STEMMEN MET DE WINKELWAGEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STEMMEN MET DE WINKELWAGEN"

Transcriptie

1 STEMMEN MET DE WINKELWAGEN OIKOS NIEUWS #66 JUNI 2012 Sister2sister PAGINA 2 Dag kalashnikov, hallo voetbalcarrière! PAGINA 3 Verlichten van de crisis PAGINA 4 Hoe empathisch ben jij? PAGINA 5 Our common food PAGINA 6 De ceder en de saxofoon PAGINA 8 Vitale kerken kijken vooruit PAGINA 9 Eind aan de keuzestress: tijd voor my style! PAGINA 10 Een coup op klaarlichte dag PAGINA 11

2 DE HALO VAN DUURZAAMHEID Ik lees het steeds vaker, de tijd dat alleen de groene idealisten warm lopen voor duurzame producten is voorbij. Dat is goed nieuws. Wat misschien nog wel belangrijker is, het gaat in tegen de economische logica in tijden van crisis en bezuinigingen. Duurzame producten zijn immers vaak duurder. Maar wie er oog voor heeft, ziet dat in Nederland de waardering voor verantwoorde boodschappen stijgt. Een mooie illustratie van deze verschuiving is de groei van Fair Trade. In 2011 kochten maar liefst 12% meer Nederlandse huishoudens fairtrade producten. Inmiddels koopt een ruime meerderheid (55,3%) van de Nederlandse huishoudens één of meerdere fairtrade levensmiddelen. Ook kochten mensen vaker én meer fairtrade. Deze groei kent twee kanten. Enerzijds vergroten supermarkten hun fairtrade assortiment. Aan de andere kant zijn volgens recent NCDO-onderzoek, de belangrijkste motieven om fairtrade levensmiddelen te kopen: het steunen van boeren/ producenten in armere landen en het promoten van eerlijke handel. Deze twee solidariteitsmotieven verklaren veel, maar verklaren in mijn ogen niet de aanzienlijke groei. Ik neem in Nederland geen toename waar van solidariteit met minderbedeelden in andere landen, eerder helaas het tegendeel. Daarom doe ik graag een poging tot een aanvullende verklaring voor de groei. Studente Lilian Seine deed onlangs aan de UvA onderzoek naar de invloed van duurzaamheid op de keuzes van consumenten. Een groep vrouwen liet ze kledingstukken bekijken die waren voorzien met een duurzaam label. Een andere groep vrouwen kreeg bij dezelfde kledingstukken geen informatie over duurzaamheid. De vrouwen waren positiever over dezelfde kleding als deze het label duurzaam droeg. Dit verschijnsel wordt ook wel het haloeffect genoemd: de aanwezigheid van een bepaalde kwaliteit (in dit geval duurzaamheid) wekt de suggestie dat er ook sprake is van andere kwaliteiten. Met andere woorden: als het duurzaam is, dan is het ook een beter product. De laatste tijd zie ik steeds vaker dat consumenten inderdaad duurzaamheid (onbewust) koppelen aan andere kwaliteiten. Zo is voor het voor de 100 jongeren verbonden aan het Our Common Food project (p. 6 en 7) volstrekt logisch dat werken aan duurzaam en eerlijk voedsel ook betekent werken aan gezond en lekker voedsel. Ook valt op dat in het NCDO-onderzoek als belangrijke reden om fairtrade te kopen, smaak en/of kwaliteit werd genoemd. Ik kan me niet voorstellen dat dit 15 jaar geleden door 15% van de Nederlanders zou zijn gezegd. Of duurzame producten ook feitelijk beter, mooier en gebruikersvriendelijker zijn, laat ik graag aan ons My Style-testpanel over (p. 10). Maar de verschuiving van het stempel geitewollesokkenproduct naar kwaliteitsproduct, stemt mij bijzonder optimistisch! Ik weet dat ik hier voorbij ga aan belangrijke achterliggende vragen als: wat is eigenlijk duurzaamheid en hoe komen we tot duurzame welvaart? Voor diegene die graag hun tanden zetten in deze vraagstukken, wijs ik met trots op het nieuwste boek van Oikosonderzoeker Christiaan Hogenhuis (zie p. 8 ). Ik wens u veel leesplezier in dit mooie nummer van Oikos Nieuws. Ik hoor hierover graag u mening Dit geldt trouwens ook voor onze vernieuwde website GERHARD SCHUIL SISTER2SISTER: EEN WORKSHOP OVER FAIRTRADE FASHION & BEAUTY VROUWEN KUNNEN HET VERSCHIL MAKEN IN KLEDINGINDUSTRIE TEKST NIENKE CREZEE VAN DENDEREN De kledingindustrie wordt grotendeels draaiend gehouden door vrouwen. 85% van alle kleding wereldwijd wordt gemaakt door vrouwen en ook in de Nederlandse kledingwinkels is 85% van het personeel vrouw. Uit de statistieken blijkt dat vrouwen de meeste kleding kopen. Veel vrouwen in Nederland realiseren zich dat bijna alle kleding die zij kopen onder slechte arbeidsomstandigheden zijn geproduceerd, maar weten niet hoe ze daar iets tegen kunnen doen. OikosXplore lanceert in samenwerking met Hivos dit voorjaar daarom een nieuwe workshop die vrouwen laat zien hoe ze bij kunnen dragen aan betere arbeidsomstandigheden voor de vrouwen die hun favoriete producten maken. TNS-Nipo deed een onderzoek onder ruim 600 vrouwen waaruit bleek dat vrouwen zich gedeeltelijk (70%) of geheel (23%) bewust zijn van het feit dat in Nederland kleding wordt verkocht die onder erbarmelijke arbeidsomstandigheden in andere landen is gemaakt. OikosXplore heeft een aantal vrouwen ondervraagd over Fair Trade kleding. De voornaamste reden om niet over te stappen op fairtrade kleding, bleek onwetendheid over de mogelijkheden hiervan. Vele vrouwen willen wel dat er eerlijk wordt gehandeld in de kledingindustrie, maar zien niet in hoe zij hier hun steentje aan bij kunnen dragen. Tijdens de workshop Shop n Style gaan de deelnemers (16 25 jaar) in een ontspannen sfeer aan de slag met achtereenvolgens kleding, styling en cosmetica. Tussendoor komt de inhoudelijke informatie over de positie en de arbeidsrechten van vrouwen in de kledingindustrie op een speelse, laagdrempelige manier aan bod. Door de workshop ontdekken deelnemers op welke manieren zij vanuit Nederland bij kunnen dragen aan betere arbeidsomstandigheden. Sister2Sister biedt ook de workshop Chocolate FActory aan, waarin zelf bonbons maken samen gaat met informatie over de herkomst van cacao en de positie van vrouwen in de cacaoteelt. Workshop aanvragen? Mail naar

3 VAN KALASHNIKOV NAAR VOETBALCARRIÈRE! 3 Onder het motto Niet schieten en doden, maar schieten en scoren! werkt Ambrose Ongwen aan oplossingen voor het probleem van het toegenomen geweld in Oost-Afrika. Hij kwam op het idee om sport in te zetten om rivaliserende stammen op een ander manier met elkaar in contact te brengen. TEKST INGEBERTE UITSLAG Jonge krijgers in het grensgebied tussen Kenia, Oeganda en Soedan roven regelmatig vee bij andere stammen in hun regio. Zij hebben het vee nodig voor hun bruidsschat. Het veeroven is steeds dodelijker geworden, omdat het aantal wapens in de regio enorm is toegenomen. De hele gemeenschap lijdt onder de situatie die hieruit is ontstaan en tegelijkertijd stimuleert ze de jonge krijgers door ze als helden te ontvangen bij een geslaagde roof. Om een einde te maken aan deze vicieuze cirkel van geweld startte Ambrose Ongwen vijf jaar geleden het Peace & Sports Programme. Dit programma brengt de jonge krijgers op een andere manier bij elkaar, namelijk door het organiseren van sportactiviteiten, toernooien en competities, zowel binnen als buiten de eigen kraal van een stam. Ongwen: Sommige krijgers hadden nog nooit een voetbal gezien. We hebben ze de tijd gegeven het plezier in sport leren ontdekken. Ik had ook te maken met de nodige uitdagingen. Kalashnikovs zijn overal en er is ook wel eens één op mij gericht. Dan moet je besluiten of je doorgaat of maken dat je wegkomt. We zijn doorgegaan. Ongwen vertelt over het vredesproces in zijn regio: De rivaliteit tussen de groepen is niet ineens weg, maar ze zijn wel met elkaar in gesprek. Ze geven ook aan dat het zo niet langer kan en dat ze samen willen werken aan vrede. Het onderlinge vertrouwen is duidelijk toegenomen. Dat zie je bijvoorbeeld terug in het vroegtijdig signaleringssysteem : de bewoners van de regio wisselen informatie uit over op hande zijnde aanvallen. Dit heeft de afgelopen jaren geholpen bij het verminderen van het aantal aanvallen. De eerste wedstrijd tussen rivaliserende stammen was zowel op sportief als sociaal gebied een spannende gebeurtenis. Gelukkig pakte het goed uit. Ambrose: Er kwamen veel toeschouwers toegestroomd en aan het eind brak spontaan een feest los. Dat was één van de momenten waarop niet alleen de krijgers, maar ook de gemeenschappen een positieve vibe kregen. Dat soort ervaringen helpt bij het aangaan van de dialoog met elkaar. Sport is dan ook niet het doel van het project, het is een katalysator. De gemeenschappen voeren nu gesprekken over het opzetten van systemen voor vrede en ontwikkeling. Ambrose: Dit is wat er nodig is: een gemeenschap die in zijn totaliteit betrokken is. Alleen dan kun je echt werken aan samenlevingsopbouw en duurzame vrede. Ambrose Ongwen winnaar Compassieprijs 2012 Ambrose Ongwen heeft de Compassieprijs gewonnen. De prijs stond dit jaar in het teken van sport en werd aan Ongwen toegekend voor het starten van het Peace & Sports Programme. Ongwen werd voorgedragen voor deze prijs door Oikos en NSA Sportalliantie. Ongwen heeft de ambitie om mensen met elkaar te verbinden ook over grenzen heen. In Oost-Afrika speelde hij een cruciale rol bij de introductie van voetbal als een alternatieve manier om een heldenstatus te bereiken. Ondanks de alom aanwezige Kalashnikovs bracht hij de jongeren bij elkaar en liet hen het plezier van de sport ontdekken. Ook in Nederland maakt hij mensen enthousiast, bijvoorbeeld studenten van de hogeschool Amsterdam die hij bewust maakte van de positieve rol die zij als sportleiders kunnen hebben om mensen bij elkaar te brengen. In het najaar zal hij samen met Nederlandse sportleiders werken aan een vergelijkbaar project met achterstandsjongeren. Zo komt zijn krachtige methode, die onder moeilijke omstandigheden succesvol is gebleken, ook voor anderen in Nederland beschikbaar. De Compassieprijs werd op 5 april uitgereikt door de Amsterdamse wethouder voor Sport, Eric van der Burg. De prijs is een initiatief van de Remonstranten, het Mozeshuis, de Doopsgezinden, Nederlandse Protestanten Bond en de Vrijzinnige Protestanten. Peace & Sports Programme Het Peace & Sports Programme is een gezamenlijk initiatief van de Keninaanse NGO Seeds of Peace Africa en IKV Pax Christi. De Nederlandse Sportalliantie is ook intensief betrokken bij dit programma. De ervaringen van het programma zijn ook bruikbaar voor de Nederlandse context. Vandaar dat een aantal sleutelfiguren betrokken is bij projecten in Nederland. Eén van deze projecten is Peace Beyond Borders, waaraan ook Oikos heeft bijgedragen met expertise opgedaan met de conflictmethode Dialogue for Peaceful Change. Oikos draagt er dit jaar aan bij dat Ambrose Ongwen zijn ervaringen kan delen met maatschappelijke instellingen in Nederland. Documentaire Peace Beyond Borders: GwqYBCGl7gI

4 VERLICHTEN VAN DE CRISIS De seculiere samenleving kan veel leren van religies. De filosoof Alain de Botton schreef het boek Religie voor Atheïsten (2011) om deze stelling aannemelijk te maken. Religies reiken volgens deze bestseller waardevolle praktijken en inzichten aan die het leven aangenaam houden. De Botton betoogt dat het verstandig is om in deze tijd van crises te bezien wat de seculiere samenleving kan leren van religies en levensbeschouwingen. Oikos voert binnen het Kenniscentrum Religie en Ontwikkeling een verkenning uit naar de mogelijkheden van religies om de crises te verlichten. TEKST ESTHER DWARSWAARD EN DAVID RENKEMA Het eerste decennium van de 21ste eeuw is uitgemond in een nauwelijks te beheersen crisis. Nederland en andere westerse landen kampen met een schuldenberg. Wereldwijd dreigen voedsel-, klimaat-, water- en energiecrises. Religieuze en levensbeschouwelijke leiders hebben de neiging om te spreken van een crisis van de beschaving als geheel. Ze wijzen afhankelijk van de situatie en de religieuze traditie op oorzaken in de menselijke (schuld, systeemfalen e.d.), natuurlijke (catastrofe, noodlot e.d.) of goddelijke (straf, les, beproeving e.d.) sfeer. Deze religieuze en levensbeschouwelijke leiders stellen daar elk op eigen wijze waarden als gemeenschap, rechtvaardigheid en compassie tegenover; waarden die vorm hebben gekregen in tal van religieus geïnspireerde organisaties zoals de Bisschoppelijke Vastenaktie, Islamic Relief Nederland en Kerk in Actie. Hiermee dragen ze bij aan het verlichten van de crisis: het verzachten van de pijn die de crisis met zich meebrengt. Religieuze richtlijnen Religieuze richtlijnen zijn vaak een bron voor verandering. In de sfeer van de economie gaat het dan bijvoorbeeld om spijswetten, die o.a. voorkomen bij jodendom, islam en christendom. Deze spijswetten omvatten allerlei voorschriften rond het houden en slachten van dieren, de keuze van gerechten en perioden van vasten. Deze wetten inspireren organisaties en mensen om te werken aan duurzame voedselproductie met respect voor plant en dier. Het veel besproken renteverbod, waartoe zowel in christelijke als islamitische bronnen wordt opgeroepen, heeft geleid tot allerlei initiatieven om de risico s op een eerlijker wijze te verdelen tussen geldverstrekker en geldlener. Ook zijn er initiatieven waarbij organi-saties tegen gunstige voorwaarden geld lenen aan mensen en bedrijven die werken aan een economische transitie, zoals bijvoorbeeld Oikocredit (van christelijke oorsprong), Triodos (van antroposofische oorsprong) en Islamic Relief (islamitisch). Levensbeschouwing is mede bepalend voor de keuzen die we maken. Maar daarmee is nog niet gezegd dat levensbeschouwing altijd verlichting brengt in deze tijd van crises. Het seminar over Islamic Development Finance, dat in dit kader georganiseerd werd, liet zien dat er ook kanttekeningen te plaatsen zijn. Levensbeschouwingen zijn geen wondermiddel; ze hebben niet alle wijsheid in pacht. De kunst is om te onderzoeken wat werkt en wat verlichting kan brengen. Het Kenniscentrum Religie en Ontwikkeling zal bovengenoemde initiatieven tegen het licht houden. De leidende vraag is daarbij wat de seculiere samenleving in deze tijd van crises kan leren van religies en levensbeschouwingen. Tijdens de afsluitende conferentie in het najaar zal het Kenniscentrum zijn bevindingen bespreken met een breed publiek. ISLAMITISCH BANKIEREN In februari organiseerde het Kenniscentrum Religie en Ontwikkeling in samenwerking met Islamic Relief Nederland en het Institute of Social Studies een bijeenkomst over Islamic Development Finance. Twee Britse islamitische deskundigen gingen hierbij nader in op islamitisch bankieren en islamitische microfinanciering. Een groot voordeel is dat beide aansluiten bij de religieuze voorschriften. Islamitische banken mogen niet participeren in economische activiteiten die onethisch zijn of onverenigbaar met de Shari ah zoals handel in wapens, varkensvlees of alcohol. Bij Islamitische microfinanciering is een belangrijke richtlijn dat de geldlener en de geldverstrekker gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het succes van de investering. Winst en verlies worden samen gedeeld. Wat betreft islamitisch bankieren is er veel potentie om te groeien. Lastig is alleen dat er weinig shar ia geleerden zijn om de financiële bankproducten halal te verklaren. Iedere innovatie moet eerst goedgekeurd worden. Dat kost veel tijd, zodat de vernieuwing hoogstens langzaam tot stand komt.

5 DE KEERZIJDE VAN MEELEVEN BIJ EEN CONFLICT HOE EMPATHISCH BEN JIJ? Deze vraag stond centraal tijdens één van de activiteiten van de DPC-dag in februari. In een DPC-oefensetting kregen deelnemers een real life scenario en speelden afwisselend een persoon met frustratie en een persoon met luisterend oor. De opdracht: zorg dat je het verhaal aanhoort zonder partij te kiezen. 5 Wat doe je als één van je favoriete collega s met stoom uit de oren terug komt uit een overleg met de manager? Hieronder staan twee reacties. Ze hebben dezelfde beginzin. Lees het door en beantwoord daarbij de volgende vragen: Hoe zou ik reageren en welk gesprek staat mij het meest aan en waarom? Reactie 1 Aargh! Mijn collega is zo irritant, hij is gewoon vergeten om mijn stukken door te nemen! Oh! Echt?! Ja, en ik had hem nog wel gezegd dat vandaag de deadline is. Wat vervelend voor je. Ja, zeg dat wel. Zo kan ik toch niet werken? Ik ga het niet meer doen ook! Dat begrijp ik. Blij dat jij dit ook zo ziet. En ik ga het hem nú vertellen! Hij zorgt maar dat dit goed komt! Ruzie lost niets op, he?! Nee, maar dit gedrag lost ook niets op! Je kunt er toch gewoon over praten? Nou, dat blijkt niet echt, he? Er valt niet te overleggen met die man. En als je nou eens gewoon opbelt naar de klant en dit voorlegt? Ja, dat is helemaal lekker voor ons imago?! En als je nou eens de andere collega vraagt om het te lezen? Nee, die is ziek. Ja, dan weet ik het ook niet. Succes dan maar.. Bedankt voor je steun. Ik schrijf hem nu gelijk een en dan zal ik hem laten weten dat jij het ook met me eens bent. Reactie 2 Aargh! Mijn collega is zo irritant, hij is gewoon vergeten om mijn stukken door te nemen! Joh, wat ben je boos. Wat is er gebeurd? Mijn collega zou de stukken uiterlijk vandaag doornemen, zodat ze vandaag op de post kunnen. Dat heeft hij gewoon niet gedaan! Hmmmm. Wat is de schade als je het vandaag niet opstuurt? Dit is al twee keer eerder gebeurd. Het mag niet nog een keer gebeuren want dat geeft ons een heel slecht imago. Is je collega op de hoogte van jouw imagozorgen? Ja, dat neem ik toch aan van wel. Klinkt alsof je dat niet zeker weet. Nee, klopt. Maar dan nog! Wanneer kun je het wel opsturen? Geen idee, ik was zo boos dat ik ben weggelopen. En nu? Wat zou je nu willen? Tja, het liefst wil ik natuurlijk dat X zijn werk doet Hij heeft ook wel veel aan zijn hoofd, ook in zijn thuissituatie. Maar we moeten eigenlijk onze strategie bespreken. Maar ik heb geen zin om de eerste stap te zetten! Het zit je duidelijk dwars. Als je dat benoemt, dan kan hij er ook wat mee. Mmm, ja. Dat is wel een idee. Heeee, heb je een cursus gevolgd ofzo?! ;-) In reactie 1 staat empathie centraal. Logisch, want als goede collega of vriend wil je er voor de ander zijn en dat maak je duidelijk door je meeleven te uiten. Een reactie die we aangeleerd krijgen in de sociale omgang met mensen. Maar dit voorbeeld laat zien dat je met empathie een conflict een extra voedingsbodem kan geven. Je collega zoekt intuïtief medestanders voor zijn standpunt. Voor je het weet heb je met je empathische houding partij gekozen ( blij dat jij dit ook zo ziet ). Een andere valkuil: het aandragen van oplossingen, meestal goed bedoeld. Maar omdat je als buitenstaander slechts beperkt zicht hebt op de dieperliggende beweegredenen, leidt dit er vaak toe dat jouw korte-termijnoplossing niet bruikbaar is voor de conflictpartij. In reactie 2 zien we dat het mogelijk is aandacht te geven zónder partij te kiezen. Je laat zien dat je luistert, zonder mee te gaan in het conflict of oplossingen aan te dragen. Dit helpt jou en je gesprekspartner om het conflict van een afstandje te bekijken en zorgt ervoor dat je samen nadenkt over win-win -oplossingen.deze rol vraagt een afwisseling van aandacht voor emotie, inhoud en wens. Schenk aandacht aan de emotie zonder partij te kiezen (dus liever je ziet er boos uit dan ik zou ook boos zijn ). Stel vragen op inhoud (wat gebeurde er? Wat betekent dit? Waar blijkt dat uit?) Vraag naar de wens achter de klacht (Wat zou je helpen om vooruit te komen? Waar heb je behoefte aan?). Hiermee help je de ander om I-statements te formuleren: Ik wil graag dat Ik heb behoefte aan Met het bovenstaande willen we overigens niet zeggen dat empathie onverstandig of slecht is. Integendeel. Het is alleen wel handig om de mogelijke invloed van (al dan niet uitgesproken empathie) te onderkennen en daarmee rekening te houden in een gesprek. DPC De conflictmethode Dialogue for Peaceful Change (DPC) wordt wereldwijd toegepast bij conflicten. De eerstvolgende DPC-training in Nederland vindt plaats in november Tijdens deze training zullen ook oefeningen als hierboven aan de orde komen. Meer informatie over deze training op

6 6 BUNDELING KRACHTEN VOOR GEZOND, DUURZAAM EN EER 1 LOKAAL EN SEIZOENSGEBONDEN Hoe kunnen we zorgen dat het milieu minder belast wordt door de consumptiebehoefte van deze dag? Door ons meer te richten op het voedsel om ons heen en de seizoensgebonden producten. Terwijl er in onze naaste omgeving enorm veel voedsel wordt verbouwd, consumeren we nog steeds voedsel die is geïmporteerd vanuit het buitenland. Dit team gaat aan de slag met de creatie van een plukkaart in samenwerking met plukdestad.nl. 2 URBAN GARDENING Landbouwactiviteiten en het oogsten van groenten en voedsel is niet langer voorbehouden aan het platteland. De stad biedt steeds meer de mogelijkheid om voedsel te verbouwen. Het team Urban Gardening gaat in de komende maanden aan de slag met het opzetten van een online stroomschema die de stadse boer helpt te ontdekken of de grond geschikt is voor stadslandbouw. OUR COMM Our Common Food gelooft in de kracht van de vele initiatieven op gebied van gezond, duurzaam en eerlijk voedsel in Nederland. Our Common Food wil deze zichtbaar maken én verbinden om zo de gezamenlijke impact te vergroten. TEKST CARLIJN SAVELKOULS Er zijn in Nederland veel initiatieven op het gebied van gezond, duurzaam en eerlijk voedsel. Omdat wij geloven in de kracht van deze initiatieven willen we ze zichtbaar maken én verbinden om zo de gezamenlijke impact te vergroten. In het nieuwe project Our Common Food brengen initiatiefnemers Oikos en Lokaal Mondiaal jongeren en (young) professionals die willen bijdragen aan een betere wereld met elkaar in contact. Het zijn mensen met een grote diversiteit aan kennis, ideeën en ervaringen. Ze delen allemaal de passie voor gezond, duurzaam en eerlijk voedsel. 3 WERELDS DIEET De voedselverdeling is krom en uit balans. Het team van Werelds Dieet heeft het idee om een Wereld Burger te ontwikkelen. Het recept voor deze burger houdt rekening de gezondheid, de voedselvoetafdruk, politieke factoren etc. De komende tijd gaat het team aan de slag om recepten te bedenken, bereiden, proeven en laten proeven. Op Wereldvoedseldag zal het resultaat worden gepresenteerd. 4 ECHTE PRIJS Als er een pak rijst wordt gekocht in de winkel, dan betalen we niet voor de sociale schade die wordt aangericht als Thaise landarbeiders werken onder onmenselijke omstandigheden. De schade die wordt aangericht door ons consumeergedrag is niet doorberekend in de prijs van het product. Het team Echte Prijs wil komen met ideeën en acties om de bestaande kennis te vertalen naar een nieuwe prijsstandaard, waarin de schade is doorberekend.

7 LIJK VOEDSEL ON FOOD Samen gaan ze aan de slag met één van de thema s over duurzaam voedsel. Door concrete activiteiten te ondernemen zorgen ze voor een extra boost voor al bestaande initiatieven en laten zien aan overheden, bedrijven en burgers hoe het anders kan. Dit laatste gebeurt onder andere via social media en met hulp van twaalf jonge journalisten vanuit het Beyond Your World programma van Lokaal Mondiaal. Deze journalisten reizen in de zomer naar Afrika en Azië om de acht thema s te belichten vanuit zuidelijk perspectief. Kick off Op 23 maart vond de Kick Off van Our Common Food plaats in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Die middag kwamen 100 studenten en (young) professionals bijeen om zich in te zetten voor duurzaam, eerlijk, gezond en lekker eten. Na een energieke openingsyell van de Stoere Vrouwen kregen de acht teamcaptains drie minuten de tijd om zoveel mogelijk deelnemers te overtuigen zich bij zijn of haar team te voegen. Op basis van deze inspirerende pitches kozen de deelnemers vervolgens voor het thema waarmee zij de komende maanden aan het werk gaan. Dankzij een wervelende brainstorm kregen de acht teams volop ideeën aangedragen om aan de slag met hun specifieke thema. De komende maanden zullen deze thema s, met hulp van experts en beleidsmakers, verder worden uitgewerkt en uitgevoerd. De gebundelde ervaringen en toekomstideeën worden gepresenteerd in de week voorafgaand aan Wereldvoedseldag (16 oktober). 6 FLEXITARIAN Als elk huishouden in Nederland twee dagen per week geen vlees zouden eten, dan zouden de klimaatdoelstellingen in één klap behaald zijn. Het team Flexitarian richt haar pijlen op de vleesconsumptie in Nederland vanuit het perspectief dat minder vlees een duurzame wereld dichterbij brengt. De actie die het team hieraan wil verbinden is supermarkten over de streep trekken om vleesvervangers in de aanbieding te doen op maandag. 7 DUURZAME KANTINE Vroeger werd er gewoon gegeten wat er op dat moment op het land geoogst werd. Tegenwoordig weten we allemaal niet meer zo goed wat er precies in het voedsel terecht is gekomen. Het team Duurzame Kantine probeert met acties een verandering te brengen in de eetgewoontes van de werknemer, de scholier, de student en overige gebruikers van een kantine. Het doel van dit team is: meer aandacht voor duurzame catering binnen scholen, universiteiten, bedrijven en andere kantines. 7 5 GLOBESITY Er zijn in deze wereld één miljard mensen die lijden aan ondervoeding en één miljard mensen die lijden aan obesitas. Zowel honger en obesitas komen voort uit hetzelfde basisprobleem; de manier waarop ons voedselsysteem in elkaar zit. Het team Globesity zal in de komende tijd voorstellen doen voor het integraal oplossen van deze problemen. 8 LANDGRABBING Grond is goud waard. De hoge voedselprijs leidt tot steeds meer internationale gronddeals, waarbij lokale belangen het onderspit delven. Het team Landgrabbing wil meer bewustzijn creëren rondom dit thema in Nederland. Dit doet ze door een platform op te zetten met als doel informeren, verschillende partijen samenbrengen en alternatieven tentoonstellen.

8 8 DE CEDER EN DE SAXOFOON IMPROVISEREND NAAR EEN DUURZAME SAMENLEVING AUTEUR CHRISTIAAN HOGENHUIS UITGEVER DAMON/OIKOS/ KERK EN WERELD, 2012 ISBN PAGINA S 320 PRIJS 27,90 Al 25 jaar wordt er gesproken over duurzame ontwikkeling. Maar waarom laat een definitieve omslag naar duurzaamheid nog steeds op zich wachten? Die vraag staat centraal in De ceder en de saxofoon. Christiaan Hogenhuis pleit in zijn nieuwe boek voor een radicale koerswending in het werken aan duurzame ontwikkeling. De term duurzame ontwikkeling werd voor het eerst gebruikt in 1987, toen Our Common Future (het zogenaamde Brundtlandrapport) verscheen. Vanaf de VN-conferentie over Milieu en Ontwikkeling van 1992 in Rio de Janeiro werd duurzame ontwikkeling erkend als uitgangspunt voor het beleid van de Verenigde Naties. Vijfentwintig jaar zijn verstreken sinds het verschijnen van Our Common Future en deze zomer vindt de conferentie Rio+20 plaats. Overal borrelt het van de duurzame initiatieven: bij burgers, in bedrijven, op scholen, in kerken etc. Toch blijft een echte doorbraak naar een duurzame en rechtvaardige wereld uit. Ondanks de inspanning voor de Millenniumdoelen is armoede en ongelijkheid eerder toegenomen, dan afgenomen. Ondertussen groeit de Mondiale Ecologische Voetafdruk al maar door. We hebben voor onze manier van leven eigenlijk al drieëneenhalve aardbol nodig. Op basis van het werk van Oikos op het gebied van duurzame ontwikkeling, wijst Hogenhuis in zijn boek een aantal oorzaken aan voor de trage voortgang op dit gebied. Het werk van de talloze organisaties, bedrijven en burgergroepen is sterk versnipperd. Er is nog veel onenigheid over de betekenis van de begrippen welvaart, groei, en duurzaamheid en over de vraag of welvaart en groei samen kunnen gaan met duurzaamheid. Ook zijn er nog te weinig aansprekende Recensies Hogenhuis maakt inzichtelijk dat er al heel veel goede initiatieven zijn. [..] Het komt er nu op aan de trein in beweging te krijgen Jan Hoogland Christen Democratische Verkenningen Zes jaar na zijn mooie Leven alsof het niet op kan schreef Oikos medewerker Christiaan Hogenhuis een nieuw boek: De ceder en de saxofoon. Daarin vraagt hij zich af hoe het komt dat de omslag naar echte welvaart op basis van duurzame ontwikkeling nog steeds op zich laat wachten. Hogenhuis analyseert oorzaken in de samenleving, de economie en de mens en pleit voor improvisatie als leidraad bij maatschappelijke en persoonlijke gedragsverandering. Wie het boek uit heeft, is meer dan vijfentwintig jaar na het Brundtland rapport en Goudzwaard en De Lange weer helemaal bij en weet wat voor hervormingen in de economische crisis van vandaag echt nodig zijn. Kees Tinga Kerk en Milieu De insteek van het boek op duurzaamheid en gerechtigheid (en waar deze botsen) vond ik heel herkenbaar. De focus ligt terecht op kwaliteit van leven en waarden. We moeten nu beginnen met de zoektocht naar welke woorden en beelden je kunt gebruiken om mensen mee te krijgen. Martine Vonk Noach Alliantie, Partijcommissie Duurzaamheid ChristenUnie De discussie zou, zoals Oikos-onderzoeker Christiaan Hogenhuis in dit boek betoogt, moeten gaan over onze strategie om een duurzame, rechtvaardige economie en samenleving te bereiken. Die strategie kan niet alleen gericht zijn op de markt of individuele particuliere initiatieven, ze zal ook sterk moeten inzetten op economische en politieke systeemveranderingen. En daarvoor hebben we een overheid. Janne Nijman Lid Strategisch Beraad CDA Eindhovens Dagblad beelden van hoe een duurzame toekomst eruit zou kunnen zien en wat deze aan welvaart en welzijn oplevert. De ceder en de saxofoon pleit voor een radicale koerswending in het werken aan duurzame ontwikkeling. Het gaat dan om een koerswending naar samenwerking. Daarbij nemen we afscheid van ideologische scherpslijperij, ten gunste van het zoeken naar een gedeelde toekomstvisie. Het boek pleit voor samenwerking op basis van creatieve verbeelding, experimenteren en onderling afstemmen. Improviseren noemt Hogenhuis dat in één woord. Het boek bespreekt relevante sociaalwetenschappelijke inzichten omtrent maatschappelijke verandering en gedragsverandering. Ook wordt een poging ondernomen tot het uiteenrafelen van de discussie over welvaart, groei, de eisen van ontwikkeling en rechtvaardigheid en de grenzen van duurzaamheid. Tot slot geeft Hogenhuis een voorzet voor een maatschappelijke strategie van improvisatie, gericht op een diepgaande transitie naar een meer volwassen benadering van de economie, waarin welvaart en welzijn zich ontwikkelen zonder per se te groeien. Daarmee gaan we naar een duurzame welvaart, die niet staat voor een hoeveelheid geld, maar voor de mate waarin we een goed leven kunnen leiden. Wie goed om zich heen kijkt merkt dat het improviseren op een volwassen economie en duurzame welvaart al volop gaande is. Maar het ontbreekt nog aan de benodigde afstemming. Pas als organisaties, bedrijven, overheden en burgers hun uiteenlopende acties en keuzes meer op elkaar laten aansluiten, komt een echte beweging op gang en breekt een duurzame samenleving definitief door.

9 VITALE KERKEN KIJKEN VOORUIT Steeds meer kerkelijke groepen zetten zich in voor duurzaamheid in hun kerk en hun omgeving. In het programma Kerken werk aan de wereld! begeleidt Oikos kerkelijke groepen om duurzaamheid te verankeren in hun gemeente. In deze editie van Oikos Nieuws besteden we aandacht aan de werkgroep in Dieren. TEKST IRENE KARSSIENS 9 De deelnemers aan dit Oikos-project gaan op basis van de drie elementen van verbeelding, verbinding en verdieping aan de slag. Deze drie elementen zijn de sleutel van de door Oikos ontwikkelde methode voor coaching van groepen op weg naar een duurzame wereld. Het belangrijkste kenmerk van deze methode is begeleiding op maat. In twee jaar tijd hebben de groepen zich elk ontwikkeld tot een veerkrachtige groep die werkt aan een breed gedragen wereldgemeente waar het eerlijk, duurzaam en fijn samenleven is. Verbeelding en verdieping De werkgroep Kerk in Actie van de Ontmoetingskerk in Dieren heeft als doel dat de eigen kerk een zo klein mogelijke mondiale voetafdruk heeft. Zij stelde enkele jaren geleden voor om zonnepanelen op het dak van de kerk te plaatsen. Vanuit de gemeente werden toen bezwaren geuit over de hoge kosten van de panelen en het naar verwachting lage rendement op de investeringen. De werkgroep liet zich echter niet ontmoedigen en koos onder begeleiding van Oikos een ander spoor. De groep trok de conclusie dat het veel meer activiteiten op het gebied van duurzaam leven kan organiseren, bijvoorbeeld activiteiten die dichter bij de beleving van de gemeenteleden liggen. Om nieuwe ideeën te krijgen, helpt het om als groep beelden te vormen van een gemeenschappelijk duurzame toekomst waar het fijn vertoeven is. Om deze verbeelding op gang te krijgen doet iedere groep die deelneemt aan het Oikosproject Kerken - Werk aan de Wereld een droomoefening. Tijdens deze oefening schetsen zij hoe hun gemeente er over 10 of 20 jaar uit zou kunnen zien. Deze schets helpt om de diepere motivatie van de deelnemers boven te brengen. Zo ontstaat een krachtig beeld om naar toe te werken. De gerealiseerde droom In Dieren leeft de droom dat gemeenteleden ook in hun dagelijkse leven bewust bezig zijn hun mondiale voetafdruk te verkleinen. Deze droom is omgezet in concrete plannen, die inmiddels zijn gerealiseerd. Er is nu een kerkmarkt voor zelfgeteelde groenten en fruit en zelfgemaakte jam en gebak van biologische oorsprong. Ook wordt een fietstocht georganiseerd langs inspirerende duurzame initiatieven in de streek. In de zomer is er een vegetarische barbecue, gemeenteleden doen actief mee en het zelfgeschreven boekje met vegetarische recepten voor de barbecue vindt gretig aftrek. De bazaarcommissie organiseert de tweejaarlijkse bazaar, waar tweedehands artikelen en zelfgemaakte producten verkocht worden. Deze markt trekt mensen van heinde en ver. De opbrengst komt ten goede aan zonnepanelen en andere energiebesparende maatregelen. De bezwaren tegen de zonnepanelen zijn verdwenen als sneeuw voor de zon, dankzij de positieve impuls van alle activiteiten op gebied van duurzaam leven en het gedegen onderzoek dat de werkgroep deed naar de beste manier om de panelen te introduceren. Op 15 april werden de zonnepanelen geïnstalleerd. De kracht van verbinding Oikos biedt inspiratieen ontmoetingsdagen en zorgt ervoor dat de groepen elkaars best practices te horen krijgen. Deze vorm van verbinding blijkt te voorzien in een behoefte. Samenwerking met onvermoede bondgenoten buiten de eigen kerk is inspirerend en verrijkend en blijkt de motor weer op te laden. Zo schrijft een lokale werkgroep van de Raad van Kerken die kampte met gebrek aan weerklank in hun gemeenten: Het gaat goed hier. ( ) En we zijn vol energie bezig. Ook gestimuleerd door de ontmoetingsdag ( ) Kortom, we doen wat we kunnen en de sfeer en motivatie zijn uitstekend. Door initiatieven aandacht te geven kunnen ze gaan bloeien en uiteindelijk tot wasdom komen. Het is belangrijk dat mensen zelf kunnen kiezen hoe ze hun verbeelde duurzame toekomst willen vormgeven. De Oikos-coaches sturen niet. Zij geven tips en suggesties, maar er wordt vooral geluisterd. Door te verbreden, verbeelden en te verbinden werkt Oikos samen met de lokale groep aan een vitale en veerkrachtige gemeenten en sociale verandering.

10 10 EIND AAN DE KEUZESTRESS: TIJD VOOR MY STYLE! Duurzame producten komen steeds meer in the picture. Zowel op het gebied van voedingsmiddelen, kleding, gadgets als verzorgingsproducten. De keuzestress voor de duurzame consument groeit dus ook. Daarom test My Style de laatste trends, de meest belovende activiteiten en de hipste producten op het gebied van duurzaamheid. Het My Style team bestaat uit jongeren met een ongezouten mening en een eigen stijl. Zij verspreiden de reviews online via facebook, blogs en twitter. Ook kun je de reviews tegenkomen in de online magazines girlscene.nl en froot.nl. Voor deze editie van Oikos Nieuws hebben we enkele reviews geselecteerd. TEKST JACQUELINE VAN ROOIJEN MMV MAXIME KETTENIS EN BERBER DE HAAN OH, MIGHTY WALLET! De Mighty Wallet van het merk Dynomighty is een portemonneetje voor je pasjes en briefgeld; klein, handig en... duurzaam! De wallet is gemaakt van gerecycled materiaal en is zelf ook recyclebaar. Hoe handig is dit dingetje nou echt? Omdat hij zo klein en dun is past hij in elke tas, maar ook bijvoorbeeld een jaszak of broekzak. Je pinpas pakken wanneer je bij de kassa staat is nog nooit zo snel gegaan! Ik heb m vooral gebruikt voor mijn OV chipkaart. Je kunt je OVkaart hier namelijk gewoon in laten zitten tijdens het in/uit checken. Deze portemonnee is water- en scheurbestendig. Hij heeft geen naden die los kunnen raken. Hij is klein en dun; dus makkelijk op te bergen en past in elke tas! En het belangrijkste: hij is duurzaam! Je koopt dus een product dat lang mee gaat én recyclebaar is goed voor het milieu. De nadelen zijn dat er geen vakje in zit voor muntgeld en dat de wallet buigbaar is en dus geen optimale bescherming biedt voor bijvoorbeeld je pasjes. Overall vind ik het een leuk product en zeker tijdens het uitgaan is hij erg handig. Hij past namelijk in mijn kleinste tasje en mijn pinpas en IDkaart kunnen netjes mee. Maar als je vaak muntgeld bij je hebt, dan is de Mighty Wallet niet voor jou geschikt. AARDBEIENDIP Je ruikt om op te eten! de eerste reactie die mensen geven als ik deze Strawberry Body Butter van de Body Shop op heb gesmeerd. Voor geur krijgt hij een dikke tien! Hoe zit het met de rest? Qua smeerbaarheid doet deze bodycrème voor een normale huid het ook goed. Het is lekker vettig en verzorgend, zoals je van een body butter verwacht. Maar je merkt wel dat de crème niet helemaal is ingetrokken wanneer je water over je huid laat lopen, dan voel je de crème opnieuw en het lost ook niet goed op in water. Tja, dat heb je met boter ;) Waarom zou je dit product kopen in plaats van gewone body butter? Nou, met zijn 15, voor 200 ml. is hij niet eens zo heel duur en het beste moet nog komen: Het product is niet getest op dieren; De ingrediënten zijn fairtrade (o.a. cacaoen sheabutter); Het bevat echte aardbeienolie! Kortom, een natuurlijk en eerlijk product dat heerlijk ruikt. De vraag is niet waarom wel, maar waarom niet! DE KEEPCUP Ongeveer een maand geleden, heb ik mijn nieuwe travel-buddy leren kennen. De Keepcup. Het is een plastic beker waarin je warme (of koude) dranken, afgedekt met een deksel, overal mee naar toe kunt nemen. Het leuke van de Keepcup is dat je m zelf kunt designen! Roze dekseltje hier, blauwe sluiting daar Wat je maar wilt! En ze zijn er in verschillende maten; voor de kleine, medium en grote drinker! Fashionably verantwoord dus. En,.. hartstikke duurzaam! Weg met al die papieren koffie bekers, OVERAL. Je weet wel, die van de AH to go, de Kiosk en de Starbucks. Met een beetje geluk heb je je keepcup nog in je tas zitten wanneer je langs de Starbucks loopt, hier kun je m namelijk met je favoriete koffie laten vullen en krijg je nog korting ook! Hieronder een aantal feiten, die je hopelijk bewust maken van wat jij kunt doen voor het milieu: Sinds 2009 hebben Keepcup gebruikers voorkomen dat er 750,000 extra bomen gebruikt werden voor papier voor wegwerp bekers. Vergeleken met een wegwerp beker, vermindert de keepcup de global warming met maar liefst 47% Als t mij vraagt; de Keepcup is een echt must-have. Fijn, mooi en praktisch. Vooral als je veel onderweg bent. Je thee in de ochtend blijft (naar mijn mening) lang genoeg warm. En je koude dranken blijven gewoon koud. De keepcup is geen thermosbeker. De inhoud blijft niet 5 uur lang warm. Helaas wel een klein minpuntje aan deze leuke beker; hij is niet altijd 100% lekproof. Voor wie ook deel wil nemen als reviewer, mail naar Volg alle reviews via facebook: MyStylenl twitter: https://twitter.com/mystylenl

11 VERRASSINGSACTIE OP BEVRIJDINGSFESTIVAL WAGENINGEN VOOR EERLIJKE CHOCOLADE EEN COUP OP KLAARLICHTE DAG Terwijl jongeren nietsvermoedend dansten op de muziek van DJ Nakato, werd op Bevrijdingsfestival Wageningen het podium overgenomen door een aantal stoere vrouwen en mannen. Met deze coup wilden Oikos en Stoere Vrouwen de aandacht vestigen op het doorgeven van vrijheid. Want vrijheid kan je niet alleen doorgeven in Nederland, maar ook aan boeren in ontwikkelingslanden. TEKST MARTIN OOSTENBRINK 11 In de stad waar 67 jaar geleden met de ondertekening van het capitulatieverdrag door de bezetters, de vrijheid begon, pleegden vrijwilligers van StoereVrouwen en Oikos een coup. Het doel was om de bezoekers van het Dancesquare op het Wageningse Bevrijdingsfestival te motiveren de vrijheid door te geven aan de mensen om ons heen en de boeren in ontwikkelingslanden. Midden tijdens het optreden van DJ Nakato stopte opeens de muziek en galmde de stem van Martin Luther King over de mensenmassa: Free at Last! Free at Last! Thank God Almighty, we are free at last! Onder de klanken van een kort, maar krachtig promotiefilmpje met de boodschap Deel jij vrijheid en Kies Fair Trade, kwamen de vrijwilligers van StoereVrouwen en Oikos marcherend het podium op. Abseilers van de klimvereniging IBEX daalden tegelijkertijd af van de lichtmasten op het plein. Aan het einde van het filmpje schrok de menigte op toen de confettikanonnen met een knal gekleurde confetti en chocoladetablets het publiek in schoten. Dit vormde gelijk ook het startschot voor de vrijwilligers om aan hun taak te beginnen. Met grote manden chocolaatjes trokken de vrijwilligers het publiek in om met hen het gesprek aan te gaan over vrijheid en eerlijke handel. Oikos-medewerker Carlijn Savekouls legde het zo uit: We delen eerlijke chocolade uit, net zoals de geallieerden op 5 mei 1945 deden toen ze ons onze vrijheid teruggaven. Door te kiezen voor het betalen van een eerlijke prijs kunnen we als consument de boeren in ontwikkelingslanden méér vrijheid geven. De reacties op de coup waren zeer positief. Oikos werkte voor deze actie samen met StoereVrouwen. Dit is een groeiend netwerk van ruim 1300 bewuste shoppers. Zij vormen een leger van kritische consumenten, die eisen stellen aan wat ze consumeren, met oog voor mens, natuur en dier. Oikos Stichting Oikos is een oecumenische organisatie die zich sterk maakt voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. Oikos spoort politici én burgers in Nederland aan om actie te ondernemen tegen armoede en onrecht in de wereld. Oikos doet dit door campagnes, lobby, workshops en diverse activiteiten uit te voeren rond verschillende thema s. Oikos doet ook onderzoek naar de oorzaken van armoede en hoe deze het beste kan worden bestreden. Vrienden van Oikos Oikos krijgt al vanaf de oprichting financiële steun van de Vrienden van Oikos. Zij maken een deel van het werk van Oikos financieel mogelijk. Met de bijdragen worden nieuwe thema s opgepakt en projecten geïnitieerd. Nog geen Vriend van Oikos? Vraag dan de folder aan via het bestelformulier. Maar u kunt ook rechtstreeks een gift overmaken op giro t.n.v. Stichting Vrienden van Oikos. Wij stellen uw betrokkenheid zeer op prijs. STUUR HET BESTELFORMULIER NAAR: OIKOS ANTWOORDNUMMER VB UTRECHT U KUNT UW BESTELLING OOK VIA VERSTUREN: IK BESTEL: Oikos Jaarverslag 2011 (gratis) Boek De ceder en de saxofoon door Christiaan Hogenhuis ( 27,90) Oikos zoekt vrienden Wervingsfolder Vrienden van Oikos (gratis) Publicatie De Omgekeerde Wereld ( 6,95)* Praktijkboek Geloofwaardige Globalisering ( 2,50) Boek Uitsluitend Participatie, onder redactie van Hielke Wolters en Greetje Witte-Rang ( 17,50)* Boek Economie van de eerbied door Roelf Haan ( 14,50)* Boek Van grenzen weten onder redactie van Koo van der Wal en Bob Goudzwaard ( 17,90)* Boek Leven alsof t niet op kan door Christiaan Hogenhuis ( 14,90)* Boek Tegenpolen door Bernice Notenboom ( 19,90) Praktijkboek Religie en Ontwikkeling. Handreikingen voor de praktijk. ( 12,50) Oikos Nieuws Kwartaalblad (gratis) PER (PDF) PER POST Informatiefolder Kenniscentrum Religie & Ontwikkeling (gratis) NEDERLANDS ENGLISH DVD Ons IJs Smelt ( 7,50)* Moving Forward Publicatie Migranten en Ontwikkelingssamenwerking (gratis) Informatiefolder Dialogue for Peaceful Change (gratis) Voor een volledig overzicht van publicaties kunt u contact opnemen met het secretariaat van Oikos of raadpleeg de website. *excl. verzendkosten NAAM ADRES POSTCODE + WOONPLAATS TELEFOON Bestelformulier

12 chocolaatjes, 45 vrijwilligers en 1 bakfiets, dat was nodig voor de coup die Oikos en Stoere Vrouwen pleegden op 5 mei in Wageningen. Op het dancesquare werd het optreden van DJ Nakato ruw verstoord door deze actie voor eerlijke handel. Het thema Vrijheid geef je door werd vertaald naar de vrijheid die je door je koopgedrag kan doorgeven aan boeren in ontwikkelingslanden. Lees verder op pagina 11 CONFERENTIE WERK AAN DE WERELD In Rio de Janeiro vindt deze maand de derde grote VN-conferentie over Duurzame Ontwikkeling plaats. Wat betekent de daar besproken groene economie voor de doorbraak naar duurzaamheid? Een duurzame samenleving vergt gezamenlijk experimenteren, prikkelen met vergezichten, aansluiten op bestaande verlangens en zorgen, onderling afstemmen zonder krampachtige eenstemmigheid; kortom: improvisatie. De Conferentie Werk aan de Wereld geeft een beeld van wat die improvisatiestrategie kan inhouden, met voorbeelden van lokaal tot inter- 0nationaal, van kerken tot de financiële sector. 24 november, Rode Hoed, Amsterdam. Info en vooraanmelding via 9E ASSEMBLEE VAN HET EUROPEAN CHRISTIAN ENVIRONMENTAL NETWORK (ECEN) Deze assemblee vindt plaats op uitnodiging van de Noach Alliantie en de Raad van Kerken, ondersteund door Oikos en Kerk in Actie. 29 augustus tot 2 september, conferentiecentrum Mennorode in Elspeet, zie voor programma en aanmelding NIEUWE WEBSITE Op 15 april is de nieuwe website van Oikos gelanceerd. Deze nieuwe website geeft een helder overzicht van de verschillende activiteiten die Oikos uitvoert. Ook laat de site duidelijk zien welke mensen er betrokken zijn bij deze projecten. Een groot aantal publicaties van Oikos zijn eenvoudig online te lezen of te downloaden. Het is op de nieuwe site eenvoudig om Oikos te ondersteunen door via ideal internetbankieren een directe donatie over te maken. JAARVERSLAG Het jaarverslag over 2011 is verschenen. Het publieksjaarverslag geeft u informatie over de meeste projecten die Oikos uitvoerde in het afgelopen jaar. Het jaarverslag wordt niet ongevraagd toegezonden aan de Vrienden van Oikos en abonnees op Oikos Nieuws. Als u echter prijs stelt op het ontvangen van een exemplaar, dan kunt u een bestelling plaatsen via het bestelformulier op pagina 11 of via de website. Maar u kunt het jaarverslag natuurlijk ook lezen en downloaden op Colofon Oikos Nieuws is het Magazine van Oikos. Vrienden van Oikos ontvangen het blad gratis. Overige abonnees wordt één maal per jaar gevraagd een vrijwillige bijdrage te geven. Ontwerp & layout In Ontwerp, Assen Productie Nilsson, Goes Eindredactie Rogier van der Weijden Fotografie Nils van Houts - ANP (p.1), Patrick van der Sande (p.2), Martijn Harlaar (p.3), Cayusa (p.4), Darren Kumasawa (p.9), Armelle van Helden (p.11 en 12). Gooi dit magazine na lezing niet bij het oud papier, maar laat m achter in de trein of in de wachtkamer bij de huisarts. Administratie Oikos Postbus DD Utrecht T (030)

Begeleidingsaanbod. Kerken voor de toekomst

Begeleidingsaanbod. Kerken voor de toekomst Begeleidingsaanbod Kerken voor de toekomst Hoewel de V-methode goed bruikbaar is als een zelf-doe-instrument, is het plezierig als zo nu en dan iemand van buiten meekijkt en meehelpt. Onze ervaring is

Nadere informatie

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING ONLINE MARKETING ANGELCOACHING MARCA VAN DEN BROEK Met mijn bedrijf AngelCoaching zet ik me in voor succesvol ondernemen als kunstenaar//creatief. WAAR GAAT HET OM? Zichtbaarheid Onderscheidend (en authentiek)

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

GRATIS content TIPS & ideeën die jij zelf kan gebruiken voor je eigen (bedrijfs)website! #SchrijvenVoorBedrijven JasperVerelst.be

GRATIS content TIPS & ideeën die jij zelf kan gebruiken voor je eigen (bedrijfs)website! #SchrijvenVoorBedrijven JasperVerelst.be GRATIS content TIPS & ideeën die jij zelf kan gebruiken voor je eigen (bedrijfs)website! #SchrijvenVoorBedrijven JasperVerelst.be - Ik schreef al meer dan 100 commerciële bedrijfswebsites voor ondernemingen

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Jij als leider!

Hoofdstuk 3: Jij als leider! Kijk eens in de spiegel Hoofdstuk 3: Jij als leider Elke dag als je opstaat, sta je waarschijnlijk een moment voor de spiegel. Misschien let je er niet meer bewust op, maar als je voor de spiegel staat

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

10 gouden tips voor social media

10 gouden tips voor social media 10 gouden tips voor social media Social media voor positiviteit 10 gouden tips om succesvol te zijn met social media Op 28 februari 2011 ben ik begonnen met Twitteren. Ik had er totaal geen kaas van gegeten.

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

Workshop Fondsenwerving

Workshop Fondsenwerving Cursus Goed besturen voor Studentbestuurders Workshop Fondsenwerving 6 oktober 2009 Wat gaan we doen? Introductie Uitgangspunten fondsenwerving Oefening 1 Koffie Aan de slag met fondsenwerving (1) Oefening

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT Iedereen werkt samen: met collega s in de organisatie en met externe partijen. In projectteams, met leidinggevenden en met medewerkers om leiding aan te geven. Ook privé werk

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

2012-2016. Beleidsplan Beraadgroep Samenlevingsvragen 2012-2016. Hettie Pott-Buter Trinus Hoekstra Greetje Witte-Rang

2012-2016. Beleidsplan Beraadgroep Samenlevingsvragen 2012-2016. Hettie Pott-Buter Trinus Hoekstra Greetje Witte-Rang 2012-2016 Hettie Pott-Buter Trinus Hoekstra Greetje Witte-Rang Beleidsplan Beraadgroep Samenlevingsvragen 2012-2016 Augustus 2012 0 Inhoud Inleiding... 1 Geschiedenis van de Beraadgroep Samenlevingsvragen...

Nadere informatie

Armoedebestrijding in Nederland

Armoedebestrijding in Nederland Armoedebestrijding in Nederland 1 Ieder een dak boven zijn hoofd Uniek programma Cordaid is de enige Nederlandse ontwikkelingsorganisatie die zich ook bezighoudt met armoedebestrijding in eigen land. Zeker

Nadere informatie

Bewonerspanel over Fairtrade

Bewonerspanel over Fairtrade Onderzoek, Gemeente Utrecht onderzoek@utrecht.nl / 030 286 1350 www.utrecht.nl/onderzoek Bewonerspanel over Fairtrade Junipeiling 2013: Fairtrade Utrecht is sinds 2010 Fairtrade gemeente en hiermee de

Nadere informatie

Handreiking bij een spirituele zoektocht.

Handreiking bij een spirituele zoektocht. Handreiking bij een spirituele zoektocht. Deze handreiking hoort bij: Oud- en nieuw- katholiek. De spirituele zoektocht van die andere katholieken. Door Joris Vercammen. Valkhof pers 2011. Het boek is

Nadere informatie

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS Intro Lobke Elbers @lobkeelbers lobke@travelnext.nl Community manager Content schrijver Online marketing Blogger Kansenzoeker Samenwerker Gastdocent NHTV Nijmegen www.travelnext.nl

Nadere informatie

Meerderheid Nederland niet van plan om geld te geven Nederlander twijfelt of geld voor noodhulp Hoorn van Afrika goed terecht komt

Meerderheid Nederland niet van plan om geld te geven Nederlander twijfelt of geld voor noodhulp Hoorn van Afrika goed terecht komt Onderzoekssamenvatting NCDO, 5 augustus 2011 Meerderheid Nederland niet van plan om geld te geven Nederlander twijfelt of geld voor noodhulp Hoorn van Afrika goed terecht komt In de Hoorn van Afrika vindt

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES Inhoud In de introductieles gaat u met de leerlingen aan de slag met het thema duurzaam en eerlijk eten. Samen met de leerlingen bekijkt u drie filmpjes die uitleggen

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

Dit wordt jouw jaar!

Dit wordt jouw jaar! WERKBOEK Dit wordt jouw jaar! 12 krachtige lessen in persoonlijke groei dr. Ben Tiggelaar DIT WORDT JOUW JAAR! WERKBOEK BEN TIGGELAAR 1 OVER GELUK EN SUCCES HOOFDSTUK 1-2 "Geluk is niet het doel, maar

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

ContentDocument. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com. ContentDocument - Websites voor Therapeuten 1.0

ContentDocument. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com. ContentDocument - Websites voor Therapeuten 1.0 ContentDocument Een website ontwerpen zonder dat je beschikt over goede content is als het ontwerpen van een maatpak zonder de maten van de drager op te nemen. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com

Nadere informatie

Waar kies jij voor? Spring je de meeste dagen van de week enthousiast je bed uit, verwachtingsvol

Waar kies jij voor? Spring je de meeste dagen van de week enthousiast je bed uit, verwachtingsvol Het gaat bij zingeving helemaal niet om ingewikkelde en grootse dingen, maar juist om die kleine dingen die iedereen herkent. Zoals een taxichauffeur die zijn zingeving niet haalt uit mensen van A naar

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl

Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl Hoewel deze uitgave met zorg is samengesteld aanvaardt de auteur geen enkele aansprakelijkheid voor schade ontstaan door

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

Transformatie leer je niet in een cursus

Transformatie leer je niet in een cursus NIEUW VAKMANSCHAP Transformatie leer je niet in een cursus Door: Rieke Veurink Fotografie: Kees Winkelman Aansluiten bij de vraag uit de samenleving, regie voeren, werken in steeds veranderende omstandigheden:

Nadere informatie

Spreek tot de verbeelding

Spreek tot de verbeelding De beste training; spreken met PowerPoints Unieke training pakt alle aspecten voor inspirerende presentaties Voor wie - sprekers - Directeuren - Managers - Adviseurs - jou Wat - Presenteren van plannen

Nadere informatie

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE voor het doopsel van meerdere kinderen In dit boekje vind je een 15-tal voorbeelden van belofte-formules die je als ouders kan uitspreken tijdens de doopviering van je kind.

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

Inspiratie voor Nieuwe Business Modellen

Inspiratie voor Nieuwe Business Modellen Inspiratie voor Nieuwe Business Modellen Bijeenkomst bij Eneco in kader van onderzoek naar Nieuwe Business Modellen De noodzaak om te veranderen is onmiskenbaar. Burgers, bedrijven en overheid zoeken naar

Nadere informatie

Stageverslag Danique Beeks

Stageverslag Danique Beeks Stageverslag Danique Beeks Waarom deze stage en hoe zag de stage eruit? Ik heb via Mirthe informatie gekregen over deze stage. Haar achterneef is een van de eigenaren van dat bedrijf. Ze heeft mij deze

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Een korte handleiding

Een korte handleiding Een korte handleiding Inleiding Je gaat deelnemen of bent in elk geval geïnteresseerd in deelname aan een kennisuitwisseling gefaciliteerd door E-motive. Zo n uitwisseling kan bestaan uit het bijwonen

Nadere informatie

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK LOBBYEN IN DE PRAKTIJK Praktische handvatten om goed te lobbyen Aan de orde komen: Hoe krijg je een voet tussen de deur, Hoe stel je een lobbyplan op, Maak een lobbystrategie, Welke lobbyinstrumenten kun

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

SestraSelectie verzorgt de komende maanden weer een aantal workshops en trainingen:

SestraSelectie verzorgt de komende maanden weer een aantal workshops en trainingen: SestraSelectie verzorgt de komende maanden weer een aantal workshops en trainingen: 1. Workshop: Ontdek jouw communicatietalent! Data: woensdag 10 september, woensdag 24 september, woensdag 29 oktober,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl

Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl Groene journalistiek door jongeren Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl Junior Reporter Groene journalistiek door jongeren JUNIOR REPORTER maakt onderdeel uit van Young Reporters

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

PROGRAMMA SOCIAL MEDIA DEEL EN WIN! Clubprogramma op basis van Rock Solid. Sirkelslag Young Programma social media - Deel en win!

PROGRAMMA SOCIAL MEDIA DEEL EN WIN! Clubprogramma op basis van Rock Solid. Sirkelslag Young Programma social media - Deel en win! PROGRAMMA SOCIAL MEDIA DEEL EN WIN! Clubprogramma op basis van Rock Solid Sirkelslag Young Programma social media - Deel en win! 1 Programma SOCIAL MEDIA Deel en Win! Clubprogramma op basis van Rock Solid

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

1. Inspiratie 2 2. Draaiboek 3 3. Begroting 6 4. Persbenadering: tips en tricks 7 5. Uitnodigingsposter 9 6. Uitnodigingskaarten 10 7.

1. Inspiratie 2 2. Draaiboek 3 3. Begroting 6 4. Persbenadering: tips en tricks 7 5. Uitnodigingsposter 9 6. Uitnodigingskaarten 10 7. Inhoud 1. Inspiratie 2 2. Draaiboek 3 3. Begroting 6 4. Persbenadering: tips en tricks 7 5. Uitnodigingsposter 9 6. Uitnodigingskaarten 10 7. Uitnodigingsposter bedrijf 11 8. Uitnodigingskaart bedrijf

Nadere informatie

gather Build a new story, share a new store

gather Build a new story, share a new store gather c o n c e p t s t o r e Build a new story, share a new store GATHER is de missing link die de wereld van mode, kunst, muziek, design, beauty, food en lifestyle vangt in 1 label, 1 ruimte en 1 look

Nadere informatie

Ik wens je veel succes en plezier in Werk vinden met social media! Aaltje Vincent

Ik wens je veel succes en plezier in Werk vinden met social media! Aaltje Vincent Voorwoord Miljoenen mensen in Nederland maken gebruik van Facebook, Twitter en LinkedIn om met elkaar in contact te zijn. Professioneel gebruik van deze social media maakt dat je sneller nieuw werk vindt!

Nadere informatie

Eerlijk handelen, samen doen! Ontwikkelingen in de achterban

Eerlijk handelen, samen doen! Ontwikkelingen in de achterban Eerlijk handelen, samen doen! Ontwikkelingen in de achterban Juni 2011 Eerlijk Handelen, Samen Doen! Samenvatting uitslagen enquêtes onder achterban Woord en Daad gehouden in 2008 en 2011 1. Inleiding

Nadere informatie

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is.

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Wat hieraan vooraf ging: Afzonderlijk van elkaar hebben wij jarenlang mensen succesvol begeleid

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer BLOGGIN De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer IN VIER STAPPEN NAAR SUCCES De komst van social media en de daarbijhorende blogs heeft het marketingcommunicatielandschap

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Communiceren met ouderen

Communiceren met ouderen Communiceren met ouderen 1. Introductie a) Het SEE-GREEN project Het SEE-GREEN project is een Europees initiatief om de gevolgen voor de oudere generatie burgers in onze gemeenschappen te bepalen wanneer

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog.

Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog. Nieuwsbrief Amersfoort in Dialoog Editie: december 2015 Terugblik Dag(en) van de Dialoog 2015 Het einde van het jaar is in zicht. Wij blikken graag nog even met u terug op de Dag(en) van de Dialoog. Het

Nadere informatie

Krachtstroom voor het genereren van leads. tijdens EvenementContact

Krachtstroom voor het genereren van leads. tijdens EvenementContact Krachtstroom voor het genereren van leads tijdens EvenementContact Dank allereerst voor alle reacties en vragen naar aanleiding van mijn vorige reeks Tips on Strips. Verschillende partijen vroegen mij

Nadere informatie

nieuwe media battle succes op social media tlekkerst restauratief

nieuwe media battle succes op social media tlekkerst restauratief 48 Sushi nieuwe media battle succes op social media tlekkerst restauratief 49 Een rood-actie, een sushibattle - zomaar enkele succesvolle socialmedia-acties van Japas in Ermelo. De tijd van strooien met

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

Your Own Impact Duurzaamheid begint bij jezelf

Your Own Impact Duurzaamheid begint bij jezelf Your Own Impact Duurzaamheid begint bij jezelf Powered by Over Your Own Impact Your Own Impact is een gratis evenement over duurzaamheid. Het thema van het evenement is 'duurzaamheid in verbinding met

Nadere informatie

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Naam: William Ton (1604410) Docent: Rob van den Idsert Specialisatie: Concept Periode: 2015-D Datum: 27-05-2015 Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Nadere informatie

Krachtstroom voor het genereren van leads. tijdens uw beursdeelname

Krachtstroom voor het genereren van leads. tijdens uw beursdeelname Krachtstroom voor het genereren van leads tijdens uw beursdeelname Al 12 jaar standervaring; Zo spannend is het acteren op beurzen toch allemaal niet? hoor ik wel eens vaker een trotse standmanager zeggen

Nadere informatie

D e i n d e l i n g v a n j e w e b s i t e

D e i n d e l i n g v a n j e w e b s i t e T e k s t e n i n d e l i n g v a n j e w e b s i t e 4 D e i n d e l i n g v a n j e w e b s i t e Welke webpagina s heb je nodig? De homepagina, deze noem je Home Blog Diensten of producten Salespage

Nadere informatie

Nicole van den eerenbeemt 2082910 k1d 9 oktober 2015 Adanced Business Creation ralf mastwijk

Nicole van den eerenbeemt 2082910 k1d 9 oktober 2015 Adanced Business Creation ralf mastwijk copy writing. Nicole van den eerenbeemt 2082910 k1d 9 oktober 2015 Adanced Business Creation ralf mastwijk 1 Inhoud Opdracht 1 Toepassing 3 FOCUS 3 Doelgroep 3 Onderbouwing beeld 3 Onderbouwing beeld 4

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Verslag vrijwilligers - Visie op gastvrijheid. Versie 2 september 2015

Verslag vrijwilligers - Visie op gastvrijheid. Versie 2 september 2015 Verslag vrijwilligers - Visie op gastvrijheid Versie 2 september 2015 Samenvatting ALGEMEEN Over het algemeen vinden bijna alle medewerkers het thema gastvrijheid belangrijk en leuk.de urgentie ervan wordt

Nadere informatie

Sugar Addiction Test

Sugar Addiction Test Sugar Addiction Test Hoe is het gesteld met jouw suikerverslaving? Ontdek het met deze test. SUGARCHALLENGE Is een initiatief van Food & Lifestylecoach Carola van Bemmelen Doe de Sugar Addiction test Ben

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

Stelling. Hoe kunnen we Social Media toepassen als dienstverleners?

Stelling. Hoe kunnen we Social Media toepassen als dienstverleners? Stelling Hoe kunnen we Social Media toepassen als dienstverleners? Tim Cosson Internet Strateeg Eigenaar mindworkz 26 jaar oud Woon samen Voetbal Geloof in samenwerken 1.Wat is social media? 2.Welke doelen

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt

Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt Alsjeblieft: 26 tips voordat je een BOB Borrel bezoekt Inleiding Ondanks het feit dat iedereen weet dat netwerken van belang is - we zullen dan ook niet meer ingaan op het waarom - blijkt dat veel mensen

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie