Compliance bij pensioenfondsen: een risk-based approach

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Compliance bij pensioenfondsen: een risk-based approach"

Transcriptie

1 Compliance bij pensioenfondsen: een risk-based approach mr. dr. R.M.J.M. de Greef en mr. drs. E.J. Weller* Trefwoorden: Compliance, risk-based approach en pensioenfonds In deze bijdrage doen wij een suggestie om invulling te geven aan de in art. 143 Pw opgenomen verplichting om de organisatie van een pensionfonds zodanig in te richten dat deze een beheerste en integere bedrijfsvoering waarborgt. Het zal de lezer van dit tijdschrift niet verbazen dat wij daarbij een belangrijke rol zien * Roland de Greef is advocaat pensioenrecht bij Houthoff Buruma, Edwin Weller is Compliance Officer bij WellervanWoerden c.s. 1 Wet van 15 mei 1952, Stb. 1952, Met name op het gebied van gelijke behandeling is er veel gewijzigd, vooral als gevolg van de invoering van Europese richtlijnen op dit vlak. 3 De Actuariële Principes Pensioenfondsen van de (voormalige) Pensioen- en verzekeringskamer. 4 Wet van 7 december 2006, Stb. 2006, 705, laatstelijk gewijzigd op 1 december 2011, Stb. 2011, Bijvoorbeeld Richtlijn 2003/41/EG betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorzieningen. 6 Een greep uit recente wet- en regelgeving: Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd (Wet VAP), in werking per 1 januari 2014 (Kamerstukken II 2011/12, nr ), Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en maximering pensioengevend inkomen (Wet VAP II) (Kamerstukken II 2012/13, nr , beoogde inwerkingtreding 1 januari 2015), Wet pensioenaanvullingsregelingen (Kamerstukken II 2012/13, nr , beoogde inwerkingtreding 1 januari 2015), Wet versterking bestuur pensioenfondsen (Stb. 2013, 302, in werking per 7 augustus 2013, geïmplementeerd bij pensioenfondsen per 1 januari 2014), Code Pensioenfondsen van de Pensioenfederatie en de STAR van september 2013, treedt in werking per 1 januari 2014, Principes voor beheerst beloningsbeleid, twee recente en separate voorstellen door Ministerie van SZW en door de Pensioenfederatie, Convenant in- en uitlooprisico bij arbeidsongeschiktheid van 23 januari 2013 tussen het Verbond van Verzekeraars en de Pensioenfederatie. 7 A.M.H. Slager, Wie redt de pensioenbestuurder?, TPV 2013/10. 8 De rapporten werden gepubliceerd in voor de compliancefunctie. Bij de inrichting van de compliancefunctie hebben wij aansluiting gezocht bij art. 4:11 Wft en art. 31c BGfo. 1. Wat vooraf ging Decennialang was de pensioensector een weinig enerverende en tot de verbeelding sprekende bedrijfstak. De Pensioen- en spaarfondsenwet (PSW), de voorloper van de huidige Pensioenwet (Pw), dateerde van en was lange tijd een rustig bezit. Door tal van wijzigingen 2 in de loop der jaren was de PSW op enig moment aan een integrale wijziging toe omdat de wet er niet overzichtelijker op was geworden en door plakband en elastiekjes bij elkaar werd gehouden. Tevens ontstonden nieuwe inzichten ten aanzien van (de voorloper van) 3 het financieel toezichtskader, dat nog geen wettelijke verankering kende. Met ingang van 2007 werd de nieuwe Pensioenwet 4 van kracht, na een lang wetgevingsgproces, na advies van de SER en een consultatieronde van het pensioenveld. Ook Europese richtlijnen hebben bijgedragen aan wijzigingen in de nationale wetgeving. 5 Nadien heeft het aantal wetswijzigingen, Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB s), beleidsvoorschriften, zelfregulering (doorgaans onder druk van de wetgever en/of de toezichthouder) etc., ongekende vormen aangenomen, niet alleen voor wat betreft de kwantiteit, maar zeker ook vanwege de ingrijpendheid. 6 Dat was ook niet zo verwonderlijk, want er was nogal wat achterstallig onderhoud. Er moest een professionaliseringsslag gemaakt worden waarbij het pensioenfonds steeds meer als financiële instelling werd en wordt beschouwd, in plaats van een sociale instelling van en door sociale partners. Het pensioenfonds is weliswaar geen financiële instelling, maar moet wel als zodanig worden aangestuurd. 7 De wereld om ons heen verandert snel: zekerheden zijn er niet meer. De vraag is of de wereld van de pensioenfondsen, waarin inmiddels het duizelingwekkende bedrag van ruim miljard euro wordt belegd, deze verantwoordelijkheid nog langer kan dragen. Het kabinet heeft in 2009 een aantal commissies ingesteld die met aanbevelingen moesten komen over de houdbaarheid en de betaalbaarheid, kortom: de toekomstbestendigheid, van ons pensioenstelsel: de commissies Don, Goudswaard en Frijns. 8 Met name de commissie Frijns is in dit kader van belang. Deze commissie breekt een lans voor het uitgangspunt dat pensioenfondsbesturen een strategisch risicobeleid moeten opstellen. alsmede over meer deskundigheid moeten beschikken, teneinde beter in control te kunnen zijn. Dit was de opmaat naar regelgeving op onder Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

2 andere het gebied van Pension Fund Governance, risicomanagement en deskundigheid van pensioenfondsbestuurders. De pensioensector is vanouds het domein van sociale partners. Dat blijkt ondermeer uit het feit dat pensioenfondsen als enige financiële instelling niet vergunningplichtig zijn. Verzekeraars, premiepenisoeninstellingen (PPI s), banken en beleggingsinstellingen zijn dat wel op grond van de Wet op het financiële toezicht (Wft). Inmiddels wordt met name door kabinet, deelnemers en gepensioneerden de noodzaak gevoeld om pensioenfondsen wat meer te laten opschuiven van sociale instelling naar financiële instelling. De trend is ingezet dat via de Pensioenwet steeds meer aansluiting wordt gezocht bij de Wft. Niet alleen op het vlak van het materiële pensioenrecht waren er wijzigingen, ook de fiscale wetgeving en de regelgeving rondom de (markt)waardering van pensioenverplichtingen op de balans van de werkgever heeft de pensioensector niet onberoerd gelaten. Niet alle wetgeving raakt direct de pensioenfondsen of de door de fondsen uitgevoerde pensioenregelingen. Wel is het zo dat veel wetgeving indirect wel degelijk van invloed is. Zo lijkt fiscale wetgeving, bijvoorbeeld op het vlak van de fiscale behandeling van pensioenen in de Wet op de loonbelasting 1964, niet direct iets van doen te hebben met de afspraken die zijn gemaakt tussen werkgever en werknemers over de arbeidsvoorwaarde pensioen. Indirect heeft een wijziging in bijvoorbeeld het fiscaal maximaal toegestane opbouwpercentage of de maximale pensioengrondslag, wel degelijk invloed op de pensioenregeling, aangezien het niet doorvoeren van deze wijziging in de pensioenovereenkomst tussen werkgever en werknemer alsmede in het pensioenreglement tussen werknemer en pensioenfonds, zal leiden tot een fiscaal onzuivere pensioenregeling, tengevolge waarvan de gehele pensioenregeling ineens en op dat moment belast zal kunnen worden voor de loonbelasting. Een verhoging van de pensioenleeftijd in de AOW (het staatspensioen) is evenzeer van invloed op de pensioenregeling in de arbeidssfeer; dit zijn op elkaar aansluitende stelsels. Het voert te ver om daar in het kader van deze bijdrage nader op in te gaan, maar essentieel is dat al deze wijzigingen in de materiële sfeer of aanpalende formele wetgeving ook invloed kunnen hebben op het pensioenfonds als organisatie. Daarenboven zien we de laatste jaren ook steeds meer aandacht van de wetgever en de toezichthouder voor het pensioenfonds als instelling. Voorbeelden daarvan zijn de voorschriften voor de inrichting van bestuur en toezicht 9 en de Principes voor goed pensioenfondsbestuur (Pension Fund Governance, hierna ook: PFG) 10, deskundigheidseisen, risicomanagement en compliance. Op de aspecten risicomanagement en compliance gaan wij hierna verder in. 2. Wettelijk kader - beheerste en integere bedrijfsvoering Pensioenfondsen zijn gereguleerd onder de Pw. De Wft is in principe niet van toepassing op pensioenfondsen, hoewel er in de Pw soms wel verwezen wordt naar de Wft. Daarnaast kan ook nog Boek 2 BW van belang zijn, omdat het pensioenfonds een rechtspersoon 11 is. Wij concentreren ons in het kader van dit artikel op de Pw. In deze wet zijn met name twee artikelen van belang als het gaat om PFG en compliance: art. 33 en 143 Pw. Art. 33 Pw Dit artikel betreft de regels die een goed bestuur moeten waarborgen. Het eerste lid van dit artikel luidt: 1. Een pensioenuitvoerder richt zijn organisatie zodanig in dat een goed bestuur is gewaarborgd waardoor er in ieder geval: a verantwoording wordt afgelegd aan de aanspraak- en pensioengerechtigden en de werkgever; waarvoor bij pensioenfondsen een verantwoordingsorgaan is ingesteld; en b intern toezicht is. 2. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen met betrekking tot het eerste lid regels worden gesteld. Die regels kunnen in het bijzonder betrekking hebben op de naleving 9 Wet versterking bestuur pensioenfondsen, Stb. 2013, 302. Op basis van deze wet zal ook regelgeving worden ingevoerd op met name de volgende gebieden: nadere invulling van een beheerst beloningsbeleid, toetsing van geschiktheid en betrouwbaarheid pensioenfondsbestuurders, regels ter waarborging dat bestuurders en toezichthouders voldoende tijd beschikbaar hebben om hun functie naar behoren uit te oefenen. 10 Principes voor goed pensioenfondsbestuur van de STAR, 16 december 2005, publicatienummer 10/05, zoals vastgelegd in art. 33 Pensioenwet jo. art. 11 Besluit uitvoering Pensioenwet en wet verplichte beroepspensioenregeling. 11 Doorgaans een stichting, maar dat hoeft niet het geval te zijn. 328 Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

3 van in die algemene maatregel van bestuur aan te wijzen principes voor goed pensioenfondsbestuur. Lid 2 verwijst naar art. 11 Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling (Besluit Pw, de Amvb), waarin vervolgens wordt verwezen naar de Principes voor goed pensioenfondsbestuur, zoals geformuleerd door de STAR op 16 december Art. 33 Pw ziet vooral op het afleggen van verantwoording aan het zogenaamde verantwoordingsorgaan bij pensioenfondsen en aan enige vorm van intern toezicht. Dat laatste kan zijn in de vorm van een visitatiecommissie met externen (veruit de meest voorkomende vorm), maar kan ook een Raad van Toezicht zijn. De Principes voor goed pensioenfondsbestuur zijn te beschouwen als het regelgevend kader voor PFG. Een deel van deze principes is inmiddels verwerkt in de Wet versterking bestuur pensioenfondsen, waar pensioenfondsen per 1 januari 2014 aan moeten voldoen. Met ingang van 1 januari 2014 worden de Principes vervangen door de Code Pensioenfondsen. Art. 143 Pw Dit artikel valt onder het Financieel toetsingskader voor pensioenfondsen en behelst het wettelijk kader voor beheerste en integere bedrijfsvoering. Art. 143 Pw is verder uitgewerkt in art Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen (Besluit Ftk). Daarin worden onder andere onderwerpen geregeld als integriteitrisico en belangenverstrengeling. Art. 143 Pw luidt: 1. Een pensioenfonds richt zijn organisatie zodanig in dat deze een beheerste en integere bedrijfsvoering waarborgt. 2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld met betrekking tot het eerste lid. De regels hebben in ieder geval betrekking op: a. het beheersen van bedrijfsprocessen en bedrijfsrisico s; b. integriteit; c. de soliditeit van het pensioenfonds, waaronder wordt verstaan: 1. het beheersen van financiële risico s; en 2. het beheersen van andere risico s die de soliditeit van het pensioenfonds kunnen aantasten; d. het beheersen van de financiële positie over de lange termijn door periodiek een continuïteitsanalyse te maken. De beheerste en integere 12 bedrijfsvoering is de kapstok waar de toezichthouder, DNB, haar beleid ten aanzien van het integraal risicomanagement voor pensioenfondsen (en verzekeraars) aan ophangt. Het omvat het gehele traject van plannen, besturen, monitoren en bijsturen van doelstellingen en (bedrijfs)processen. Het pensioenfonds dient daartoe ondermeer te beschikken over een duidelijke organisatiestructuur en heldere rapportagelijnen (art. 18 Besluit Ftk). Verder dient het pensioenfonds zorg te dragen voor de beheersing van het integriteitrisico (art. 19 Besluit Ftk) en procedures en maatregelen te treffen die belangenverstrengeling tegengaan (art. 20 Besluit Ftk). En in het geval van uitbesteding van activiteiten moet ook worden voldaan aan het bepaalde in art. 14 Besluit Pw, waarin is vastgelegd dat in het geval van uitbesteding ook de daarmee samenhangende risico s moeten worden beheerst. Bovenop de hier boven reeds weergegeven wettelijke bepalingen kan de inhoud van art. 4:11 Wft niet ontbreken. Hoewel niet direct van toepassing op pensioenfondsen, geeft dit artikel wel een goed houvast en een nadere invulling van wat onder een beheerste en integere bedrijfsvoering moet worden verstaan. Wij veronderstellen daarmee dat de essentie van het begrip beheerste en integere bedrijfsvoering niet veel anders is voor pensioenfondsen en verzekeraars (en PPI s). Volgens art. 4:11 Wft wordt onder beheerste en integere bedrijfsvoering verstaan dat: a. belangenverstrengeling wordt tegengegaan; b. wordt tegengegaan dat de financiële onderneming of haar werknemers strafbare feiten of andere wetsovertredingen begaan die het vertrouwen in de financiële onderneming of in de financiële markten kunnen schaden; 12 Over de betekenis van integriteit en integer gedrag verwijzen wij naar de literatuur over (rechts)filosofie. Ethiek wordt ook wel de morele filosofie genoemd en, voor zover mij bekend, wordt ethiek als een deelgebied van filosofie gezien. Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

4 c. wordt tegengegaan dat wegens haar cliënten het vertrouwen in de financiële onderneming of in de financiële markten kan worden geschaad; en d. wordt tegengegaan dat andere handelingen door de financiële onderneming of haar werknemers worden verricht die op een dusdanige wijze ingaan tegen hetgeen volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, dat hierdoor het vertrouwen in de financiële onderneming of in de financiële markten ernstig kan worden geschaad. Deze beschrijving is een zogenaamde open norm en betekent kort gezegd dat bestuur en medewerkers in compliance met (ongeschreven) regels behoren te handelen, het ongeschreven recht is een belangrijk onderdeel. Voor velen is de aandacht die wij vragen voor het belang van het benoemen en de erkenning van het bestaan van ongeschreven regels een gruwel. Veel ruimte voor het onderbouwen van dit belang willen wij nu niet nemen. Naast een verwijzing naar art. 4: 11 lid 1 onder d Wft volstaan wij met een citaat van Christopher D. Stone (1975): We know that it is futile to hope that all socially undesirable behaviour can be anticipated by legal rule-makers. We know that attempts to enforce all social desiderata by law would be more costly than it would be worth ( ) There are thus certain virtues, both to the individuals and to the society at large, of encouraging people to act in socially appropriate ways because they believe it the right thing to do, rather than because (and thus, perhaps only to the extent that) they are ordered to do so. 13 Teneinde te bevorderen dat een bedrijf in compliance handelt met (ongeschreven) regels is een goede compliancecultuur onontbeerlijk. Dit is een brug naar ons volgende onderwerp en brengt ons terug naar de vraag hoe een pensioenfonds zijn organisatie zodanig kan inrichten dat deze een beheerste en integere bedrijfsvoering waarborgt. Het zal de lezer niet verbazen dat wij daarbij een belangrijke rol zien voor de compliancefunctie. 3. Compliance bij pensioenfondsen Een specifieke definitie voor de compliancefunctie bij pensioenfondsen is niet voorhanden. 14 Dat is in principe ook niet nodig, aangezien een pensioenfonds voor wat de compliancefunctie betreft in essentie voor dezelfde uitdagingen staat als elke andere instelling of organisatie. Niettemin is er wel een aantal specifieke kenmerken te benoemen die een rol spelen bij de uitwerking en inbedding van de compliancefunctie binnen de pensioenfondsorganisatie. Van belang hierbij is de grote mate van uitbesteding van activiteiten binnen de sector aan pensioenuitvoeringsbedrijven (PUB s). Voor het vaststellen van een kader met betrekking tot het begrip compliance nemen wij het uitgangspunt zoals dat is geformuleerd op pagina 32 van het Rapport van de Werkgroep Integriteit Pensioenfondsen, Kijken in de spiegel 15 : Naar de opvatting van de werkgroep gaat compliance verder dan het zich onthouden van overtreding van wet- en regelgeving of van ander normoverschrijdend gedrag. Compliance gaat om integer handelen. 13 R.C.J. Galle, Ondernemen en ethiek, Den Haag: Wij gaan er voorts van uit dat integer handelen uiteindelijk tot doel heeft het voorkomen van reputatieschade van het pensioenfonds. Ook wij gaan ervan uit dat het niet alleen gaat om geschreven, maar ook om ongeschreven regels (gedrag en cultuur). Als norm voor integer handelen nemen wij de in art. 4:11 Wft beschrijving van een integere bedrijfsvoering. Zoals gezegd is er geen wettelijke definitie van het begrip compliance bij pensioenfondsen. Een wettelijke regeling is wel te vinden in de Wft. Het ligt voor de hand om daar zoveel als mogelijk bij aan te sluiten. Met de implementatie van de Markets in Financial Instruments Directive (MiFID) 16 in de Nederlandse wetgeving heeft de compliancefunctie een wettelijke grondslag gekregen. De taken van het organisatie onderdeel compliance zijn neergelegd BJu 2000, p Hoewel door de Pensioenfederatie op haar website wel documenten zijn gepubliceerd omtrent het onderwerp compliance (handleiding en voorbeelddocumenten). Daarin wordt de volgende definitie gehanteerd: Compliance is het geheel van maatregelen dat zich richt op de implementatie, handhaving en naleving van externe wet- en regelgeving, alsmede op interne procedures en gedragsregels om te voorkomen dat de reputatie en integriteit van het pensioenfonds wordt aangetast. 15 Rapport van 21 mei 2013, Jean Frijns e.a., geïnitieerd door Transparancy International Nederland. 16 Richtlijn 2004/39/EG. 330 Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

5 in art. 6 van de Uitvoeringsrichtlijn MiFID 17 en via art. 4:14 Wft voor een beleggingsonderneming uitgewerkt in art. 31c van het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen (BGfo). De compliancefunctie heeft als taak: a. het controleren van de naleving van wettelijke regels en van interne regels die de beheerder of de beleggingsonderneming zelf heeft opgesteld; b. het adviseren van de personen die verantwoordelijk zijn voor het beheren van icbe s, het verlenen van beleggingsdiensten of het verrichten van beleggingsactiviteiten bij de naleving van wettelijke regels en interne regels; c. het toezien op de deugdelijkheid en effectiviteit van de interne regels en procedures; d. het beoordelen van de effectiviteit van de procedures die zijn opgesteld en maatregelen die zijn genomen om gesignaleerde onvolkomenheden bij de naleving van wettelijke regels en interne regels op te heffen; en e. het tenminste jaarlijks rapporteren aan de personen die het dagelijks beleid van de beheerder of de beleggingsonderneming bepalen en aan het orgaan, indien aanwezig, dat is belast met toezicht op het beleid en de algemene gang van zaken van de beheerder of de beleggingsonderneming inzake aangelegenheden met betrekking tot de naleving van wettelijke regels en interne regels. In de jaarlijkse rapportage wordt met name vermeld of maatregelen zijn genomen in het geval van gesignaleerde tekortkomingen. Om deze taak naar behoren uit te oefenen moet de compliancefunctie over de nodige autoriteit, middelen, deskundigheid en toegang tot alle dienstige informatie beschikken. Voorts is het van belang dat de relevante personen die betrokken zijn bij het uit oefenen van de compliancefunctie niet betrokken zijn bij de verrichting van diensten of activiteiten waarop zij toezien. De beste stuurlui staan immers aan wal. De kern van de wettelijke regeling van de compliancefunctie ligt in het controleren van de naleving van wettelijke regels en van interne regels en het toezien op de deugdelijkheid en effectiviteit van de interne regels en procedures. De omvang hiervan is echter zeer aanzienlijk en bovendien is de inhoud van bepaalde regelgeving gedetailleerd en daarmee zeer complex. Het lijkt daarom niet effectief controle te houden op de naleving van alle regels. Afgezien van de hoeveelheid en de complexiteit geldt dat controle altijd achteraf is. Wij sluiten ons graag aan bij het adagium: controle is goed, vertrouwen nog beter. 18 en wat ons betreft moet de nadruk van de compliancefunctie dan ook meer liggen op het ondersteunen van het bestuur bij het creëren van een compliance cultuur. Het vorenstaande leidt tot de voorlopige conclusie dat het pensioenfonds bij de inrichting van zijn organisatie om een beheerste en integere bedrijfsvoering te waarborgen, gebruik maakt van een compliancefunctie. Bij het invullen van een compliancefunctie wordt de integriteit van het bestuur en de medewerkers als uitgangspunt genomen. Compliance gaat immers verder dan het zich onthouden van overtreding van regelgeving; compliance gaat om integer handelen. Integer gedrag omvat in dit verband mede het handelen in compliance met de (ongeschreven) regels van integere bedrijfsvoering, zoals nader beschreven in art. 4:11 Wft. De compliancefunctie kan zich onzes inziens evenwel niet richten op controle van de naleving van alle regels. Bij een effectieve invulling van de functie ligt een risk-based approach voor de hand. 4. Risk-based approach - integriteitrisico Hiervoor hebben wij aangegeven dat er een stortvloed aan wet- en regelgeving over de pensioenfondsensector is heen gekomen, waarvan het einde nog niet in zicht is. Omdat het niet mogelijk is en ook niet zinvol is om alle wet- en regelgeving en alle ongeschreven regels die van toepassing zijn of kunnen zijn op pensioenfondsen te vangen in één integraal compliancemodel en dat vervolgens te monitoren, ligt het onzes inziens voor de hand om aan te sluiten bij een managementmodel waarbij de focus wordt gelegd op het in kaart brengen, het identificeren, het categoriseren en ten slotte het wegen van risico s, zoals het COSO/ COSO-II-model. Zoals eerder aangegeven, is het controleren op de naleving van alle (ongeschreven) regels wat ons betreft niet mogelijk. Bij de invulling van de compliancefunctie past derhalve een risk-based approach. Aansluiting zou daarbij gezocht kunnen worden bij de European Securities and Markets Authority (ESMA). 19 ESMA heeft in juli Richtlijn 2006/73/EG van de Commissie van 10 augustus 2006, tot uitvoering van Richtlijn 2004/39/EG. 18 K. Cools, Controle is goed, vertrouwen nog beter, van Gorcum 2005; S.M.R. Covey, The speed of Trust, Simon & Schuster 2006 en S.R. Covey, B. Whitman en B. England, Predictable results in unpredictable times, Guidelines on certain aspects of the MIFID compliance function requirements, ESMA/2011/446. Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

6 aanbevelingen voor een effectieve compliancefunctie opgesteld. De eerste aanbeveling ziet op een risk-based approach: General guideline Investment firms should ensure that the compliance function takes a risk-based approach in order to allocate the function s resources efficiently. A compliance risk assessment should be used to determine the focus of the monitoring and advisory activities of the compliance function. The compliance risk assessment should be performed regularly to ensure that the focus and the scope of compliance monitoring and advisory activities remain valid. Dat het voor de beheersing van de bedrijfsvoering behulpzaam is om te sturen op risico s vindt ook onze wetgever. 20 Een pensioenfonds moet een beleid voeren dat is gericht op het duurzaam beheersen van die risico s (art. 12 Besluit Ftk en bij uitbesteding: art. 14 Besluit Pw). Zoals hiervoor reeds gezegd, is het pensioenfonds weliswaar geen financiële instelling, maar moet wel als zodanig aangestuurd worden. Als financiële instelling doet het pensioenfonds aan risicotransformatie: het bundelen van risico s, waarbij pensioenpremies met een lange looptijd en laag risico, worden getransformeerd in financiële instrumenten met een lange looptijd en een hoger risico. Aan het einde van de looptijd, als de deelnemer pensioneert, wordt een deel van deze financiële instrumenten weer verkocht om pensioenuitkeringen te kunnen voldoen. Het bundelen en ontbundelen van risico s is dus een kernproces van het pensioenfonds. 21 Dan is het logisch dat het pensioenfonds expliciet stuurt op risico s. Dus moeten we weten 1) wat de risico s zijn en 2) van wie de risico s zijn. Alleen dan kan een optimale verdeling van risico s plaatsvinden. 22 Kwantificering van risico s geeft de mogelijkheid tot prioritering van de inzet van schaarse tijd en middelen in het gekozen governancemodel. Een risk-based approach kan daarom zeer effectief zijn en sluit ook aan op art. 143 Pw en op het door DNB toegepaste risicomanagementmodel FOCUS (voorheen: FIRM). Als een belangrijk hulpmiddel bij het identificeren (nadat de doelstellingen en de risicohouding door het pensioenfondsbestuur zijn vastgesteld) en het beheersen van risico s is door DNB het zogenaamde FIRM 23 -model ontwikkeld. Inmiddels is dit model opgevolgd door FOCUS. Deze modellen zijn gebaseerd op het COSO managementmodel. In vergelijking met FIRM wordt in FOCUS niet alleen aandacht besteed aan kwantitatieve risico s, maar ook aan strategische en kwalitatieve criteria zoals gedrag, cultuur en governance. In het FIRM/FOCUS-model worden tien risico s onderscheiden: matching/renterisico; marktrisico; kredietrisico; verzekeringstechnisch risico; omgevingsrisico; operationeel risico; uitbestedingrisico; IT-risico; integriteitrisico en juridisch risico. De aandacht richt zich daarbij op die risico s met een bepaald gewicht en die specifiek gericht zijn op het bestendigen van de goede reputatie van het pensioenfonds. Teneinde de goede reputatie van een pensioenfonds te bestendigen is het van essentieel belang dat er sprake is van een beheerste en integere bedrijfsvoering. Afgezien van de tegenvallende bedrijfsresultaten wordt het verlies van een goede reputatie(=gevolg) veelal veroorzaakt door niet integer gedrag(=oorzaak). In deze publicatie zullen wij ons richten op het beheersen van integriteitsrisico s, in het FIRM-model een benoemd hoofdrisico. Daarin vervult de compliancefunctie volgens ons een essentiële rol. Integriteitrisico was in het FIRM-model gedefinieerd als: Het risico dat de integriteit van de instelling of het financiële stelsel wordt beïnvloed als gevolg van niet integere, onethische gedragingen van de organisatie, medewerkers danwel van de leiding in het kader van wet- en regelgeving en maatschappelijke en door de instelling opgestelde normen. Elk hoofdrisicogebied kent een aantal sub risico s die gebruikt worden om een meer concrete inschatting te kunnen maken van het hoofdrisico. De subrisico s 20 Kamerstukken II 2005/06, , p A.M.H. Slager, Wie redt de pensioenbestuurder?, TPV 2013/10, vrij naar Merton, A.M.H. Slager, Wie redt de pensioenbestuurder?, TPV 2013/ FIRM: Financiële Instellingen Risicoanalyse Methode. 332 Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

7 zijn afhankelijk van de complexiteit van de organisatie en de markten waarop het pensioenfonds actief is. Als subrisico s zijn in FIRM genoemd: risico op benadeling van derden; risico op voorwetenschap; risico op witwassen; risico op terrorismefinanciering; en risico op onoorbaar handelen. Onder het hoofdrisico Uitbestedingsrisico is het subrisico Integriteit opgenomen: Het risico dat de reputatie danwel de financiële positie van de instelling wordt geschaad als gevolg van het niet integer zijn van de bedrijfsvoering van de partij waaraan werkzaamheden zijn uitbesteed. Hieronder valt het risico van het ongewenst omgaan met vertrouwelijke gegevens door de tegenpartij. Bij pensioenfondsen is het Uitbestedingsrisico een zeer relevant hoofdrisico omdat zoals gezegd veel werkzaamheden zijn uitbesteed aan pensioenuitvoerders. 5. Beheerste en integere bedrijfsvoering in de praktijk van een pensioenfonds Het bovenstaande in de praktijk gebracht bij een pensioenfonds, brengt het volgende. Een pensioenfonds richt een compliancefunctie in, overeenkomstig art. 31c BGfo. Het is niet mogelijk om toe te zien op de naleving van alle wettelijke regels en van interne regels en derhalve is gekozen voor een risk-based approach. Deze approach leidt tot effectief toezicht. Het uitgangspunt is het risico voor een pensioenfonds van sancties van toezichthouders, materiële verliezen of schade aan de reputatie als gevolg van niet integer gedrag. Dit risico duiden wij aan als integriteitsrisico (zie FIRM-model). Schade aan de reputatie van een pensioenfonds (=gevolg) is slechts één van de mogelijke gevolgen van niet integer gedrag (= oorzaak). De doelstelling van een risk-based approach is om vast te stellen welke handelingen (minimaal) moeten worden beheerst om te voorkomen dat een pensioenfonds een boete krijgt opgelegd danwel materiële verliezen lijdt of de reputatie wordt geschaad. Op die handelingen zal compliance zich richten. Als norm voor integer handelen van bestuur en medewerkers heeft een pensioenfonds aansluiting gezocht bij art. 4:11 Wft. Dit artikel geeft een nadere en de meest concrete invulling van integere bedrijfsvoering. Onder integere bedrijfsvoering wordt aldus verstaan dat bij de uitoefening van de werkzaamheden door bestuur en medewerkers: a. belangentegenstellingen worden beheerst; b. er geen strafbare feiten of andere wetsovertredingen worden gepleegd die het vertrouwen in een pensioenfonds kunnen schaden; c. er geen handelingen worden verricht die schade toebrengen aan het vertrouwen in een pensioenfonds; en d. er geen andere handelingen worden verricht die op een dusdanige wijze ingaan tegen hetgeen volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, dat hierdoor het vertrouwen in het pensioenfonds ernstig kan worden geschaad. De beoogde risicoanalyse maakt een afweging tussen enerzijds de producten en diensten van een pensioenfonds en anderzijds de (ongeschreven) regels van integere bedrijfsvoering. Daarbij is het van belang te onderkennen dat de grootte van het risico mede wordt bepaald door de aard, de grootte en de plaats van activiteiten alsmede door de cliënten en ander relaties van een pensioenfonds. De risiconorm (risicobereidheid) bepaalt mede de keuze voor de te beheersen handelingen. De afweging en de risiconorm leiden tot die handelingen die kort gezegd een materiële impact hebben op de integriteit van een pensioenfonds (in het FIRM-model, de subrisico s). Voor deze handelingen geldt dat deze kunnen leiden tot sancties van toezichthouders, materiële verliezen of schade aan de reputatie van een pensioenfonds. En positief geformuleerd: een goede beheersing van deze handelingen leidt tot een versterking van de reputatie van een pensioenfonds. De onderliggende documentatie van de risicoanalyse maakt zichtbaar dat alle relevante wet- en regelgeving is meegenomen en biedt inzage in de motivatie van de keuze in welke handelingen (minimaal) zullen worden beheerst. Ter bevordering van een effectieve beheersing van deze integriteitrisco s zullen deze subrisico s worden geclusterd tot thema s. Met in achtneming van de relevante (ongeschreven) regels worden er vervolgens beheersdoelstellingen en beheersmaatregelen opgesteld, (bijvoorbeeld) op de wijze als is beschreven in het FIRM-model. De thema s en subrisico s zullen periodiek worden geëvalueerd en de uitkomsten daarvan zullen worden vastgelegd op basis van de boven beschreven risicoanalyse. Hierdoor ontstaat een dynamische set van thema s, subrisico s, beheersdoelstellingen en -maatregelen. Voor wat betreft het meten van de Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

8 effectiviteit van de maatregelen wordt gewerkt met Key Risk Indicators en Key Control Indicators. Het opstellen van beheersdoelstellingen en -maatregelen is een samenspel van bestuur, staforganen en de specifieke functie van de compliancefunctionaris. Een goede uitvoering van de beheersmaatregelen waarborgt een beheerste en integere bedrijfsvoering. Het spreekt daarbij voor zich dat het van essentieel belang is dat bestuur en medewerkers goed bekend zijn met de getroffen maatregelen. 6. Tot slot Tot slot nog enkele zinnen over de inrichting van de compliancefunctie en een conclusie. De inrichting van de functie is afhankelijk van de aard, schaal en complexiteit van de onderneming. Aandacht hebben wij besteed aan de randvoorwaarden om de compliancefunctie naar behoren uit te oefenen. Wat ons betreft ligt de essentie voor het behoorlijk (waaronder effectief) uitoefenen van de compliancefunctie in de vervulling van die randvoorwaarden. Cruciaal blijft dat de compliancefunctionaris niet betrokken is bij verrichtingen van diensten of activiteiten waarop hij/zij toeziet. Het is niet heel belangrijk waar in de organisatie die rol is belegd, zolang deze rol maar uitdrukkelijk is belegd bij een onderdeel van de organisatie. De ervaring leert dat de functie het meest effectief is als een van de leden van de Raad van Bestuur de eindverantwoordelijkheid van deze functie draagt. Integer gedrag begint immers aan de top van een organisatie. De omvang van de ondersteuning (lees compliancefunctionaris(sen) en/of compliance afdeling(en)) is dan weer geheel afhankelijk van de aard, schaal en complexiteit van de organisatie. 7. Conclusie Het bovenstaande leidt tot onze conclusie dat het voor pensioenfondsen (en pensioenuitvoerders) zeer zinvol is om een compliancefunctie, overeenkomstig art. 31c BGfo, in te richten om bij te dragen aan een beheerste en integere bedrijfsvoering. Het is niet mogelijk om toe te zien op de naleving van alle wettelijke regels en van interne regels. Een risk-based approach leidt tot effectief toezicht op die handelingen van bestuur en/of medewerkers die kunnen leiden tot sancties van toezichthouders, materiële verliezen of schade aan de reputatie van het pensioenfonds/pensioenuitvoerder. Het gaat niet alleen om het onthouden van overtreding van wet- en regelgeving. Compliance gaat om integer gedrag. Als norm voor integer gedrag hebben wij art. 4:11 Wft genomen. Effectief toezicht levert onzes inziens een constructieve bijdrage aan een compliance cultuur. Een cultuur die een beheerste en integere bedrijfsvoering bevordert. 334 Tijdschrift voor Compliance - december De Greef_Weller.indd :05

Fondsdocumenten SNPF. Integriteitsbeleid

Fondsdocumenten SNPF. Integriteitsbeleid Fondsdocumenten SNPF Integriteitsbeleid Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Doel van het integriteitsbeleid...3 3. Op wie van toepassing?......4 4. Wettelijk kader en toezicht...5 4.1 Wettelijk kader...5

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen met pensioenadministratie en vermogensbeheer in eigen beheer

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen met pensioenadministratie en vermogensbeheer in eigen beheer Compliance Charter Voor pensioenfondsen met pensioenadministratie en vermogensbeheer in eigen beheer September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3 Missie van compliance 6 4 Belangrijkste

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor uitvoeringsorganisaties

Compliance Charter. Voor uitvoeringsorganisaties Compliance Charter Voor uitvoeringsorganisaties September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3 Missie van compliance 6 4 Belangrijkste taken en verantwoordelijkheden compliance

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed Compliance Charter Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

Belangenverstrengeling: een belangwekkend thema

Belangenverstrengeling: een belangwekkend thema Belangenverstrengeling: een belangwekkend thema Pensioenfondsen beschikken gezamenlijk over circa 1000 miljard euro. Vrijwel alle werkzaamheden in het kader van het beheer van dit omvangrijke vermogen en

Nadere informatie

Integriteitbeleid. December 2011

Integriteitbeleid. December 2011 Integriteitbeleid December 2011 1 Inhoudsopgave A. Inleiding A.1 Waarom Integriteitbeleid A.2 Doelgroep Integriteitbeleid A.3 Definitie Integriteitrisico B. Doel en methodiek analyse integriteitrisico

Nadere informatie

Compliance Program. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed

Compliance Program. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed Compliance Program Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed September 2008 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 1.1 Voorwoord 1 1.2 Definitie

Nadere informatie

INTEGRITEITSBELEID STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE GROOTHANDEL IN TEXTIELGOEDEREN EN AANVERWANTE ARTIKELEN. Integriteitsbeleid - Bpf Tex

INTEGRITEITSBELEID STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE GROOTHANDEL IN TEXTIELGOEDEREN EN AANVERWANTE ARTIKELEN. Integriteitsbeleid - Bpf Tex INTEGRITEITSBELEID STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE GROOTHANDEL IN TEXTIELGOEDEREN EN AANVERWANTE ARTIKELEN Juli 2014 Integriteitsbeleid - Bpf Tex H OOFDSTUK 1 AAN L E I DI NG Het bestuur van

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

Compliancerapportageformat

Compliancerapportageformat Compliancerapportageformat voor middelgrote fondsen en uitvoeringsorganisaties Mei 2009 1 Inleiding In deze periodieke compliancerapportage over de periode rapporteert de Compliance

Nadere informatie

Versterking bestuur pensioenfondsen: het vervolg

Versterking bestuur pensioenfondsen: het vervolg Versterking bestuur pensioenfondsen: het vervolg De kritiek op het wetsvoorstel versterking bestuur pensioenfondsen van februari 2012 was niet mals. In de Nota naar aanleiding van het Verslag van juni

Nadere informatie

Delta Lloyd beoogt afronding van juridisch geschil met DNB

Delta Lloyd beoogt afronding van juridisch geschil met DNB Persbericht Amsterdam, 3 augustus 2015 Delta Lloyd beoogt afronding van juridisch geschil met DNB DNB boete aan Delta Lloyd Leven bepaald op 22.680.000 Delta Lloyd respecteert het vonnis van de rechtbank

Nadere informatie

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015 Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe Piet Hein Oyens Diverse management functies bij O&vE, Van Lanschot, EuroCard/MasterCard, Interpay en Equens (1-1- 1990

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Betreft Kamervragen van het lid Krol Hierbij zend ik u de

Nadere informatie

Eisen voor bestuursleden

Eisen voor bestuursleden Eisen voor bestuursleden (overgenomen uit plan van aanpak deskundigheidsbevordering Pensioenkoepels 2010) Om zijn verantwoordelijkheid te kunnen dragen moet een bestuurslid deelnemen aan de besluitvorming

Nadere informatie

GEDRAGSCODE ingevolge artikel 5:68 Wet op het financieel toezicht en artikel 20 Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen

GEDRAGSCODE ingevolge artikel 5:68 Wet op het financieel toezicht en artikel 20 Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen Stichting Pensioenfonds Avery Dennison GEDRAGSCODE ingevolge artikel 5:68 Wet op het financieel toezicht en artikel 20 Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen Artikel 1 Definities 1.1. Verbonden

Nadere informatie

Uitbesteding in de pensioensector:

Uitbesteding in de pensioensector: Uitbesteding in de pensioensector: Bevindingen vanuit de toezichtspraktijk Prof. Dr. O.C.H.M. Sleijpen EYe on Pensions 14 januari 2014 Uitbesteding in de Pensioensector Topics: A. Wettelijke bepalingen

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Concept Ministeriële regeling

Concept Ministeriële regeling Concept Ministeriële regeling Regeling van de minister van Financiën met betrekking tot het stellen van regels over de eed of belofte die personen werkzaam bij financiële ondernemingen moeten afleggen

Nadere informatie

De Minister van Financiën, Besluit: De Tijdelijke regeling invoering Wft wordt als volgt gewijzigd:

De Minister van Financiën, Besluit: De Tijdelijke regeling invoering Wft wordt als volgt gewijzigd: Directie Financiële Markten Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 15 augustus 2007 FM 2007-01901 M Onderwerp Regeling tot wijziging van de Tijdelijke regeling invoering Wft De Minister van Financiën, Gelet

Nadere informatie

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Rotterdam, De Doelen, 11 december 2014 - Frank Elderson, lid van de directie van De Nederlandsche Bank (DNB), heeft een toespraak gehouden

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Sligro Food Group. Reglement Visitatiecommissie

Stichting Pensioenfonds Sligro Food Group. Reglement Visitatiecommissie Stichting Pensioenfonds Sligro Food Group Artikel 1 Begripsomschrijvingen Voor dit reglement zijn de begripsomschrijvingen van de statuten van de Stichting Pensioenfonds Sligro Food Group van toepassing.

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

V & A s n.a.v. Wet versterking bestuur pensioenfondsen d.d. 24 januari 2014

V & A s n.a.v. Wet versterking bestuur pensioenfondsen d.d. 24 januari 2014 V & A s n.a.v. Wet versterking bestuur pensioenfondsen d.d. 24 januari 2014 Inleiding Zoals bekend treedt de Wet versterking bestuur pensioenfonds op 1 juli 2014 in werking. Deze wet leidt tot aanpassing

Nadere informatie

INTEGRITEITSBELEID Bestuursbureau Stichting pensioenfonds Werk en (re)integratie 1-3-2012

INTEGRITEITSBELEID Bestuursbureau Stichting pensioenfonds Werk en (re)integratie 1-3-2012 INTEGRITEITSBELEID Bestuursbureau Stichting pensioenfonds Werk en (re)integratie 1-3-2012 2 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE 3 INTEGRITEITSBELEID PENSIOENFONDS WERK EN (RE)INTEGRATIE 4 1. Aanleiding 4 2. Doelstelling

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g Stichting Pensioenfonds PostN L Versie december 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Regelgeving 3 3 Samenhang interne regelingen 3 4 Inhoud Klokkenluidersregeling

Nadere informatie

Toelichting Model Fiduciair Beheerovereenkomst

Toelichting Model Fiduciair Beheerovereenkomst Toelichting Model Fiduciair Beheerovereenkomst Deze toelichting is opgesteld door De Brauw Blackstone Westbroek N.V. in samenspraak met DUFAS. Het geeft een toelichting bij het model fiduciair beheerovereenkomst

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol

Samenwerkingsprotocol Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Stichting Reclame Code 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Consumentenautoriteit en de Stichting Reclame Code Partijen: 1. De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Pensioenfonds

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Pensioenfonds Voorbeeld Incidentenregeling voor een Pensioenfonds Mei 2009 1 Incidentenregeling van Inleiding Deze Incidentenregeling geeft aan welke stappen gevolgd moeten worden indien het vermoeden

Nadere informatie

Nieuwsbrief van het Expertisecentrum Pensioenrecht van de Vrije Universiteit Amsterdam ter ondersteuning van de Leergang Pensioenrecht.

Nieuwsbrief van het Expertisecentrum Pensioenrecht van de Vrije Universiteit Amsterdam ter ondersteuning van de Leergang Pensioenrecht. Nieuwsbrief van het Expertisecentrum Pensioenrecht van de Vrije Universiteit Amsterdam ter ondersteuning van de Leergang Pensioenrecht. Editie 2013/9 Kamervragen Instemmingsrecht Ondernemingsraad bij PPI

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Functieprofiel bestuurs- en commissielid namens pensioengerechtigden Stichting Pensioenfonds F. van Lanschot

Functieprofiel bestuurs- en commissielid namens pensioengerechtigden Stichting Pensioenfonds F. van Lanschot 1. Het Pensioenfonds (verder: het Pensioenfonds) is een ondernemingspensioenfonds dat de pensioenregeling voor de (ex) medewerkers van Van Lanschot Bankiers (en gelieerde ondernemingen) uitvoert. De inhoud

Nadere informatie

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur,

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht pensioenfondsen Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Onderwerp Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds Handelsregister

Nadere informatie

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven'

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' 1 Toezicht op bestuur Op 31 mei 2011 is het wetsvoorstel bestuur en toezicht (het "Wetsvoorstel")

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Integriteitbeleid. Risicoanalyse

Integriteitbeleid. Risicoanalyse Integriteitbeleid Inleiding Integriteit is een wezenlijk kenmerk van een professionele en betrouwbare organisatie. Het bevordert niet alleen de efficiëntie, de interne transparantie en samenwerking, maar

Nadere informatie

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010 ICAAP Alex Poel 18 mei 2010 Inhoud 1. ICAAP algemeen 2. De uitgangspunten (vertaald) 3. Het ICAAP uitvoeren 4. De risico s 5. Enkele voorbeelden 6. Wat kan ICAAP voor u betekenen 1. ICAAP algemeen (1)

Nadere informatie

De Nadere regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft wordt als volgt gewijzigd:

De Nadere regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft wordt als volgt gewijzigd: CONSULTATIEVERSIE Besluit van ( datum), houdende wijziging van de Nadere regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft van 15 november 2006 in verband met regels met betrekking tot de bescherming

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 2 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Achtergrond Wet versterking bestuur pensioenfondsen 3. Wet versterking bestuur pensioenfondsen 4. Wijzigingen

Nadere informatie

VDZ Verzekeringen. Beloningsbeleid

VDZ Verzekeringen. Beloningsbeleid VDZ Verzekeringen Beloningsbeleid 2014 INHOUD 1. Inleiding... 3 Toezicht... 3 Inwerkingtreding... 3 2. Definities en begrippen... 3 De categorieën van medewerkers... 3 Beloning... 4 Vaste beloning... 4

Nadere informatie

Initiatief. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE. Geachte heer Kamp,

Initiatief. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE. Geachte heer Kamp, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE KENMERK: B/12/6073/MH DATUM: 11 april 2012 ONDERW ERP: Code en Monitoringcommissie Geachte

Nadere informatie

DNB en AFM zijn op grond van de Europese pensioenrichtlijn (2003/31/EG) verplicht om te dit overzicht te publiceren.

DNB en AFM zijn op grond van de Europese pensioenrichtlijn (2003/31/EG) verplicht om te dit overzicht te publiceren. Overzicht van het toepasselijke sociaal en arbeidsrecht, de informatievoorschriften en beleggingsrestricties die van toepassing zijn op Nederlandse pensioenregelingen die worden uitgevoerd door een pensioeninstelling

Nadere informatie

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. van [DATUM] 2014, houdende een leidraad met betrekking tot het kapitaalbeleid

Nadere informatie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie - Dames en heren, welkom bij het ochtendgedeelte van het DNB pensioenseminar. Dit is voor mij de eerste keer dat ik mag spreken

Nadere informatie

Transparantiedocument

Transparantiedocument Transparantiedocument Stichting Pensioenfonds Ahold (versie: 28 april 2015) Hoofdstuk 1 - Inleiding 1.1 Voorwoord Stichting Pensioenfonds Ahold is de financiële dienstverlener voor Koninklijke Ahold N.V.

Nadere informatie

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Rapportage aan: Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers 1 Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers Postbus 700 APELDOORN Opdracht

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

MiFID voor kredietinstellingen Een introductie

MiFID voor kredietinstellingen Een introductie MiFID voor kredietinstellingen Een introductie NVB MiFID conferentie 24 november 2006 Els Deerenberg Agenda Doel MiFID Regels voor kredietinstellingen - organisatie - cliëntenclassificatie - gedragsregels

Nadere informatie

HANDBOEK BESTUUR IN CONTROL PENSIOENFONDS XYZ

HANDBOEK BESTUUR IN CONTROL PENSIOENFONDS XYZ HANDBOEK BESTUUR IN CONTROL PENSIOENFONDS XYZ 16 FEBRUARI 2011 PENSIOEN ASSET MANAGEMENT GOVERNANCE Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 2. Procedures voor beheersing matchings- / renterisico... 6 2.1. Cashmanagement...

Nadere informatie

CONFIDENTIEEL. [adres] Geacht bestuur,

CONFIDENTIEEL. [adres] Geacht bestuur, CONFIDENTIEEL [adres] De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht pensioenfondsen Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Onderwerp Instructiebrief haalbaarheidstoets Handelsregister 3300 3396 Geacht

Nadere informatie

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Risico s identificeren Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Integraal risicomanagement 2 Integraal risicomanagement 3 Risicomanagement proces 4 Risicomanagement proces 5 6 Risico identificatie

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER DNB SEMINAR UITBESTEDING Door: Oscar van Angeren I. Regulatory framework en II. Algemene contractuele aspecten 1 I. Regulatory framework Uitbestedingsregels pensioenfondsen: artikel 34 Pw en 12-14 BuPw.

Nadere informatie

Invoering van pensioen- en lijfrente-excedentregelingen (Wet pensioenaanvullingsregelingen) VOORSTEL VAN WET

Invoering van pensioen- en lijfrente-excedentregelingen (Wet pensioenaanvullingsregelingen) VOORSTEL VAN WET Invoering van pensioen- en lijfrente-excedentregelingen (Wet pensioenaanvullingsregelingen) VOORSTEL VAN WET Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Alzo Wij in overweging genomen

Nadere informatie

Wet Witteveen 2015 voor IBondernemers

Wet Witteveen 2015 voor IBondernemers Wet Witteveen 2015 voor IBondernemers Rogier van den Heuvel Met ingang van 1 januari wordt de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en maximering pensioengevend inkomen ("Wet Witteveen

Nadere informatie

Beloningsbeleid Maart 2015

Beloningsbeleid Maart 2015 Beloningsbeleid Maart 2015 Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Relevante wet- en regelgeving... 2 4. Bestuur (directie)... 3 5. Raad van Commissarissen... 3 6. Medewerkers... 3 7. Publicatie... 5 8. Governance

Nadere informatie

Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro

Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro december 2006 Paulien Siegman Redenen voor een nieuwe Pensioenwet Reden wijziging: veroudering en onoverzichtelijkheid PSW Nieuwe Pensioenwet

Nadere informatie

Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:

Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: 30 413 Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Nr... NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Na artikel 31 wordt een artikel ingevoegd, luidende : Artikel 31a.

Nadere informatie

16 juli 2013. Pensioen Flash

16 juli 2013. Pensioen Flash 16 juli 2013 Pensioen Flash Wetsvoorstel Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en maximering pensioengevend inkomen en wetsvoorstel Wet pensioenaanvullingsregelingen / Marianne Meijer-Zaalberg

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van Pension Fund Governance

Nadere informatie

Pension Fund Governance TRANSPARANTIE DOCUMENT UITLEG GEKOZEN PRINCIPES VOOR GOED PENSIOENFONDSBESTUUR

Pension Fund Governance TRANSPARANTIE DOCUMENT UITLEG GEKOZEN PRINCIPES VOOR GOED PENSIOENFONDSBESTUUR Pension Fund Governance TRANSPARANTIE DOCUMENT UITLEG GEKOZEN PRINCIPES VOOR GOED PENSIOENFONDSBESTUUR Stichting Pensioenfonds voor Dierenartsen 19 februari 2008 Beschrijving van de bestuurskeuzes van

Nadere informatie

Vrijstellingsregeling Wft. Grens vrijstelling van 50.000 naar 100.000 Aanbieders moeten een AFM-vergunning aanvragen voor 1 februari 2012

Vrijstellingsregeling Wft. Grens vrijstelling van 50.000 naar 100.000 Aanbieders moeten een AFM-vergunning aanvragen voor 1 februari 2012 Vrijstellingsregeling Wft Grens vrijstelling van 50.000 naar 100.000 Aanbieders moeten een AFM-vergunning aanvragen voor 1 februari 2012 In deze brochure leest u óf u iets moet doen en wat Charco & Dique

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Uitvoeringsorganisatie

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Uitvoeringsorganisatie Voorbeeld Incidentenregeling voor een Uitvoeringsorganisatie Mei 2009 1 Incidentenregeling van Inleiding Deze Incidentenregeling geeft aan welke stappen gevolgd moeten worden

Nadere informatie

Integriteitsbeleid. Stichting Pensioenfonds DHV

Integriteitsbeleid. Stichting Pensioenfonds DHV Integriteitsbeleid Stichting Pensioenfonds DHV december 2010 Integriteitsbeleid Stichting Pensioenfonds DHV dossier : pf977 registratienummer : pf977 versie : 2 december 2010 Stichting Pensioenfonds DHV

Nadere informatie

Gedragscode en integriteitsbeleid Stichting Pensioenfonds F. van Lanschot

Gedragscode en integriteitsbeleid Stichting Pensioenfonds F. van Lanschot en integriteitsbeleid Versie: 25-09-2014 Pagina 1/15 en integriteitsbeleid INHOUDSOPGAVE Artikel 1. Definities...3 Artikel 2. Doel van de gedragscode...4 Artikel 3. Normen...4 Artikel 4. Vertrouwelijkheid...5

Nadere informatie

Datum 2 mei 2013 Betreft Kamervragen van het lid Omtzigt (CDA) over medezeggenschap bij PPI

Datum 2 mei 2013 Betreft Kamervragen van het lid Omtzigt (CDA) over medezeggenschap bij PPI > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

vormen voor een adequaat toezicht op de naleving van de bij of krachtens het Deel prudentieel toezicht financiële ondernemingen van de Wft bepaalde.

vormen voor een adequaat toezicht op de naleving van de bij of krachtens het Deel prudentieel toezicht financiële ondernemingen van de Wft bepaalde. 1 Q&A Volmachten Q Onder welke voorwaarden staat het een verzekeraar vrij om een volmacht te verlenen aan een gevolmachtigde agent (GA) voor het namens en voor rekening van de verzekeraar sluiten van verzekeringen?

Nadere informatie

W erkboek PREVIEW. Op weg naar een. nieuw bestuursmodel. P e r s o o n l i j k. en interactief

W erkboek PREVIEW. Op weg naar een. nieuw bestuursmodel. P e r s o o n l i j k. en interactief Op weg naar een nieuw bestuursmodel W erkboek Zorgvuldige afweging en transparante besluitvorming middels reflecties, vragen en afwegingen Governance werkboek P e r s o o n l i j k en interactief Op weg

Nadere informatie

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw,

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw, Amsterdam, 3 juli 2015 Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II Geachte heer, mevrouw, Namens de Vereniging van Vermogensbeheerders & Adviseurs (hierna: VV&A ) willen wij graag van de gelegenheid

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

Speech Frank Elderson jubileumcongres Vereniging voor Pensioenrecht, Amersfoort, 18 november 2015

Speech Frank Elderson jubileumcongres Vereniging voor Pensioenrecht, Amersfoort, 18 november 2015 Speech Frank Elderson jubileumcongres Vereniging voor Pensioenrecht, Amersfoort, 18 november 2015 1. Hartelijk dank voor de uitnodiging om vandaag op dit jubileumcongres te spreken. En ook ik wil u, het

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

1.4 Waar in deze gedragscode staat geschreven hij of zijn moet tevens worden gelezen zij of haar.

1.4 Waar in deze gedragscode staat geschreven hij of zijn moet tevens worden gelezen zij of haar. Gedragscode Artikel 1. Definities 1.1 Verbonden personen zijn: a. leden van de raad van toezicht, leden van het bestuur, leden van het verantwoordingsorgaan; b. alle medewerkers van het pensioenfonds,

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Update Code Pensioenfondsen

Update Code Pensioenfondsen 24 april 2013 Update Code Pensioenfondsen Mila Hoekstra 2 Thema s 1. Taak en werkwijze 2. Diversiteit 3. Integer handelen 4. Beloning 5. Uitvoering, uitbesteding en kosten 6. Risicomanagement 7. Verantwoord

Nadere informatie

68 De Pensioenwereld in 2014

68 De Pensioenwereld in 2014 09 68 De Pensioenwereld in 2014 Pensioenregeling 69 Aanpassingen van het fiscale (Witteveen-)kader Auteurs: Ivar Sintemaartensdijk en Jan Stigter Pensioenen mogen zich nog altijd verheugen in de warme

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie. CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010

De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie. CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010 De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010 28 juni 2010 1 Regeling van De Nederlandsche Bank NV van [datum], tot vaststelling

Nadere informatie

Houdt het dan nooit op met verantwoording afleggen door het bestuur?

Houdt het dan nooit op met verantwoording afleggen door het bestuur? Houdt het dan nooit op met verantwoording afleggen door het bestuur? Onderweg naar huisbijeenkomst 2016 Frans Glorie KPMG Audit Pensioen- & Verzekeringssector 1 Terug in de tijd. 1922 WTL 2016 APF 2015

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 182 Wijziging van de Pensioenwet en enige andere wetten in verband met versterking van het bestuur bij pensioenfondsen en enige andere wijzigingen

Nadere informatie

Governance: uw risico en uw aansprakelijkheid

Governance: uw risico en uw aansprakelijkheid Governance: uw risico en uw aansprakelijkheid Dr. Arie Slottje MBA Associate Partner IPFOS Mr. drs Reinier Russell Partner Russell Advocaten Agenda Ontwikkeling pension fund governance Wat is besturen?

Nadere informatie

124 De Pensioenwereld in 2015

124 De Pensioenwereld in 2015 13 124 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 125 Meer consistentie nodig in verslaggeving premiepensioeninstellingen Auteurs: Frans Glorie en Kees Voorburg Op 1 januari 2011 is de premiepensioeninstelling

Nadere informatie

Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder

Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder De Pensioenwet Na jarenlange discussie is de Pensioenwet

Nadere informatie

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Vlak voor het kerst heeft staatssecretaris Klijnsma het Wetsvoorstel algemeen pensioenfonds naar de Tweede Kamer gestuurd. Onderstaande analyse van AZL biedt u een

Nadere informatie

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2014. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Beleid inzake belangenconflicten

Beleid inzake belangenconflicten Beleid inzake belangenconflicten 2 Wat zijn belangenconflicten Bij het verrichten van beleggingsdiensten en activiteiten kunnen zich belangenconflicten voordoen tussen onder andere een financiële instelling

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014 Stand van zaken SVG 1 van 20 Programma Pensioenfonds SVG Wat speelt er rond de pensioenen? Financiële positie SVG Kortingsmaatregel Vooruitblik 2014-2015

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT STICHTING CONTRACTSPELERSFONDS KNVB

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT STICHTING CONTRACTSPELERSFONDS KNVB REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT STICHTING CONTRACTSPELERSFONDS KNVB Inleiding De Raad van Toezicht en het bestuur van de Stichting Contractspelersfonds KNVB (hierna respectievelijk te noemen: de Raad van Toezicht,

Nadere informatie