Door: mw. mr. M. Smits 2011/ Corporate governance en btw-toezicht in Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Door: mw. mr. M. Smits 2011/ 2012. Corporate governance en btw-toezicht in Europa"

Transcriptie

1 Door: mw. mr. M. Smits 2011/ 2012 Corporate governance en btw-toezicht in Europa

2 Inhoudsopgave Lijst van gebruikte afkortingen 2 Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Corporate governance Inleiding Corporate governance SOx/Code Tabaksblat Conclusie 8 Hoofdstuk 3 Tax control framework Inleiding Wat is een TCF? Aandachtspunten bij bouw TCF voor btw Conclusie 13 Hoofdstuk 4 De ontwikkeling van toezicht in Nederland Inleiding Verticaal toezicht Horizontaal toezicht Visie op horizontaal toezicht 18 Hoofdstuk 5 Toezicht in Europa Huidig toezicht in Europa De ontwikkeling van toezicht in Europa Toezicht in andere EU landen Visie op toezicht in Europa 28 Hoofdstuk 6 Samenvatting en conclusies 31 Literatuurlijst 33 1

3 Lijst van gebruikte afkortingen BCF HOF OECD OESO PAO Richtlijn SOx TCF TIC WIB WRR Zesde Richtlijn Business control framework Hof van Justitie van de Europese Unie Organization for Economic Co-operation and Development Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling Programma Andere Overheid Richtlijn van de Raad van 28 november 2006, PbEU L 347 (Rectificatie PbEU L 335), betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde, laatstelijk gewijzigd 7 december 2010, PbEU L 326 Sarbanes-Oxly Act Tax Control Framework Tax in control verklaring Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid Zesde Richtlijn 77/388/EEG van de Raad van 17 mei 1977 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der Lid- Staten inzake omzetbelasting - Gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde uniforme grondslag 2

4 Hoofdstuk 1 Inleiding Corporate governance, tax compliance, tax risk management, tax control framework. Allemaal begrippen die in de fiscale praktijk in Europa, en elders in de wereld, tijdens de afgelopen jaren hun intrede hebben gedaan. En allemaal begrippen die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. De meerderheid van de bedrijven wil compliant zijn en fiscale risico s beperken tot een voor de organisatie acceptabel niveau. Compliant gedrag is belangrijk voor bijvoorbeeld het voorkomen van financieel risico, commercieel risico en imago/reputatieschade. Denk aan de ING-lease-constructie die het nieuws heeft gehaald 1. Aangezien bedrijven zich meer en meer bezig houden met het beheersen van fiscale risico s komt de vraag op of de belastingdienst haar toezicht anders moet invullen. Het primaire doel blijft het zorgen voor naleving van fiscale weten regelgeving. Maar beïnvloedt de belastingdienst, door op een andere wijze toezicht te houden, de compliance van bedrijven? In deze verhandeling ga ik in op de samenhang tussen corporate governance en de ontwikkeling van toezicht voor de btw. Verschillende partijen komen hier samen. Onder andere de btw-specialist, die met zijn vaktechnische kennis de risico s voor de btw inventariseert en naast advisering steeds meer aandacht heeft voor het verwerken hiervan in de processen van de onderneming. De onderneming, die zorg draagt voor het aanpassen van de processen en de beheersing hiervan. En de belastingdienst, die in Nederland op deze ontwikkelingen heeft gereageerd door horizontaal toezicht te introduceren. Maar hoe staat het met het toezicht in de andere landen binnen de Europese Unie? En moet de Europese Commissie hier een rol in gaan spelen? In dit kader wil ik een mening vormen over de volgende stelling: Binnen de EU is de wijze van toezicht aan het veranderen. Nederland loopt hierin voorop met horizontaal toezicht. Om te voorkomen dat ieder land op eigen wijze haar toezicht verandert, zal de Europese Commissie het toezicht moeten harmoniseren. Ik begin mijn verhandeling met een korte schets van de ontwikkelingen op het gebied van corporate governance en de invloed hiervan op toezicht (hoofdstuk 2). Denk hierbij aan SOx, Code Tabaksblat en de rol van de externe accountant. De introductie van SOx e.d. heeft er voor gezorgd dat corporate governance en tax risk management/tax compliance bij veel bedrijven hoog op de agenda s is gekomen. Een onderneming wil immers verrassingen voorkomen. 1 3

5 Een uitvloeisel van tax risk management is onder andere het tax control framework (TCF). Wat is een TCF en wat zijn de aandachtspunten bij de bouw van een TCF voor de btw (hoofdstuk 3)? Moet de belastingdienst hiervoor richtlijnen opstellen? Daarna komt het onderwerp toezicht aan de orde. Alle belastingdiensten binnen Europa houden toezicht, ieder op zijn eigen manier. In Nederland hebben we het het verticale (repressieve) toezicht en horizontaal toezicht, de nieuwe manier van toezicht houden (hoofdstuk 4). Daarna ga ik in op het gezamenlijke toezicht dat we voor de btw in Europa al hebben. Vervolgens ga ik in op de huidige ontwikkelingen van toezicht in Europa. Ik besteed hierbij onder andere aandacht aan de ontwikkeling van toezicht in enkele andere EU-lidstaten. Daarnaast komen ook de ideeën van de Europese Commissie, zoals zij die in het Groenboek presenteert, aan de orde (hoofdstuk 5). In hoofdstuk 6 eindig ik met een samenvatting en conclusie. 4

6 Hoofdstuk 2 Corporate governance 2.1 Inleiding Enron was in de jaren tachtig van de twintigste eeuw een Amerikaans energiebedrijf, dat vooral gas leverde. In de jaren 90 verlegde Enron de zwaarte van haar activiteiten naar kopen en verkopen van leveringscontracten op de termijnmarkt. In korte tijd investeerde Enron ook miljarden in water, telecommunicatie, metaal, chemie, internet, verzekeringen en andere producten en diensten. In die periode gaf Enron meer uit dan er binnenkwam en hield verliezen uit de boeken door constructies met honderden dochterondernemingen. Toen het bedrijf uiteindelijk tenonder ging, bleek dat managers miljoenen in hun zak stopten, accountants bewijsmateriaal hadden vernietigd, dat het bedrijf de verkiezingscampagnes van vrijwel alle presidentskandidaten, zowel Democraten als Republikeinen, had gefinancierd en dat er bijna duizend dochterondernemingen waren opgezet om belasting te ontduiken en de boekhouding op te fleuren. Na onderzoek door de Amerikaanse financiële controlecommissie (SEC) werd niet alleen duidelijk dat het bedrijf haar winsten lange tijd fors had overdreven, maar bleek ook dat Enron 20 miljard dollar in het rood stond. December 2001 was Enron failliet en stonden de werknemers op straat. In januari 2002 werd een strafrechtelijk onderzoek ingesteld naar de praktijken van Enron, nam de directie ontslag en pleegde een ex-topman zelfmoord. Ook de positie van Arthur Andersen, de accountant van Enron, kwam in het geding. Arthur Andersen had een goedkeurende verklaring voor de jaarrekening van Enron afgegeven, terwijl overduidelijk was dat een en ander niet klopte. Toen de Amerikaanse financiële toezichthouder de administratie bij Arthur Andersen opvroeg, koos dit kantoor er voor om veel stukken te vernietigen. Het Enron-schandaal is uiteindelijk de ondergang van Arthur Andersen geworden. Naast Enron hebben zich nog meer schandalen voorgedaan, onder andere bij Worldcom, Ahold en Parmalat. In essentie komt het er op neer dat de interne en externe controlesystemen van de bedrijven in kwestie onvoldoende bleken te werken en dat dit pas werd geconstateerd toen het te laat was. Deze schandalen leidden wereldwijd tot een verhoogde aandacht voor corporate governance en hebben in een aantal landen geleid tot extra regelgeving. Denk aan de invoering van de Sarbanes-Oxley Act (SOx) in Amerika in 2002, de Code Tabaksblat in Nederland in 2003 en aanpassingen aan en het verplicht stellen van de International Financial Reporting Standards (IFRS). In de paragrafen hierna ga ik kort in op het begrip corporate governance en de hiervoor genoemde regelgeving (met name in relatie tot belastingen). 5

7 2.2 Coporate governance Corporate governance is de Engelse term voor ondernemingsbestuur. Binnen de bedrijfskunde gebruikt men de term voor het aanduiden van hoe een onderneming goed, efficiënt en verantwoord moet worden geleid. Hier hoort ook het afleggen van verantwoording over het gevoerde beleid richting belanghebbenden bij. Denk hierbij aan de eigenaren (aandeelhouders), werknemers en afnemers maar ook aan de samenleving als geheel 2. Bij goed corporate governance-beleid vertaalt de onderneming de belangen van de belanghebbenden naar beleid. Over de resultaten en toekomstverwachting wordt gerapporteerd naar de raad van commissarissen en de aandeelhoudersvergadering. Met een goed beleid in combinatie met transparantie (voor een belangrijk deel afgedwongen door wet- en regelgeving) worden grote fraudezaken zoals het Enron-schandaal en de problemen bij bijvoorbeeld Ahold in beginsel voorkomen. Bepaalde werknemers kunnen in dat geval binnen hun functie en het mandaat dat zij hebben namelijk niet ongezien middelen aanwenden voor eigen gebruik. Specifiek SOx en Code Tabaksblat bevatten een corporate governance code met als doel schandalen in de toekomst te voorkomen. Ook regelgevingen rondom de jaarrekening zijn hierin meegegaan. 2.3 SOx en Code Tabaksblat SOx stelt vergaande eisen aan het ondernemingsbestuur van bedrijven met een beursnotering in de Verenigde Staten. Dus ook buitenlandse bedrijven met een beursnotering in de VS vallen hier onder. SOx bevat regels ter verbetering van het interne controlesysteem van bedrijven rond financiële informatieverstrekking. Bestuurders moeten persoonlijk instaan voor de kwaliteit van de cijfers. Ze moeten verklaren dat ze in control van hun onderneming zijn. Dit geldt aansluitend ook voor de externe accountants die een verklaring afgeven over de cijfers van een onderneming. Zowel 2 De Code-Tabaksblat gebruikt in de Preambule onder punt 3 de volgende definitie: De code gaat uit van het in Nederland gehanteerde uitgangspunt dat de vennootschap een lange termijn samenwerkingsverband is van diverse bij de vennootschap betrokken partijen. De belanghebbenden zijn de groepen en individuen, die direct of indirect het bereiken van de doelstellingen van de vennootschap beïnvloeden of erdoor worden beïnvloed: werknemers, aandeelhouders en andere kapitaalverschaffers, toeleveranciers, afnemers, maar ook de overheid en maatschappelijke groeperingen. Het bestuur en de raad van commissarissen hebben een integrale verantwoordelijkheid voor de afweging van deze belangen, doorgaans gericht op de continuïteit van de onderneming. Daarbij streeft de vennootschap naar het creëren van aandeelhouderswaarde op de lange termijn. Het bestuur en de raad van commissarissen behoren met de belangen van de verschillende belanghebbenden rekening te houden. Vertrouwen van de belanghebbenden dat hun belangen worden behartigd, is een voorwaarde voor hen om binnen en met de vennootschap samen te werken. Goed ondernemerschap, waaronder inbegrepen integer en transparant handelen door het bestuur, alsmede goed toezicht hierop, waaronder inbegrepen het afleggen van verantwoording over het uitgeoefende toezicht, zijn essentiële voorwaarden voor het stellen van vertrouwen in het bestuur en het toezicht door de belanghebbenden. Dit zijn de twee steunpilaren waarop goede corporate governance rust en waarop deze code ziet. 6

8 bestuurders als accountants zijn uiteindelijk persoonlijk aansprakelijk. Simonis 3 constateert dat de regelgeving ook doorwerkt naar veel ondernemingen die niet onder de regelgeving vallen, omdat een nieuwe standaard is geformuleerd die het denken van de toezichthouders op kapitaalmarkten en bestuurskamers beïnvloedt. Artikel 302, titel III SOx verplicht het management bij de publicatie van interim- en jaarcijfers vergaande verklaringen af te leggen met betrekking tot de juistheid van de gepubliceerde informatie. Dit vereist onder meer een intern control framework dat correct, volledig en tijdig informatie oplevert en archiveert en daarnaast tijdig risico s detecteert en verzekert dat compliance verplichtingen worden nagekomen. De verklaringen omvatten ook de informatie die over belastingen wordt verstrekt. In de preambule van de Code Tabaksblat is opgenomen dat de twee steunpilaren waarop goede corporate governance rust, zijn: a. Goed ondernemerschap, waaronder integer en transparant handelen door het bestuur; b. Goed toezicht hierop, waaronder het afleggen van verantwoording over het uitgeoefende toezicht. Beide zijn essentiële voorwaarden voor het stellen van vertrouwen in het bestuur en het toezicht door belanghebbenden. De Code Tabaksblat ziet op deze twee steunpilaren. De Code Tabaksblat stelt eisen aan het ondernemingsbestuur van Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen. De ondernemingsleiding moet een uitspraak doen over de effectiviteit van de interne beheersingssystemen (de mate waarin men in control is). Dit doet men door middel van een in control statement in het jaarverslag. Om een dergelijke verklaring af te kunnen geven, ligt het voor de hand dat een een onderneming beschikt over een business control framework (BCF). Fiscale risico s spelen bij het BCF een belangrijke rol. In diverse bepalingen van de Code Tabaksblat komen belastingen aan de orde. Over belastingen is bij de Best practice bepalingen onderdeel III 5.4 opgenomen: De auditcommissie richt zich in ieder geval op het bestuur ten aanzien van: e. het beleid van de vennootschap met betrekking tot tax planning. 3 Mr. Drs. P.H.M. Simonis, Over Corporate Governance, jaarrekeningenrecht en horizontaal toezicht, WFR 6747, 10 januari

9 In onderdeel II.1, taak en werkwijze van het bestuur, is opgenomen:...het bestuur is verantwoordelijk voor de naleving van alle relevante wet- en regelgeving, het beheersen van de risico s verbonden aan de ondernemingsactiviteiten en voor de financiering van de vennootschap. Het bestuur rapporteert hierover aan en bespreekt de interne risicobeheersings- en controlesystemen met de raad van commissarissen en zijn auditcommissie. In onderdeel II.1.3, Best practice bepalingen, staat: In de vennootschap is een op de vennootschap toegesneden intern risicobeheersings- en controlesysteem aanwezig. In onderdeel II, 1.4 van de Best practice bepalingen staat onder andere dat het bestuur verklaart dat de interne risicobeheersings- en controlesystemen adequaat en effectief zijn en geeft hiervan een onderbouwing. In onderdeel III.1.6 staat dat de Raad van Commissarissen onder andere toezicht houdt op de naleving van wet- en regelgeving. Zowel bij SOx als bij de Code Tabaksblat krijgt de accountant een belangrijke rol toebedeeld. Simonis merkt terecht op dat ook gedacht moet worden aan interne gedragscodes met aandacht voor ethiek, fraudebeleid en dergelijke. 4 Naast de hiervoor genoemde codes speelt het jaarrekeningenrecht in de verschillende landen een belangrijke rol. Er zijn een aantal standaarden volgens welke bedrijven hun jaarrekening opstellen. De regels verschillen en zijn aan wijzigingen onderhevig. Naar aanleiding van de eerder beschreven schandalen zijn deze standaarden aangepast om aan te sluiten op de nieuwe realiteit. In het kader van deze verhandeling ga ik hier niet verder op in. 2.4 Conclusie De diverse corporate governance bepalingen bestrijken een breed gebied en gelden ook voor belastingen. Bedrijven die onder de nieuwe gedragscodes vallen, zullen dus over een fiscaal risicobeheersings- en controlesysteem moeten beschikken waarmee de naleving van fiscale wet- en regelgeving moet zijn geborgd. Deze verplichting zal ook doorwerken naar bedrijven die niet onder SOx of de Code Tabaksblat vallen. Het lijkt daarmee een nieuwe norm te zijn voor verantwoord ondernemen 5. 4 Mr. Drs. P.H.M. Simonis, Over Corporate Governance, jaarrekeningenrecht en horizontaal toezicht, WFR 6747, 10 januari Mr. Drs. P.H.M. Simonis, Over Corporate Governance, jaarrekeningenrecht en horizontaal toezicht, WFR 6747, 10 januari

10 Tussen de individuele regelingen bestaan verschillen, maar in essentie wordt in iedere regeling de top van een bedrijf verantwoordelijk gemaakt voor het in control zijn wat betreft naleving van wet- en regelgeving en juiste informatieverschaffing. Ook dwingen de diverse regelingen veel meer extern toezicht af. Gezien het belang van belastingen en tax-compliance voor een onderneming, is op dit gebied een duidelijke verandering waarneembaar. Waren belastingen eerst het gebied van een enkeling binnen de organisatie inmiddels breidt het zich als een olievlek uit tot zelfs in de bestuurskamer. Fiscaliteit is niet meer een op zichzelf staand onderwerp, maar wordt een onderdeel van het totale bedrijfsproces. Belastingen worden hierdoor steeds meer procesmatig benaderd. Bedrijven hebben een vastgestelde strategie, een intern beheersingssysteem en een toetsing van bestaan en werking van dit systeem. Ook de beheersing van de voor belastingen relevante processen vindt zijn plek in dit systeem. In het volgende hoofdstuk besteed ik dan ook aandacht aan het tax control framework dat veel grotere bedrijven als uitvloeisel van de hiervoor genoemde regelgeving verder hebben opgebouwd en/of verbeterd. Voor de Belastingdienst was bovenstaande een belangrijke aanleiding om haar handhavingspalet uit te breiden met horizontaal toezicht. In het vierde hoofdstuk komt dan ook toezicht aan de orde. 9

11 Hoofdstuk 3 Tax control framework 3.1 Inleiding Naar aanleiding van de ontwikkelingen die ik in het vorige hoofdstuk heb beschreven, is de term tax assurance in beeld gekomen. Tax assurance gaat over het beheersen van fiscale risico s: beheerssystemen, risicomanagement, audit en het in control zijn 6 op het gebied van belastingen. Een tax control framework (TCF) is een middel om de fiscaliteit in te bedden in de processen en deze te beheersen. In de visie van de Nederlandse Belastingdienst moet in het kader van horizontaal toezicht (zie hoofdstuk 4) een belastingplichtige onderneming een TCF opzetten, implementeren en in de praktijk toepassen (opzet, bestaan en werking). Een TCF heeft de beheersing van alle fiscale risico s (en het identificeren van die risico s) van een onderneming als doel. Het TCF ziet daarbij ook op juiste en tijdige betaling en het naleven van wet- en regelgeving. Daarmee sluit deze Nederlandse aanpak aan bij de wereldwijde ontwikkelingen van tax risk management. Hierna ga ik eerst in op de vraag Wat is een TCF? en daarna op de aandachtspunten bij de opbouw van een TCF voor de btw. 3.2 Wat is een TCF? Een TCF wordt door de Belastingdienst in 2008 omschreven als een instrument van interne beheersing, specifiek gericht op de fiscale functie in een bedrijf, met als doel te komen tot juiste, volledige en tijdige aangiften voor alle middelen 7. Ik denk dat het algemener kan worden geformuleerd: een TCF heeft tot doel het beheersen van de geïdentificeerde fiscale risico s. De achterliggende gedachte blijft daarbij altijd het naleven van wet- en regelgeving. Doordat de Belastingdienst specifiek aandacht heeft voor het TCF, krijgt het een zware lading. De meeste ondernemingen beschikken reeds over een business control framework (BCF). Belastingen zijn in veel gevallen al een onderwerp in dit framework. Simpel gesteld is het tegemoet komen aan de eisen van de Belastingdienst, dus niet meer dan het borgen van belastingen in het bedrijfsbrede BCF 8. Door de toenemende mate van aandacht voor belastingen door de ontwikkelingen die ik in hoofdstuk 2 heb genoemd, zal een BCF nog kritischer 6 Eelco van der Enden, Van black box naar fiscaal bewustzijn, Exposé, Thema Tax assurance, april Kennisgroep ZGO, werkgroep TCF, Tax Control Framework, maart Zie ook Noortje van de Water, De btw-problemen binnen de Gemeente Beheersbaar, Tax AssuranceEssays IV 10

12 worden bekeken waar het de borging van belastingen betreft, en zal ook het toetsen hierop gerichter plaatsvinden. Een mooie omschrijving van een TCF vind ik de volgende: Bedrijven waarborgen zelf dat wet- en regelgeving wordt nageleefd, door werkprocessen en controles zodanig in te richten dat fouten worden gedetecteerd en opgelost. Het samenspel van werkprocessen en controles is een TCF Aandachtspunten bij opbouw TCF voor btw Btw compliance raakt alle processen binnen een onderneming zoals onder andere: sales, marketing, customer relations, logistiek, inkoop, accounts payable, accounts receivable en fiscale zaken. Het vereist samenwerking binnen de organisatie om dit geheel te beheersen. Een organisatie die voor de btw in control wil zijn, zal allereerst moeten vaststellen waar zij op dit moment staat en zal vervolgens de risico s moeten identificeren en inventariseren. Dat kan op verschillende manieren. Denk aan het houden van brainstormsessies binnen een onderneming. Aansluitend hierop zal zij moeten vaststellen in hoeverre deze risico s al geborgd zijn in haar reeds bestaande BCF. Op dit punt is het voor een onderneming ook van belang om haar fiscale doelstellingen en strategie vast te leggen en vooral ook uit te dragen binnen de onderneming. Als een onderneming heeft vastgesteld op welke onderdelen de btw in haar BCF nog niet voldoende is geborgd, zal zij haar BCF/TCF moeten aanpassen en de aanpassingen moeten implementeren. De onderneming gaat na welke maatregelen zij moet treffen (beheersing) om de risico s te beperken tot een acceptabel niveau. Ook zal een onderneming de werking van de maatregelen die zij heeft getroffen, moeten toetsen. Hierbij is natuurlijk ook de attitude van de organisatie van belang. Wat is haar fiscale strategie? En is die strategie bekend binnen de organisatie? Draagt de top de juiste boodschap uit? Is de aandacht voor tax binnen de organisatie breed verspreid? En zijn betrokken medewerkers voldoende opgeleid? Je kunt nog zo n mooi BCF/TCF hebben ontwikkeld, maar de uiteindelijke kwaliteit valt of staat met de mensen die de processen moeten implementeren en/of uitvoeren. Een fiscalist kan geen eenpitter meer zijn, maar wordt de spin in het web. De communicatie tussen alle afdelingen is van wezenlijk belang. Bewustzijn en kennis binnen de organisatie zijn belangrijke factoren om compliant te zijn en te blijven. Een onderneming moet bijvoorbeeld wel vast blijven stellen of zij blijft voldoen aan actuele wet- en regelgeving en of er wel conform de processen wordt gewerkt. 9 Ir. J.D. Duijts en mr. M.C. de Putter, In control voor de btw als gestuurd proces, WFR 2010/

13 In Nederland biedt de Belastingdienst hulp bij opzet en ontwikkeling van het TCF. Feit blijft wel dat een bedrijf het TCF primair voor zichzelf opzet, als middel om aan regelgeving te voldoen. Ook de verantwoordelijkheid hiervoor blijft bij de onderneming. Een TCF is daarnaast dynamisch en daarmee continu aan verandering onderhevig. De Belastingdienst heeft in Nederland geen eisen gesteld aan een TCF. Een TCF is maatwerk dat bij voorkeur moet aansluiten bij het al bestaande BCF van een onderneming. Modelmatig een TCF opleggen past hier niet bij. Ik ben het op dit punt met de Belastingdienst eens dat er niet sprake is van één specifiek TCF dat alle spelregels afdekt. Ieder bedrijf heeft zijn processen en BCF op eigen wijze ingericht. Belastingen inpassen in deze processen is veel natuurlijker dan op voorhand een heel specifiek model opleggen. Daarnaast ben ik wel van mening dat de Belastingdienst hier wel meer richting (in de vorm van bijvoorbeeld handvatten of richtlijnen ) zou kunnen geven. Uit een zeer recent interview met de Staatssecretaris van Financiën, de heer Weekers 10, komt naar voren dat - naar zijn mening - het creëren van een toetsingskader/objectief normenkader een belangrijke uitdaging is voor het laten slagen van horizontaal toezicht. Hiermee komt er wellicht op termijn toch een referentiekader voor belastingplichten zodat zij beter weten waar ze aan toe zijn. Van de Water 11 zegt dat Beaufort voor het identificeren van fiscale risico s een onderscheid maakt tussen procesgerelateerde risico s en fiscaal-technisch georiënteerde risico s. Bij procesrisico s kan worden gedacht aan het niet volgen van interne procedures. Fiscaal-technisch ziet echt op de inhoud, daar waar bijvoorbeeld discussie over de interpretatie van de wet kan ontstaan met een belastingdienst. Bij procesgerelateerde risico s denk ik dat met name het kennisniveau van medewerkers een belangrijke factor is. Zij moeten zich bewust zijn van de risico s die de onderneming loopt. Daarnaast speelt communicatie tussen de verschillende afdelingen een belangrijke rol. Een passende inrichting van de administratieve organisatie is ook belangrijk. De btw-technische risico s komen bij bedrijven deels overeen maar zijn deels ook ingegeven door de bedrijfstak waarin de onderneming werkzaam is. Het is tenslotte belangrijk om al bij het nadenken over de opzet van een TCF de specifieke btwproblematiek te onderkennen. 10 Mr. E.M.E. van der Enden, Kiezen voor high trust, In gesprek met Staatssecretaris van Financiën Frans Weekers, Tijdschrift voor fiscale beheersing & compliance, 1 november Zie ook Noortje van de Water, De btw-problemen binnen de Gemeente Beheersbaar, Tax AssuranceEssays IV 12

14 3.4 Conclusie Een TCF is een middel om fiscaliteit in te bedden in bedrijfsprocessen en daarmee de onderkende fiscale risico s te beheersen. De uiteindelijke kwaliteit van een TCF valt of staat met de kwaliteit en inzet van de mensen die de processen moeten implementeren en uitvoeren. De attitude van de organisatie en haar medewerkers is hierbij van wezenlijk belang. Daarnaast zijn de algemene fiscale kennis en het bewustzijn van de fiscale risico s belangrijke succesfactoren. In het kader van horizontaal toezicht heeft de Belastingdienst specifiek aandacht voor het TCF. Zij heeft echter geen eisen gesteld aan de inhoud van een TCF, omdat een TCF maatwerk is dat bij voorkeur moet aansluiten bij het reeds bestaande BCF van een onderneming. Hiermee zal een TCF er voor iedere organisatie anders uitzien. Ik ben het met de Belastingdienst eens dat er niet sprake is van één specifiek TCF dat alle spelregels afdekt. Ik vind echter wel dat de Belastingdienst meer richting moet geven aan een TCF (in de vorm van bijvoorbeeld handvatten of richtlijnen ). Uit een zeer recent interview met de Staatssecretaris van Financiën, de heer Weekers 12, komt naar voren dat - naar zijn mening - het creëren van een toetsingskader/objectief normenkader een belangrijke uitdaging is voor het laten slagen van horizontaal toezicht. Hiermee komt er wellicht op termijn toch een referentiekader voor belastingplichten zodat zij beter weten waar ze aan toe zijn. Door nadruk te leggen op het TCF geeft de Belastingdienst het TCF een zware lading als zijnde een bijzonder iets. De meeste ondernemingen beschikken echter reeds over een BCF, waarmee de noodzakelijke structuren voor een TCF vaak al aanwezig zijn. Belastingen zijn daarmaast, in veel gevallen, al een onderwerp in dit BCF. Simpel gesteld is het tegemoet komen aan de eisen van de Belastingdienst, dus niet meer dan het borgen van belastingen in het bedrijfsbrede BCF Mr. E.M.E. van der Enden, Kiezen voor high trust, In gesprek met Staatssecretaris van Financiën Frans Weekers, Tijdschrift voor fiscale beheersing & compliance, 1 november Zie ook Noortje van de Water, De btw-problemen binnen de Gemeente Beheersbaar, Tax AssuranceEssays IV 13

15 Hoofdstuk 4 De ontwikkeling van toezicht in Nederland 4.1 Inleiding In het dagelijkse leven heeft iedereen met toezicht te maken. De gemeente die controleert of conform een bouwvergunning is gebouwd en of er geen honden aanwezig zijn waarvoor hondenbelasting moet worden betaald. De politie die de verkeersregels handhaaft door te controleren en boetes op te leggen. En uiteraard de Belastingdienst die controleert of een aangifte tijdig, juist en volledig is ingediend. Het handhavingstoezicht van de Belastingdienst laat zich het best omschrijven als toezicht op de naleving van wetten en regels. Maar op welke wijze houdt de Belastingdienst toezicht? Voorheen was er hoofdzakelijk het repressieve toezicht, oftewel controle achteraf. Deze controleaanpak heeft de afgelopen jaren echter een verandering ondergaan in de richting van wat de Belastingdienst horizontaal toezicht noemt. 4.2 Verticaal toezicht Een aantal jaren geleden kende Nederland nog slechts het repressieve toezicht, een vorm van toezicht die nog steeds wordt toegepast. Bij deze door de Belastingdienst verticaal toezicht genoemde vorm van toezicht, ontvangt de belastingplichtige een brief van de Belastingdienst waarin een controle wordt aangekondigd. Ook de aard en reikwijdte van de controle worden in deze brief toegelicht. Bij deze controles controleert de Belastingdienst achteraf en vaak tot 5 jaar terug in de tijd. Bij vragen van de Belastingdienst moet de belastingplichtige documenten gaan opdiepen die in veel gevallen al ergens ver weg zijn opgeborgen. Als voor bepaalde transacties, denk aan het nultarief, onvoldoende bewijs beschikbaar is, dan is het moeilijk om alsnog aan dat bewijs te voldoen. Regelmatig liggen vervoersbewijzen bijvoorbeeld nog bij de vervoerder. De vraag is dan of deze bereid is alsnog de stukken op te zoeken en toe te zenden. Bij deze vorm van toezicht weten bedrijven dus op voorhand niet waar ze aan toe zijn. Pas na een controle blijkt dat bepaalde zaken niet op de juiste wijze zijn behandeld. De controles zijn tijdrovend, gegevensgericht en niet gericht op de processen. Ook wordt geen rekening gehouden met het werk dat door een belastingplichtige of haar toezichthouders reeds zelf is verricht. De Belastingdienst kijkt alleen naar de naleving van wet- en regelgeving. Een belangrijke eigenschap van deze vorm van toezicht is dat deze sterk aangifte gerelateerd is. De Belastingdienst was bij verticaal toezicht primair gericht op het vinden van fouten. Het uitgangspunt was, vertrouwen is goed, controle is beter Th.W.M. Poolen, Horizontaal toezicht vanuit het perspectief van de Belastingdienst, TFO 2009/16 14

16 De afgelopen jaren vindt een omslag plaats naar horizontaal toezicht. Werken in de actualiteit staat hierbij centraal en voor het toezicht wordt zoveel mogelijk aangesloten bij wat een belastingplichtige zelf al heeft gedaan. Hiervoor is binnen de Belastingdienst een belangrijke omslag van mentaliteit noodzakelijk, waar ook zeer bewust aandacht aan wordt gegeven Horizontaal toezicht De wijziging van het toezicht is ingezet met een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). De WRR bracht in 2002 het rapport De toekomst van de Nationale Rechtsstaat uit 16. In dit rapport is opgenomen dat de toenemende mate van internationalisering en individualisering verandering brengt in de souvereine nationale staat. Door deze ontwikkeling moet de overheid haar macht zowel internationaal als nationaal met andere delen. Dit beïnvloedt de wijze waarop de overheid zich tot de burgers verhoudt. De WRR vindt dat er meer aandacht moet komen voor zelfregulering, gedeelde verantwoordelijkheden en een gelijkwaardige benadering tussen overheid en burgers. Het kabinet heeft de aanbevelingen van de WRR overgenomen via het Programma Andere Overheid (PAO). Hierin werd onder andere horizontalisering van toezicht geïntroduceerd. In 2005 is de Belastingdienst gestart met een pilot waarbij is onderzocht of het toezicht op organisaties in het Zeer Grote Ondernemingen (ZGO) segment op basis van de uitgangspunten van het PAO kan worden vormgegeven. Later is dit doorgetrokken naar de segmenten MGO (Middel Grote Ondernemingen) en MKB (Midden- en Kleinbedrijf). Hiermee werd horizontaal toezicht het speerpunt van het handhavingsbeleid van de individuele klantbehandeling. Maar hoe laat horizontaal toezicht zich nu het beste beschrijven? Ik neem hierna integraal de essentie van horizontaal toezicht over uit een brief van de staatssecretaris van 8 april 2005 aan de Tweede Kamer: Bij horizontaal toezicht gaat het om wederzijds vertrouwen tussen belastingplichtigen en Belastingdienst, het scherper naar elkaar aangeven wat ieders verantwoordelijkheden en mogelijkheden zijn om het recht te handhaven en het vastleggen en naleven van wederzijdse afspraken. De onderliggende verhoudingen en de communicatie tussen de burger en overheid verschuiven daarmee naar een meer gelijkwaardige situatie. Horizontaal toezicht sluit aan bij de ontwikkelingen in de samenleving waar eigen verantwoordelijkheid van de burger gepaard gaat met het gevoel dat handhaving van het recht ook een groot goed is. In het concept van horizontaal toezicht schuilt ook de erkenning dat handhaving in een complexe en snel 15 Th.W.M. Poolen, Horizontaal toezicht vanuit het perspectief van de Belastingdienst, TFO 2009/16 16 WRR: 15

17 veranderende samenleving niet zonder het gebruik van kennis in de samenleving kan. In de beginfase van horizontaal toezicht waren er nog geen richtlijnen en de verschillende eenheden van de Belastingdienst zijn er op eigen wijze mee aan de slag gegaan. Van der Enden heeft zich hierover uitgelaten in het financieel dagblad op 2 december Hij geeft aan dat het voor de medewerkers van de Belastingdienst en vooral ook voor de ondernemers van belang is om snel te weten waar men aan toe is. Bij een willekeurige toepassing van horizontaal toezicht ligt rechtsongelijkheid op de loer. Inmiddels is de Leidraad Horizontaal Toezicht verschenen van de Belastingdienst 18 waarin horizontaal toezicht wordt uitgelegd en het traject uiteen wordt gezet. Hierna ga ik wat dieper in op de belangrijkste uitgangspunten van horizontaal toezicht. Ik heb mij hierbij gebaseerd op de hiervoor genoemde leidraad. Kernbegrippen bij horizontaal toezicht zijn: Wederzijds vertrouwen; Begrip; en Transparantie. Deze kernbegrippen hebben allemaal te maken met houding en gedrag van de belastingplichtige, die hierbij centraal staan. Bij transparantie gaat het erom dat beide partijen, zowel de Belastingdienst als de belastingplichtige, openheid van zaken geven. Ook wederzijds begrip voor elkaars positie en de soms tegengestelde belangen is hierbij heel belangrijk. Om op deze wijze te kunnen werken moet er wel sprake zijn van wederzijds vertrouwen. Verwachtingen en risico s spelen hierbij een rol. Uit de manier waarop met elkaar wordt gewerkt, moet de Belastingdienst uiteindelijk kunnen vaststellen of sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen. De Belastingdienst wil graag in de actualiteit samenwerken met belastingplichtigen om samen de compliance te onderhouden en te versterken. Dit kan onder andere door vooroverleg, zekerheid geven over de fiscale positie en het ondersteunen van de belastingplichtige bij haar streven naar een betere interne beheersing. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de organisatie zelf verantwoordelijk is en blijft voor haar interne beheersing. De doelstelling van de Belastingdienst is het bevorderen van de juiste naleving van fiscale, douane en inkomensgerelateerde regelingen, ofwel het onderhouden en versterken van compliance. Compliance wordt gezien als de bereidheid van belastingplichtigen om wettelijke verplichtingen na te komen. 17 Eelco van der Enden, Horizontaal toezicht te divers ingevuld, Financieel Dagblad, 2 december Leidraad Horizontaal Toezicht binnen de Individuele klantbehandeling, 30 november

18 Er is sprake van compliance als bedrijven zich terecht registreren voor belastingplicht, tijdig, juist en volledig aangifte doen en tijdig betalen. Het is de bedoeling van de Belastingdienst om compliance te onderhouden en te versterken en de non-compliance te beperken. De Belastingdienst spreekt hier ook wel van responsief handhaven. Het toezicht wordt aangepast aan de bereidheid en het vermogen van een belastingplichtige om aan de regelgeving te voldoen. De Belastingdienst heeft hiervoor verschillende instrumenten: vooroverleg, toezichtacties en controle. De Belastingdienst is daarmee niet meer alleen gericht op het herstellen van gemaakte fouten, maar richt zich ook op overleg over hoe fouten in het vervolg kunnen worden voorkomen. Bij het uitvoeren van haar toezichthoudende taak gaat het de Belastingdienst om het vaststellen van een aanvaardbare aangifte als geheel. De Belastingdienst maakt hierbij gebruik van het werk dat door de organisatie en andere betrokken deskundigen reeds is gedaan. Hoe meer een belastingplichtige haar processen op orde heeft hoe meer de Belastingdienst haar toezicht kan aanpassen. Binnen horizontaal toezicht gaat de Belastingdienst er van uit dat een belastingplichtige een aanvaardbare aangifte wil indienen. Om dit te kunnen, zal de belastingplichtige aandacht besteden aan de interne beheersing van een onderneming en dan met name het fiscale deel, het TCF, waarvoor ik verwijs naar mijn derde hoofdstuk. De belastingplichtige deelt het TCF met de Belastingdienst. In combinatie met onder andere vooroverleg, maakt deze transparantie het mogelijk dat de Belastingdienst haar toezicht kan aanpassen aan een onderneming. Het proces van horizontaal toezicht is opgedeeld in een zestal stappen. Op de achtergrond blijven twee peilers centraal staan: houding en gedrag enerzijds en het fiscaal in control zijn anderzijds. De eerste twee stappen liggen in elkaars verlengde. Het begint met een klantoriëntatie door het behandelteam van de Belastingdienst. De Belastingdienst wil hiermee zoveel mogelijk over een actueel klantbeeld beschikken. Daarna vindt een gesprek over horizontaal toezicht plaats tussen het management van de betreffende onderneming en het management van de Belastingdienst. Inzet van dit gesprek is een verkenning van wederzijdse verwachtingen, stappen binnen horizontaal toezicht, de tone at the top en ervaringen in de huidige contacten tussen de Belastingdienst en de onderneming. Dit gesprek wordt gevolgd door een complianceverkenning om zicht te krijgen op fiscale houding en gedrag (het willen) en of de randvoorwaarden aanwezig zijn om te komen tot een goede fiscale beheersing (het kunnen). Deze verkenning wordt vervolgens gevolgd door het afronden van de lopende problematiek. 17

19 Na de hiervoor genoemde stappen kan over worden gegaan tot het sluiten van een convenant. In dit convenant maken zowel de Belastingdienst als de onderneming haar intenties met betrekking tot horizontaal toezicht formeel kenbaar. Tenslotte staat de analyse en versterking van de fiscale beheersing centraal. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de organisatie zelf. Uiteindelijk wordt, op basis van de mate waarin een organisatie in control is en andere voorinformatie die beschikbaar is, de wijze van toezicht door de Belastingdienst aangepast. 4.4 Visie op horizontaal toezicht Zelf ben ik een voorstander van de huidige ontwikkelingen op het gebied van horizontaal toezicht. De filosofie die er aan ten grondslag ligt, het werken op basis van wederzijds vertrouwen, begrip en transparantie, is de manier waarop we als Belastingdienst en belastingplichtige altijd met elkaar om zouden moeten gaan. Daarnaast is het aansluiten bij de mate waarin een onderneming in control is, een goed uitgangspunt dat beide partijen veel tijd kan besparen. Een belangrijke vraag is alleen of horizontaal toezicht het juiste begrip is. Het woord horizontaal suggereert een soort gelijkheid tussen Belastingdienst en belastingplichtige die er naar mijn mening nooit kan zijn. De Belastingdienst moet immers toezicht houden en heeft hiervoor vergaande instrumenten in handen. De belastingplichtige heeft feitelijk geen invloed op de manier waarop de Belastingdienst deze instrumenten inzet. Ik voel dan ook veel voor de term die De Groot en Van der Enden 19 gebruiken: fiscaal syteemtoezicht. Horizontaal toezicht sluit goed aan bij de ontwikkelingen op het gebied van corporate governance. De codes die hiervoor zijn ontwikkeld na de diverse schandalen, zien voor een groot deel op houding en gedrag en de beheersing van risico s. Het aansluiten van de intensiteit van toezicht op de mate waarin een onderneming in control is, is dan ook een logische stap. Aangezien beiden met elkaar in evenwicht moeten zijn, betekent dit automatisch dat zij die niet in control zijn automatisch ook een intensievere vorm van toezicht zullen ervaren. Het vastleggen van deze uitgangspunten in een convenant is wat mij betreft niet een doel op zich. Het bedrijf moet vanuit haar eigen filosofie willen voldoen. Als je volgens de grondgedachte van horizontaal toezicht met elkaar werkt, hoeft dit naar mijn mening niet per sé in een convenant te worden vastgelegd. Wat ik me wel kan voorstellen, is dat een convenant wellicht meer uitstralingseffect geeft binnen een organisatie en naar buiten toe. Het feit dat afspraken formeel vastliggen, maakt expliciet duidelijk dat het een onderwerp betreft waar aandacht aan moet worden besteed. Uiteraard gaat het daarbij 19 Drs. J.I. de Groot RA CIA en mr. E.M.E van der Enden, Verantwoording over interne beheersing onder Horizontaal Toezicht, WFR 6851, 18 maart

20 niet alleen om wat het management van een organisatie vindt, maar vooral om hoe het onderwerp gedragen wordt in de organisatie als geheel. Een belangrijk punt dat De Groot en Van der Enden 20 signaleren is dat in Nederland een te grote focus ligt op relatie en gedrag. Er is te weinig aandacht voor wat onder transparantie betreffende fiscaliteit moet worden verstaan en de verantwoording die hierover moet worden afgelegd. Hiermee bestaat de kans dat horizontaal toezicht uiteindelijk niet het beoogde effect heeft. De Groot en Van der Enden zijn dan ook van mening dat de zogenaamde Tax in control verklaring (TIC) in dit kader aandacht verdiend. Zij baseren zich hierbij op regelgeving in het Verenigd Koninkrijk op grond waarvan het financieel bestuur van een organisatie tot een in control statement over fiscaliteit moet komen. Zij geven vervolgens aan dat fiscale risicoverslaglegging, naast de aangifte, uit de volgende elementen zou moeten bestaan: 1. Het fiscale risicoprofiel 2. Het fiscale risicobeheersingssysteem (TCF) 3. De fiscale in control verklaring. Als belangrijkste voordeel van een dergelijke verklaring noemen zij dat het bestuur van een onderneming met een redelijke mate van zekerheid weet dat zij haar fiscaliteit adequaat beheert en in control is. Het bestuur geeft hiermee zekerheid over dat de aangifte juist, tijdig en volledig is ingediend, zij voldaan heeft aan fiscale wet- en regelgeving en het bestuur continu op de hoogte is geweest en weet of de fiscale doelstellingen zijn bereikt. Ik ben het met De Groot en Van der Enden eens. De Belastingdienst moet er voor waken niet een te grote nadruk op houding en gedrag te leggen. De combinatie van houding en gedrag is een belangrijke basis, maar uiteindelijk gaat het wel om de uitwerking van de fiscale inhoud in de processen van de onderneming. De praktische uitwerking hiervan is uiteraard het TCF dat een onderneming in het kader van horizonaal toezicht moet hebben. Een bevestiging hiervan kan mogelijk gevonden worden in de hiervoor aangehaalde TIC-verklaring. Tot slot een aantal voor- en nadelen van horizontaal toezicht op een rij: Een aantal belangrijke voordelen van horizontaal toezicht zijn: De Belastingdienst heeft meer capaciteit voor het toezien op dié ondernemingen waar het daadwerkelijk nodig is; 20 Drs. J.I. de Groot RA CIA en mr. E.M.E van der Enden, Verantwoording over interne beheersing onder Horizontaal Toezicht, WFR 6851, 18 maart

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen Horizontaal toezicht Samenwerken vanuit vertrouwen 12345 "Bij gaat het om wederzijds vertrouwen tussen belastingplichtige en Belastingdienst, het scherper naar elkaar aangeven wat ieders verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht met de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht met de Belastingdienst gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W Onderwerp Convenant Horizontaal Toezicht met de Belastingdienst Portefeuillehouder J.J. Nobel Collegevergadering 16 oktober 2012 Inlichtingen Miranda Koster (023 567

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. en de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. en de Belastingdienst Fiscaal dienstverlenersconvenant Partijen, PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. gevestigd

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Koepelconvenant Horizontaal Toezicht

Koepelconvenant Horizontaal Toezicht Koepelconvenant Horizontaal Toezicht Leusden 14 juli 2011 Convenant tussen de Belastingdienst en KAN Partijen, Kwaliteitscentrum Accountancy Nederland B.V. (hierna KAN) gevestigd te te Zwolle in deze vertegenwoordigd

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. en de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. en de Belastingdienst Fiscaal dienstverleners convenant Partijen, Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. gevestigd te Dordrecht,

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Maatschap Westelijke Accountants-kantoren Deltaland. en de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Maatschap Westelijke Accountants-kantoren Deltaland. en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen Maatschap Westelijke Accountants-kantoren Deltaland en de Belastingdienst Fiscaal dienstverleners convenant Partijen, Maatschap Westelijke Accountants-kantoren Deltaland

Nadere informatie

Vraag en Antwoord Common Reporting Standard en uw fiscale woon- of vestigingsplaats

Vraag en Antwoord Common Reporting Standard en uw fiscale woon- of vestigingsplaats Vraag en Antwoord Common Reporting Standard en uw fiscale woon- of vestigingsplaats Wat is de Common Reporting Standard (CRS)? De Nederlandse overheid werkt met veel landen samen om belastingontduiking

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs

Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs ----------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Relatie met de Belastingdienst TaxLab. Utrecht, 17 april 2014

Relatie met de Belastingdienst TaxLab. Utrecht, 17 april 2014 Relatie met de Belastingdienst TaxLab Utrecht, 17 april 2014 Toezicht van de Belastingdienst Beleidsdoelstelling van de Belastingdienst is de bereidheid van belastingplichtigen en toeslaggerechtigden om

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht tussen de Graaf + Plaisier accountants en belastingadviseurs en de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht tussen de Graaf + Plaisier accountants en belastingadviseurs en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen de Graaf + Plaisier accountants en belastingadviseurs en de Belastingdienst Horizontaal toezichtconvenant ----------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht

Convenant Horizontaal Toezicht Convenant Horizontaal Toezicht 15 september 2010 1 Horizontaal toezichtconvenant ---------------------------------------------------------------------------------------------- Partijen, Hoendervangers

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

Horizontaal toezicht met fiscaal dienstverleners in het MKB

Horizontaal toezicht met fiscaal dienstverleners in het MKB Horizontaal toezicht met fiscaal dienstverleners in het MKB Inhoud Organisatie Belastingdienst Wat is horizontaal toezicht? Aanleiding en doel horizontaal toezicht Diverse vormen van horizontaal toezicht

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

(Indirect) tax risico management in de praktijk

(Indirect) tax risico management in de praktijk (Indirect) tax risico management in de praktijk Verslaglegger: Lenny Koot Inleider: mr. S.R.M. Janssen, Indirect Tax Manager bij Nidera en vaste gastspreker over het onderwerp Tax Assurance aan de Nyenrode

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. de Belastingdienst en JAN Accountants en Belastingadviseurs B.V.

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. de Belastingdienst en JAN Accountants en Belastingadviseurs B.V. Convenant Horizontaal Toezicht tussen de Belastingdienst en Horizontaal toezichtconvenant ---------------------------------------------------------------------------------------------- Partijen,, gevestigd

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. RSW accountants, belastingadviseurs & consultants. de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. RSW accountants, belastingadviseurs & consultants. de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen RSW accountants, belastingadviseurs & consultants en de Belastingdienst 1 Horizontaal toezichtconvenant ----------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht tussen Maatschap Steens & Partners Accountants en Adviseurs en de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht tussen Maatschap Steens & Partners Accountants en Adviseurs en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen Maatschap Steens & Partners Accountants en Adviseurs en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen Maatschap Steens & Partners Accountants en Adviseurs

Nadere informatie

Digitalisering in de zorg en de rol van de controller

Digitalisering in de zorg en de rol van de controller Digitalisering in de zorg en de rol van de controller Verbeter uw uitgangspositie bij toetsing door de Belastingdienst 16 februari 2016 Annette Pol Habing Marieke Herber AGENDA 1. Inleiding 2. Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN Dit reglement is op 11 mei 2012 vastgesteld door de raad van commissarissen van Koninklijke FrieslandCampina N.V. (de "Vennootschap"). Artikel

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Dit reglement is op grond van artikel 8.3 het reglement van de Raad van Commissarissen vastgesteld door middel van een besluit van de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Noord Negentig accountants en belastingadviseurs. de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Noord Negentig accountants en belastingadviseurs. de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen Noord Negentig accountants en belastingadviseurs en de Belastingdienst -------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Convenant over kwaliteit van fiscale aangiften van SRA-kantoren tussen de Belastingdienst en SRA. Belastingdienst DV 362 1Z*2ED

Convenant over kwaliteit van fiscale aangiften van SRA-kantoren tussen de Belastingdienst en SRA. Belastingdienst DV 362 1Z*2ED Convenant over kwaliteit van fiscale aangiften van SRA-kantoren tussen de en SRA DV 362 1Z*2ED Convenant over kwaliteit van fiscale aangiften van SRA-kantoren tussen de en SRA ----------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl.

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl. FUND GOVERNANCE Algemeen 1. Compliance functie Een directielid van de Beheerder is aangesteld als Compliance Officer. Deze ziet toe op de correcte naleving van: (i) de Prospectussen van de TG Fondsen;

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht tussen de Belastingdienst en M & K HILVERSUM B.V.

Convenant Horizontaal Toezicht tussen de Belastingdienst en M & K HILVERSUM B.V. Convenant Horizontaal Toezicht tussen de en M & K HILVERSUM B.V. Horizontaal Toezichtconvenant ---------------------------------------------------------------------------------------- Partijen: M & K Hilversum

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 Inhoudsopgave 1. Algemeen... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Samenstelling... 6 4. De voorzitter... 7 5. De secretaris... 7 6.

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Omnyacc Accountants & Belastingadviseurs. de Belastingdienst/Holland-Noord

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Omnyacc Accountants & Belastingadviseurs. de Belastingdienst/Holland-Noord Convenant Horizontaal Toezicht tussen Omnyacc Accountants & Belastingadviseurs en de Belastingdienst/Holland-Noord Horizontaal toezichtconvenant Partijen, De federatie Omnyacc Accountants & Belastingadviseurs

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen 1 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Vaststelling reglement 3 Artikel 3 Taak van de auditcommissie 3 Artikel 4 Samenstelling, deskundigheid

Nadere informatie

Compliance- verklaring

Compliance- verklaring Compliance- verklaring 23 januari 2013 1 van 6 Inleiding Spaarnelanden en de Code Goed Bestuur Publieke Dienstverleners Spaarnelanden wenst haar governance in lijn te brengen met de laatste inzichten op

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23 Inhoud Inleiding 11 Risicomanagement, een selectie van toepassingen in ondernemingsbestuur 13 Theorie? 15 Bekende toepassingen 17 Risicomanagement in de financiële sector 18 Risico s in verband met ondernemingsbestuur

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV Vastgesteld in de Raad van Toezicht d.d. 12 september 2007 Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV 0. Inleiding 0.1. Dit reglement is opgesteld door de Raad van Toezicht ingevolge artikel 18

Nadere informatie

Proces assurance en fiscaliteit

Proces assurance en fiscaliteit Proces assurance en fiscaliteit Jurriaan Weerman en Eelco van der Enden, Tax Management & Accounting Services Vanuit de optiek van financieelrisicomanagement dienen de fiscale processen niet te worden

Nadere informatie

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance Januari 2011 Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties - Governance, Risk & Compliance Agenda Bespreken ontwikkelingen Governance, Risk & Compliance Invloed op bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

Controle bij de Geautoriseerde Marktdeelnemers (AEO) met behulp van statistische steekproeven.

Controle bij de Geautoriseerde Marktdeelnemers (AEO) met behulp van statistische steekproeven. Controle bij de Geautoriseerde Marktdeelnemers (AEO) met behulp van statistische steekproeven. Wat is goed genoeg? Verhandeling in het kader van de Europese Fiscale Studie TopMaster Douane Auteur: W.F.A.

Nadere informatie

Nationale FlexPraktijkdag Modelovereenkomsten 7 april 2016

Nationale FlexPraktijkdag Modelovereenkomsten 7 april 2016 www.pwc.nl Nationale FlexPraktijkdag Modelovereenkomsten 7 april 2016 drs. Elmer van Lienen RTAP mw. mr. Marieke Louwen Agenda Introductie Deel 1: Update Wet DBA - Marieke Louwen Deel 2: Beheersing - Elmer

Nadere informatie

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe Directiestatuut Waterleidingmaatschappij Drenthe Inhoud Directiestatuut van de NV Waterleidingmaatschappij Drenthe Artikel 1 Definities 3 Artikel 2 Inleiding 3 Artikel 3 Taken van de directie 3 Artikel

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER Auditcommissie reglement def Pag. 1 Missie / doelstellingen De auditcommissie is een vaste commissie van de Raad van Toezicht. De auditcommissie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 29 304 Certificatie en accreditatie in het kader van het overheidsbeleid Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 7.3.2014

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 7.3.2014 EUROPESE COMMISSIE Brussel, 7.3.2014 C(2014) 1392 final GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE van 7.3.2014 houdende aanvulling van Richtlijn 2003/71/EG van het Europees Parlement en de

Nadere informatie

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Jos de Groot, Assurance Organisaties van openbaar belang (OOBs) dienen een auditcommissie in te stellen of als alternatief hiervoor

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit Van commissie Peters naar commissie Van Manen, een statusupdate PAS Conferentie 3 december 2015 Gefeliciteerd! PAS Conferentie

Nadere informatie

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Onderzoek door mr. J.M. Blanco Fernández en prof. mr. M. van Olffen (Van der Heijden Instituut, Radboud Universiteit Nijmegen) in opdracht van het Wetenschappelijk

Nadere informatie

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE

REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE REGLEMENT DIRECTIE/RAAD VAN BESTUUR FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE Vastgesteld door het bestuur op: 4 juni 2014 Goedgekeurd door de raad van toezicht op: 4 juni 2014 HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen

Nadere informatie

Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering

Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering 1. ALGEMEEN a. Deze beleidsregel is van toepassing op organen voor gezondheidszorg als vermeld

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Verder dan 1 mei 2015

Verder dan 1 mei 2015 4.2.2 Governance Tabel 20. Resultaten maatregelen governance Overzicht resultaten maatregelen uit het rapport 'In het publiek belang' Verder dan 1 mei 2015 Governance 2.1 - Instellen rvc + * * + + + +

Nadere informatie

governance code kinderopvang preambule

governance code kinderopvang preambule governance code kinderopvang preambule Commissie Governance Kinderopvang in opdracht van NVTK en bdko Utrecht, oktober 2009 11 PREAMBULE Achtergrond Kinderopvangorganisaties zijn private ondernemingen

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie WormerWonen

Reglement Auditcommissie WormerWonen Reglement Auditcommissie WormerWonen Vastgesteld in de Auditcommissie van WormerWonen Ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad van Toezicht op 29 oktober 2014 14 oktober 2014 1 1. INHOUD 1. Doelstelling

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding Corporate Governance Horizontaal Toezicht Het ITCF Hoe kunnen wij helpen?

Inhoud. Inleiding Corporate Governance Horizontaal Toezicht Het ITCF Hoe kunnen wij helpen? Wat u als Head of Tax moet weten over het... Indirect Tax Control Framework Inhoud Inleiding Corporate Governance Horizontaal Toezicht Het ITCF Hoe kunnen wij helpen? 2 Inleiding - het spectrum Duitsland:

Nadere informatie

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie

Reglement Auditcommissie Reglement Auditcommissie Dit reglement is vastgesteld op grond van artikel 7.1 van het reglement van de raad van commissarissen. Artikel 1: Instelling, samenstelling en doelstelling 1. De raad van commissarissen

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol

Samenwerkingsprotocol Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Stichting Reclame Code 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Consumentenautoriteit en de Stichting Reclame Code Partijen: 1. De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

L 120/20 Publicatieblad van de Europese Unie 7.5.2008 AANBEVELINGEN COMMISSIE

L 120/20 Publicatieblad van de Europese Unie 7.5.2008 AANBEVELINGEN COMMISSIE L 120/20 Publicatieblad van de Europese Unie 7.5.2008 AANBEVELINGEN COMMISSIE AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van 6 mei 2008 inzake de externe kwaliteitsborging voor wettelijke auditors en auditkantoren die

Nadere informatie

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Rapportage aan: Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers 1 Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers Postbus 700 APELDOORN Opdracht

Nadere informatie

Corporate Governance Verklaring Batenburg Techniek N.V.

Corporate Governance Verklaring Batenburg Techniek N.V. Corporate Governance Verklaring Batenburg Techniek N.V. Corporate Governance Verklaring 2015 Batenburg Techniek N.V. 1 van 10 I. Gedragscodes 1.1 Mededeling over de naleving van de principes en best practice

Nadere informatie

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Samenvatting Mede op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de commissie BBV een onderzoek

Nadere informatie

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis.

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis. BESTUURSREGLEMENT Vastgesteld door het bestuur op 6 mei 2015. Hoofdstuk I. Algemeen. Artikel 1. Begrippen en terminologie. Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten

Nadere informatie

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer Auditstatuut Systeemtoezicht Wegvervoer Datum: 17 januari 2013 Status: vastgesteld versie 1.0 Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Voorwoord 3 2 Audits 4 2.1 Systeemcriteria 4 3 Traject audit 5 3.1 Self-assessment

Nadere informatie

10 Corporate governance en belastingen

10 Corporate governance en belastingen 10 Corporate governance en belastingen Arco Bobeldijk 1. Inleiding Corporate governance, deugdelijk ondernemingsbestuur, heeft ook betrekking op de manier waarop een onderneming om gaat met belastingen.

Nadere informatie

Tax is a Black Box.* Kwalitatief onderzoek over fiscaliteit bij beursgenoteerde ondernemingen

Tax is a Black Box.* Kwalitatief onderzoek over fiscaliteit bij beursgenoteerde ondernemingen Tax is a Black Box.* Kwalitatief onderzoek over fiscaliteit bij beursgenoteerde ondernemingen Bij PricewaterhouseCoopers Nederland werken ruim 4.500 professionals samen vanuit drie verschillende invalshoeken:

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Trustkantoren DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Sinds 2012 publiceert De Nederlandsche Bank (DNB) drie keer per jaar de Nieuwsbrief Trustkantoren. Zij publiceert de Nieuwsbrief Trustkantoren om de wederzijdse

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie 1 De Organisatie Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met een uitgebreide expertise in business-

Nadere informatie

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 Governancestructuur WonenBreburg januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestuur 3 2.1 Taak en werkwijze 3 2.2 Rechtspositie en bezoldiging bestuur 4 2.3 Tegenstrijdige belangen

Nadere informatie

Gedrag om trots op te zijn

Gedrag om trots op te zijn Gedrag om trots op te zijn Oversluizen Thermal Engineering B.V. geeft aandacht aan de belangen van haar klanten, medewerkers, zakenpartners en onze omgeving. Door dit uitgangspunt altijd voor ogen te houden

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen Versie 1.1 dd. 15 januari 2014 Artikel 1 - Algemene taak 1.1 De raad van commissarissen

Nadere informatie

Alles onder controle met pro

Alles onder controle met pro WET EN REGELGEVING Drs. S. van der Smissen (svandersmissen@deloitte.nl). Drs. W. Bertoen (wbertoen@deloitte.nl), management consultants Deloitte, adviesgroep Finance & Control te Utrecht. Toezicht houden

Nadere informatie

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Vastgesteld door bestuurder op d.d. 10-3-2015 Goedgekeurd door Raad van Commissarissen op d.d. 26-03-2015 INHOUD VERBINDINGENSTATUUT 1. INLEIDING... 2 1.1 INTERNE

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

Wij Willem Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Wijziging van de Wet toezicht accountantsorganisaties, het Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten op het terrein van accountantsorganisaties en het accountantsberoep (Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties)

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Nederlandse Brandwonden Stichting

Nederlandse Brandwonden Stichting Nederlandse Brandwonden Stichting REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de Raad van Toezicht op 24 april 2012 1/7 0. Inleiding 0.1 Dit reglement is opgesteld door de Raad van Toezicht (hierna RvT)

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie

Verordening controle op het financieel beheer en op de inrichting van de financiële organisatie van Wetterskip Fryslân.

Verordening controle op het financieel beheer en op de inrichting van de financiële organisatie van Wetterskip Fryslân. Verordening controle op het financieel beheer en op de inrichting van de financiële organisatie van Wetterskip Fryslân. Het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân besluit, gelet op artikel 109 van de

Nadere informatie

Is horizontaal toezicht door de Belastingdienst een effectief toezichtmiddel?

Is horizontaal toezicht door de Belastingdienst een effectief toezichtmiddel? OPINIE Is horizontaal toezicht door de Belastingdienst een effectief toezichtmiddel? R. Vos & J.A. Rouw In de Rubriek Opinie legt de redactie van het Tijdschrift voor Toezicht een stelling voor aan twee

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Reglement College van Bestuur. Onderwijsstichting Esprit

Reglement College van Bestuur. Onderwijsstichting Esprit Reglement College van Bestuur Onderwijsstichting Esprit Amsterdam, vastgesteld, na goedkeuring door de Raad van Toezicht op 4 december 2015, door het College van Bestuur in haar vergadering van 7 december

Nadere informatie