om elke dag te dromen en dat je een moodboard hebt gemaakt. Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het

Nadere informatie

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE BAAN OP! Een interessant bedrijf kiezen. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Over schulden gesproken

Over schulden gesproken Over schulden gesproken Verhalen uit de praktijk Sandra van der Stege 8 Inleiding In Nederland zijn veel mensen met schulden. Ongeveer 1 op de 5 mensen heeft moeite om elke maand rond te komen. In de schulden

Nadere informatie

Behandelde onderwerpen Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (eventueel: verbanden tussen kinderrechten)

Behandelde onderwerpen Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (eventueel: verbanden tussen kinderrechten) Kennismaking met het IVRK (Uit: verzameling workshops kinderrechten) (Uit: Recht in de roos) Algemeen doel: kennismaken met de verschillende kinderrechten uit het Internationaal Verdrag inzake de Rechten

Nadere informatie

Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8

Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8 Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema s

Nadere informatie

Laat uw leerlingen het artikel Tuinen van de toekomst lezen op pagina 12/13 van 7Days.

Laat uw leerlingen het artikel Tuinen van de toekomst lezen op pagina 12/13 van 7Days. 42 2017 NEDERLANDS INSTRUCTIE (20 MINUTEN) Introductie Laat uw leerlingen het artikel Tuinen van de toekomst lezen op pagina 12/13 van 7Days. Voorkennis activeren Vraag uw leerlingen wat zij al weten over

Nadere informatie

Handleiding leerkracht

Handleiding leerkracht Meer van Galilea Inleiding Thema: het Meer van Galilea en de watervoorziening. Er komt aan de orde waar het Meer van Galilea ligt, bijzonderheden van het meer, het Meer Galilea van de Bijbel en het meer

Nadere informatie

10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn. Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen

10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn. Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen NIEUWS NUMMER 16 Ι JAARGANG 8 Ι augustus 2012 10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen Uw gift goed besteed Cordaid Kinderstem is

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

Sessie 2: Hoe werk je aan de eindtermen Nederlands, ook in andere vakken?

Sessie 2: Hoe werk je aan de eindtermen Nederlands, ook in andere vakken? Sessie 2: Hoe werk je aan de eindtermen Nederlands, ook in andere vakken? Vorm groepjes en verdeel de volgende rollen: groepsleider, verslaggever en tijdbewaker. 1. Eindtermen Nederlands: een verkenning

Nadere informatie

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 > NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 Leerlingen uit het secundair onderwijs mogen vertegenwoordigd zijn als partner op de schoolraad.

Nadere informatie

Leidraad leerkracht 5 de en 6 de leerjaar

Leidraad leerkracht 5 de en 6 de leerjaar Leidraad leerkracht 5 de en 6 de leerjaar INLEIDING 2 Beste leerkracht U plant een buurtboostactie met de kinderen van uw klas. Deze actie wil: kinderen bewust laten worden van wat er in de buurt speelt

Nadere informatie

Intensieve Kortdurende Thuisbegeleiding. Onthaalbrochure voor jongeren. Deze brochure is van:

Intensieve Kortdurende Thuisbegeleiding. Onthaalbrochure voor jongeren. Deze brochure is van: Intensieve Kortdurende Thuisbegeleiding Onthaalbrochure voor jongeren Deze brochure is van: Inhoudstafel Voorwoord 3 Wie zijn we? 4 Wie kom ik tegen? 6 Belangrijke nummers 7 Hoe kan je ons bereiken? 8

Nadere informatie

Je eigen nieuwjaarsbrief

Je eigen nieuwjaarsbrief Je eigen nieuwjaarsbrief Doelgroep Eerste, tweede, derde graad Aard van de activiteit De leerlingen schrijven zelf een nieuwjaarsbrief voor hun ouders. Vooraf Verzamel allerhande nieuwjaarsbrieven: tekstjes

Nadere informatie

aanvullende informatie over de sloppenwijken in Caracas

aanvullende informatie over de sloppenwijken in Caracas Les 3: Overleven in de sloppenwijken / Bijlage I I. Introductie aanvullende informatie over de sloppenwijken in Caracas Er wonen miljoenen mensen in de sloppenwijken van Caracas, verspreid over verschillende

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

De vzw Kids for Uganda is een Belgische organisatie voor ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking.

De vzw Kids for Uganda is een Belgische organisatie voor ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking. Wat is de vzw Kids for Uganda? De vzw Kids for Uganda is een Belgische organisatie voor ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking. De Oegandese kinderen werden als doelgroep uitgekozen, omdat het

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Voedsel onder de loep

Voedsel onder de loep Voeding graad 2 Lesvoorbereiding Voedsel onder de loep Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les Print het krantenartikel 'Voeding kan de aarde redden' 1

Nadere informatie

Rapport dagelijks werk

Rapport dagelijks werk Deel 4 - Planning 1. Rapport dagelijks werk ~ 70 ~ Rapport dagelijks werk Veel leerlingen laten zich telkens weer verrassen door het rapport dagelijks werk. Ik heb niets te doen, zeggen ze de ene week

Nadere informatie

Naverwerking van een bezoek aan

Naverwerking van een bezoek aan Naverwerking van een bezoek aan -Voor leerkrachten secundair onderwijs- Duur: 50 minuten Activiteit Tijd Inhoud Doel: de leerlingen VOET 10 5. Klasgesprek 6. Mijn talentenkaart 5 Nabespreking bezoek Eigen

Nadere informatie

Een nieuw licht op afvalbeheer

Een nieuw licht op afvalbeheer Een nieuw licht op afvalbeheer DOSSIER samen > motiveren Da s proper is een initiatief van FOST Plus vzw en komt voort uit de samenwerking tussen de gewesten en de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Gevecht om geld en macht

Gevecht om geld en macht Gevecht om geld en macht (Uit: Kompas) (Uit: Mensenrechteneducatie in NCZ 2 de graad) Doelstellingen: Inzicht hebben in de onrechtvaardige verdeling van rijkdom in de wereld. Inzicht hebben in de onrechtvaardigheden

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

E-book. 5 werkvormen voor een krachtig actieplan. Mastering Change

E-book. 5 werkvormen voor een krachtig actieplan. Mastering Change E-book 5 werkvormen voor een krachtig actieplan Mastering Change 5 werkvormen voor een krachtig actieplan Door Stefan op de Woerd en Jochem Aubel Het is een grote uitdaging voor veel trainers is om ervoor

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

1 Introductie. We wensen je veel plezier met deze kaarten! Pieternel Dijkstra en Petra Bunnik

1 Introductie. We wensen je veel plezier met deze kaarten! Pieternel Dijkstra en Petra Bunnik 1 Introductie Leerlingen hebben recht op onderwijs dat bij hen past en dat hun individuele capaciteiten laat opbloeien. Deze kaarten helpen leerkrachten en docenten, intern begeleiders, remedial teachers,

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Rechten van het kind. Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind. Verenigde Naties (VN) Dit is een uitgave van Edukans :

Rechten van het kind. Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind. Verenigde Naties (VN) Dit is een uitgave van Edukans : Rechten van het kind Edukans vzw is een onderwijs- en solidariteits-initiatief met expertise en ervaring in het ontwikkelingswerk. Edukans werkt van school tot school, van gemeenschap tot gemeenschap.

Nadere informatie

Les 4 ... E-mail, de elektronische brief. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Les 4 ... E-mail, de elektronische brief. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 4... E-mail, de elektronische brief Deze iconen tonen aan voor wie het document is WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht Waarom? Hoewel de opkomst

Nadere informatie

Arme maaltijd - Rijke maaltijd

Arme maaltijd - Rijke maaltijd Arme maaltijd - Rijke maaltijd Naar: Bord vol kinderrechten UNICEF België (Aan tafel), Krekelboek (Vormen vzw- Wereldwerkplaats) Leeftijd: 6 tot 9jaar Duur: deel 1: 60 min deel 2: 70 min Doelen Kinderrechten

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Van afvalberg tot afvaldal

Van afvalberg tot afvaldal Dag van de Aarde 3 de graad Van afvalberg tot afvaldal Doelstellingen Leerlingen kunnen doelgericht denken door na te denken over de (gewenste) eigenschappen van een gerecycleerd voorwerp. Leerlingen verzamelen

Nadere informatie

Ommekeer. Niet meer worden uitgeschopt door de maatschappij. Om uitgesloten alleen te staan. Maar kunnen naar buiten komen

Ommekeer. Niet meer worden uitgeschopt door de maatschappij. Om uitgesloten alleen te staan. Maar kunnen naar buiten komen Ommekeer Niet meer worden uitgeschopt door de maatschappij Om uitgesloten alleen te staan Maar kunnen naar buiten komen En door reikende handen elkaar recht trekken Mekaar steunen in respect voor elkaar

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Eerste leerjaar B 3.1. Mijn rechten Beroepsvoorbereidend leerjaar 3.1. Mijn rechten Wie ben ik? * De leerlingen ontdekken wie ze zelf zijn - de mogelijkheden

Nadere informatie

Maak het waar hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52446

Maak het waar hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52446 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 18 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/52446 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles

CODE R. Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles CODE R Reflecteren over keuzes & dilemma s in persoonlijke oorlogsverhalen basisles LESBRIEF CODE-R BASISLES In deze lesbrief staan tips en suggesties voor het gebruik van Code-R. Aan de hand van de voorbeeldles

Nadere informatie

Les 1: Kennismaking met fysieke beperkingen

Les 1: Kennismaking met fysieke beperkingen Lessenreeks Kinderen met een fysieke handicap 1 Les 1: Kennismaking met fysieke beperkingen Lesdoelstellingen: Doelstelling 1: De leerlingen kunnen verwoorden wat ze met hun lichaamsdelen kunnen. Doelstelling

Nadere informatie

Les 2, Het Kennisrenspel

Les 2, Het Kennisrenspel Les 2, Het Kennisrenspel Algemene inleiding: In deze tweede les van de lessenserie gaan we het verder hebben over de schijf van vijf, maar gaat het ook over gezonde voeding. In deze les zal er ook aandacht

Nadere informatie

Les 1 Kikker en de Vreemdeling

Les 1 Kikker en de Vreemdeling Les 1 Kikker en de Vreemdeling Benodigdheden: - Kikker en de Vreemdeling voorleesboek - Kaartje met groene en rode stip - Rode en groene kaartjes Algemene beschrijving: Deze les is een inleiding op de

Nadere informatie

voor de leerlingen voor de leerkracht voor de klas

voor de leerlingen voor de leerkracht voor de klas U-Les 3 De advent Leerplandoelen De leerlingen kunnen de advent duiden als een tijd van voorbereiding op Kerstmis. Dat houdt in dat ze U kennismaken met het chanoekafeest bij de joden (lichtfeest). U de

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

JAARVERSLAG Stichting Fadhili

JAARVERSLAG Stichting Fadhili JAARVERSLAG 2015 Stichting Fadhili Inhoudsopgave Voorwoord 2 1. Activiteiten in Afrika 3 A. Burundi 3 B. Democratische Republiek Congo 4 C. Rwanda 6 2. Activiteiten in Nederland 7 A. Fondsenweving 7 B.

Nadere informatie

Waar sta jij? (Uit: Kompas)

Waar sta jij? (Uit: Kompas) Waar sta jij? (Uit: Kompas) Dit is een discussieactiviteit over: de basisvoorwaarden van menselijke waardigheid, het respectievelijke belang van burgerlijke en politieke rechten en van sociale en economische

Nadere informatie

HET GEVECHT OM GELD EN MACHT VOOR WIE BESTEMD? DOEL DUUR

HET GEVECHT OM GELD EN MACHT VOOR WIE BESTEMD? DOEL DUUR HET GEVECHT OM GELD EN MACHT Als je op het einde van de maand geen geld meer hebt om je gsm terug op te laden of om een festivalticket te kopen, ben je dan arm? Neen! Want de maand nadien krijg je opnieuw

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Kinder- en Jongerentelefoon. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen.

Kinder- en Jongerentelefoon. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Advies Kinder- en Jongerentelefoon Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Parlementaire vraag van de heer J. Roegiers over bijkomende subsidiëring van de Kinder- en Jongerentelefoon

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

U gaat luisteren naar verschillende teksten: twee radio-interviews en twee afleveringen van het ETV programma Taal + beroep = werk.

U gaat luisteren naar verschillende teksten: twee radio-interviews en twee afleveringen van het ETV programma Taal + beroep = werk. Hoofdstuk 2 oefening 9 Extra luisteroefeningen U gaat luisteren naar verschillende teksten: twee radio-interviews en twee afleveringen van het ETV programma Taal + beroep = werk. Opgave 1 Kijk bij oefening

Nadere informatie

Handleiding. UNICEF Handleiding lessuggestie Ruilen groep 5-6. Ruilen

Handleiding. UNICEF Handleiding lessuggestie Ruilen groep 5-6. Ruilen UNICEF Handleiding lessuggestie Ruilen groep 5-6 Handleiding Ruilen Alle kinderen in de wereld hebben rechten. In het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties zijn deze opgenomen. Rechten over school,

Nadere informatie

Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie

Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie Landbouw graad 2 Afval als voedsel - voedsel maken zónder olie Lesvoorbereiding Toon de foto's industriële landbouw op het smartboard Print en knip de boomkaarten en de tuinbouwkaarten zoveel keer uit

Nadere informatie