Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleid inzake verantwoord beleggen K1 2015 1/14"

Transcriptie

1 Beleid inzake verantwoord beleggen K /

2 Verantwoord beleggen De visie van Petercam Een verantwoord belegger zijn gaat verder dan enkel maar verantwoorde beleggingsproducten aanbieden; het is een engagement op bedrijfsniveau dat een coherente aanpak vereist. Als verantwoord belegger moet men op de eerste plaats belangrijke vragen stellen over de gevolgen van de beleggingsactiviteit van Petercam in een globale context. Men moet dus verder kijken dan de puur financiële winst en alle stakeholders en gevolgen van een belegging in acht nemen. Als verantwoord belegger mag Petercam zijn kop niet in het zand steken. Door vragen te stellen, een beroep te doen op experts, informatie te delen en in dialoog te treden op een positieve maar kritische manier, krijgen de professionals van Petercam verantwoordelijkheidszin en kunnen ze handelen met kennis van zaken. Als aandeelhouder en economische speler aanvaardt Petercam zijn sociale verantwoordelijkheid. Door aandelen aan te houden in een bedrijf kan men een mening uiten over het management van dat bedrijf en als verantwoord belegger moet Petercam zijn stem laten horen. Het opstellen van een stembeleid en deelnemen aan algemene en buitengewone aandeelhoudersvergaderingen is ook een essentieel onderdeel van de verantwoordelijkheden van een belegger. Petercam kan zich laten horen, zodat de bedrijven waarin het belegt worden beheerd op basis van best practices inzake verantwoorde bedrijfsvoering. In dialoog treden met het bedrijf, via stemmen bij volmacht of door tijdens meetings een directe dialoog aan te gaan met een vertegenwoordiger van het bedrijf, is een manier om ervoor te zorgen dat de rechten van zowel de aandeelhouder als die van andere stakeholders worden nageleefd. Verantwoordelijkheid is daarom ook een middel dat kan worden aangewend om te streven naar een duurzamer financieel en economisch systeem op wereldwijd niveau. Ten slotte houdt een verantwoord belegger zijn ook in dat men zich engageert voor doelstellingen op langere termijn en duurzame financiering. In dat kader krijgen we, aangezien we deel uitmaken van dynamische wereldwijde netwerken die gericht zijn op samenwerking, een beter begrip en een diepgaandere kennis van de uitdagingen en kansen die samengaan met verantwoord beleggen. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

3 Beleid inzake verantwoord beleggen Zowel beleggers als bezitters van activa worden zich meer en meer bewust van wereldwijde uitdagingen zoals klimaatverandering, veranderende demografie, de problematiek van deugdelijk bestuur en overheidsbestuur, en een meer assertieve publieke opinie. Daarnaast hebben de financiële crisis en belangrijke bedrijfsschandalen (Enron, BP, Lehman Brothers, Newscorp enz.) geleid tot de vernietiging van aandeelhouderswaarde en een vertrouwenscrisis van de financiële en openbare sector. Daardoor worden beleggers in steeds grotere mate beïnvloed door duurzaamheidsoverwegingen en willen zij criteria opnemen die de risico s en opportuniteiten die samenhangen met deze lange termijn uitdagingen in kaart brengen. De gevolgen en lessen van deze benadering hebben geleid tot nieuwe inzichten of ideeën met betrekking tot financiële analyse. Het blijkt nog maar eens dat het nodig is om zich te richten op de fundamentals van een land of bedrijf als onderdeel van een holistische visie, waarbij rekening wordt gehouden met de wereldwijde omgeving waarin zij opereren binnen een langetermijnperspectief. Het is belangrijk om te vermelden dat net zoals bedrijven, overheden ook een belangrijke rol te spelen hebben, aangezien ze vorm moeten geven aan een doeltreffend regelgevend raamwerk dat voldoende flexibel is, zodat markten efficiënt kunnen functioneren en tegemoet kunnen komen aan de verwachtingen van aandeelhouders en andere relevante stakeholders. Sociale en bestuursproblematieken zullen naar verwachting belangrijke criteria worden in het kader van de financiële markten. Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die tegemoet komt aan de noden van het heden, zonder toekomstige generaties te verhinderen om hun aan hun eigen behoeften te voldoen. 1 Een dergelijke definitie kan ertoe leiden dat bepaalde sectoren of bedrijfstakken intrinsiek niet-duurzaam worden, bijvoorbeeld olie, gas en mijnbouw. Maar deze sectoren bestaan nu eenmaal en zijn een realiteit binnen de financiële en de niet-financiële wereld en bieden beleggingskansen. De uitdaging van duurzaamheidsintegratie bestaat erin om de belangen van alle stakeholders te verzoenen, terwijl er voor de aandeelhouders nog steeds waarde wordt gecreëerd. Dit proces is nu aan de gang, maar de weg is nog lang. Terwijl de analyse van materiële activa al lang bestaat en er gevestigde normen en standaarden gehanteerd worden die alom worden aanvaard en wereldwijd 1 Brundtland-rapport voor de Verenigde Naties Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

4 worden toegepast, is dat voor de waardering van immateriële activa niet het geval. Er bestaan heel wat uitdagingen die betrekking hebben op zaken zoals materialiteit, meetbaarheid, de standaardisering van normen, vergelijkbaarheid enz. Dat verklaart waarom het Petercam-proces een best effort -proces is. De opzet van het Beleid inzake duurzaam beleggen is om pragmatisch, rationeel en consistent te zijn met onze business en strategische ontwikkeling, waarbij we een gezonde dosis ambitie behouden. Het wordt ontwikkeld binnen een evolutief en voortdurend verbeterend kader, net zoals ESG. De aanpak van Petercam: pragmatisme en dialoog Petercam heeft een holistische en transversale benadering ontwikkeld met betrekking tot verantwoord beleggen. Dat betekent dat alle economische sectoren opgenomen worden, zonder uitsluiting van specifieke intrinsiek niet-duurzame sectoren die worden beschouwd als ESGonvriendelijk. De kernactiviteit van Petercam is het beheren van activa, uitsluitend in het belang van zijn cliënten, op basis van een financieel doel dat consistent is met de doelen en richtlijnen van de cliënt. Het is niet de taak van Petercam om zijn cliënten te dicteren wat goed is en wat niet of wat duurzaam is en wat niet. Nochtans heeft Petercam als financieel en researchexpert een fiduciaire verantwoordelijkheid om alle risico s en opportuniteiten die samenhangen met een specifieke belegging in kaart te brengen. De integratie van criteria op het gebied van milieu-, sociale en bestuursnormen (Environmental, Social, Governance of ESG) maakt deel uit van het proces dat wordt toegepast om de optimale beleggingen te identificeren die het meest geschikt zijn voor de objectieven en richtlijnen van de cliënt. Duurzame ontwikkeling moet worden aangemoedigd, wat ook de uitdagingen zijn om bedrijven te situeren binnen hun respectieve globale context. Het zal immers vroeg of laat zijn vruchten afwerpen en het is een vereiste voor de duurzaamheid van een bedrijf en bijgevolg voor zijn winstgevendheid en capaciteit om aandeelhouderswaarde te creëren. ESG-overwegingen zullen worden geïntegreerd en zijn geen geïsoleerd proces. ESG-prestaties maken deel uit van een complex geheel, en het anticiperen op ESG-uitdagingen kan voor bedrijven een competitief voordeel opleveren. Meer specifiek, net zoals een financieel businessplan een projectie maakt van een bedrijf op een periode van drie en vijf jaar om zo bepaalde zaken te anticiperen en om de geschikte Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

5 maatregelen te nemen, zouden ESG-uitdagingen eveneens duidelijk moeten worden geïdentificeerd, zodat men er eveneens op kan anticiperen en er de geschikte maatregelen voor kan nemen. In het licht van de uitdagingen van wereldwijde interactie in het algemeen, is het zaak om voorzichtig en open van geest te zijn en dat is waarom Petercam een benadering heeft die gebaseerd is op dialoog en samenwerking. Dit samenwerkingsproces vindt zowel binnen het bedrijf als extern plaats. ESG-onderwerpen worden op de eerste plaats intern besproken, in nauwe samenwerking met de beleggingsprofessionals, zodat financiële en extra-financiële bevindingen en aanbevelingen kritisch tegen het licht kunnen worden gehouden. Deze open discussie verhoogt het bewustzijn van beleggingsprofessionals rond ESG-risico s en -opportuniteiten en zorgt voor een beter begrip van uitdagingen binnen een bepaalde sector vanuit twee standpunten, namelijk financieel en extrafinancieel. Het maakt het ook mogelijk, indien van toepassing, de externe informatie en beoordeling van ESG-ratings voor bedrijven die afkomstig zijn van gespecialiseerde agentschappen kritisch te evalueren. Ten tweede stimuleren externe initiatieven het debat rond complexe ESG-problematieken op een positieve maar toch kritische manier, waarbij daarna de gekozen aanpak kan worden gehanteerd. Dit verrijkt de expertise op dat domein en verbetert de positie van Petercam op de leercurve. Om succesvol te zijn, is het erg belangrijk dat de aanpak constant, dynamisch en proactief blijft om de kennis en het financiële researchproces en de methodologie te verbeteren door middel van discussies, debatten en interactie met externe experts. Door evenementen te organiseren met externe specialisten rond bepaalde duurzaamheidsonderwerpen, wil Petercam het bewustzijn rond ESG-problematieken bij alle beleggingsprofessionals verhogen. Ten slotte wil Petercam best practices aanmoedigen binnen alle sectoren, met inbegrip van degene die als niet-duurzaam worden beschouwd, door de bevordering van best practices aan te moedigen en de goede en slechte leerlingen op het gebied van ESG te identificeren. Bedrijfsmeetings vormen een gelegenheid om de communicatie te bevorderen, en zijn een efficiënte manier om het ESGengagement van de bedrijven waarin Petercam belegt of kan beleggen te beoordelen. Tijdens meetings met het senior management van bedrijven stellen de beleggingsprofessionals van Petercam vragen rond ESG-problematieken en kunnen ze met het bedrijf een engagement aangaan om verandering teweeg te brengen. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

6 Een leerproces op middellange termijn Zoals eerder vermeld, werpt duurzame ontwikkeling op middellange termijn zijn vruchten af. Bovendien verbeteren en evolueren ESG-overwegingen en -uitdagingen met betrekking tot materialiteit, meetbaarheid en de betrouwbaarheid van data voortdurend. Petercam heeft een langetermijnbenadering op twee niveaus: a. Ten eerste op het niveau van het proces zelf. Dit is een leerproces dat verbeterd dient te worden samen met SRI/ESG-ontwikkelingen en -kennis, en in lijn met de ervaring en middelen van Petercam. b. Ten tweede met betrekking tot de selectie van de criteria. Deze worden geselecteerd in functie van hun potentiële impact op middellange en lange termijn op de duurzaamheid van de organisatie en daardoor op haar economische en financiële prestaties. De integratie van ESG-factoren binnen het beleggingsproces is een blijvend leerproces op lange termijn. ESG-problematieken zijn eerder gericht op de middellange termijn, terwijl aandelenkoersen worden bepaald door verschillende korte termijn- en lange termijn factoren. Een belegger die openstaat voor ESG-problematieken wordt daardoor geconfronteerd met spanningen tussen korte termijn- en lange termijn overwegingen. Desondanks zijn we er bij Petercam van overtuigd dat een langetermijnvisie uiteindelijk zijn vruchten zal afwerpen en dat het in acht nemen van ESGproblematieken op middellange termijn het gemakkelijker maakt om bepaalde signalen van sterkte/zwakte te anticiperen, die vroeg of laat gunstig/schadelijk kunnen zijn voor de prestaties van het aandeel. Bedrijven die hun ESG-verantwoordelijkheid in acht nemen zullen zich verder richten op risicocontrole en -beheer en op innovatie. Dat zijn twee domeinen die in aanzienlijke mate kunnen bijdragen tot de verbetering van de competitieve positie en het verhogen van de waarde op lange termijn. Kort samengevat wil de benadering van Petercam proactief en dynamisch zijn en best practices bevorderen, zonder enige uitsluiting van bedrijfssectoren, waarbij er in dialoog wordt getreden met bedrijven en organisaties. Opdat hij constructief zou zijn, moet de dialoog gebeuren met een open en kritische geest, waarbij wordt gestreefd naar een echte uitwisseling van ideeën met de nadruk op het boeken van tastbare vooruitgang in de richting van een duurzamer financieel systeem en gedrag. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

7 ESG-INTEGRATIE BIJ PETERCAM INSTITUTIONAL ASSET MANAGEMENT Verantwoord beleggen is een belangrijk strategisch domein voor Petercam, dat de principes voor verantwoord beleggen van de VN (Principles for Responsible Investment) ondertekende in We begonnen onze expertise tien jaar geleden te ontwikkelen met de lancering van een Europese aandelenstrategie met duurzaamheidsfilter. Vandaag hebben we vier verantwoorde beleggingsstrategieën: Europese en internationale aandelen, OESO-overheidsobligaties en staatspapier uit de groeilanden. Petercam erkent dat de wereldwijde uitdagingen van vandaag de kansen van morgen kunnen zijn, maar dat vereist een gedisciplineerde en brede kijk op de wereld. Hoe integreren we deze in ons beleggingsbeleid? Dit is geen gemakkelijke opgave, maar dankzij onze ervaring en expertise kunnen we dat doen ten gunste van onze beleggers. Mensen vragen zich vaak af waarom ze zouden moeten beleggen in verantwoorde beleggingsstrategieën. Voor Petercam genereert dit een dubbele toegevoegde waarde: enerzijds op financieel vlak en anderzijds op het vlak van duurzaamheid. Eerst en vooral het financiële aspect. We zijn ervan overtuigd dat het beleggen in bedrijven en overheden die ESG-overwegingen opnemen in hun businessmodel of zich inspannen voor het welzijn van hun burgers op lange termijn, hun aandeel- en obligatiehouders aan minder staartrisico s blootstellen. Ten tweede het duurzaamheidsaspect. We weten dat de planeet geconfronteerd wordt met meerdere uitdagingen op het vlak van klimaatverandering, grondstoffen schaarste en waterbevoorrading, om er slechts enkele te noemen. Bij Petercam zijn we ervan overtuigd dat het toegevoegde waarde kan opleveren voor de samenleving in haar geheel als we beleggen in bedrijven en landen die rekening houden met zulke uitdagingen. Verantwoord beleggen bij Petercam gebeurt op groepsniveau en volgt een team- en consensusaanpak. Het Comité voor Verantwoord Beleggen werd opgezet om alle gerelateerde initiatieven aan te sturen en om de zaken proactief te benaderen. Het telt negen professionals van verschillende departementen binnen Petercam. Hierdoor kan er een debat plaatsvinden rond onderwerpen die gericht zijn op het verbeteren van de beleggingsprocessen en kunnen personeelsleden en beleggingsprofessionals gesensibiliseerd worden over ESG-problematieken. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

8 Een bijkomend kenmerk van onze aanpak op het gebied van verantwoord beleggen is de nabijheid van de aandelen- en obligatieteams. Aangezien we allemaal hetzelfde landschapskantoor delen, is het gemakkelijk om over ESG-onderwerpen te spreken met portefeuillebeheerders en om ideeën uit te wisselen. Dit verbetert het beleggingsproces en genereert duurzame toegevoegde waarde op lange termijn. ESG: de definitie van Petercam Milieu Milieuoverwegingen moeten rekening houden met problematieken die verband houden met klimaatverandering en de impact ervan op grondstoffen schaarste, met name voedselzekerheid, watervoorziening, energiebevoorrading en grondveiligheid. Waterrisico is een belangrijke factor voor economische groei en watertekorten zijn nu reeds een probleem in bepaalde regio s van de wereld (Californië, China, Australië, India en Indonesië). Er dient rekening gehouden te worden met waterstress, zeker voor bepaalde sectoren zoals landbouw (voeding en drank) aangezien water van groot belang is voor de duurzaamheid van het bedrijf of de economische activiteit. Met betrekking tot energie is een betere efficiëntie waarschijnlijk de meest kostenefficiënte manier om de energiebevoorrading te verzekeren. Sociaal De sociale criteria willen de impact nagaan die een bedrijf/land uitoefent op de sociale systemen of het milieu waarin het opereert. Dit zou conceptueel kunnen worden omschreven als de sociale licentie om te kunnen opereren. Initiatieven met betrekking tot arbeidspraktijken, mensenrechten, de samenleving en productverantwoordelijkheid doen de geloofwaardigheid van een bedrijf toenemen, helpen om de merkbekendheid van het bedrijf en de producten te verbeteren en de marktpenetratie te laten stijgen. Arbeidspraktijken en fatsoenlijk werk worden sterk gereglementeerd door internationaal erkende normen zoals de conventies van de Internationale Arbeidsorganisatie of de conventies van de VN. Dit is eveneens het geval voor mensenrechten. Er bestaat steeds meer bewustzijn dat organisaties de verantwoordelijkheid hebben om mensenrechten te respecteren op alle niveaus en dus ook met betrekking tot hun onderaannemers. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

9 Schendingen van deze fundamentele rechten stellen organisaties mogelijk bloot aan forse boetes, maar wat nog belangrijker is, is dat ze leiden tot aanzienlijke reputatieschade, wat gedurende langere tijd hun prestaties in het gedrang kunnen brengen. Sociale verantwoordelijkheid is eveneens van groot belang inzake respect voor de lokale gemeenschappen waarbinnen organisaties opereren, inzake de interactie met andere sociale instellingen, en inzake de risico s die verbonden zijn aan anticompetitief gedrag als gevolg van monopolistische praktijken. Ten slotte richten sociale factoren zich op productverantwoordelijkheid en de aanpak die de organisatie hanteert om ervoor te zorgen dat informatie over de gezondheid en veiligheid van de consument, de etikettering van producten en diensten, marketing en de privacy van klanten op een beknopte manier wordt bekendgemaakt. Deugdelijk bestuur De perimeter van deugdelijk bestuur beslaat de impact die het management, de processen en gedragingen van een organisatie uitoefenen op de langetermijnbelangen van de onderneming, haar beleggers alsook de gemeenschap waarin zij opereert. Het is een aanvulling op de vereiste normen inzake deugdelijk bestuur die worden opgelegd door het regelgevend kader. Deugdelijk bestuur is een belangrijk criterium binnen de buy-side research van Petercam. De manier waarop een bedrijf zich gedraagt staat bovenaan de lijst van zaken waarmee deugdelijk bestuur rekening houdt. Onze researchteams (zowel aandelen- als kredietanalyse) en portefeuillebeheersteams hebben altijd al rekening gehouden met het deugdelijk bestuur van een bedrijf, aangezien het een belangrijke driver is van de beleggingsperformance op langere termijn. Door het senior management van een bedrijf te ontmoeten is een analist in staat om de kwaliteit en de geloofwaardigheid van het senior management te beoordelen en kan hij bepalen of het erin kan slagen om de strategie van het businessplan uit te voeren en duurzame waarde te creëren. Deugdelijk bestuur zit in het DNA van Petercam als het aankomt op de beoordeling van de duurzaamheid van het management. Bovendien staan de analisten in contact met brokers, sectorspecialisten, institutionele cliënten en andere relevante partijen om de uitspraken van het management kritisch te beoordelen en om na te gaan of ze wel degelijk doen wat ze beloven. Dit is een goede garantie tegen het zogenaamde green washing. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

10 De gegevens met betrekking tot deugdelijk bestuur zijn doorgaans kwalitatief van aard en dit vormt een uitdaging voor de analyse en om de link te maken met de financiële aspecten. De aanpak bestaat daarom uit het verzamelen van een reeks voorzieningen of kenmerken rond deugdelijk bestuur, die daarna worden omgezet in een score die de algemene kwaliteit van het deugdelijk bestuur weergeeft. De volgende criteria inzake deugdelijk bestuur worden consistent opgevolgd: Raad van bestuur - Verloning uitvoerend management onafhankelijkheid/diversiteit Controverses inzake deugdelijk bestuur Audit en interne controles - niet-audit vergoedingen De analisten/portefeuillebeheerders voegen hun beoordeling van het senior management (kwalitatieve input) toe om op die manier een volledig beeld van de kwaliteit ervan te krijgen. De kwaliteit van het management van een bedrijf is niet enkel relevant voor aandelenresearch, maar ook voor kredietresearch. Door de strategische en zakelijke plannen van het management van een bedrijf te analyseren en zich te baseren op hun beoordeling van de mate waarin het management in staat is om ze te implementeren, kunnen kredietanalisten nagaan in welke mate een bedrijf financiële of zelfs falingsrisico s kan beheersen. Sinds Petercam begon met kredietresearch, hebben onze kredietanalisten een prospectieve en fundamentele analyse toegepast. Die steunt op drie pijlers, namelijk zakelijk risico, financieel risico en structureel risico. Zakelijk risico beperkt zich niet uitsluitend tot de financiële analyse, die zou kunnen worden opgenomen in de materiële ESGfactoren. Deugdelijk bestuur heeft ook betrekking op zakelijke ethiek, dus voornamelijk zaken die verband houden met omkoping en corruptie. Corruptie is een belangrijke onderscheidende factor aangezien het leidt tot een gebrek aan transparantie, onzekerheid en daardoor volatiliteit. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

11 ESG-criteria: impact op beslissingsprocessen Ter herinnering, de aanpak van Petercam is tweeledig: 1. Engagement: voor de specifieke SRI-strategieën zijn de ESG-criteria verplicht aangezien zij de screeningtool vormen die wordt gebruikt om het beleggingsuniversum samen te stellen voor de relevante strategieën. 2. Integratie: ESG-problematieken worden geïntegreerd in de beoordeling van de fundamentals van een bedrijf om na te gaan of het geschikt is voor een lange termijnbelegging. Dit is bijkomende en aanvullende research waardoor research- en portefeuillebeheersteams een beter gefundeerde beleggingsbeslissing kunnen nemen. Deze benadering is gerechtvaardigd door het feit dat het meest waardevolle bedrijf op het gebied van ESG-vooruitzichten vanuit het standpunt van de financiële waardering misschien niet aantrekkelijk is. Het verzoenen van deze twee visies, net als de looptijd (korte termijn versus lange termijn) is niet altijd eenvoudig. De benadering van Petercam bestaat erin om de winnaars en verliezers te identificeren om op die manier te kunnen profiteren van structurele trends en om signalen te geven op middellange termijn inzake het potentiële neerwaartse/opwaartse risico op bedrijfsniveau. Dit brengt ons tot het materiële probleem van de kortetermijnvisie van de beleggingsindustrie, terwijl ESG-uitdagingen eerder op middellange termijn plaatsvinden. Om beide visies met elkaar te verzoenen, moeten beleggers een andere houding aannemen en dat is een proces van lange adem. Ten tweede is voorzichtigheid geboden wanneer twee bedrijven in dezelfde sector met elkaar worden vergeleken op basis van ESG materiële criteria, aangezien ESG een evolutief leerproces is voor alle stakeholders, met name voor de auditors die meer vertrouwd zijn met en meer ervaring hebben in financiële analyse. Ondertussen is het noodzakelijk om een deugdelijk bestuursproces op te stellen dat ervoor zorgt dat de gekozen criteria toepasselijk en relevant zijn en in lijn liggen met de wens om voortdurend vooruitgang te boeken (zie hieronder). Het staat portefeuillebeheerders en beleggingsanalisten vrij om de ESG-criteria toe te passen op de manier die zij het meest geschikt vinden. Desalniettemin bestaat er bij Petercam een reëel proces om meer bewustzijn te creëren rond ESG-uitdagingen en om beleggingsprofessionals aan te moedigen om hun fiduciaire verantwoordelijkheden ten volle te begrijpen, alsook de rol die zij kunnen spelen op dit gebied. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

12 ESG-integratie is gericht op het waarderen van immateriële activa. Duurzame ontwikkeling is een engagement van het bedrijf om zijn activiteit op een duurzame manier te ontwikkelen. Als beide elementen gemeenschappelijke middelen dekken, kan er een andere visie bestaan. De bedoeling van ESG geïntegreerde research is om alle risico s en kansen van een belegging volledig in kaart te brengen. Dit mag niet worden beschouwd als een filter die mogelijke beleggingskansen reduceert, maar eerder als een manier om zich te concentreren op de beste duurzame opportuniteiten, wat uiteindelijk de doelstelling is van de financiële analyse. ESG-integratiemethodologie In lijn met de aanpak van Petercam inzake verantwoord beleggen, is ESG-integratie het resultaat van een open discussie die gebaseerd is op permanente kritische dialoog en samenwerking. De gebruikte criteria worden gekozen in nauwe samenwerking tussen financiële en ESG-analisten om de beste materialiteit te verzekeren. De gekozen emissies worden openlijk besproken en vergeleken in functie van de ervaring die de analist heeft met de sector. Deze confrontatie wil financieel analisten bewuster maken van ESG-risico s en -opportuniteiten en sectoruitdagingen langs beide kanten uitleggen, namelijk de financiële en extra-financiële. Ze wil ook vragen en opmerkingen oplijsten voor sectoranalisten van externe leveranciers, zodat de uitdagingen die worden vernoemd en de toegekende materiële indicator zo relevant mogelijk zijn. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

13 Materialiteit van ESG-criteria Petercam richt zich op criteria die de belangrijkste drivers en financiële parameters van het bedrijf kunnen beïnvloeden. In eerste instantie identificeren we strategische uitdagingen op het gebied van ESGproblematieken. In tweede instantie richt de aanpak zich op de materialiteit van de ESGproblematieken, namelijk het identificeren van risico s en opportuniteiten op middellange termijn en de manier waarop bedrijven of landen bereid zijn om deze uitdagingen aan te pakken. We trachten niet om alle ESG-criteria te identificeren, maar enkel degene die een materiële impact kunnen hebben op de duurzaamheid van een bedrijfsactiviteit en bijgevolg de winstgevendheid ervan en de creatie van aandeelhouderswaarde. Holistische en transversale benadering De bedoeling is om ESG-factoren op te nemen in het beleggingsproces, van de research tot de finale beleggingsbeslissing, door sleutelfactoren in alle activaklassen te integreren. De holistische benadering omvat ook de integratie van sectoren die intrinsiek niet-duurzaam zijn en worden beschouwd als ESG-onvriendelijk, zoals metalen en mijnbouw of gas en olie. Tot op heden waren olie- en gaswinning noodzakelijk voor economische ontwikkeling. In plaats van een negatieve benadering toe te passen via uitsluiting, wat zou kunnen leiden tot verstoringen op het vlak van sectoronderwegingen en -overwegingen, geven we er de voorkeur aan om een positieve benadering toe te passen door te kijken naar de koplopers tegenover de achterblijven en door organisaties te identificeren die best practices binnen hun economische en maatschappelijke activiteit bevorderen. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

14 Specifieke sectorkenmerken ESG omvat een breed gamma problematieken. Omwille van de efficiëntie en om een verwatering te vermijden van de signalen die ESG zou kunnen geven, heeft Petercam belangrijke ESGproblematieken gedefinieerd die betrekking hebben op hun specifieke sector. Binnen elke sector en subsector werden er een aantal specifieke sectoreigen criteria gekozen die sectorspecifieke drivers moeten weergeven en op een nauwkeurige manier de bedrijven moeten identificeren die beter geplaatst zijn om de geïdentificeerde uitdagingen aan te pakken. Geëngageerde dialoog en bevordering van best practices Gelijklopend met de filosofie van de principes voor verantwoord beleggen van de VN is het de bedoeling om best practices binnen alle sectoren aan te moedigen door de voorkeur te geven aan de bevordering ervan en door koplopers en achterblijvers op het gebied van ESG te identificeren. Bedrijfsmeetings zijn een opportuniteit om de communicatie te bevorderen en zijn een manier om na te gaan in welke mate bedrijven waarin Petercam belegt of kan beleggen, betrokken zijn bij ESG. Tijdens bedrijfsmeetings stellen de analist en/of de portefeuillebeheerder vooraf bepaalde vragen met betrekking tot ESG, om op die manier materiële kwesties te identificeren en om met het bedrijf samen te werken om verandering tot stand te brengen. Langetermijnbenadering en leerproces Het integreren van ESG-factoren in traditionele beleggingsfondsen en research is een permanent leerproces op lange termijn. Petercam heeft een dynamische en proactieve aanpak die gericht is op het verbeteren van zijn kennis, researchproces en methodologie via discussies, debatten en interactie met externe experts, sectoranalisten, macro-analisten en alle betrokken partijen. De definitie van belangrijke ESG-factoren per sector wordt regelmatig herzien aangezien zij binnen de sector kunnen evolueren en een belangrijkere of minder belangrijke potentiële impact kunnen krijgen. DISCLAIMER Dit document werd louter opgesteld voor informatieve doeleinden en is geen contractueel bindend document noch een beleggingsadvies of -aanbeveling. Petercam NV (of gelijk welke entiteit van de Petercamgroep) zal niet aansprakelijk zijn ten gevolge van een beslissing die genomen wordt op basis van deze informatie. Beleid inzake verantwoord beleggen K /14

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen NL samen naar de essentie 504452_DEXIA_tripyque_private_banking_NL.indd 3 11/19/10 8:44:20 AM Private Banking De essentie: een toekomst voor uw

Nadere informatie

28 01 2014 1/9 Rapport over stemactiviteit 2013

28 01 2014 1/9 Rapport over stemactiviteit 2013 28 01 2014 1/9 INLEIDING Petercam als verantwoorde speler In september 2011 ondertekende Petercam Institutional Asset Management (IAM) de Principes voor Verantwoord Beleggen (UN PRI) van de Verenigde Naties,

Nadere informatie

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management Individuen, organisaties, bedrijven en landen worden met steeds meer langetermijnuitdagingen geconfronteerd. Economische groei

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN LOOK CLOSER UNDERSTAND MORE NEEM DE TIJD Ontdek Robeco 1 Wij willen alles weten over de wereld en hoe die werkt, over de risico s en kansen. Op deze manier herkennen we langetermijnkansen, innoveren we

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Met gemak betrouwbaar en verantwoord beleggen

Met gemak betrouwbaar en verantwoord beleggen INVESTMENT OPPORTUNITY december 2013 Voor professionele adviseurs DE ROL VAN ESG IN HET BELEGGINGSPROCES VAN HET FONDS ROBECO Met gemak betrouwbaar en verantwoord beleggen Ondernemingen die rekening houden

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald.

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Visie en Waarden 2 Voorwoord Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Momenteel werken wij aan een Winning Culture bij Henkel, die ons zal helpen onze

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

SIKA S NORMEN EN WAARDEN

SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA EEN WERElDlEIDER MEt NORMEN EN tradities Sinds de oprichting ruim 100 jaar geleden in zwitserland door de vooruitstrevende uitvinder Kaspar Winkler heeft Sika zich ontwikkeld

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides

in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides 1 Governance principes De ondernemers hebben hun bedrijf nog niet in een vennootschapsstructuur ondergebracht. De ondernemers activeren een raad van

Nadere informatie

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management Individuen, organisaties, bedrijven en landen worden met steeds meer langetermijnuitdagingen geconfronteerd. Economische groei

Nadere informatie

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld.

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Vragenlijst "Een tussentijdse herziening van Europa 2020 - het standpunt van de EU-regio's en -steden" Achtergrond De tussentijdse herziening

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

Risico s managen is mensenwerk

Risico s managen is mensenwerk TRANSPORT Risico s managen is mensenwerk Ondernemen is kansen zien en grijpen, maar ook risico s lopen. Risicomanagement behoort daarom tot de vaste agenda van bestuurders en commissarissen. Omdat ook

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

ethisch handvest Voorwoord door Jean-Louis Bouchard, Voorzitter van de Groep Presentatie en engagement van het Comex Ethisch Handvest Econocom Groep

ethisch handvest Voorwoord door Jean-Louis Bouchard, Voorzitter van de Groep Presentatie en engagement van het Comex Ethisch Handvest Econocom Groep ethisch handvest Voorwoord door Jean-Louis Bouchard, Voorzitter van de Groep Presentatie en engagement van het Comex Ethisch Handvest Econocom Groep Bijlagen WOORD VOORAF DOOR JEAN-LOUIS BOUCHARD, VOORZITTER

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Doe veilig zaken het is gedekt!

Doe veilig zaken het is gedekt! Doe veilig zaken het is gedekt! Vooruitgang brengt altijd risico s met zich mee Frederick B. Wilcox Waar ligt u s nachts wakker van? Zorgen over niet betaald worden? Geen bankkrediet verkrijgen? Cashflow

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WAT? Voor u ligt een kijkwijzer om het beleidsvoerend vermogen van uw school in kaart te brengen. De

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Norvell & Associates En Wat Ze Kunnen Doen Voor Uw Bedrijf

Norvell & Associates En Wat Ze Kunnen Doen Voor Uw Bedrijf Norvell & Associates En Wat Ze Kunnen Doen Voor Uw Bedrijf Boekhouding, voor vele eeuwen, heeft een waarborg voor de financiële stabiliteit, niet alleen voor individuen maar meer zo voor bedrijven verstrekt.

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING HANDLEIDING GLOBAL ANALYZER RAPPORTS 1 Het Identificatie blok 1 Het Diagnose blok 1 Het Conclusies blok 1 Het bedrijfsprofiel 2 De verschillende Onderdelen 2 DE WAARDERING 2 Koop laag, verkoop hoog! 2

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V.

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. Westblaak 35 ROTTERDAM MVO? Doen wij zo! Datum: 27-01-2015 Inleiding MVO? Natuurlijk! Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO); werken aan economische

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium Hoe te beleggen in turbulente tijden? 2 april 2016 Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016 2014 Morningstar. All Rights Reserved. Agenda Morningstar Duurzaam Beleggen Introductie Morningstar

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Proces 78: Kennismanagement

Proces 78: Kennismanagement Voorstudie van de implementatie en organisatie van een kennisbeheersysteem voor de FOD Financiën Proces 78: Kennismanagement Versie gevalideerd door de stuurgroep van 23 mei 2006 Oorspronkelijk document

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

UITOEFENING VAN DE OVERTOEWIJZINGSOPTIE EN VERSTRIJKEN VAN DE STABILISATIEPERIODE IN VERBAND MET DE EERSTE OPENBARE AANBIEDING

UITOEFENING VAN DE OVERTOEWIJZINGSOPTIE EN VERSTRIJKEN VAN DE STABILISATIEPERIODE IN VERBAND MET DE EERSTE OPENBARE AANBIEDING Gereglementeerde informatie UITOEFENING VAN DE OVERTOEWIJZINGSOPTIE EN VERSTRIJKEN VAN DE STABILISATIEPERIODE IN VERBAND MET DE EERSTE OPENBARE AANBIEDING Luik, België, 30 juli 2015-17.45 CEST Mithra Pharmaceuticals

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Ondersteunend/Epert B December 2009 ONDERSTEUNEND/EXPERT B 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Ondersteunend/Epert

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie