Projectdossier. Inleverdatum: 8 juni 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Projectdossier. Inleverdatum: 8 juni 2011"

Transcriptie

1 Projectdossier Klas: VD1H2 Docent: J. Verberg Osiris code: VD-A Inleverdatum: 8 juni 2011 Namen projectleden: Lotte Joosten ( ) Nathalie Kombolitis ( ) Bouchra Achahbar ( ) Lora Boekesteijn ( ) Anne Brooshoofd ( ) 1

2 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Kwaliteit van leven... 4 Analyse van gezondheidsprobleem diabetes type 2 bij de risicogroep... 9 Analyse van de samenhang tussen (voedings-)gedrag en het ontstaan van diabetes type Analyse determinanten van het voedingsgedrag Analyse van het bloedglucose testgedrag Werkplan Draaiboek Onderbouwing van de begroting Conclusie Evaluatie Literatuurlijst Bijlage 1 Artikelen Voedingsgewoonten Conclusie Hoge prevalentie van diabetes mellitus type 2 bij Turken en Marokkanen Inleiding Methoden: Patiëntenselectie Meetinstrumenten Proces van diabeteszorg Samenvatting Proces van diabeteszorg Uitkomsten van diabeteszorg Bijlage 2 procesverslag Bijlage 3 individuele verantwoordingen

3 Inleiding Dit blok hebben we de opdracht gekregen om een voorlichtingsplan te maken voor 2GETHER IN BALANCE, een diëtistenpraktijk te Den Haag. Het doel van dit voorlichtingsplan is om mensen met een verhoogd risico op Diabetes Mellitus type 2 over te halen om zich te laten testen. Onze doelgroep bestaat uit Marokkaanse vrouwen tussen de 35 en 55 jaar. Deze doelgroep hebben we gekozen, omdat zij het meeste risico hebben op Diabetes Mellitus type 2. We konden kiezen uit de doelgroepen: Marokkanen, Turken en Hindoestanen. We hebben gekozen voor de doelgroep Marokkanen, omdat een van onze leden zelf van Marokkaanse afkomst is. We zijn als eerst begonnen met het maken van het plan van aanpak, waarna we de samenwerkingsovereenkomst samen maakten. Daarna hebben we de analyses verdeeld over de gehele groep van vijf leden. De analyses gaan over: kwaliteit van leven, ernst en omvang van gezondheidsproblemen, (voedings-)gedrag, risicogroep en relevante determinanten. Vervolgens hebben we interviewvragen gemaakt en zijn we naar een buurthuis geweest in de Schilderswijk om deze vast te leggen bij de doelgroep (tien Marokkaanse vrouwen tussen de 35 en 55 jaar). Hiervan hebben we een onderzoeksverslag gemaakt en gepresenteerd. Ook hebben we een draaiboek gemaakt, een voorlichtingsplan en een begroting. Als laatste hebben een evaluatie gemaakt. Natuurlijk horen bij de gemaakte opdrachten ook: de feedbackformulieren, individuele verantwoording en het procesverslag. Voor dit project hebben we een hoofdvraag bedacht: Hoe kunnen we Marokkaanse vrouwen en hun familie uit de Schilderswijk tussen de 35 en 55 jaar met een verhoogd risicoprofiel op die Diabetes Mellitus type 2 overhalen om een bloedglucosetest te laten doen? Met de bijbehorende deelvragen: - In hoeverre hebben de Marokkaanse vrouwen kennis van Diabetes Mellitus type 2 en de bijbehorende tests? - Wat zou een barrière zijn voor Marokkaanse vrouwen om zich te laten testen? - Wat is het verband tussen de sociaal economische status van Marokkaanse vrouwen en Diabetes Mellitus type 2? - Welke invloed hebben Marokkaanse vrouwen om het risico op Diabetes Mellitus type 2 in de familie te verminderen? 3

4 Kwaliteit van leven Kwaliteit van leven is het functioneren van een persoon op fysiek, psychisch en sociaal gebied en hoe hij of zij daar zelf tegenaan kijkt. Om de kwaliteit van leven nader te bekijken, is het belangrijk om een beeld te schetsen van de wijk waar de voorlichting gaat plaatsvinden. De wijk waar de voorlichting gaat plaatsvinden is de Schilderswijk in Den Haag. Er wordt nader bekeken welke bevolkingsgroepen daar wonen, of er veel gezinnen of alleenstaanden wonen, wat de sociaal economische status is van de bewoners en welke verenigingen of andere ontmoetingsplaatsen er in de buurt te vinden zijn. Situatie in Den Haag Op 1 januari 2007 hoorde 37% van de Hagenaars bij een etnische minderheidsgroep. Dit kan de gezondheid beïnvloeden. Volgens de Gezondheidsmonitor 2006 beïnvloedt de sociaal-culturele achtergrond ook hoe Hagenaars de eigen gezondheid beleven. Vooral Turkse Hagenaars geven een laag rapportcijfer voor hun gezondheid, gevolgd door Marokkaanse en Hindostaans- Surinaamse Hagenaars. Opvattingen die men heeft vanuit de cultuur bepalen vaak hoe iemand omgaat met ziektes en het behandeladvies. Dit heeft gevolgen voor het verloop van de ziekte. Daarnaast speelt genetische aanleg ook een rol. In het algemeen geldt der personen ouder dan 45 jaar met overgewicht een verhoogd risico hebben op diabetes type 2. Binnen deze doelgroep onderscheidt de GGD Den Haag drie risicogroepen, namelijk: - Turken - Marokkanen - Hindoestanen De risicogroep die wij bestuderen zijn de Marokkanen. Om precies te zijn bestuderen wij Marokkaanse vrouwen tussen de 35 en 55 jaar. (Studiehandleiding Voeding & Diëtetiek, 2011) Bevolkingsgroepen in de Schilderswijk De Schilderswijk is een multiculturele wijk van de gemeente Den Haag. Tabel 2.1 geeft weer welke culturen en hoeveel personen er per cultuur in de Schilderswijk wonen. 4

5 Uit tabel 2.1 blijkt dat in 2009: - De Schilderswijk wordt bewoond door mensen. - 9% van de bevolking in de Schilderswijk Nederlands is. Dit zijn 2986 inwoners. - 27% van de bevolking in de Schilderswijk Turks is. Dit zijn 8956 inwoners. - 22% van de bevolking in de Schilderswijk Marokkaans is. Dit zijn 7297 inwoners. - 19% van de bevolking in de Schilderswijk Surinaams is. Dit zijn 6302 inwoners. - 3% van de bevolking in de Schilderswijk Antilliaans/Arubaans is. Dit zijn 996 inwoners. - 2% van de bevolking geïndustrialiseerd is. Dit zijn 664 inwoners. - 17% van de bevolking niet geïndustrialiseerd is. Dit zijn 5639 inwoners. De Schilderswijk is het meest bewoond door Turken. Daarnaast zijn er ook veel Marokkanen. Deze wijk is dus ideaal voor de voorlichting, aangezien de bevolking van de Schilderswijk voor 22% uit Marokkanen bestaat. (Ontwikkelingen in de Schilderswijk, 2010) Alleenstaanden en gezinnen In de Marokkaanse cultuur is het gebruikelijk dat er grote gezinnen en families zijn. Hierover hebben we gesproken met Bouchra Achahbar. Zij is zelf een Marokkaanse die in Den Haag woont, dus deze informatie kunnen we als betrouwbaar beschouwen. Vaak wordt er door de vrouw ook nog mantelzorg verleend aan familieleden. Mantelzorg houdt in dat je een familielid, vriend of kennis verzorgt die niet meer in staat is om zichzelf te verzorgen. Het is gebruikelijk om deze personen dan ook in huis te nemen. (Gezondheidsmonitor, 2010) Allochtone buurten in Nederland In allochtone buurten zijn veel eenpersoonshuishoudens. Het aantal eenpersoonshuishoudens ligt in deze buurten boven het landelijk gemiddelde. In sommige allochtone buurten is meer dan de helft van de bevolking alleenstaand. Huishoudens met partners zonder kinderen komen minder voor in allochtone buurten. Huishoudens met meer personen bestaan meestal uit een gezin met kinderen (CBS, 2003). Resultaten van het interview Uit het interview blijkt dat veel vrouwen met hun gezin wonen. Sommige vrouwen wonen alleen met hun kind, omdat hun man is overleden of is vertrokken. Sommige vrouwen die geïnterviewd zijn verlenen wel mantelzorg, maar hebben de betreffende personen niet in huis genomen. Sociaal economische status De sociaal economische status van een persoon hangt af van een combinatie van opleiding, beroep, bronnen van inkomsten, bezittingen, woonwijk, huistype en van iemands contacten, waarden en attitudes. (Verhage, 2005, Inleiding tot de marketing, 3 e druk, Stenfert Kroese) Uit onderzoek is gebleken dat mensen met een hogere opleiding een betere lichamelijke kwaliteit van leven hebben dan mensen met lagere opleidingsniveaus. Uit figuur 1 blijk dat 54% van de mensen die alleen de lagere school hebben afgemaakt een minder goede lichamelijke kwaliteit van leven hebben. Bij de mensen die een hbo- of universitaire opleiding hebben afgerond heeft 23% een minder goede lichamelijke kwaliteit van leven. Uit figuur 1 blijkt ook dat de psychische kwaliteit van leven minder goed is bij mensen die alleen de lagere school hebben afgemaakt, maar hier zit minder verschil in dan bij de lichamelijke kwaliteit van leven. 5

6 De kwaliteit van leven kan gemeten worden met de EuroQol-6D. Dit is een instrument dat de kwaliteit van leven beschrijft op zes verschillende punten. Deze punten zijn mobiliteit (de beweeglijkheid van iemand), zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn of andere klachten, angst of depressie en cognitie (het vermogen om te kennen en te weten). De EQ-6D is een vragenlijst met zes vragen, waar je per vraag kan kiezen uit drie antwoorden (RIVM, 2009). Resultaten van de EQ-6D laten zien dat vooral mensen die alleen de lagere school hebben afgemaakt gemiddeld minder goed scoren op de punten angst of depressie en cognitie. Dit houdt in dat deze mensen meer last hebben van angst of depressie en een minder groot vermogen hebben om te kennen en te weten (RIVM, 2011). Figuur 1: Percentage personen met een minder goede lichamelijke (normscore <50) en minder goede psychische (normscore a <42) kwaliteit van leven (SF-12) in de Nederlandse bevolking van 25 jaar en ouder, naar hoogst voltooid opleidingsniveau in 2007 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn Permanent Onderzoek Leefsituatie, gezondheid en welzijn (CBS), 2007) b. a De normscores zijn afgeleid uit de SF-12 handleiding (Ware et al., 1995b). b RII(gecorrigeerd voor leeftijd en geslacht): Lichamelijk: 3,51 (95%-bi: 2,74-4,50); Psychisch: 1,63 (95%-bi: 1,14-2,). Als we dit voor de Schilderswijk bekijken, kunnen we stellen dat er 64% van de bevolking in de Schilderswijk een laag opleidingsniveau heeft (zie tabel 2.2). Aangezien er uit onderzoek is gebleken dat het opleidingsniveau een indruk geeft van de sociaal economische status, kunnen we uit de gegevens van tabel 2.2 opmaken dat meer dan de helft van de bevolking die in de Schilderswijk woont een lagere economische status heeft. 6

7 Verenigingen en andere plekken in de wijk In de Schilderswijk in Den haag zijn een aantal buurtcentra en ontmoetingsplaatsen waar mensen van verschillende culturen bij elkaar kunnen komen. Er worden activiteiten aangeboden zoals koken en naaien, maar je kunt er ook terecht voor een kopje koffie of thee. Ook worden er in sommige buurtcentra Nederlandse lessen gegeven en is er mogelijkheid tot begeleiding in bijvoorbeeld stage lopen. Hieronder vindt u een overzicht van verschillende buurtcentra en ontmoetingsplaatsen in de Schilderswijk in Den Haag. Buurtcentrum De Tuimelaar Dit is een buurtcentrum voor kinderen en vrouwen. Er worden verschillende activiteiten georganiseerd voor kinderen en vrouwen. De vrouwen kunnen vanaf 20 jaar terecht en kunnen deelnemen aan verschillende ontmoetingsactiviteiten en er is ook de mogelijkheid om Nederlandse les te volgen (Activiteiten de Tuimelaar, 2011). Buurtcentrum De Burcht Dit is een buurtcentrum die verschillende activiteiten organiseert voor jongeren. Ook worden er spreekuren gehouden en is er de mogelijkheid om begeleiding te krijgen bij bijvoorbeeld stagelopen (Activiteiten De Burcht, 2011). Buurtcentrum Hobbema Dit is een buurtcentrum waar verschillende sporten worden aangeboden en waar activiteiten voor kinderen worden georganiseerd. Ook is er een speciale meidenclub die ook bepaalde activiteiten organiseert (Weekprogrammering Buurthuis Hobbema, 2011). Locatie Vermeerstraat Dit is een plaats waar bewoners van de Schilderswijk elkaar kunnen ontmoeten. Deze locatie organiseert ook enige activiteiten voor de bewoners, zoals bingo, bewegen, kaarten en bloemschikken. De bewoners kunnen naar deze locatie komen om gezellig een kopje koffie of thee te drinken met een broodje (Locatie Vermeerstraat, 2011). 7

8 Buurtcentrum Octopus In buurtcentrum Octopus wordt er een spreekuur gehouden voor jongeren van 12 tot 20 jaar. Je hebt er ook de mogelijkheid om deel te nemen aan verschillende activiteiten. Van sporten tot naaien en van buikdansen tot koken (Activiteiten Octopus, 2011). Bewonersorganisatie De Paraplu Dit is een organisatie van vrijwilligers die zich inzet voor de Schilderswijk. Deze organisatie geeft ook een wijkkrant uit. Bewoners hebben de mogelijkheid om deel te nemen aan activiteiten die deze organisatie organiseert. Ook vertegenwoordigt deze organisatie de bewoners in contacten met de gemeente (Bewonersorganisatie Schilderswijk, 2011). 8

9 Analyse van gezondheidsprobleem diabetes type 2 bij de risicogroep Wat is diabetes? Diabetes is chronische stofwisselingsziekte en wordt ook wel suikerziekte genoemd. Als iemand diabetes heeft, maakt de alvleesklier te weinig of helemaal geen insuline meer aan of het lichaam reageert niet meer op de insuline. Om ervoor te zorgen dat glucose in de cellen wordt opgenomen is het hormoon insuline nodig. Als iemand met diabetes onvoldoende insuline aanmaakt, kan de glucose niet in de lichaamscellen komen, en blijft de glucose achter in het bloed. Het gevolg hiervan is dan een te hoge bloedsuikerspiegel en dit is heel ongezond. Ook hebben mensen met diabetes vaak last van een te hoog cholesterol en te hoge bloeddruk. Diabetes Mellitus type 2 Bij Diabetes Mellitus type 2 maakt de alvleesklier die niet goed genoeg werkt te weinig insuline aan. Ook kan zijn dat de alvleesklier goed werkt maar het lichaam niet meer op insuline reageert. Diabetes Mellitus type 2 werd vroeger ouderdomsdiabetes genoemd. Tegenwoordig komt het vaker voor bij jongere mensen. Van de mensen met diabetes hebben negen van tien diabetes type 2 en de rest Diabetes Mellitus type 1. De oorzaken van Diabetes Mellitus type 2 zijn o.a. erfelijke aanleg, overgewicht en een ongezonde leefstijl met ongezonde voeding. Gevolgen van diabetes Mensen met diabetes die jarenlang een te hoge bloedsuiker, een te hoge bloeddruk en te veel ongezonde vetten in het bloed hebben, kunnen lichamelijke gevolgen krijgen. De meest voorkomende gevolgen zijn o.a. oogaandoeningen, hart- en vaatziekten, nieraandoeningen, voetproblemen en aandoeningen aan de hersenen en zenuwen. Risicofactoren Diabetes Mellitus type 2 - Te hoog cholesterolgehalte - Naaste familieleden met Diabetes Mellitus type 2 - Overgewicht, vooral rond de buik - Lange tijd een te hoge bloeddruk - Zwangerschapsdiabetes of een baby van meer dan 9 pond - Een moeder die zwangerschapsdiabetes heeft gehad - Roken - Mensen van Surinaamse-Hindoestaanse, Turkse of Marokkaanse afkomst. Dit komt vooral door de erfelijke aanleg. De diabetescomplicaties kunnen worden voorkomen door: - een gezonde leefstijl; door niet te roken, meer te bewegen en gezond te eten - regelmatig bloed te laten controleren (Diabetesfonds.nl, 2011) - Om de bloedsuikerspiegel laag te houden 9

10 Volgens het CBS had tussen 2005 en 2008 in Nederland 3,7 % Diabetes Mellitus, waarvan 2,9 % Diabetes Mellitus type 2. In de regio Den Haag is dit veel hoger (5,1%), waarvan 4,1 % met Diabetes Mellitus type 2. In Den Haag is dit veel hoger dan het landelijke gemiddelde. (CBS, 2008) Er wonen in Schilderswijk Marokkanen. Dit is 22 % van het aantal inwoners die in het wijk wonen. (denhaag-buurtmonitor, 2008) Uit onderzoek is gebleken dat mensen van Marokkaanse afkomst een groter risico hebben om diabetes te krijgen dan autochtone Nederlanders. Gevoeligheid voor de ziekte speelt hierbij een rol, maar ook overgewicht en een andere leefwijze is een belangrijke oorzaak. Diabetes type 2 komt vooral voor bij mensen boven de 45 jaar. Bij de Marokkanen heeft boven de 45 jaar 44% van de mannen en 26 % van de vrouwen Diabetes Mellitus type 2. (Kijkopdiabetes, 2008 en Diabetesfonds, 2011) Factoren die van invloed zijn op het ontstaan van Diabetes Mellitus type 2 Erfelijkheid Marokkanen hebben meer kans op diabetes dan autochtonen. Het risico op Diabetes Mellitus type 2 is zelfs twee tot drie keer zo hoog als de autochtonen. Waarom dit veel voorkomt bij deze groep is onbekend. Er blijkt uit onderzoek dat het onder andere te maken heeft met grotere erfelijke aanleg voor diabetes. (kijkopdiabetes, 2008) 10

11 Cultuur Voeding is een belangrijke factor voor Diabetes Mellitus type 2. Vooral veel eten beïnvloedt het ontstaan van deze chronische ziekte. Marokkanen eten vaak met het gezin uit één bord, waardoor er soms te veel gegeten kan worden. Ze letten meestal niet op de portiegroottes. Dit kan uiteindelijk leiden tot overgewicht. Leefregels en familieproblemen zijn ook belangrijke factoren die van invloed zijn op het ontstaan van diabetes bij Marokkanen. Ze hebben vaak een grote familie of gezin. Hierdoor kunnen familieproblemen ontstaan en dus ook veel stress. In 2005 werd er een onderzoek gehouden onder diabeten in de Schilderswijk. Diabeten hadden meerdere verklaringen gegeven voor het ontstaan van diabetes. Het meest genoemd was stress door sociaal-emotionele problemen. (Lineke van Hal, 2005) Leeftijd De kans op diabetes wordt groter bij het ouder worden. Boven de 45 jaar krijgen de meeste Marokkanen diabetes. Sociaaleconomische status Van de vier grootste niet-westerse groepen (Turken, Surinamers en Antilianen) is de werkloosheid het hoogst bij de Marokkanen (14,6 %). Werkloosheid kan bijvoorbeeld leiden tot stress of het maken van goedkope of en ongezonde keuzes wat gezondheidproblemen kan veroorzaken. (Gilbert & Khokar, 2008) Geen of een beperkte opleiding zorgt er soms voor dat iemand gezondheidsvoorlichting of adviezen van huisarts niet begrijpt. Er is dus een relatie tussen iemands sociaal-economische positie en gezondheid. Ook als iemand een slechte gezondheid heeft, is het risico op een sociaaleconomische achteruitgang groot. Mensen met een chronische ziekte of beperking kunnen minder gemakkelijk meedoen in het onderwijs of op de arbeidsmarkt. Het risico dat deze mensen gaan stoppen met werken is groter dan bij gezonde mensen. Dit leidt tot een sociaaleconomisch zwakkere positie. (Haagse nota Volksgezondheid en ANP, 2011) Overige factoren Door taalproblemen, een laag niveau van lichaamskennis en angst voor confronterende kennis, hebben diabeten van Marokkaanse afkomst vaak weinig medische kennis over het verloop en de gevolgen van diabetes. Ook het migrant zijn in Nederland speelt een rol bij de diabeten. (Lineke van Hal, 2005) Sterftegevallen bij Marokkanen Uit de onderstaande tabellen is te zien dat de doodsoorzaken bij Marokkanen vooral komt door diabetes. Tabel 2 laat zien dat diabetes de meest voorkomende doodsoorzaak is onder de Marokkaanse vrouwen. ( Garssen & Van der Meulen, 2007) 11

12 Tabel 1: Indirect gestandaardiseerd aantal sterftegevallen per mannen, na herverdeling van 'symptomen, onvolledig omschreven ziektebeelden' naar herkomstgroep en doodsoorzaak in a (Garssen & Van der Meulen, 2007). Autochtonen Turken Marokkanen Surinamers Antillianen Infectieuze en parasitaire ziekten Kanker Diabetes Ziekten van hart- en vaatstelsel Ziekten van ademhalingsorganen Aandoeningen van de perinatale periode Niet-natuurlijke doodsoorzaken Tabel 2: Indirect gestandaardiseerd aantal sterftegevallen per vrouwen, na herverdeling van 'symptomen, onvolledig omschreven ziektebeelden' naar herkomstgroep en doodsoorzaak in a (Garssen & Van der Meulen, 2007 ). Autochtonen Turken Marokkanen Surinamers Antillianen Infectieuze en parasitaire ziekten Kanker Diabetes Ziekten van hart- en vaatstelsel Ziekten van ademhalingsorganen Aandoeningen van de perinatale periode Niet-natuurlijke doodsoorzaken

13 Analyse van de samenhang tussen (voedings-)gedrag en het ontstaan van diabetes type 2 In de gemeente Den Haag heeft 5,1 % van alle mensen diabetes. Hiervan heeft 4,1% Diabetes Mellitus type 2 (Zorgatlas, 2010). Dit is een erg groot aantal waar zeker iets aan moet gebeuren. De samenhang tussen het (voedings-)gedrag en het ontstaan van deze ziekte is niet helemaal via cijfers te bekijken. De samenhang kan voor een groot deel aangetoond worden door te kijken naar de manier waarop mensen met bijvoorbeeld hun voeding omgaan. Ook zijn er andere aspecten die daarin bekeken kunnen worden, zoals de cultuur, de gezinssituatie, het activiteitenpatroon van het gezin en de kennis die er is over de ziekte. Onze centrale doelstelling gaat over Marokkaanse vrouwen. Dit is de doelgroep waar naar gekeken wordt bij deze analyse. Om informatie te krijgen over het Marokkaanse leven in Den Haag hebben we aan Bouchra Achahbar gevraagd hoe het in zijn werk gaat in Marokkaanse gezinnen. Omdat zij zelf uit een Marokkaans gezin komt dat in Den Haag woont is deze informatie betrouwbaar. Cultuur In de Marokkaanse cultuur is het gebruikelijk om met het hele gezin samen te eten. Dit zijn vaak grote gezinnen waar meestal Marokkaanse gerechten worden gekookt. Deze worden gegeten van één groot bord die in het midden van de tafel staat waarbij iedereen van hetzelfde bord eet. Men blijft dan eten totdat men vol zit of een vol gevoel heeft. (Malki,F.S., Waterval, L.A., 2005) Dit is natuurlijk erg gezellig, maar moeilijk om de portiegrootte per persoon te bepalen. De moeder van het gezin kookt en is met het koken zelf twee à drie uur bezig. Er moet gesneden en gekruid worden en er worden veel verschillende bereidingswijzen gebruikt. Hierbij is nog niet meegerekend dat er ook boodschappen gedaan moeten worden. Stel, er blijkt dat de moeder voldoet aan het risicoprofiel van Diabetes Mellitus type 2 en zij wordt geadviseerd om een aparte maaltijd voor zichzelf te koken. Het is zeer begrijpelijk dat dit lastig wordt. Ze staat dan óf nog langer in de keuken, óf het hele gezin moet met haar dieet mee eten. Dit laatste is volgens Bouchra lastig, omdat het gezin gewend is aan het Marokkaanse eten op die manier. Zij zullen dan zeggen: ja maar dát ga ik niet eten!. Een extra barrière hierin kan zijn dat de moeder later klaar is met het koken van haar eigen maaltijd, waardoor ze dus niet tegelijkertijd met de rest van het gezin kan eten. Hieruit blijkt dat de cultuur en alles wat daar mee te maken heeft een grote rol speelt in de samenhang tussen het gedrag en Diabetes Mellitus type 2. Feesten en bezoekjes In de Marokkaanse cultuur zijn feesten en familie erg belangrijk. Dit gaat gepaard met heel veel eten en hapjes. Zo worden er bij feesten drie gangen geserveerd waarvan twee warme maaltijden. Daarna nog fruit of fruit met een toetje. Buiten die drie gangen worden er de hele tijd door zoetigheden aangeboden, zoals gebakjes, koekjes, dadels en koffie of thee. Het is hierbij ook niet netjes om eten af te slaan. Dat is natuurlijk een verwennerij, maar niet erg goed voor je gezondheid. Men krijgt hierdoor erg veel suiker binnen. Als Marokkanen bij familie op visite gaat wordt er ook veel aandacht besteedt aan de maaltijden en hapjes. De gasten worden echt verwend: er worden twee warme maaltijden geserveerd met verschillende salades, nootjes, fruit, en wederom heel veel zoetigheden zoals gebakjes en koekjes. Ook hier wordt er van je verwacht dat je flink eet van wat er klaargemaakt is. De maaltijden die bereid worden kosten vaak veel moeite en tijd. 13

14 Dit toont aan dat er veel liefde in de hapjes en maaltijden gestoken is. Als je er dan veel van eet laat je je waardering zien voor wat er voor je is gemaakt. Het is natuurlijk wel logisch dat dit voedingsgedrag leidt tot een grotere kans op overgewicht. Aangezien overgewicht een risicofactor is voor Diabetes Mellitus type 2, laat dit ook de samenhang zien van het gedrag en de kans op Diabetes Mellitus type 2. (Bouchra Achahbar, 2011) Stress Een ander aspect wat we kunnen bekijken is stress. 18% van de Marokkanen in Den Haag verleende in 2008 mantelzorg. Daarmee behaalden ze het hoogste percentage vergeleken met de rest van de mensen in Den Haag die mantelzorg verleenden. (Gezondheidsmonitor Den Haag, 2010) Mantelzorg kan erg zwaar zijn, vooral als je zelf al een groot gezin hebt waar je voor zorgt. Er zitten natuurlijk ook voordelen aan het verlenen van mantelzorg. Het kan erg gezellig zijn en de band met degene wie je helpt kan intenser en intiemer worden. Het is echter wel te begrijpen dat men minder met de eigen gezondheid bezig is dan met die van anderen. Als er veel mensen zijn voor wie je moet zorgen kan dit een enorme druk op je schouders leggen waardoor stress kan ontstaan. Stress is ook een risicofactor voor het ontstaan van Diabetes Mellitus type 2. Een andere factor die met stress te maken kan hebben is huiselijk geweld. Door de gevolgen van huiselijk geweld kan enorme stress ontstaan. 11% van de Marokkanen kent wel iemand die met huiselijk geweld geconfronteerd wordt. (Gezondheidsmonitor Den Haag, 2010) Bewegen Regelmatig bewegen kan een factor zijn die het risico op onder andere diabetes verlaagt. De mate van bewegen waarvoor dit effect geldt moet voldoen aan de richtlijnen van de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB). Zij adviseren volwassenen tenminste vijf dagen per week een half uur per dag matig intensief te bewegen. Van de Marokkaanse mensen in Den Haag voldoet echter maar 48% aan deze norm. Dit kan een reden zijn voor de hoogte van de cijfers over diabetes onder Marokkanen. Ook overgewicht speelt hierbij een rol. Overgewicht is ook een risicofactor voor diabetes. In Den Haag heeft 33% van de Marokkanen overgewicht en 25% obesitas (Gezondheidsmonitor Den Haag, 2010). Dat wil dus zeggen dat meer dan de helft van de Marokkanen in Den Haag te zwaar of veel te zwaar is. Zij hebben dus ook meer kans op het krijgen van diabetes. Alcohol Marokkanen scoren gelukkig niet slecht op alle vlakken van de risicofactoren. Zo drinkt maar 6% van alle Marokkanen alcohol tegenover 85% van alle autochtone Hagenaars. (Gezondheidsmonitor Den Haag, 2010) Dat is een hele goede score. 14

15 Kennis Uit de interviews is gebleken dat diabetes inderdaad vaak voorkomt in Marokkaanse families. Iedereen van de tien vrouwen die we geïnterviewd hebben kent wel iemand in de familie of naaste omgeving die diabetes heeft. Mede hierdoor weten zij wat de ziekte min of meer inhoudt of wat men er aan kan doen. Ook hebben sommigen informatie via de huisarts verkregen. De meeste vrouwen kennen symptomen van diabetes, zoals veel plassen en veel dorst. Ook weten de meeste vrouwen dat men zich dan kan laten testen door middel van bloedprikken. Overgewicht is bij de meesten een bekende risicofactor. Hieruit blijkt dus dat de meeste Marokkaanse vrouwen kennis hebben over diabetes. Ze weten wat het is en wat je er aan kan doen. Het feit dat toch zo veel Marokkanen diabetes hebben heeft dan toch meer te maken met de genetische aanleg. (Studiehandleiding Voeding & Diëtetiek, 2011) 15

16 Analyse determinanten van het voedingsgedrag Er zijn verschillende determinanten/factoren die het voedingsgedrag van de risicogroep beïnvloeden en bepalen. Deze determinanten kunnen we verdelen in verschillende categorieën: cultuur, omgeving, kennis, burgerlijke status. Cultuur De determinant die betrekking heeft op de cultuur van Marokkaanse vrouwen speelt een grote rol bij het voedingsgedrag. Deze determinant heeft te maken met onder andere: de bereiding van voeding, de inname, het sociale aspect van voeding en geloof. De bereiding van voeding in de Marokkaanse cultuur verschilt met die van de Nederlandse cultuur. Marokkaans eten wordt vaak met meer olie bereidt, het bevat hierdoor meer (onverzadigde) vetten door de grote hoeveelheden. Uit onderzoeken blijkt dat Turkse en Marokkaanse immigranten in sommige opzichten een gezonder voedingspatroon hebben dan hun Nederlandse leeftijdgenoten en in andere opzichten een minder gezond voedingspatroon. Uit beschikbare gegevens blijkt dat immigranten een lagere inname van verzadigde vetten hebben (Brussaard et al, 1999). Ook speelt smaak een belangrijke rol, hierbij wordt dan ook vaak veel zout gebruikt om het eten samen met andere specerijen op smaak te brengen. Deze bereidingswijzen, afhankelijk van de mate waarin die nageleefd worden volgens de traditionele gerechten, kunnen een probleem vormen bij het eten van gezonde en verantwoorde voeding. Uit het sociale aspect van de voeding blijkt dat eten binnen de cultuur een centrale rol inneemt. Er wordt veel waarde gehecht aan gezamenlijk te eten. Doordat eten als iets sociaals wordt gezien, is het belangrijk dat iedereen tevreden is en iets te eten krijgt wat hij of zij lekker vindt. Er worden vaak verschillende gerechten bereid als een manier om iedereen te betrekken bij het eten. Het geloof bepaalt ook voor een groot deel het voedingsgedrag bij de Marokkanen. In de Koran staat dat bepaald voedsel verboden is (haram) voedsel: alcohol en varkensvlees zijn hier voorbeelden van. De Koran zegt ook dat het goed is om een sober leven te hebben wat inhoud dat overdaad, het weggooiden en verspillen van eten niet goed is. Als men zich houdt aan de voorschriften van de Koran dan zou men minder snel geneigd zijn tot overdaad qua eten. (Afdeling Sociale Geneeskunde, Instituut Gezondheidswetenschappen, Amsterdam Januari 2007) 16

17 Omgeving Het gezin is de omgeving die veel invloed heeft op het voedingsgedrag van mensen, maar vooral ook bij Marokkanen aangezien zij veel waarde hechten aan gezamenlijk eten. Wordt er gekookt, zo ja door wie, voor hoeveel mensen, welk tijdstip etc. Ook speelt het gezin een belangrijke rol bij de steun die iemand nodig heeft om gezond te eten en te leven. Sociale ondersteuning zorgt ervoor dat men een positieve houding krijgt tegenover gezond eten. Bij een gebrek aan ondersteuning vanuit de omgeving, kan het moeilijk zijn om gezond eten te realiseren en vol te houden. Kennis Om te weten wat het belang is van gezond eten moet men beschikken over enige kennis van voeding. Veel mensen zijn zich vaak niet bewust van wat ze eten, wanneer ze dit doen, de hoeveelheid en de manier waarop. Mensen weten vaak niet welke voedingsmiddelen bepaalde stoffen bevatten, ook zijn de aanbevelingen van bijvoorbeeld groenten vaak niet bekend. Uit een onderzoek komt naar voren dat artsen als een geloofwaardige bron van informatie over gezondheid worden beschouwd. Dat impliceert dat een boodschap over voeding en gezondheid binnen de medische context serieus wordt genomen. De media in het thuisland, vooral televisie, worden ook als belangrijke informatiebron beschouwd, vooral tv-programma s waarin artsen advies geven. Vaak wordt informatie uit deze bron vooral via de moeder aan de rest van het gezin overgebracht. (Afdeling Sociale Geneeskunde, Instituut Gezondheidswetenschappen, Amsterdam Januari 2007) Uit een ander onderzoek met interviews is gebleken, dat men vaak over onvoldoende kennis beschikt wat betreft suikerziekte en de oorzaken daarvan. Men weet wel dat het te maken heeft met de manier van leven, maar vaak wordt er niet bij stil gestaan. Er is wel interesse om er meer over te weten te komen, maar dan zou het beter zijn als er informatie gegeven wordt door bijvoorbeeld mensen die de Marokkaanse taal spreken. Er werd in meerdere interviews bevestigd dat artsen als een belangrijke en betrouwbare bron van informatie worden gezien. Geinterviewd door: Bouchra Achahbar, Nathalie Kombolitis, Lotte Joosten, Anne Brooshoofd en Lora Boekesteijn. Datum: 24 mei 2011 Plaats: Buurthuis Tuimelaar te Schilderswijk Burgerlijke status Het wel of niet getrouwd zijn blijkt uit een onderzoek wel invloed te hebben op het voedingsgedrag van Marokkaanse vrouwen. Hieruit is gebleken dat getrouwde vrouwen meer fruit en groenten aten en meer traditionele gerechten maakten. Ook hadden zij een lagere inname van totaal vet en verzadigd vet ten opzichte van ongetrouwde Marokkaanse vrouwen. (Afdeling Sociale Geneeskunde, Instituut Gezondheidswetenschappen, Amsterdam Januari 2007) 17

18 Analyse van het bloedglucose testgedrag Uit onderzoek is gebleken dat Marokkanen een groter risico hebben om diabetes te krijgen. De oorzaak kan liggen aan de andere leefwijze en gevoeligheid voor de ziekte. 4.8 % van de Nederlandse autochtonen heeft diabetes en 12.1 % van de Marokkanen in Nederland hebben diabetes. Dit wijst erop dat Marokkanen meer dan 2 x zoveel kans hebben op diabetes. (huisarts en wetenschap, 2003) Het testen van de bloedglucose is erg belangrijk om de mogelijke consequenties te voorkomen, zoals blindheid. Veel mensen ( ) lopen rond zonder te weten dat ze diabetes hebben. De huisartsen zullen daarom mensen van Marokkaanse afkomst boven de 45 jaar gaan testen. De huisarts kan zo zien of die persoon diabetes heeft of binnenkort krijgt. Dit om te voorkomen dat er vervelende complicaties optreden. Maar het probleem is dat heel veel mensen (waaronder Marokkanen) niet naar de huisarts gaan. (Hellmann & Knol, 2004) Waarom dit zo is, gaan we onderzoeken door middel van een interview. Mogelijke oorzaken kunnen zijn: - angst (wat niet weet, wat niet deert) - denken: niemand heeft het in de familie, dus waarom ik wel? - denken: ik heb geen last, dus waarom zou ik me laten testen? Volgens het erfocentrum laten Marokkaanse (jongeren) zich niet zo makkelijk testen. (Hellmann & Knol 2004) Ze zeggen vaak nee, maar zijn desondanks toch wel nieuwsgierig naar de uitslag. Ze vinden het woord onderzoek een naar woord en sommigen worden er zelfs bang van. Hieronder de resultaten van het testgedrag. (Boender, 2005) Wat helpt, om Marokkanen te motiveren om zich te laten testen: - Groepsvoorlichting in eigen taal en cultuur - Uitleggen wat diabetes is. Zo nodig in hun eigen taal. Dit kan met behulp van een tolk of een boekje met informatie over diabetes en waarom het zo belangrijk is om het te laten testen (in hun eigen taal). (Kijk op diabetes, 2008) 18

19 Hieronder de resultaten van het aantal ziekenhuisopnamen bij mannen tot 50 jaar. (Verweij, Bruin, de, et al., 2004) Deze tabel, over de ziekenhuisopnamen, baart ook zorgen. Marokkanen laten zich nauwelijks testen met de gevolgen dat ze worden opgenomen. Marokkanen staan overigens op de eerste plaats bij het aantal ziekenhuisopnamen door diabetes mellitus. Nu gaan we nog een stapje verder: Hieronder een tabel over het aantal sterfte door de erge ziekte diabetes mellitus. (Meulen, van der, 2008) 19

20 Uitslag van het interview We hebben 10 Marokkaanse vrouwen in een buurthuis geïnterviewd in de Schilderswijk te Den Haag. Het testgedrag van deze vrouwen is erg verschillend. 60 % van de geïnterviewden heeft zich laten testen, en heeft geen diabetes. Dit hebben ze gedaan omdat ze met de ziekte geconfronteerd werden, doordat mensen in hun directe omgeving diabetes hebben. Daardoor zijn ze zelf ook naar de huisarts gegaan om zich te laten testen. De vrouwen die we hebben gesproken hebben zelf geen diabetes. Wat erg opviel was, dat de vrouwen heel veel van de ziekte af wisten. Van de 60 % gaat 20 % zelfs naar voorlichtingen, om hun kennissen en/of vrienden voor te kunnen lichten. De andere 30 %van de geïnterviewden wist niks van de ziekte af. Dit komt omdat de vrouwen niemand kennen met diabetes. Daardoor denken ze dat ze zelf ook geen diabetes hebben en weten ze niks tot weinig over de ziekte. Ze zijn niet bereid om zich voor te laten lichten. Kortom: de vrouwen die zich niet laten testen, denken dat ze het zelf niet hebben en zijn heel standvastig. Nee ik heb me niet laten testen ik denk dat het niet nodig is dus daarom heb ik het niet laten doen. Ik zou ook niet naar een voorlichting gaan want ik heb het niet nodig omdat ik geen diabetes heb. Als ik het wel zou hebben zou ik het wel belangrijk vinden om te gaan. 10 % van de geïnterviewden heeft diabetes. Hier is zij achtergekomen doordat ze niet lekker was. Ze voelde zich continu moe, trillerig en had vaak dorst. Ze is toen naar de huisarts gegaan en toen naar het ziekenhuis. In het ziekenhuis kreeg ze te horen dat ze diabetes had. Ze kent zelf ook andere mensen met diabetes. Sociaal-economisch punt Iedereen die we hebben geïnterviewd wonen in een appartement of flat. Er zijn dus geen mensen die een zeer laag inkomen hebben, waardoor ze zich niet kunnen laten testen. In Nederland is het verplicht om een verzekering af te sluiten, waardoor je naar de dokter kunt gaan. 20

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd:

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: Samenvatting In Westerse landen vormen niet-westerse migranten een steeds groter deel van de bevolking. In Nederland vertegenwoordigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse migranten samen 6% van de bevolking.

Nadere informatie

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Diabetes type 2 en erfelijkheid

Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 in uw familie? Wie in uw familie Iedereen kan diabetes type 2 krijgen. Diabetes type 2 wordt ook wel ouderdomsdiabetes (of ouderdomssuiker) genoemd. Dat

Nadere informatie

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen Diabetes en uw apotheek Als bij u diabetes is vastgesteld, dan kunt u natuurlijk terecht bij uw apotheek. Het apotheekteam zorgt ervoor dat u: Op tijd het juiste medicijn krijgt. Medicijnen krijgt die

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes Lekker en gezond eten met diabetes 3 Gezond eten heeft zin Met diabetes heb je extra veel plezier van gezond eten: je zit lekkerder in je

Nadere informatie

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1.

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1. Heartbeat Leefwijzer 1 Ujala Radio Deze gezondheid Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders Met dank aan Stadsdeel Amsterdam Zuidoost Hart en vaatziekte, wat is

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

Zet uzelf in beweging!

Zet uzelf in beweging! Informatie voor mensen met diabetes type 2 en mensen met een verhoogd risico op diabetes type 2 Zet uzelf in beweging! De BeweegKuur is speciaal ontwikkeld voor mensen die diabetes type 2 hebben of hier

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak in

Nadere informatie

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus DIABETOgen Test Diabetes mellitus Typ II Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De DIABETOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op diabetes mellitus type

Nadere informatie

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Diabetes voorkomen Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Wat is diabetes? Bij diabetes ( suikerziekte ) kan het lichaam de bloedsuiker niet meer zelf regelen. Dat gebeurt normaal gesproken

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Voorkom Zwangerschapsdiabetes

Voorkom Zwangerschapsdiabetes Voorkom Zwangerschapsdiabetes Steeds meer zwangere vrouwen krijgen zwangerschapsdiabetes (zwangerschapssuiker). Deze folder geeft informatie over gezond eten en bewegen tijdens zwangerschap. Wat is zwangerschapsdiabetes?

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Sterfte aan diabetes. Anouschka van der Meulen

Sterfte aan diabetes. Anouschka van der Meulen Anouschka van der Meulen Met de huidige stijgende trend in overgewicht bij de Nederlandse bevolking zal het aantal diabetespatiënten naar verwachting sterk gaan toenemen. Dit zal uiteindelijk ook zichtbaar

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes Begeleiding in het Refaja ziekenhuis ZWANGERSCHAPSDIABETES BEGELEIDING IN HET REFAJA ZIEKENHUIS INLEIDING waar het ziekenhuis, omdat tijdens heeft ontwikkeld. Zwangerschapsdiabetes

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes U bent zwanger en halverwege de zwangerschap krijgt u te horen dat u diabetes heeft. Er komt dan veel op u af. U wilt weten wat zwangerschapsdiabetes precies

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes en voeding

Zwangerschapsdiabetes en voeding Gynaecologie Zwangerschapsdiabetes en voeding www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Zwangerschapsdiabetes... 3 Glucosedagcurve... 3 Behandeling... 4 Adviezen met betrekking tot uw voeding... 4 Hanteer een

Nadere informatie

Diabetesspreekuur voor zwangeren

Diabetesspreekuur voor zwangeren INTERNE GENEESKUNDE Diabetesspreekuur voor zwangeren ADVIES Diabetesspreekuur voor zwangeren Uw gynaecoloog heeft u verwezen naar het Diabetesspreekuur voor zwangeren. Dit is een speciaal spreekuur voor

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Kernboodschappen Uitgave januari 2016 www.diabetes.be Diabetes mellitus Iemand met diabetes heeft een verhoogd bloedsuikergehalte omdat men niet voldoende

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Diabetes Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Type1 4 Type2 4 Klachten en symptomen 5 Type1 5 Type2 5 Oorzaken 6 Behandeling

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben.

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben. Zorg bij diabetes Inhoud Vormen van diabetes 4 Klachten en symptomen 5 Oorzaken 6 Behandeling 7 Leven met diabetes 8 Meer informatie 9 Wat kan Kring-apotheek voor jou betekenen? 10 Diabetes Diabetes is

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77 Inhoud Voorwoord 3 Voeding 6 Slaap 22 Houding 30 Naar de dokter 37 Kleding 65 Mode 74 Kleding wassen 77 6 VOEDING Weet wat je eet Je eet elke dag. Alles wat je eet (en drinkt) heet voeding. Is elke voeding

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Telefoonnummer: 0344 674285 Zwangerschapsdiabetes (= diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes mellitus die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal

Nadere informatie

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding

1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding 1. Voedingsadvies 1.1 Inleiding Op de pabo opleiding leren de studenten hoe ze kinderen de vaardigheden kunnen bijbrengen die ze nodig hebben om een succesvolle en evenwichtige volwassene te worden. In

Nadere informatie

Bloed moet stromen. De cardiovasculaire risicodienst. Verwijzing door de huisarts

Bloed moet stromen. De cardiovasculaire risicodienst. Verwijzing door de huisarts Bloed moet stromen De cardiovasculaire risicodienst Verwijzing door de huisarts Naam :.... Geboortedatum :.... Afspraak maken bij de cardiovasculaire risicodienst Uw huisarts heeft u doorverwezen naar

Nadere informatie

Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013

Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013 Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013 Programma Onderdeel Tijd Presentatie omgevingsanalyse 18.00-18.45 Interactief deel in twee groepen 18.45-19.30 Plenaire terugkoppeling 19.30-19.45 Afsluiting 19.45-20.00

Nadere informatie

Health Products. Slank Shake gebruikers handleiding

Health Products. Slank Shake gebruikers handleiding Health Products Slank Shake gebruikers handleiding WERKING. Insuline & Glucagon Aankomen of afvallen heeft te maken met het hormoon insuline en glucagon. Door het eten van verkeerde koolhydraten(snelle

Nadere informatie

Health Products. Slank Shake gebruikers handleiding

Health Products. Slank Shake gebruikers handleiding Health Products Slank Shake gebruikers handleiding WERKING. Insuline & Glucagon Aankomen en afvallen gaan beide terug op de hormonen insuline en glucagon. Door het eten van verkeerde koolhydraten (snelle

Nadere informatie

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013 FoodSteps - diabetes in beweging Wat is diabetes Symptomen Gevolgen Behandeling 5% van de bevolking heeft diabetes (= 1 op 20) Zuid West-Vlaanderen: 15 000 Verwachting komende jaar: x 2 (= 1 op 10) Pancreas

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Zwangerschapsdiabetes Begeleiding in het Refaja ziekenhuis ZWANGERSCHAPDIABETES BEGELEIDING IN HET REFAJA ZIEKENHUIS INLEIDING Deze folder is voor u bedoeld als u tijdens

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Wie van hen heeft diabetes?

Wie van hen heeft diabetes? verbindt Wie van hen heeft diabetes? De verwachting is dat in de toekomst één op de drie patiënten diabetes heeft. En wist u dat er een relatie is tussen diabetes en de mondgezondheid? In deze brochure

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek PATIËNTEN INFORMATIE Ondervoeding in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte Ondervoeding door ziekte is in ziekenhuizen een veel voorkomend probleem. Ongeveer 1 op de 4 patiënten is

Nadere informatie

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Marjan Mensinga trainer en adviseur bij Pharos en med. antropoloog/spv/poh GGZ Jennifer van den Broeke senior projectleider en adviseur bij Pharos

Nadere informatie

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015 Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Interne geneeskunde. Zwangerschapsdiabetes

Interne geneeskunde. Zwangerschapsdiabetes Interne geneeskunde Zwangerschapsdiabetes Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is zwangerschapsdiabetes? 6 Hoe ontstaat zwangerschapsdiabetes? 6 Gevolgen van zwangerschapsdiabetes 7 Behandeling tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren 24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren Annette Schormans, diëtist Lezing 26 januari 2015 KBO Boxtel Gezondheidsproblemen leefregels voor senioren goede keuze in voeding maken blijven bewegen hersenen

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes Inhoud 1. Inleiding 3 2. Diabetes bij CF 4 3. Behandeling 4 3.1. Doel van de behandeling

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

Bloed moet stromen. De cardiovasculaire risicopolikliniek

Bloed moet stromen. De cardiovasculaire risicopolikliniek Bloed moet stromen De cardiovasculaire risicopolikliniek Naam :... Geboortedatum :... Uw specialist heeft u doorverwezen naar de cardiovasculaire risicopolikliniek (CVR-polikliniek). Binnenkort nemen wij

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

Wat is diabetes mellitus?

Wat is diabetes mellitus? Hoofdstuk 1 Wat is diabetes mellitus? 1.1 Inleiding Uw arts heeft u verteld dat u diabetes mellitus (suikerziekte) heeft. Ongetwijfeld heeft u veel vragen, zoals: hoe kom ik aan diabetes, wat is er aan

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Zet uzelf in beweging!

Zet uzelf in beweging! informatie voor mensen die de BeweegKuur gaan volgen Zet uzelf in beweging! Het programma van de BeweegKuur Tijdens de BeweegKuur krijgt u professionele begeleiding om uw leefstijl aan te passen. U staat

Nadere informatie

Patiënteninformatie Interne geneeskunde. Zwangerschapsdiabetes

Patiënteninformatie Interne geneeskunde. Zwangerschapsdiabetes Patiënteninformatie Interne geneeskunde Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes (zwangerschapssuikerziekte) wordt ook wel Diabetes Gravidarum genoemd. Als een vrouw deze vorm van diabetes krijgt, gebeurt

Nadere informatie

Leefstijlkoers. De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7

Leefstijlkoers. De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7 Leefstijlkoers De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7 Leefstijloverzicht U ziet hieronder wat uw score is op de verschillende aspecten

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

Dikke darm kanker is een veelvoorkomende vorm van kanker. Enkele feiten op een rij:

Dikke darm kanker is een veelvoorkomende vorm van kanker. Enkele feiten op een rij: COLOgen-Test Dikke darmkanker Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De COLOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op dikke darmkanker te bepalen. In deze

Nadere informatie

Notities bij deel : Gezonde voeding. ter preventie van overgewicht en diabetes

Notities bij deel : Gezonde voeding. ter preventie van overgewicht en diabetes 1 Notities bij deel : Gezonde voeding ter preventie van overgewicht en diabetes DIA 1 Informatiesessie : GEZONDE VOEDING TER PREVENTIE VAN OVERGEWICHT EN DIABETES Naast deze PowerPoint presentatie,is er

Nadere informatie

Workshops en Radioshow voor Godiya De West Afrikaanse moslim gemeente. Augustus-oktober 2015

Workshops en Radioshow voor Godiya De West Afrikaanse moslim gemeente. Augustus-oktober 2015 Workshops en Radioshow voor Godiya De West Afrikaanse moslim gemeente Augustus-oktober 2015 Inleiding In opdracht van Godiya West Afrikaanse moslim gemeente en Gemeente Zuidoost van is FitFood Diëtistenpraktijk

Nadere informatie

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff Voeding in 2020 Gezond en duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff 1 Inleiding 2 Resultaten 3 Samenvatting 1 Inleiding Achtergrond en opzet onderzoek Aanleiding: het Voedingscentrum

Nadere informatie

Diabetes, kanker en vaatziekten: de evolutie van welvaartsfenomenen Hanno Pijl LUMC, Afd Endocrinologie

Diabetes, kanker en vaatziekten: de evolutie van welvaartsfenomenen Hanno Pijl LUMC, Afd Endocrinologie Diabetes, kanker en vaatziekten: de evolutie van welvaartsfenomenen Hanno Pijl LUMC, Afd Endocrinologie Chronische ziekte prevalentie in Nederland Astma, diabetes, reuma, migraine, hoge bloeddruk, kanker,

Nadere informatie

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk?

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders niet weten hoe het precies zit. In dit dossier staan alle ins- en outs over bloeddruk,

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Afdeling Diëtetiek Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Inleiding Zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal na de bevalling

Nadere informatie

Diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes

Diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes (= diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes mellitus die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal na de bevalling weer verdwijnt.

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek naar de vroege opsporing van diabetes type 2

Wetenschappelijk onderzoek naar de vroege opsporing van diabetes type 2 Wetenschappelijk onderzoek naar de vroege opsporing van diabetes type 2 Inhoud Pagina Wat is diabetes of suikerziekte? 3 Meer informatie over diabetes type 2 3 Wat zijn de gevolgen van diabetes 3 Waarom

Nadere informatie

Verzekeringen & erfelijkheid

Verzekeringen & erfelijkheid Verzekeringen & erfelijkheid U wilt een levens- of arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten? Hier vindt u de www.bpv.nl antwoorden op veelgestelde vragen over erfelijkheid en het aanvragen van een verzekering.

Nadere informatie

Gezonde voeding (voor ouderen)

Gezonde voeding (voor ouderen) Gezonde voeding (voor ouderen) We worden steeds ouder Europe 29% North America 25% Eastern Asia 21% LA & Caribbean 14% 1953 Schijf van vijf 2004 1981 voorjaar van 2016 1965 1991 Algemene voedingsadviezen

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Vaatrisicopoli. Vertrouwd en dichtbij. Als u een verhoogd risico loopt om een hart- of vaatziekte te krijgen. Wilhelmina Ziekenhuis Assen

Vaatrisicopoli. Vertrouwd en dichtbij. Als u een verhoogd risico loopt om een hart- of vaatziekte te krijgen. Wilhelmina Ziekenhuis Assen Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Vaatrisicopoli Als u een verhoogd risico loopt om een hart- of vaatziekte te krijgen 1 Vaatrisicopoli Bent u in het verleden

Nadere informatie

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel In onderstaande tabellen zijn cijfers weergegeven met betrekking tot de gezondheid van Friezen in de gemeente Leeuwarderadeel. Daarnaast vindt u ook

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAMELIJKE GEZONDHEID V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 2 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Esther Pekel diëtist Diabetescentrum 2015 1 Voedingsrichtlijn 2015 1e wetenschappelijke onderbouwde voedingsrichtlijn DM geschreven i.o.v. de NDF in 2006. 2e herziene richtlijn

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Omdat u mogelijk zwangerschapsdiabetes heeft, bent u door uw gynaecoloog verwezen naar het spreekuur voor zwangeren Vasculair Centrum. In deze folder leest u meer over zwangerschapsdiabetes

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition % LICHAAMSVET Wie wil je worden? Waar ben je nu? % LICHAAMSVET Vrouw 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Man 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Te laag

Nadere informatie

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 1 Diabetes mellitus 2 Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 2 Inhoud Epidemiologie Diagnostiek en behandeling in de diabetesketenzorg in Nederland Wat doet de praktijkondersteuner binnen

Nadere informatie

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren Wat is suikerziekte? Suikerziekte - ofwel diabetes mellitus, de medische naam voor suikerziekte - is een aandoening

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

Hoe Je Snel en Gemakkelijk Kunt Afkicken Van Suiker

Hoe Je Snel en Gemakkelijk Kunt Afkicken Van Suiker Geheimen & Gevaren Van Suiker Hoe Je Snel en Gemakkelijk Kunt Afkicken Van Suiker 1 Geheimen en Gevaren Van Suiker Door Jack Boekhorst - OptimaleGezondheid.com E-mail: klantenservice@optimalegezondheid.com

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

DIABETESVERPLEEGKUNDIGE EN DIËTIST LOCATIE OOGZIEKENHUIS ROTTERDAM

DIABETESVERPLEEGKUNDIGE EN DIËTIST LOCATIE OOGZIEKENHUIS ROTTERDAM DIABETESVERPLEEGKUNDIGE EN DIËTIST LOCATIE OOGZIEKENHUIS ROTTERDAM 683 DE DIABETESVERPLEEGKUNDIGE Diabetes mellitus In Nederland lijden naar schatting ongeveer 650.000 mensen aan diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie