Factorbeleggen. Visie op een nieuwe stijl van rendement- en risicobeheersing voor aandelen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Factorbeleggen. Visie op een nieuwe stijl van rendement- en risicobeheersing voor aandelen"

Transcriptie

1 Factorbeleggen Visie op een nieuwe stijl van rendement- en risicobeheersing voor aandelen

2 02/16 Factorbeleggen

3 Inhoudsopgave Inleiding 04 Factorbeleggen in het kort 04 Waarom nu factorbeleggen? 04 Impliciete en expliciete benaderingen 05 Vijf factoren 05 Portefeuilleconstructie 09 Risico s van factorbeleggen 12 Implementatievarianten 13 Is factorbeleggen geschikt voor uw pensioenfonds? 13 Bronnen 15 Factorbeleggen 03/16

4 Inleiding Sinds een aantal jaren is een beleggingsstrategie in opmars, die doorgaans wordt aangeduid met de term factorbeleggen. Door te focussen op zorgvuldig geselecteerde karakteristieken (of factoren) van aandelen, blijkt het mogelijk te zijn om het risicogewogen rendement van een aandelenportefeuille te verbeteren. In deze white paper zetten we uiteen wat factorbeleggen precies inhoudt, hoe Syntrus Achmea hier op inspeelt en wat de toegevoegde waarde voor u, als institutionele belegger, kan zijn. Figuur 1 Ontwikkeling inzicht in rendementsbronnen 70s 90s nu Alpha Alpha Factorbeleggen Rendement Factorbeleggen in het kort Beta Beta Het denken over rendementen op aandelen is aan verandering onderhevig. Werd het portefeuillerendement in de jaren 80 simpelweg onderverdeeld in alpha (de toegevoegde waarde van een portefeuillemanager) en bèta (de gevoeligheid van een aandeel voor marktbewegingen), tegenwoordig ontleden we de alpha in een pure alpha en in factoren die systematisch een hoger rendement en/of een lager risico laten zien dan een marktgewogen index. Onder andere wetenschappelijk onderzoek van Fama & French (1992) en Carhart (1997) hebben het bestaan van deze factoren in het verleden al aangetoond. Meer recente studies (Blitz, 2007) laten zien dat factoren vandaag de dag nog steeds aanwezig zijn. Een factor kan worden gezien als een kenmerk die een groep aandelen met elkaar gemeenschappelijk hebben en in belangrijke mate het rendement en risico van deze aandelen verklaart. In de jaren tachtig was de markt de verbindende factor; tegenwoordig worden er ook andere factoren genoemd die het rendement en/of risico verklaren. Waarom nu factorbeleggen? De belangstelling voor factorbeleggen is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Een belangrijke aanbeveling voor factorbeleggen kwam voort uit een onderzoek dat in opdracht van het Noors staatsfonds werd uitgevoerd. Het doel van dit onderzoek was om het rendement van het fonds te beoordelen en om met verbeteringsvoorstellen te komen. De belangrijkste uitkomst van het onderzoek was dat het actieve rendement van het fonds voor het grootste deel kon worden verklaard door de actieve wegingen naar 04/16 Factorbeleggen

5 factoren. Vele andere onderzoeken (voor en na die tijd) ondersteunen deze bevinding. Met andere woorden: rendementen die in het verleden werden toegeschreven aan het resultaat van actief portefeuillemanagement, blijken veelal een systematisch karakter te hebben. In de literatuur en in de beleggingspraktijk zijn in de loop van de tijd diverse factoren geïdentificeerd die systematisch waarde toevoegen aan een beleggingsportefeuille. Impliciete en expliciete benaderingen De term factorbeleggen wordt in de markt breed gebruikt en omvat zowel impliciete als expliciete benaderingen. Impliciete aandelenbenaderingen die de laatste jaren sterk aan populariteit hebben gewonnen en vaak met factorbeleggen worden geassocieerd zijn de Smart Bèta strategieën. Aanbieders van deze strategieën claimen dat ze tot een betere performance leiden dan marktgewogen indices. Voorbeelden van Smart Bèta strategieën zijn: Fundamental Indices (RAFI), Maximum Diversificatie, Gelijkgewogen indices en Minimum Variantie. Deze methoden hebben als overeenkomst dat ze niet gebaseerd zijn op portefeuillegewichten naar marktwaarde. In plaats daarvan worden de gewichten bepaald aan de hand van bijvoorbeeld de boekwaarde, omzet, winst of volatiliteit. Uit academisch onderzoek blijkt dat deze strategieën historisch gezien inderdaad tot betere resultaten leiden dan de marktgewogen index. Maar deze outperformance valt voor het grootste gedeelte te verklaren door onderliggende factoren. Dit is een bevestiging dat factoren op de lange termijn waarde toevoegen. De exposure naar de factoren is echter een afgeleide van de gekozen strategie. Er is dus niet expliciet voor gekozen. Daarnaast varieert de exposure naar de genoemde factoren over de tijd en is op enig moment in de tijd dus sterk of juist minder sterk aanwezig in de portefeuille. Ook hiervoor is de keuze niet expliciet gemaakt. Daarnaast is het sector- en/of landenrisico van deze strategieën groot. Volgens Syntrus Achmea houdt factorbeleggen in dat expliciet exposure gezocht wordt naar deze factoren, waarbij ook ongewenste risico s worden beheerst. Op die manier worden de factorpremies gerichter verzilverd en ontstaat transparantie over de doelstellingen van de portefeuille. Factorbeleggen kan hiermee een belangrijke bijdrage leveren aan de strategische asset-allocatie van institutionele beleggers. Vijf factoren Het zorgvuldig bestuderen van de belangrijkste literatuur en datareeksen rondom factorpremies heeft erin geresulteerd dat de focus van Syntrus Achmea op vijf factoren ligt: Waarde, Kwaliteit, Omvang, Trend en Volatiliteit (ook genoemd: Value, Quality, Size of Small cap, Momentum en Low vol). Deze factoren laten door de tijd heen de meest robuuste verbetering van de rendement-risicoverhouding zien ten opzichte van een marketcap gewogen index. Bovendien zijn deze factoren relatief eenvoudig te implementeren, wat onder andere resulteert in lage kosten. Ook de verschillende karakteristieken van de factoren hebben bij de keuze een rol gespeeld. Waarde en Omvang voegen vooral rendement toe, terwijl Volatiliteit primair gericht is op risicoreductie. Kwaliteit en Trend zorgen op hun beurt voor een hoge mate van diversificatie. Dit maakt het mogelijk om uiteindelijk tot een uitgebalanceerde portefeuille te komen. Factoren zoals Groei, Liquiditeit en Dividend Yield zijn ook onderzocht, maar voldeden niet aan onze eerder genoemde richtlijnen. Op de volgende pagina volgt een toelichting op de door Syntrus Achmea geselecteerde factorpremies. Factorbeleggen 05/16

6 1. Waarde (Value) Het beleggen in waarde is waarschijnlijk de meest populaire en oudste benadering van factorbeleggen. De pioniers Graham en Dodd (1934) lieten al zien dat markten kunnen overdrijven en dat de koersen van sommige aandelen tijdelijk te ver kunnen stijgen of dalen. Omdat het de verwachting is dat de koersen op termijn tenderen naar hun werkelijke waarde (ook wel mean reversion genoemd), is de kans aanzienlijk dat ondergewaardeerde aandelen uiteindelijk een hoger rendement genereren dan de markt. Door te focussen op deze zogenaamde waarde-aandelen kan een excesrendement worden gegenereerd. Dit waarde-effect krijgt pas echt de volle aandacht vanaf begin jaren 90, na publicaties van Fama en French (1992) en van Lakonishok, Shleifer en Vishny (1994). Hun conclusies over de oorsprong van dit effect verschillen echter wel. Fama en French zoeken naar een rationele verklaring: goedkope aandelen zullen wel risicovoller zijn en daardoor een hoger rendement bieden. Lakonishok, Shleifer en Vishny komen echter met verklaringen vanuit de hoek van de behavioral finance. Zij komen tot de conclusie dat beleggers vaak overreageren (op zowel goed als slecht nieuws) en dat trends bovendien te ver worden geëxtrapoleerd. Daar komt bij dat beleggers een goed bedrijf nogal eens gelijk stellen aan een goed aandeel, ongeacht de prijs. Empirisch onderzoek ondersteunt met name deze laatstgenoemde verklaringen. Omdat het even kan duren voordat aandelenkoersen de weg richting werkelijk waarde inslaan, kunnen waarde-aandelen ook een relatief lange periode van underperfomance laten zien. 2. Trend (Momentum) Het Trend-effect is het effect dat aandelen die in een bepaalde periode goed gepresteerd hebben, ook in de daaropvolgende periode bovengemiddelde resultaten laten zien. Er is dan sprake van een price continuation. Het artikel dat aan de basis staat van Trendbeleggen komt van de hand van Jegadeesh en Titman (1992). De schrijvers laten zien dat aandelen die het over een periode van 6 tot 12 maanden goed hebben gedaan, het ook de daaropvolgende 3 tot 12 maanden beter doen dan gemiddeld. Het omgekeerde geldt voor de achterblijvers. Met andere woorden: aandelenkoersen vertonen trendgedrag over de korte termijn. Dit effect staat echter haaks op wat DeBondt en Thaler in jaren 80 price reversal noemden. Zij toonden aan dat aandelen die het een lange periode goed gedaan hebben in de periode daarop juist mindere prestaties laten zien. Wanneer we tevens mean reversion in ogenschouw nemen (aandelenprijzen tenderen op de lange termijn naar hun intrinsieke waarde) dan kunnen we concluderen dat op de korte en lange termijn sprake is van price reversal, en op de middellange termijn (3-12 maanden) juist van price continuation. Onderzoek laat zien dat deze effecten zich zowel voordoen op Amerikaanse, Europese als Aziatische aandelenmarkten. Voor zowel het bestaan van prijsmomentum op middellange termijn, als van reversal op lange termijn, wordt de verklaring gezocht in het (irrationele) gedrag van beleggers. Barberis, Shleifer en Vishny (1998), Hong en Stein (1999) en Daniel, Hirshleifer en Subrahmanyam (1998) dragen de volgende verklaringen aan: Conservatism bias: nieuwe (positieve) informatie wordt in eerste instantie ondergewaardeerd. De koers van het aandeel blijft aanvankelijk achter bij de fundamentele waarde, maar na 3-12 maanden treedt er een correctie op. Representativeness: de neiging van beleggers om buitengewone winstgroei (onterecht) te extrapoleren naar de toekomst, of om historische winstgroei als representatief te zien voor de toekomstige winstgroei. Overreaction: zelfoverschatting en self-attribution (succes op je eigen conto schrijven en mislukkingen toeschrijven aan pech) zorgen ervoor dat te sterk 06/16 Factorbeleggen

7 gereageerd wordt op nieuwe informatie. Dit effect vindt plaats op de hele korte termijn (< 1 maand) en op de lange termijn (> 1 jaar). Uiteindelijk vindt er een correctie van deze overreactie plaats (reversal). Herding: kuddegedrag leidt er toe dat iedereen gedurende een bepaalde periode achter dezelfde glamour-aandelen aanloopt. Bekende kritiek op Trend-strategieën betreft de relatief hoge portefeuilleomzet. Ondanks de hoge transactiekosten die dat tot gevolg heeft, laten Grinblatt en Moskowitz (2004) zien dat het Trend-effect dusdanig groot is, dat deze hogere kosten meer dan goedgemaakt worden. 3. Omvang (Size, Small cap) Het Omvang-effect refereert aan het verschijnsel dat aandelen met een lage marktkapitalisatie op de lange termijn een hoger (voor risico gecorrigeerd) rendement laten zien dan aandelen met een hoge marktkapitalisatie. Banz (1981) is de eerste onderzoeker die dit effect waarnam bij Amerikaanse aandelen tussen 1936 en Fama en French (1992) bevestigden een decennium later dit effect in hun beroemd geworden artikel, maar paradoxaal genoeg leek het Omvangeffect vanaf dat moment sterk af te nemen. Het tegenovergestelde gebeurde nadat diverse auteurs waaronder, Dimson, Marsh en Lakonishok, concluderen dat het effect in de jaren 80 en 90 is verdwenen en dat zogenaamde small caps zelfs underperformen. Al met al lijkt het bestaan van het Omvang-effect aannemelijk. De meest gehoorde verklaringen stellen dat het Omvang-effect het gevolg is van een premie voor illiquiditeit en/of het gevolg is van een beperkte coverage door analisten; small cap aandelen worden veel minder gevolgd door analisten en zijn daardoor minder populair. Hierdoor lopen deze aandelen een zekere onderwaardering op, die op de lange termijn weer wordt goedgemaakt. 4. Kwaliteit (Quality) Kwaliteit is minder eenduidig te definiëren dan de voorgaande factoren. Deze factor kan staan voor de mate van winstgevendheid, de stabiliteit en voorspelbaarheid van de winst(groei), de balansverhoudingen, de marktpositie van een bedrijf en de kwaliteit van de geleverde producten en diensten. Gangbaar is in dit verband de volgende clustering: Operationele kwaliteit: de mate en de stabiliteit van de winstgevendheid; Kwaliteit van de winst: de onderverdeling van de winst in overloopposten (accruals) en kasstromen; Kwaliteit management: gedisciplineerde inzet van kapitaal en aandacht voor de continuïteit van de onderneming. De interesse in de factor Kwaliteit is de laatste 10 jaar sterk toegenomen. s Werelds bekendste belegger Warren Buffet maakt al jaren gebruik van deze stijl. Van hem is de uitspraak: It s far better to buy a wonderful company at a fair price than a fair company at a wonderful price. Een van de eerste belangrijke studies naar kwaliteit en rendement komt van Richard Sloan (1996). Hij laat zien dat de omvang en stabiliteit van de toekomstige winst een hoge, positieve correlatie heeft met de cash flow component van de huidige winst en een lage correlatie met de overloopcomponent. Een mogelijke verklaring voor het bestaan van deze anomalie betreft de fixatie van beleggers op de omvang van de winst in plaats van op de kwaliteit (opbouw). Bedrijven kunnen op die manier onvoldoende waardering krijgen voor hun (persistente) winstgevendheid. Een andere verklaring betreft de neiging van het management van overgewaardeerde bedrijven om de overloopcomponent op te stuwen en zodoende de hoge waardering in stand te houden. Factorbeleggen 07/16

8 Een recente studie van Robert Novy-Marx (2013) laat zien dat een andere dimensie van kwaliteit, de winstgevendheid, een sterke voorspellende waarde heeft. Dit heeft voor Syntrus Achmea uiteindelijk de doorslag gegeven om ook Kwaliteit op te nemen in factorportefeuilles. 5. Volatiliteit (Low vol) Waar bij het inspelen op bovengenoemde factoren de nadruk ligt op het verbeteren van het rendement, daar ligt de focus bij Volatiliteit op het verlagen van het absolute risico. Deze factorpremie kan worden verzilverd door aandelen te kopen met een lager dan gemiddelde beweeglijkheid. Dit effect werd al in de jaren 70 beschreven door Black, Jensen en Scholes (1972) en later herontdekt door onder meer Haugen en Baker (1991) en Blitz en van Vliet (2007). Verklaringen komen ook nu weer vooral uit de behavioral finance hoek. De lottery mentality van veel beleggers maakt dat ze bereid zijn om een premie te betalen voor een (kleine) kans op hoge winst. Dit betekent dat de focus komt te liggen op de meer risicovolle aandelen, waardoor deze in verhouding duur worden ten opzichte van de minder volatiele aandelen. Ook het feit dat het grootste deel van het actief beheerde vermogen wordt uitbesteed aan externe vermogensbeheerders wordt vaak aangevoerd als verklaring van het volatiliteiteffect. Omdat zij doorgaans te maken hebben met leverage-restricties, maar wel afgerekend worden op het (op korte termijn) outperformen van de markt, zijn zij minder geïnteresseerd in aandelen met een lage volatiliteit. Dit maakt deze aandelen relatief goedkoop. Volatiliteitsaandelen laten (gemiddeld genomen) een underperfomance zien in bull-markten en een outperformance in bear-markten. Over de afgelopen 12 jaar is deze outperformance zelfs sterk te noemen. Karakteristieken factorpremies In de afgelopen decennia is veel onderzoek gedaan naar de omvang en stabiliteit van deze factorpremies. De factorpremies worden in die onderzoeken vaak berekend conform een methodiek die door Fama en French gehanteerd wordt: voor iedere factor wordt verondersteld dat de premie gelijk is aan het rendement van de 10% (of 30%) aandelen die het hoogst scoren op de bij de betreffende factor behorende karakteristieken minus het rendement van de 10% (of 30%) aandelen die het laagst scoren op diezelfde karakteristieken. Syntrus Achmea is van mening dat deze methodiek een overschatting oplevert van de omvang van de factorpremies, aangezien in de praktijk sprake is van transactiekosten en restricties op short selling. Om een meer realistische inschatting van de omvang van de betreffende factorpremies te krijgen, gaan wij uit van een long-only benadering. Ofwel, het rendement van de factoren is gelijk aan het rendement van de aandelen die het hoogst scoren op de bij de betreffende factor behorende karakteristieken. Onderstaande tabel laat de resultaten zien van onze benadering (exclusief transactiekosten), gebaseerd op een wereldwijd universum. Tabel 1 Kenmerken factorpremies (in USD o.b.v. wereldwijd universum) Okt Dec 2013 Markt Waarde Omvang Trend Volatiliteit Kwaliteit Rendement 8.1% 9.0% 10.0% 10.5% 10.4% 11.4% St. dev. 14.9% 16.8% 15.8% 16.6% 11.0% 13.9% Sharpe Tracking error 0.0% 5.4% 6.3% 7.6% 8.9% 6.7% Beta Max drawdown -53.7% -61.8% -55.5% -52.2% -42.9% -44.9% Bron: Kenneth French, Robeco, MSCI, Syntrus Achmea 08/16 Factorbeleggen

9 Alle vijf de factoren laten een hoger rendement zien dan een brede marktindex. Voor de factoren Waarde, Omvang en Trend gaat dit gepaard met een hogere volatiliteit, terwijl de volatiliteit van Kwaliteit en Volatiliteit juist lager is. Alle factoren laten tevens een hogere Sharpe ratio zien dan een brede marktindex. De factoren Volatiliteit en Kwaliteit laten niet alleen in termen van volatiliteit een lager risico zien, ook de bèta en maximale draw down wijzen op een lager risico. Bij alle vijf de factoren is er sprake van een hoge tracking error, vooral bij de factor Volatiliteit. De factorpremies manifesteren zich ook op regionaal niveau, al is dat in de ene regio sterker dan in de andere. Gemiddeld genomen kan echter gesteld worden dat de resultaten op regionaal niveau vergelijkbaar zijn met die van een wereldwijd universum. Ook over zeer lange periodes manifesteren de factorpremies zich. Zo kan voor de Verenigde Staten het bestaan van een aantal factorpremies al vanaf 1926 worden aangetoond. Portefeuilleconstructie Diversificatie-effect Op de lange termijn behalen portefeuilles die overwogen zijn naar een afzonderlijke factor een hoger rendement en/of een lager risico dan een marktgewogen benchmark. Figuur 2 Rendementsverloop afzonderlijke factorpremies ten opzichte van MSCI World Kwaliteit Omvang Trend Volatiliteit Waarde Okt-90 Okt-91 Okt-92 Okt-93 Okt-94 Okt-95 Okt-96 Okt-97 Okt-98 Okt-99 Okt-00 Okt-01 Okt-02 Okt-03 Okt-04 Okt-05 Okt-06 Okt-07 Okt-08 Okt-09 Okt-10 Okt-11 Okt-12 Okt-13 Bron: Syntrus Achmea, Kenneth French, Robeco en MSCI. Factorbeleggen 09/16

10 Deze afzonderlijke factorportefeuilles kennen echter een groot relatief risico, weergegeven door een hoge tracking error: ze laten doorgaans een grillig verloop zien en kunnen bovendien voor langere periode achterblijven bij een marktgewogen benchmark. De grafiek op de vorige pagina laat zien hoe beweeglijk het rendementsverloop kan zijn van de afzonderlijke factorpremies (ten opzichte van de MSCI World index). Niet alleen is het grillige verloop van de afzonderlijke factorpremies zichtbaar, ook het uiteenlopen van de rendementspaden gedurende bepaalde periodes komt duidelijk naar voren. Dit betekent dat een aantal factoren een lage dan wel negatieve correlatie met elkaar laten zien. In onderstaande tabel zijn voor de onderlinge factorpremies de correlaties van de excesrendementen weergegeven. Tabel 2 Correlaties (in USD o.b.v. wereldwijd universum) Waarde Volatiliteit Omvang Trend Kwaliteit Waarde Volatiliteit Omvang Trend Kwaliteit 1.00 Uit de tabel komt duidelijk naar voren dat de factoren Kwaliteit en Trend gemiddeld genomen een hoge mate van diversificatie laten zien met Waarde. Ook laat de factor Kwaliteit een hoge mate van diversificatie zien met de factor Omvang. Als gevolg van deze diversificatie-effecten kunnen we, door de factoren (in één portefeuille) met elkaar te combineren en integraal aan te sturen, het onrustige verloop van de individuele factorpremies grotendeels neutraliseren. Als gevolg van het diversificatie-effect wordt het relatieve risico (tracking error) sterk gedrukt en wordt de lengte van de periodes van underperformance verkleind. In grafiek 3 komt dit duidelijk naar voren. Een factorportefeuille, samengesteld uit gelijkgewogen risicopremies (iedere premie heeft een gewicht van 20%), laat een relatief gelijkmatig verloop zien van het extra rendement ten opzichte van de MSCI World (resultaten zijn in USD en op basis van een jaarlijkse herbalancering en een wereldwijd universum). Niet alleen is er sprake van outperformance, ook het risico van de portefeuille (in termen van volatiliteit, bèta en maximale draw down) is lager dan dat van de MSCI World. Daarnaast is het relatieve risico (zie de tracking error) aanzienlijk lager dan van de afzonderlijke factoren. Tabel 3 Risicorendementskarakteristieken factor portefeuille tov MSCI World index Okt Dec 2013 MSCI World Portefeuille Rendement (annual) 8.1% 10.7% St. dev. 14.9% 13.5% Sharpe Tracking error 0.0% 3.5% Beta Max drawdown -53.7% -51.5% Strategische gewichten Een gelijke weging van de vijf verschillende factoren is voor Syntrus Achmea slechts een startpunt om te komen tot een strategisch gewogen portefeuille. De correlatie tussen de verschillende factoren is vervolgens aanleiding om de onderlinge verhouding te herzien. De hoge correlatie tussen Volatiliteit en Kwaliteit heeft ons bijvoorbeeld doen besluiten om beide gewichten te verlagen. Ook de liquiditeitsbeperking die met Omvang gepaard gaat, is aanleiding om het gewicht naar beneden bij te stellen. De vrijgevallen ruimte komt ten gunste van Waarde. Met deze factor heeft Syntrus Achmea veel ervaring in de portefeuilles van een groot aantal klanten, mede vanwege onze relatief hoge convictie in de toegevoegde waarde van deze factor. 10/16 Factorbeleggen

11 Figuur 3 Rendementsverloop factorportefeuille ten opzichte van de MSCI World Okt-90 Apr-93 Okt-95 Apr-98 Okt-00 Apr-03 Okt-05 Apr-08 Okt-10 Apr-13 Bron: Syntrus Achmea, Kenneth French, Robeco en MSCI. Zodoende komen we tot de onderstaande strategische balans van risicofactoren. Uiteraard kunnen nieuwe inzichten leiden tot een aanpassing van de gewichten. Tabel 4 Gewichten factorportefeuille Factor Gelijkgewogen Aangepaste gewichten Value 20.0% 30.0% Momentum 20.0% 20.0% Size 20.0% 15.0% Quality 20.0% 17.5% Waarom een wereldwijd universum? Omdat financiële markten steeds sterker met elkaar zijn verweven, neemt de toegevoegde waarde van regionale diversificatie af, zie ook figuur 4. Een crisis in de ene regio heeft immers ook impact op aandelen markten in andere regio s. Daarom kiest Syntrus Achmea bewust voor een wereldwijde benadering en een focus op factordiversificatie. Door niet te hoeven focussen op verschillende regio s wordt het beleggingsproces bovendien overzichtelijker en minder complex. Low vol 20.0% 17.5% Factorbeleggen 11/16

12 Figuur 4 Correlaties aandelen regio s Correlaties Aandelen Regio s Europe - USA Europe - Japan Europe - Asia Pacific ex Japan Europe - EM 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 Okt-95 Okt-96 Okt-97 Okt-98 Okt-99 Okt-00 Okt-01 Okt-02 Okt-03 Okt-04 Okt-05 Okt-06 Okt-07 Okt-08 Okt-09 Okt-10 Okt-11 Okt-12 Okt-13 Ontwikkelde markten Hoewel verschillende (externe) onderzoeken laten zien dat factorbeleggen ook in Opkomende Markten een toegevoegde waarde lijkt te hebben, kan dit niet goed geverifieerd worden als gevolg van de beperkte beschikbaarheid van data. Daarnaast spelen andere factoren, zoals politieke, een belangrijke rol in Opkomende Markten. Daarom kiest Syntrus Achmea er op dit moment bewust voor om met factorbeleggen alleen ontwikkelde markten te betreden. Risico s van factorbeleggen Zoals bij alle beleggingstrategieën zijn er ook risico s aan factorbeleggen verbonden. Op korte en middellange termijn kunnen één of meerdere factoren achterblijven bij de markt. Hierdoor kan het rendement op totaalniveau, ondanks het diversificatie-effect, achterblijven bij de marktkapitalisatie gewogen index. Klanten moeten zich daarom bewust zijn van het lange termijn karakter van deze belegging. Daarnaast zou een sterke toename in de populariteit van factor 12/16 Factorbeleggen

13 beleggen kunnen leiden tot afname van excesrendementen in de toekomst: een grotere vraag naar de verschillende factoren kan de prijs ervan opdrijven en de excesrendementen onder druk zetten. Tenslotte kan een te grote omvang van het belegd vermogen problemen geven bij de handel in aandelen met een kleine marktkapitalisatie. Implementatievarianten Om te profiteren van de mogelijkheden die factorbeleggen biedt, zijn een aantal implementatievarianten denkbaar. Passief volgen van factorindices Het passief volgen van factorindices is de meest eenvoudige methode. Dit is relatief goedkoop en transparant, maar het aantal nadelen is groot. Zo zijn factorindices anders dan marktgewogen indices actieve strategieën waarin actieve keuzes worden gemaakt over de weging van bepaalde aandelen. Deze keuzes worden niet onderbouwd. Ook blijkt dat factorindices geen pure exposure bieden aan factorpremies. Een waarde-index kan bijvoorbeeld bestaan uit laag gewaardeerde aandelen met hoge risico s, terwijl een volatiliteit-index bestaat uit hoog gewaardeerde aandelen met een laag risico. Als beide gecombineerd worden in een portefeuille, vallen de factorpremies tegen elkaar weg. Om deze nadelen te ondervangen heeft Syntrus Achmea twee verschillende benaderingen ontwikkeld: Pure Factor en Multi Manager. Beide methoden volgen de hierboven geschetste visie van Syntrus Achmea nauw en zijn uniek in de markt. Pure factor benadering: pure factorpremies en neutralisatie Met deze benadering wordt één portefeuille gecreëerd die expliciet en per factor de pure factorexposures bevat. Dit is mogelijk door per factor alle correlatie met de andere factoren in de portefeuille te neutraliseren. Het resultaat is een portefeuille die kostenefficiënt en transparant elke factor zeer nauwgezet dupliceert. Deze portefeuille wordt vervolgens intern aangestuurd, belegt wereldwijd en heeft de MSCI World als benchmark. Multi Manager benadering: managers gericht op factorpremies en additionele alpha Met deze benadering wordt per factorpremie één of meerdere managers gezocht die een specifieke factorpremie trachten te verzilveren. Deze managers krijgen bovendien de ruimte om alpha te genereren. De managers beleggen wereldwijd en volgen de MSCI World als benchmark. Is factorbeleggen geschikt voor uw pensioenfonds? Zowel in de literatuur als in de praktijk is inmiddels overtuigend aangetoond dat het focussen op een aantal relevante risicofactoren (in plaats van individuele aandelen of algemene indexen) een belangrijke bijdrage kan leveren aan het zo effectief en stabiel mogelijk samenstellen van een aandelenportefeuille. Dit geldt in het bijzonder voor beleggers met een langere termijn visie. Tegen de achtergrond van waakzame stakeholders, onder druk staande rendementen en een toegenomen focus op de kosten, zijn het dan ook bij uitstek pensioenfondsen die kunnen profiteren van de kansen die factorbeleggen biedt. Pensioenfondsen hebben niet alleen te maken met activa, maar ook met een verplichtingenkant. Deze verplichtingen, en de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheid voor een stabiele dekkingsgraad, maakt het interessant om te beleggen in factorpremies. Beleggingsrendementen kunnen worden verbeterd bij gelijkblijvende of zelfs wat lagere risico s. Dat de traditionele alpha grotendeels uit een aantal alternatieve bèta s bestaat, heeft nog meer voordelen dan alleen het vooruitzicht op een verbetering van het risicogewogen rendement. In plaats van te focussen Factorbeleggen 13/16

14 op het selecteren van de juiste fondsmanagers en/of de juiste aandelen, wordt de aandacht verlegd naar het vinden van de lange termijn-balans met betrekking tot de vijf verschillende factoren. Vervolgens wordt voor langere tijd vastgehouden aan deze strategische allocatie van factorpremies. Met deze meer gedisciplineerde aanpak vermijden we de valkuil dat afscheid genomen wordt van een bepaalde factor als deze even niet in trek is. Met het vervangen van de overtuigingen van een individuele portefeuillemanager door een eenvoudiger te verifiëren systematiek, wordt bovendien ingespeeld op de steeds strenger wordende eisen van toezichthouders rondom thema s als transparantie, good governance en maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Ieder pensioenfonds is echter uniek en de identiteit van een fonds staat uiteindelijk aan de basis van een beleggingsstrategie. Wilt u onderzoeken of factorbeleggen en de aanpak van Syntrus Achmea ook voor uw organisatie passende opties zijn, neem dan contact op met uw sales- of accountmanager. 14/16 Factorbeleggen

15 Bronnen [1] Briand, Remy, Frank Nielsen and Dan Stefek Portfolio of Risk Premia: a new approach to diversification. MSCI Barra Research Insights [1] llmanen, Antti Expected Returns. Wiley Finance [1] Blitz, David Strategic Allocation to Premiums in the Equity Market. Robeco Asset Management publication [1] Fama, Eugene and Kenneth R. French The Cross-section of expected stock returns. Journal of Finance, vol 47, p [1] Blitz, David Strategic Allocation to Premiums in the Equity Market. Robeco Asset Management publication [2] Lakonishok, Josef; Andrei Shleifer and Robert W. Vishny Contrarian investment, extrapolation and risk. Journal of Finance, vol 49 (5), p [1] De Groot, Wilma and Joop Huij Is the value premium really a compensation for distress risk? Robeco Asset Management publication [1] Fama, Eugene and Kenneth R. French Value versus Growth: The International Evidence. Journal of Finance, vol 53(6), p [1] Briand, Remy, Frank Nielsen and Dan Stefek Portfolio of Risk Premia: a new approach to diversification. MSCI Barra Research Insights [1] llmanen, Antti Expected Returns. Wiley Finance [1] Asness, Clifford S Stocks versus Bond: Explaining the Equity Risk Premium. Financial Analyst Journal, vol. 58, no. 2 (March/April):64 85 [1] Dimson, Elroy, Paul Marsh and Mike Staunton Equity Premiums around the World. CFA Institute publication: Rethinking the Equity Risk Premium, p. 40 [1] Melas, Dimitris Managing Systematic Risk, MSCI publication [1] Ang, Andrew, William Goetzmann and Stephen Schaefer Evaluation of Active Management of the Norwegian Government Pension Fund Global [1] Jegadeesh, Narasimhan and Sheridan Titman Returns to buying winners and selling losers: implications for stock market efficiency. Journal of Finance, vol 48(1), p [1] DeBondt, Werner F.M. and Richard Thaler Does the stock market overreact? Journal of Finance, vol 45, p [1] Robert Novy-Marx The Other Side of Value: The Gross Profitability Premium, University of Rochester and NBER [1] Chuck Joyce & Kimball Mayer Profits for the Long Run: Affirming the Case for Quality, GMO Whitepaper [1] Sloan, Richard G. 1996, Do Stock Prices Fully Reflect Information in Accruals and Cash Flows About Future Earnings?, The Accounting Review, Vol. 71, No. 3, p [1] MSCI Quality Indices Methodology, 2012, MSCI Research Factorbeleggen 15/16

Factorbeleggen Een heldere koers

Factorbeleggen Een heldere koers Factorbeleggen Een heldere koers Verder gaan is het potentieel optimaal benutten. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het risico-rendementsprofiel van aandelen samenhangt met duidelijk aanwijsbare

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Een introductie tot factor beleggen

Een introductie tot factor beleggen WHITE PAPER September 2013 Voor professionele beleggers Een introductie tot factor beleggen Door David Blitz PhD, Hoofd Quantitative Equity Research Joop Huij PhD, Senior Quantitative Researcher Pim van

Nadere informatie

Voor professionele beleggers. Vijf lessen voor maximaal resultaat uit factorbeleggen PIONIERS IN FACTORBELEGGEN

Voor professionele beleggers. Vijf lessen voor maximaal resultaat uit factorbeleggen PIONIERS IN FACTORBELEGGEN Voor professionele beleggers Vijf lessen voor maximaal resultaat uit factorbeleggen PIONIERS IN FACTORBELEGGEN Factorbeleggen wint aan populariteit, maar er bestaan nog veel vragen rond dit concept en

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012

Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012 Augustus 2012 Voor professionele beleggers Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012 Door Pim van Vliet, PhD, Senior Portfolio Manager, Robeco Conservative Equities Robeco onderzoekt sinds 2005

Nadere informatie

Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen

Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen De meeste institutionele beleggers volgen een top-downbenadering 1 voor hun assetallocatie, waarbij ze kiezen tussen obligaties,

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Volatiliteit als alfafactor

Volatiliteit als alfafactor In dit artikel wordt het effect beschreven dat aandelen met een lage historische volatiliteit, een voor risico gecorrigeerd hoog rendement opleveren. Aandelen met een hoge volatiliteit daarentegen leveren

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten.

Verder zien. Meer weten. Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA)

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA) Wat betekent k/boekwaarde (koers/boekwaarde)- of K/B-ratio? Een ratio die de marktwaarde van een aandeel vergelijkt met zijn boekwaarde. De ratio wordt berekend door de actuele slotkoers van het aandeel

Nadere informatie

Voor professionele beleggers BEGRIPPENBOEKJE FACTORBELEGGEN

Voor professionele beleggers BEGRIPPENBOEKJE FACTORBELEGGEN Voor professionele beleggers BEGRIPPENBOEKJE FACTORBELEGGEN Begrippenboekje Factorbeleggen Robeco Colofon De begrippen staan in alfabetische volgorde. Soms is het lastig te bepalen of bepaalde termen

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds

Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds Hedge Funds vs. Aandelen en Obligaties & Hoe te beleggen in Hedge Funds Auteur: Valeer van Mook, (Hedge) Fund Analist van De Veste.

Nadere informatie

Presentatie ETF s voor BSC Duitenberg. Dinsdag 17 februari 2015

Presentatie ETF s voor BSC Duitenberg. Dinsdag 17 februari 2015 Presentatie ETF s voor BSC Duitenberg Dinsdag 17 februari 2015 De agenda Wat is een ETF De impact van kosten Wat is een index Manieren om een index te volgen Dividendlekkage Portefeuillemanagement & verhandeling

Nadere informatie

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS De voordelen van globale diversificatie Ondanks de sterk toegenomen globalisering blijft internationale diversificatie in aandelenportefeuilles

Nadere informatie

Scheiden van Factorpremies en Selectie Alpha: Een andere kijk op Core-Satellite!

Scheiden van Factorpremies en Selectie Alpha: Een andere kijk op Core-Satellite! Scheiden van Factorpremies en Selectie Alpha: Een andere kijk op Core-Satellite! Binnen de beleggingscategorie aandelen staat een tweetal onderwerpen het laatste decennium prominent op de voorgrond, te

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) In de afgelopen twintig jaar zijn patronen in rendementen van aandelen gevonden die niet vanuit de neo-klassieke economische theorie kunnen worden verklaard. Modellen als

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Joost van Leenders, oktober 2013 Bouw uw eigen beleggigsportefeuille I oktober 2013 I 2 Agenda Strategisch versus tactisch beleggingsbeleid Spreiding, waarom ook alweer?

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Trends Finance Day Brussel, 24 mei 2014 Ronald van Genderen, CFA Fund Analyst Morningstar Benelux 2013 Morningstar, Inc. Alle rechten voorbehouden. Overzicht Morningstar

Nadere informatie

Active Share. De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer

Active Share. De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer Active Share De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer MSc. A.M. Koen Portfolio Management Ostrica BV 11 juni 2012 MSc. P.C.M. Snoek Portfolio Management Ostrica BV Samenvatting Ostrica

Nadere informatie

SMALL-CAPS: EEN FACTOR VAN BELANG. Masterclass presentatie Fondsevent, 27 september 2015

SMALL-CAPS: EEN FACTOR VAN BELANG. Masterclass presentatie Fondsevent, 27 september 2015 SMALL-CAPS: EEN FACTOR VAN BELANG Masterclass presentatie Fondsevent, 27 september 2015 SMALL-CAPS: OVER WELKE THEMA S KRIJG JE DE MEESTE VRAGEN IN DE PRAKTIJK? A B C D Rendement vs Risico Timing Liquiditeit

Nadere informatie

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Theta Legends Fund is een fund of hedge funds met de volgende kenmerken: Toegang. Theta Capital geeft toegang tot

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Kies voor groei, grijp het potentieel van Amerikaanse aandelen

Kies voor groei, grijp het potentieel van Amerikaanse aandelen Kies voor groei, grijp het potentieel van Amerikaanse aandelen Kies voor groei, grijp het potentieel van Amerikaanse aandelen I oktober 2012 I 2 Waarom beleggen in Amerikaanse aandelen bij BNP Paribas

Nadere informatie

vba _beleggingsprofessionals Nummer 116_winter 2013 11 DOSSIER Diversificatie over risicobronnen

vba _beleggingsprofessionals Nummer 116_winter 2013 11 DOSSIER Diversificatie over risicobronnen Diversificatie over risicobronnen Introductie In 2012 heeft FNV Bondgenoten in samenwerking met APG, Kas Bank en Ortec Finance (FNV Bondgenoten, 2012) een aanpak gepresenteerd voor het beheersen van de

Nadere informatie

Participantenvergadering AHPF

Participantenvergadering AHPF Participantenvergadering AHPF Welkom op de participantenvergadering van het Alpha High Performance Fund (AHPF); Datum: 26 juni 2015 1 Agenda: Opening door de voorzitter; Algemene ontwikkelingen Managed

Nadere informatie

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn Online vermogensbeheer voor iedereen Want beleggen kan ook eenvoudig zijn MeDirect maakt kwalitatief vermogensbeheer toegankelijk vanaf slechts 10.000 initiële inleg, tegen lage kosten en 24/7 online te

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Inhoudsopgave 1 Beleggingsovertuigingen bpfbouw 1.1 Inleiding 1.2 Beleggingsovertuigingen t.a.v. Financiële Markten 1.3 Beleggingsovertuigingen t.a.v. de portefeuille en instrumenten

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

M O N T E S Q U I E U

M O N T E S Q U I E U M O N T E S Q U I E U P U B L I C A T I E Door: Sjors Linssen MSc, Advisor Smart Beta Investing onder de loep genomen De laatste tijd horen en lezen we steeds meer over Smart Beta Investing. Volgens sommigen

Nadere informatie

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen Vrijdag 22 april 2016 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Voormalig arbitrage handelaar bij Optiver Oprichter

Nadere informatie

Participantenvergaderingen AHPF

Participantenvergaderingen AHPF Welkom op de participantenvergadering van het Alpha High Performance Fund (AHPF); Datum: 30 mei 2014 1 Agenda: Opening door de voorzitter; Algemene ontwikkelingen Managed Futures-markten Ontwikkelingen

Nadere informatie

Hebben Europese small-cap managers hun vaardigheid verloren om de benchmark te verslaan?

Hebben Europese small-cap managers hun vaardigheid verloren om de benchmark te verslaan? Artikel Hebben Europese small-cap managers hun vaardigheid verloren om de benchmark te verslaan? Samenvatting 2 Actieve managers blijven de laatste jaren achter bij de benchmark 2 Verklaring 1 De groei

Nadere informatie

Informatie Care IS Beleggingsportefeuille

Informatie Care IS Beleggingsportefeuille Informatie Care IS Beleggingsportefeuille Onderstaande informatie is samengesteld op14 juni 2013 Inleiding Binnen de beleggingsportefeuilles van Care IS wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende beleggingscategorieën:

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

Ruilverhouding fondsen

Ruilverhouding fondsen Ruilverhouding fondsen Dit document dient enkel ter informatie en is 1) geen voorstel of aanbod tot het aankopen of verhandelen van de financiële instrumenten hierin beschreven en 2) geen beleggingsadvies.

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Participantenvergaderingen AHPF

Participantenvergaderingen AHPF Welkom op de participantenvergadering van het Alpha High Performance Fund (AHPF); Datum: 30 mei 2014 1 Agenda: Opening door de voorzitter; Algemene ontwikkelingen Managed Futures-markten Ontwikkelingen

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC

BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC Beleggingsdoelstelling Het interne beleggingsfonds belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A EUR acc (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd

Nadere informatie

Keuze tussen actief en passief beheer: een actieve keuze!

Keuze tussen actief en passief beheer: een actieve keuze! Keuze tussen actief en passief beheer: een actieve keuze! Introductie Voor veel beleggers is de afweging tussen actief en passief 3 beheer een zeer actueel vraagstuk. Dit wordt vooral ingegeven door het

Nadere informatie

Waarom indexbeleggen?

Waarom indexbeleggen? Waarom indexbeleggen? Grip op je vermogen Utrecht, 25 april 2014 Door: Koen Hoogenhout, Senior Sales Executive Vanguard Asset Management Ltd Amsterdam Branch 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000

Nadere informatie

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy investment academy Welkom bij de Investment Academy OpleIdIngen voor pensioenfondsbestuurders In 2013 investment academy Investment Academy Kennis en deskundigheid met u delen BNP Paribas Investment Partners

Nadere informatie

Disclaimer voor woningfinanciering producten/dienstverlening

Disclaimer voor woningfinanciering producten/dienstverlening Disclaimer voor woningfinanciering producten/dienstverlening Sinds 2008 is GE Artesia Bank niet meer actief als hypotheekaanbieder. Dit product / deze dienst wordt daarom niet meer aangeboden aan nieuwe

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

De povere prestaties van beleggingsfondsen

De povere prestaties van beleggingsfondsen De povere prestaties van beleggingsfondsen Auteur(s): Horst, J. ter (auteur) Nijman, T. (auteur) Roon, F. de (auteur) Ter Horst en Nijman: Katholieke Universiteit Brabant, De Roon: Erasmus Universiteit

Nadere informatie

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING HANDLEIDING GLOBAL ANALYZER RAPPORTS 1 Het Identificatie blok 1 Het Diagnose blok 1 Het Conclusies blok 1 Het bedrijfsprofiel 2 De verschillende Onderdelen 2 DE WAARDERING 2 Koop laag, verkoop hoog! 2

Nadere informatie

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 Doelbeleggen Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 I 09/03/2015 I 2 Mijn financiële tijdslijn Doelbeleggen of doelsparen? 2025 2030 2035 EUR 15.000? EUR 25.000? EUR 35.000? I 09/03/2015 I 3 Doelbeleggen of doelsparen

Nadere informatie

Beleggen in beursgenoteerd onroerend goed: een beter alternatief voor marktwaardegewogen

Beleggen in beursgenoteerd onroerend goed: een beter alternatief voor marktwaardegewogen Beleggen in beursgenoteerd onroerend goed: een beter alternatief voor marktwaardegewogen indices Kempen Capital Management juli 2010 Loes van der Padt Portfolio Manager Real Estate Joost van Beek Senior

Nadere informatie

Yong Lin FactSet Portfolio Analytics Specialist

Yong Lin FactSet Portfolio Analytics Specialist Yong Lin FactSet Portfolio Analytics Specialist Wat is attributie? Performance attribution Absolute Relative Portfolio Benchmark Contribution Sectors, Countries, Industries, etc. Factors such as fundamental,

Nadere informatie

Van ALM naar beleggingsbeleid

Van ALM naar beleggingsbeleid Van ALM naar beleggingsbeleid IIR Seminar Professioneel Risicomanagement voor Pensioenfondsen November 26, 2007 ORTEC bv P.O. Box 4074 3006 AB Rotterdam Tel. 010 498 6660 Fax. 010 498 6667 info@ortec.nl

Nadere informatie

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop.

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop. T T A M Een vermogen 249 keer verhogen sinds 1900 Ondanks twee wereldconflicten en de grote crisis van de jaren dertig, verhoogde de reële waarde (na inflatie) van een globale aandelenportefeuille 249

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Presentatie rente 20.00 uur Korte

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt UPDATE VAN DE PORTEFEUILLEMANAGER Februari 2015 Voor professionele beleggers ROBECO GLOBAL PREMIUM EQUITIES FUND Nog steeds e stap voor op e stijgde markt Christopher Hart, fondsmanager Betere macrovooruitzicht

Nadere informatie

Toelichting benchmarkontwikkeling. Een benchmark voor wereldwijd beleggen

Toelichting benchmarkontwikkeling. Een benchmark voor wereldwijd beleggen Toelichting benchmarkontwikkeling Een benchmark voor wereldwijd beleggen MSc. A.M. Koen Portfolio Management Ostrica BV 27 juli 2012 MSc. P.C.M. Snoek Portfolio Management Ostrica BV Samenvatting Wij hebben

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

TAK 21 : VEILIG BELEGGEN

TAK 21 : VEILIG BELEGGEN TAK 21 : VEILIG BELEGGEN EEN BLACK BOX (gedeeltelijk) Presentatie 31/01/12 Kempische Verzekeringskring OPEN GEMAAKT! Stéphane Willem Head of Equity Team Copyright Allianz 2010 2 INHOUD VERGELIJKING TAK21/TAK23

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014

AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014 AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014 1 1 16/12/2013 2 16/12/2013 Kapitaalsbescherming: 100% Index van 30 aandelen geselecteerd op basis van zowel ethische als financiële criteria

Nadere informatie

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2 Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting 1 21/08/2015 Waarom AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2? Volgende reeks

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

Beleggen met een goed gevoel

Beleggen met een goed gevoel Beleggen met een goed gevoel Verschenen in Economische Statistische Berichten (ESB), 13 april 2001 Rogér Otten Kees Koedijk In een recente bijdrage aan dit tijdschrift schetsen L.J.R. Scholtens en P. Sprengers

Nadere informatie

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn Online vermogensbeheer voor iedereen Want beleggen kan ook eenvoudig zijn MeDirect maakt kwalitatief vermogensbeheer toegankelijk vanaf slechts 5.000 initiële inleg, tegen lage kosten en 24/7 online te

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Verkenning naar de invloed maatschappelijk verantwoord beleggen op het rendement risicoprofiel Koers / waarde aandeel risico / rendement profiel algemeen risicobeheersing

Nadere informatie

Leggen pensioenfondsen de lat voor performance te hoog?

Leggen pensioenfondsen de lat voor performance te hoog? Leggen pensioenfondsen de lat voor performance te hoog? Conferentie, Hans Braker Investment Consulting De lat te hoog? Over het belang van een goede normportefeuille 1 1 De normportefeuille als lat Belegger

Nadere informatie

Scenarioplanning voor pensioenfondsen

Scenarioplanning voor pensioenfondsen Scenarioplanning voor pensioenfondsen Expected Returns 2013-2017 Pensioenbestuurders.nl Erasmus Universiteit Rotterdam, 14 mei 2013 Ronald Doeswijk, Chief Strategist Roderick Molenaar, Portfolio Strategist

Nadere informatie

The influence of market imperfections on the recovery strategies of pension funds

The influence of market imperfections on the recovery strategies of pension funds 13-7-2009 1 The influence of market imperfections on the recovery strategies of pension funds Laura Spierdijk (RUG) en Jaap Bikker (DNB, USE) Den Haag 29 juni 2009 13-7-2009 2 Netspar thema Gestart in

Nadere informatie

Performance Update. Legends Fund houdt verliezen beperkt in uiterst volatiele markten

Performance Update. Legends Fund houdt verliezen beperkt in uiterst volatiele markten Performance Update Augustus 2015: -2.68% Legends Fund houdt verliezen beperkt in uiterst volatiele markten Augustus 2015 gaat de boeken in als een van de meest volatiele maanden in aandelenmarkten van

Nadere informatie

VALUE INVESTING. Gepubliceerd door Mr. Market bvba

VALUE INVESTING. Gepubliceerd door Mr. Market bvba VALUE INVESTING Gepubliceerd door Mr. Market bvba First of all, know value VALUE INVESTING Waarde van het aandeel als belangrijkste parameter VALUE INVESTING DEEL 1: Wat? DEEL 2: Waarom? DEEL 3: Hoe? DEEL

Nadere informatie

Beleggen in beursgenoteerd onroerend goed: een beter alternatief voor marktwaarde- gewogen indices

Beleggen in beursgenoteerd onroerend goed: een beter alternatief voor marktwaarde- gewogen indices Beleggen in beursgenoteerd onroerend goed: een beter alternatief voor marktwaarde- gewogen indices De belangstelling voor aandelenstrategieën die afwijken van de traditionele marktwaarde-gewogen indices

Nadere informatie

Over Oase-Investors http://www.oase-investors.com Oase-Investors: Beleggen met Respect

Over Oase-Investors http://www.oase-investors.com Oase-Investors: Beleggen met Respect Over Oase-Investors Oase-Investors is een onafhankelijk platform in vermogensbegeleiding. Portfolio monitoring is onze specialiteit. We bespreken ook vrijblijvend uw vragen betreffende fiscale vermogens-

Nadere informatie

Rendement. 8 de jaargang september 2014 nr 29 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 8 de jaargang september 2014 nr 29 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 8 de jaargang september 2014 nr 29 FINANCIEEL NIEUWS Hype of trend? uw aandelenportefeuille beter structureren dankzij Een factor is een unieke eigenschap verbonden aan een specifieke groep van

Nadere informatie

Reglement Finles/IEX Hollandse hedge fund indices

Reglement Finles/IEX Hollandse hedge fund indices Reglement Finles/IEX Hollandse hedge fund indices Mei 2010 1 1. Voorwoord Finles Capital Management heeft zich ten doel gesteld de Nederlandse hedge fund industrie te stimuleren. Een van de pijlers in

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

IndexfondsWijzer. Wat is een indexfonds? Typen indexfondsen

IndexfondsWijzer. Wat is een indexfonds? Typen indexfondsen IndexfondsWijzer U overweegt een belegging in een indexfonds in uw beleggingsportefeuille. Maar wat zijn indexfondsen en wat is de toegevoegde waarde van deze financiële instrumenten in uw beleggingsportefeuille?

Nadere informatie

Rapport beleggingsopbrengst pensioenfondsen 2000-2010 (in het kader van de motie Van den Besselaar c.s.)

Rapport beleggingsopbrengst pensioenfondsen 2000-2010 (in het kader van de motie Van den Besselaar c.s.) Rapport beleggingsopbrengst pensioenfondsen 2000-2010 (in het kader van de motie Van den Besselaar c.s.) November 2011 1. Inleiding In het onderzoek beleggingen pensioenfondsen van 2009 heeft De Nederlandsche

Nadere informatie

ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS

ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS Inhoud Inleiding 1 De belangrijkste voordelen van ishares Currency Hedged ETF s 1 De werking van ishares Currency Hedged ETF s 2 De impact

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Anna Timmermans 27 september 2007 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten 2 Huidig

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Actief beleggen sluit indexbeleggen niet uit Bob Hendriks

Actief beleggen sluit indexbeleggen niet uit Bob Hendriks Actief beleggen sluit indexbeleggen niet uit Bob Hendriks Oktober 2012 Een nieuwe wereld 2 Agenda BlackRock? Actief versus indexing Actief nader bekeken Indexing nader bekeken Waar beleg ik eigenlijk in?

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

Rainbow Dynamic december 2010

Rainbow Dynamic december 2010 1. Beheer/prestatie afgelopen kwartaal 1.1. Er is meer vertrouwen in het economisch herstel! Dit kwartaal steeg Rainbow Dynamic met 6,0 procent. Afgelopen kwartaal was de prestatie van de verschillende

Nadere informatie

SMART INVESTING OF SMART MARKETING?

SMART INVESTING OF SMART MARKETING? Foto's: Fotopersburo Dijkstra VOORZITTER: Bob Homan, ING Investment Office DEELNEMERS: Han Dieperink, Rabobank Private Banking Imke Hollander, Blue Sky Group Gerben Jorritsma, ABN Amro Bank Alex Neve,

Nadere informatie

Eenvoudig beleggen met trackers

Eenvoudig beleggen met trackers Eenvoudig beleggen met trackers Rabobank Rijn en Veenstromen 14 Oktober 2010 Gertjan Dorrepaal Directoraat Private Banking Beleggingscompetence Agenda 1. Wat zijn Trackers? Explosieve groei Geschiedenis

Nadere informatie

De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2

De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2 De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2 Voor wereldwijde aandelenportefeuilles was tot voor kort één van de belangrijkste beleggingsbeslissingen in welk land of in welke regio

Nadere informatie