STUDIE 59 OPLEIDINGSPROFIELEN. vertaalkunde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STUDIE 59 OPLEIDINGSPROFIELEN. vertaalkunde"

Transcriptie

1 STUDIE 59 OPLEIDINGSPROFIELEN vertaalkunde

2 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-V ERTALER-T OLK WOORD VOORAF Voorafgaande toelichting bij de opleidingsprofielen licentiaat-vertaler en licentiaat-tolk Situering Krachtens het "Decreet betreffende de hogescholen in de Vlaamse Gemeenschap" (13 juli 1994, art. 12) moeten de basisopleidingen en de opties die aan de hogescholen zijn toevertrouwd, voor 1 mei 1998 worden getoetst op hun leefbaarheid, hun maatschappelijke relevantie, het beroepsprofiel en de inhoudelijke kwaliteit. De voorliggende tekst kadert in het studiewerk dat op initiatief van de Vlaamse Onderwijsraad is verricht met het oog op een dergelijke evaluatie. De tekst beschrijft het Opleidingsprofiel van de opties licentiaat-vertaler en licentiaat-tolk, en gaat daarbij zoals voorgeschreven uit van het eerder beschreven Beroepsprofiel van de licentiaat-vertaler en de licentiaat-tolk. Het Beroepsprofiel bepaalt welke taken de licentiaat-vertaler en de licentiaat-tolk moeten aankunnen; de Opleidingsprofielen vertalen die beschrijving naar basiscompetenties die in de opleiding moeten (en kunnen) worden aangebracht. De Opleidingsprofielen zijn tot stand gekomen na intens overleg tussen vertegenwoordigers van de vijf Vlaamse hogescholen die de twee opties aanbieden. Er werd in twee groepen gewerkt, die geregeld overleg pleegden, hetgeen resulteerde in een aantal gemeenschappelijke teksten, wat de eenvormige aanpak mee moet garanderen. Overigens werd bij de beschrijving zoveel mogelijk het stramien gevolgd dat was voorgeschreven in de "Handleiding voor het schrijven van opleidingsprofielen voor het hogeschoolonderwijs"; toch is waar dat wenselijk leek af en toe afgeweken van de voorgestelde aanpak of van de terminologie. Een knelpunt Tijdens de discussies bleek één thema steeds terug te keren: beide opties zijn in feite academische opleidingen en dit wordt door de huidige decreten niet erkend. In het huidige decretale kader wordt een moeizaam onderscheid gemaakt tussen opleidingen die "academisch" zijn en opleidingen "van academisch niveau"; de Vertaalkunde wordt bij de tweede categorie ingedeeld. Toch wordt van de vertalers en tolken in de praktijk verwacht dat zij een academische opleiding krijgen. Dit blijkt enerzijds uit het beroepsprofiel en anderzijds uit de eisen die internationaal aan de opleiding worden gesteld:

3 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-V ERTALER-T OLK Het Beroepsprofiel bepaalde dat van de licentiaten-vertaler en -tolk wordt verwacht dat zij een opleiding van Niveau 5 1 hebben genoten, d.w.z. dat zij hun beroep onafhankelijk kunnen uitoefenen en de wetenschappelijke achtergronden beheersen, m.a.w. dat zij in staat moeten zijn op een wetenschappelijk gefundeerde wijze over hun eigen activiteit na te denken 2. In een studie van Hönig 3 wordt zonder meer gesteld dat de opleiding tot vertaler en tolk universitair moet zijn; dit houdt een kwaliteitswaarborg in en moet de vertalers en tolken het gezag geven dat zij nodig hebben om door hun opdrachtgevers als com-petente gesprekspartners te worden aanvaard. Volgens Forstner 4 behoort tot de vertaalcompetentie ook de beheersing van de vertaalwetenschap. Zij omvat enerzijds een algemeen-linguïstische component (met o.m. aspecten van semantiek, lexicologie, pragmatiek, fonologie, psycholinguïstiek, enz.), en anderzijds de algemene en toegepaste vertaal- en tolkwetenschap, die zowel het proces als het product van het vertalen resp. tolken onderzoekt. Bovendien wordt van de academisch opgeleide vertaler of tolk ook verwacht dat hij een solide kennis heeft van de economische, politieke, sociaal-culturele en juridische structuren van de landen waarvan hij/zij de talen heeft geleerd. De huidige opleidingen tot licentiaat-vertaler en licentiaat-tolk in Vlaanderen voldoen inhoudelijk aan al die verwachtingen; en voorlopig komen hun afgestudeerden ook nog terecht in beroepen die overeenkomen met de beschrijving van "Niveau 5". Maar naar de buitenwereld toe kampen de opleidingen met een imagoprobleem. Dat imagoprobleem zit voor een deel in het onderscheid "academisch vs. van academisch niveau", maar vooral in de nieuwe dichotomie "universiteit vs. hogeschool" waarbij laatstgenoemde nu zowel opleidingen van academisch niveau als niet-academische opleidingen organiseert. In het buitenland worden de gelijkwaardige opleidingen tot vertaler en tolk aan de universiteit georganiseerd, waardoor er geen twijfel ontstaat over hun academisch niveau. Het decreet van 13 juli 1994 daarentegen droeg ertoe bij om van de vroegere drieledigheid van het Vlaamse hoger onderwijs over te stappen naar een tweeledigheid, waarbij de Vertaalkunde (met de opties licentiaat-vertaler en licentiaat-tolk) in dezelfde groep terechtkwam als de niet-academische opleidingen. De vijf departementen die Vertaalkunde organiseren zijn nu alle ondergebracht in hogescholen die ook (waardevolle, maar anders gerichte) graduaatsopleidingen organiseren Niveau 5 verwijst naar de SEDOC-normering van de Europese Unie en wordt geassocieerd met een universitair niveau. Forstner, M. (ed.), C.I.U.T.I. Translation and Interpreting Studies, s.l., 1995, XXI. Hönig, H.G., Konstruktives Übersetzen, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 1995, Forstner, M. (ed), C.I.U.T.I., 1995, XXI.

4 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-V ERTALER-T OLK Dit is ten eerste een probleem voor de abituriënt, die niet altijd dadelijk inziet dat de Vertaalkunde een opleiding van academisch niveau is. Ten tweede gaan ook potentiële werkgevers van de afgestudeerden nu soms twijfelen aan het niveau van het diploma 5. Ten derde moeten de buitenlandse partneruniversiteiten waarmee de huidige opleidingen Vertaalkunde samenwerken, steeds weer overtuigd worden van het feitelijke niveau van de Vlaamse opleidingen. Deze samenwerkingsverbanden komen bijgevolg op de helling te staan en de toekomst van onze afgestudeerden op de internationale markt wordt gecompromitteerd. De "Memorie van Toelichting" bij het decreet van 13 juli 1994 maakt gewag van een "internationale degelijkheidswedloop" die het Vlaamse onderwijs niet mag verliezen. De huidige opleidingen in de Vertaalkunde hebben de inhoudelijke troeven in handen om die wedloop te winnen, maar hun onduidelijke situering in het landschap van het hoger onderwijs is daarbij een ernstige handicap. De stellers van onderhavige opleidingsprofielen konden dit thema niet uit de weg gaan. De hiernavolgende tekst tekent een beeld van een opleiding die zich inhoudelijk duidelijk onderscheidt van de (universitaire) opleidingen in de taal- en letterkunde maar die eenzelfde niveau haalt. De relatie is vergelijkbaar met die tussen de zuivere economische wetenschappen en de toegepaste economische wetenschappen, die beide als academische opleidingen worden erkend en die beide aan de universiteit worden georganiseerd. De werkgroepen die aan deze opleidingsprofielen hebben gewerkt, hebben zonder vooringenomenheid de voorgeschreven descriptieve weg bewandeld; maar zij durven ook hopen dat hun beschrijving aanleiding zal geven tot een beter begrip van de moeilijke "formele" situatie waarin de sector zich bevindt, en dat de nodige stappen worden ondernomen om elke dubbelzinnigheid in deze formele situatie op te heffen, zonder het eigen karakter van de opleiding te verloochenen. Het descriptieve kader Beide werkgroepen hadden enige moeite met het aangereikte instrumentarium om de opleiding te beschrijven. Het analytisch opdelen in concrete en onderscheiden "vaardigheden" kan de complexiteit van het vertalen en tolken op dit niveau nooit volledig weergeven; vaak zijn de hier beschreven vaardigheden dan ook deelaspecten van eenzelfde algemener "kunnen". Bovendien was bij het opstellen van de profielen nog geen algemeen erkend instrumentarium voor het beschrijven van het relatieve niveau van een talenopleiding. Een derge-lijke niveauindeling wordt op Europees vlak voorbereid, maar was nog niet beschikbaar toen de nu volgende teksten werden geschreven. 5 In de "Memorie van Toelichting" bij het decreet van 13 juli 1994 wordt gezegd dat "de industrie, de bedrijfsleiders en de nationale en internationale instellingen in de nabije toekomst niet meer zullen vragen wat u gestudeerd heeft, maar wel waar u wat studeerde". Dit is correct, en een reden om op dit vlak geen verwarring te stichten.

5 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-V ERTALER-T OLK De autonomie van de hogescholen Tot slot bleek uit de vergaderingen de volgende bekommernis. Het is goed dat in het kader van de kwaliteitszorg de overheid erop toeziet dat het opleidingsprofiel een minimale homogeniteit garandeert in de opleidingsprogramma's van de verschillende instituten. Anderzijds is respect voor het eigen academisch project van de verschillende instituten een even grote basisbekommernis.

6 OPLEIDINGSPROFIEL licentiaat - vertaler sector : toegepaste taalkunde studiegebied : toegepaste taalkunde beroep : licentiaat-vertaler Sectorcommissie hogeschoolonderwijs van de Vlaamse Onderwijsraad D/1997/6356/52 De leden van de sectorcommissie zijn inhoudelijk verantwoordelijk voor het opleidingsprofiel. De VLOR staat in voor een uniforme en toegankelijke lay-out.

7 I NHOUD OPLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-V ERTALER I N H O U D HOOFDRUBRIEK 1 1 INLEIDING 1.1 Identificatie van het opleidingsprofiel Opdracht Ontwikkelingsproces Legitimatie 1 HOOFDRUBRIEK 2 2 SITUERING VAN DE OPTIE 2.1 Gegevens uit de beroepenwereld Beroepenstructuur Geraadpleegde beroepsprofielen Visie Gegevens uit de onderwijswereld Algemene situatieschets Studiegebied, opleidingen en opties Aanverwante studiegebieden, opleidingen, opties Diploma s en getuigschriften Recente evoluties in het aantal uitgereikte diploma s voor de optie 5 licentiaat vertaler Gelijkaardige opleidingen en diploma s in het buitenland Geografische spreiding van de beroepsactiviteiten in Vlaanderen Geografische spreiding van het opleidingsaanbod in Vlaanderen Infrastructuur Kwantitatieve beschrijving van het totaal aantal studenten in de optie 7 licentiaat-vertaler Aantallen en geslacht per studiejaar Geboortejaar en geslacht (studenten 95-96) Kwantitatieve beschrijving van de eerstejaarsstudenten Reële studieduur Inhoudelijke profilering van de opleiding in binnen- en buitenland Verantwoording van de optie 10 HOOFDRUBRIEK 3 11 HET OPLEIDINGSPROFIEL 3.1 Exacte benaming Globale omschrijving 11

8 I NHOUD OPLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-V ERTALER 3.3 Het beroepsgericht opleidingsprofiel Het beroepsprofiel als uitgangspunt Relatie beroepsprofiel - beroepsgericht opleidingsprofiel Functioneel geheel communicatie in de vreemde taal Functioneel geheel communicatie in de moedertaal Functioneel geheel schriftelijk omzetten van de ene taal in de andere Aanvullende gegevens met betrekking tot de optie Sleutelkwalificaties De kern van de opleidingsprofiel Maatschappelijk-culturele vorming Relevantie van het opleidingsprofiel voor de herschikking van de 28 kwalificatiestructuur Leefbaarheid, maatschappelijke relevantie en inhoudelijke kwali- 28 teit van de optie Afgrenzing t.o.v. de meest verwante optie Aanbeveling 29 HOOFDRUBRIEK 4 30 BIBLIOGRAFIE HOOFDRUBRIEK 5 31 MEDEWERKERS

9 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER 1 HOOFDRUBRIEK 1 INLEIDING 1.1 Identificatie van het opleidingsprofiel Het hier besproken opleidingsprofiel is dat van licentiaat-vertaler, zoals tot stand gekomen binnen de sectorcommissie vertaalkunde. De vertaalkunde behoort decretaal tot het studiegebied toegepaste taalkunde. 1.2 Opdracht Dit profiel is geschreven in opdracht van de Koepelcommissie opleidingsprofielen van de Vlaamse Onderwijsraad, ten behoeve van de Raad Hoger Onderwijs. 1.3 Ontwikkelingsproces Voor een eerste versie van dit opleidingsprofiel is een beroep gedaan op experten uit de vijf hogescholen die de opleiding tot licentiaat-vertaler organiseren. De tekst werd daarna voorgelegd aan de sectorcommissie. Het belangrijkste probleem dat door de stellers werd ervaren (afgezien van de tijdsdruk) is dat een opleiding van academisch niveau tot doel heeft polyvalente krachten op te leiden met een ruime algemene vorming; daardoor is een dergelijke opleiding, wegens haar complexiteit, iets moeilijker in termen van concrete vaardigheden te specificeren dan een zuivere beroepsopleiding. 1.4 Legitimatie De legitimator is de Raad voor het Hoger Onderwijs.

10 2 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER HOOFDRUBRIEK 2 SITUERING VAN DE OPTIE 2.1 Gegevens uit de beroepenwereld Beroepenstructuur Uit het document "Beroepsprofielen van de Vertaalkundigen" blijkt dat er in de beroepenwereld een behoefte is aan hooggeschoolden met expertise inzake communicatie in de vreemde taal en de moedertaal, en inzake meertalige communicatie. Van hen wordt ook verwacht dat zij een brede algemene vorming hebben. De Beroepsprofielen specificeren dat deze internationaal gerichte communicatoren een opleiding van niveau 5 moeten hebben (SEDOC-normering). Uit hetzelfde document blijkt dat dergelijke krachten tewerkgesteld worden als vertaler stricto sensu in bedrijven, bij justitie, in nationale en internationale instellingen, openbare diensten en semi-overheidsdiensten, social profitorganisaties, uitzendbureaus en vertaalbureaus. Zij doen dit in loondienst binnen ondermeer vertaaldiensten, diensten voor ondertiteling en terminologiediensten, en als zelfstandige als bedrijfsleider van een vertaalbureau, als freelance vertaler (al dan niet via een vertaalbureau) of als freelance ondertitelaar. Als (meer)talig communicator in ruimere zin worden zij ook tewerkgesteld in banken en verzekeringsmaatschappijen, bedrijven, de media, in nationale en internationale instellingen, in non-profitorganisaties, in het onderwijs, bij openbare diensten en parastatalen, in reisbureaus, taalservicebedrijven en uitgeverijen. De diensten waarin zij meer specifiek terechtkomen zijn ondermeer: administratie/ marketing/verkoop/secretariaat, externe communicatie en interne communicatie, taalcorrectie en revisie, dienst taaladvies, redactie. De zelfstandige (meer) talige communicator is werkzaam als abstractwriter, copywriter, preciswriter of corrector-revisor. In een document van de Fédération Internationale des Traducteurs 1 wordt een gelijkaardig beeld geschetst. Ook hier wordt gewezen op de behoefte aan krachten met een grondige kennis van taal en taalkunde, een gedegen kennis van het vertaalproces, en een ruime extra linguïstische kennis. De belangrijkste functies waarvoor zij in aanmerking komen zijn volgens dit document, afgezien van vertaler (en/of tolk): terminoloog, lexicograaf, vertaler voor de media, specialist buitenlandse handel, redacteur vreemde talen bij een uitgeverij, onderwijsver-strekker, computerlinguïst, auteur van meertalige technische teksten. 1 Voor bronverwijzingen zie hoofdrubriek 4.

11 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER Geraadpleegde beroepsprofielen In de eerste plaats werd het document "Beroepsprofielen van de vertaalkundigen" geraadpleegd. Daarnaast werden nog enkele aanvullende documenten geconsulteerd; zij staan vermeld in de literatuurlijst (zie Hoofdrubriek 4) Visie De recente decennia werden en worden gekenmerkt door een wereldwijde groei in de informatieuitwisseling en haar complexiteit, die de behoefte aan hoogwaardige (meer)talige communicatoren sterk heeft gestimuleerd. De licentiaten-vertaler, met hun ideale combinatie tussen academisch niveau- en praktijkgerichtheid, beantwoorden aan die behoefte. Behalve als vertaler in strikte zin kunnen zij ook aan de slag als terminoloog, ondertitelaar, revisor of taaladviseur; maar zij kunnen ook de andere complexe schriftelijke en mondelinge communicatietaken aan die moeten worden vervuld binnen administratie, buitenlandse handel, PR-diensten, nationale en internationale instellingen en dies meer. 2.2 Gegevens uit de onderwijswereld Algemene situatieschets In Vlaanderen zijn er vijf hogescholen die de opleiding in de vertaalkunde, optie licentiaat-vertaler, organiseren. Het gaat telkens om hogeschoolopleidingen van twee cycli, die ressorteren onder het studiegebied Toegepaste Taalkunde. Volgens het hogeschooldecreet van 1994 is de opleiding in de vertaalkunde een opleiding van academisch niveau. Omdat dergelijke opleidingen niet aan de universiteit worden georganiseerd 2, leidt de situatie geregeld tot een imagoprobleem in de communicatie met abituriënten, met potentiële werkgevers van afgestudeerden en met contactpersonen in het buitenland (waar vertalersopleidingen van academisch niveau in de regel aan de universiteiten worden georganiseerd.) Een verwante optie is die van licentiaat-tolk; verwante opleidingen zijn te vinden in de studiegebieden "Taal- en letterkunde", "Taal- en letterkunde/geschiedenis" en "Handelswetenschappen en bedrijfskunde". 2 De decreten op het hoger onderwijs hanteren namelijk een nauwelijks houdbaar onderscheid tussen "academische opleidingen", die aan de universiteit worden georganiseerd, en "opleidingen van academisch niveau", die onder de hogescholen ressorteren

12 4 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER Studiegebied, opleidingen en opties Binnen het studiegebied Toegepaste Taalkunde bestaat naast de opleiding in de vertaalkunde ook nog, althans theoretisch, een opleiding tot licentiaat in de journalistiek. Die opleiding kan echter maar vanaf 1998-'99 worden georganiseerd (Decreet 13 juli 1994, art. 16 3). Naast de optie "licentiaat-vertaler" bestaat er binnen de opleiding in de vertaalkunde ook nog een optie "licentiaat-tolk". Zij wordt in Vlaanderen aan dezelfde vijf hogescholen georganiseerd. De eerste twee à drie studiejaren zijn gemeenschappelijk voor beide opties. De vijf hogescholen organiseren ook voortgezette opleidingen Aanverwante studiegebieden, opleidingen en opties Academische opleidingen (georganiseerd aan de universiteit) Volgende verwante opleidingen van twee cycli situeren zich binnen het studiegebied "Taal- en Letterkunde": Romaanse talen, Germaanse talen Volgende verwante opleidingen van twee cycli situeren zich binnen het studiegebied "Taal- en Letterkunde/Geschiedenis": Oosterse talen en culturen, Oost- Europese talen en culturen, Afrikaanse talen en culturen,.. De universiteiten organiseren ook nog verwante aanvullende opleidingen. Alle genoemde academische opleidingen onderscheiden zich van de opleiding in de vertaalkunde door hun grotere theoretische en linguïstisch literaire gerichtheid. Omdat de opleidingen verwant zijn, is er onvermijdelijk enige overlapping in de tewerkstelling van de afgestudeerden uit de vertaalkunde en die van de academische opleidingen. Opleidingen van één cyclus Binnen het studiegebied "Handelswetenschappen en bedrijfskunde" situeert zich een verwante opleiding van één cyclus: die van Secretariaatsbeheer, met als verwante optie: zakelijk vertalen en tolken Diploma's en getuigschriften In de regel leiden alle genoemde opleidingen tot tewerkstelling binnen de ruime sector van de (meer)talige communicatie. De relevante diplomabenamingen zijn: licentiaat-vertaler, licentiaat-tolk, licentiaat in de taal- en letterkunde: Romaanse talen, licentiaat in de taal- en letterkunde: Germaanse talen, licentiaat in de Oosterse talen en culturen, licentiaat in de Oost-Europese talen en culturen, licen-tiaat in de Afrikaanse talen en culturen, gegradueerde in secretariaatsbeheer: optie zakelijk vertalen en tolken. De verwante voortgezette of aanvullende opleidingen hebben zeer uiteenlopende benamingen. De opleidingen van twee cycli verlenen ook een tussendiploma na één cyclus: dat van kandidaat; het verleent slechts zelden rechtstreeks toegang tot de arbeidsmarkt.

13 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER Recente evolutie in het aantal uitgereikte diploma's voor de optie "licentiaat vertaler" Diploma's behaald in M V Totaal * 480* 589* * 1996: Aantal laatstejaars, niet aantal diploma's Gelijkaardige opleidingen en diploma's in het buitenland 3 Ook in het buitenland is het mogelijk een opleiding van academisch niveau in de vertaalkunde te volgen. In de meeste gevallen wordt die opleiding aan de universiteit gegeven. In Wallonië is de situatie zeer vergelijkbaar met de Vlaamse; daar heerst dus eveneens onduidelijkheid over het academische statuut van de opleiding. In het geval van de E.I.I. is er wel een decretale band met de Université de Mons-Hainaut. In Nederland is er een vertalersopleiding aan de Letterenfaculteiten van de universiteiten van Utrecht en Groningen; het gaat om een bovenbouwstudie. Aan de Universiteit van Amsterdam bestaat er een Instituut voor Vertaalwetenschap. In Maastricht behoort de opleiding tot het hoger beroepsonderwijs. In Duitsland bestaat er een "akademisch geprüft" en een "staatlich geprüft" diploma. "Diplomübersetzer" wordt men aan de universiteit of aan de Fachhochschule. Een typische opleiding beslaat acht semesters; enkele bekende (niet de enige) namen zijn: de universiteiten van Mainz/Germersheim, Heidelberg, Saarbrücken, Leipzig. In Frankrijk is de opleiding "Traduction" aan de ESIT (Paris Sorbonne) een bovenbouwopleiding na de DEUG (=kandidaturen) leidend tot een Maîtrise (vgl. Licentie) en verder ook een D.E.S.S.; aan het ISIT (gelieerd aan het Institut Catholique de Paris) is er een opleiding van vier jaar (twee cycli). 3 Voor dit overzicht, dat geen volledigheid nastreeft, is vooral gebruik gemaakt van Forstner, Martin (e.d.): zie hoofdrubriek 4.

14 6 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER In het Verenigd Koninkrijk is vooral de vierjarige B.A. -opleiding aan de Heriot Watt University in Edinburgh vergelijkbaar. Aan de andere universiteiten (ondermeer Bath, Surrey, Westminster, Bradford) bestaan enkel postgraduate opleidingen. Grote faam geniet de ETI van de Université de Genève (Zwitserland). De opleiding voor het Diplôme de Traducteur duurt er vier jaar (maar kan ook als bovenbouw van 2 jaar worden gevolgd na een licence). In Oostenrijk zijn er minstens acht semesters nodig om het Vertalersdiploma te halen aan de universiteiten van Wenen, Innsbruck of Graz. In Zuid-Europa gaat het meestal ook om universitaire opleidingen van ten minste vier jaar; een gereputeerd voorbeeld is de opleiding aan de universiteit van Trieste, Italië (vier jaar). Vergelijkbaar is de opleiding in Forli (Bologna). Hier en daar bestaan ook postgraduate opleidingen. In Spanje werden sinds het begin van de jaren negentig 17 faculteiten voor vertalers en tolken opgericht met een vier-jarige opleiding. Andere bekende opleidingen zijn er aan: de universiteit van Montréal (Canada); Monterey Institute of International Studies (USA), Georgetown University (Washington, USA), Aarhus School of Business (DK), Copenhagen Business School (DK). Inhoudelijk is er een duidelijke verwantschap tussen de universitaire opleidingen in het buitenland en de Vlaamse opleidingen. In sommige buitenlandse curricula wordt explicieter nadruk gelegd op het aspect wetenschappelijke vorming, daar waar dat aspect in de Vlaamse opleidingen grondiger is geaccentueerd (vgl ) Geografische spreiding van de beroepsactiviteiten in Vlaanderen Voor deze gegevens wordt verwezen naar de SERV Geografische spreiding van het opleidingsaanbod in Vlaanderen Van de vijf instellingen die de optie licentiaat-vertaler organiseren, bevinden er zich twee te Brussel, twee in Antwerpen en één in Gent: Brussel Departement Toegepaste Taalkunde, Erasmushogeschool, Trierstraat 84, 1040 Brussel Departement Toegepaste Taalkunde, Hogeschool voor Wetenschap en Kunst, Koningsstraat 336, 1030 Brussel Antwerpen Hoger Instituut voor Vertalers en Tolken, Hogeschool Antwerpen, Schildersstraat 41, 2000 Antwerpen Departement Vertalers en Tolken, Katholieke Vlaamse Hogeschool, Sint- Andriesstraat 2, 2000 Antwerpen Gent Departement Toegepaste Taalkunde, Mercatorhogeschool, Brusselsepoortstraat 93, 9000 Gent

15 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER Infrastructuur ter beschikking van de vertalersopleiding in de vijf instellingen Erasmus Dept. TT HWK Dept. TT HA HIVT KVH Dept. VT Mercator Dept. TT Gebouwen aantal m */ * * lokalen > 100 zitplaatsen lokalen < 100 zitplaatsen Specifieke infrastructuur talenpractica converstatielokalen PC- & multimedialokalen ondertitelingslokalen Bibliotheek volumes (boeken) ** * * departement ** hogeschool *** andere dan talenpractica die ook converteerbaar zijn tot conversatielokalen (Nota: de tolkinfrastructuur wordt in dit overzicht niet opgenomen; zie opleidingsprofiel licentiaat-tolk) Kwantitatieve beschrijving van het totaal aantal studenten in de optie licentiaat-vertaler (Aademiejaar 1995-'96) Aantallen en geslacht per studiejaar Eerste kandidatuur* Tweede kandidatuur* Eerste licentie Tweede licentie M V T M V T M V T M V T * In de kandidaturen is er geen uitsplitsing vertalers versus tolken.

16 8 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER Geboortejaar en geslacht (studenten ) Belgische studenten Buitenlandse studenten M V T M V T 1964 en vroeger en later Kwantitatieve beschrijving van de eerstejaarsstudenten In het jaar voorafgaand aan hun inschrijving als eerstejaars in 1995-'96, waren 439 van de 1498 studenten ingeschreven als student in het hoger onderwijs, dit is 29,3%. Bijna één derde had dus al hoger onderwijservaring, verdeeld over twee derde HOBU (288 studenten, onder wie uiteraard de bissers) en één derde universitair onderwijs (151) studenten kwamen rechtsreeks uit het secundair onderwijs (dit is 65%); 86 studenten hadden nog een andere voorgeschiedenis. (Gegevens toegeleverd door DVO.) Studieresultaten van de eerstejaars Uit gegevens van de hogescholen zelf blijkt dat er in 1995-'96 initieel 1537œ eerstejaars waren ingeschreven, van wie 431 studenten slaagden in de eerste examenperiode, en 227 in de tweede examenperiode. In het totaal slaagden dus 658 eerstejaars, dit is 43% van de initieel ingeschrevenen.

17 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER Reële studieduur De voorgeschreven duur van de opleiding (kandidaturen én licenties) is vier jaar. In principe betekent dit dat de normstudent die in 1995 afstudeerde in 1973 geboren is. Uit onderstaande tabel blijkt in hoeverre dit overeenstemt met de werkelijkheid. Totaal 569 Geboortejaar 1967 en vroeger (= 15,8%) (= 30,2%) > (= 42,5%) Uit de gegevens blijkt dat van ruim 40% van de afgestudeerden kan worden aangenomen dat zij de twee cycli inderdaad in vier jaar hebben afgewerkt. Ongeveer 30% blijkt er vijf jaar over te hebben gedaan, of is een jaar later gestart. De overige 30% hebben er langer dan vijf jaar over gedaan, of zijn later dan hun negentiende aan de studie begonnen. Wegens diverse complicerende factoren gaat het hier maar om voorzichtige indicaties Inhoudelijke profilering van de opleiding in binnen- en buitenland De academische vertalersopleidingen blijken in hun curricula over het algemeen aandacht te besteden aan volgende componenten: competentie in de vreemde taal (vreemde taalverwerving of vervolmaking) competentie in de moedertaal (vervolmaking van de moedertaal) vertaalkundige en vertaalwetenschappelijke competentie (het bijbrengen van de specifieke vertaaltechnieken en het verwerven van inzicht in het vertaalproces, inclusief aspecten van terminologie en lexicologie) cultuurwetenschappelijke competentie (algemene ondersteunende kennis enerzijds en kennis van de socio-culturele context (in de ruimste zin) van de bestudeerde talen anderzijds) In de opleidingen die als postgraduate studie zijn opgevat, zal meestal een grondige voorkennis van de te gebruiken talen vereist worden, zodat de componenten 1 en 2 er wegvallen of minder uitgebreid zullen zijn. In alle vier de componenten wordt een zeer hoog niveau nagestreefd. In sommige buitenlandse curricula is de component wetenschappelijke vorming explicieter benadrukt dan in de Vlaamse, die deze component grondiger integreert. Op te merken valt dat een aantal buitenlandse universiteiten recentelijk vertalersen tolkenopleidingen hebben opgericht die in dat opzicht het Vlaamse curriculum als model hebben verkozen.

18 10 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER 2.3 Verantwoording van de optie Uit de gegevens in het document "Beroepsprofielen van de Vertaalkundigen", en de daarbij horende enquête, blijkt dat er in de beroepenwereld een behoefte is aan academisch geschoolde krachten die op hoog niveau, en veelal in een internationaal kader, aan talige en meertalige communicatie kunnen doen. Dat de opleiding tot licentiaat-vertaler aan een dergelijke behoefte voldoet, blijkt uit het feit dat de tewerkstellingsgraad van de afgestudeerden hoog is (slechts 2,3% van de geënquêteerden meldt zich als werkloos en werkzoekend), waarbij de meerderheid van die afgestudeerden inderdaad taken vervult die onder de noemer van hoogwaardige (meer)talige communicatie vallen. Dat betekent dat van hen, zowel receptief als productief, een zeer hoge graad van accuraatheid wordt verwacht, en verder een grote vlotheid en grote taalrijkdom. Zij moeten ook in staat zijn om zich op een zelfstandige manier in steeds weer nieuwe domeinen in te werken. De andere academische opleidingen met talig karakter (zoals licentiaat germaanse/romaanse talen en literatuur) zijn vooral linguïstisch-literair en theoretisch gericht en bereiden daardoor minder voor op het bedrijfsleven, die de grootste afnemer is van licentiaten vertaler. De opleidingen van één cyclus met talig karakter (zoals secretariaatsbeheer, optie zakelijk vertalen) zijn wel toegespitst op het bedrijfsleven maar geven geen brede academische vorming en evenmin een grondige vorming in de vertaalwetenschap. Aan hun afgestudeerden worden niet dezelfde eisen gesteld qua accuraatheid, vlotheid, taalrijkdom en transferbekwaamheid. De opleiding tot licentiaat-vertaler beantwoordt dus aan een specifieke behoefte op de arbeidsmarkt, en die behoefte blijkt ook groot te zijn.

19 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER 11 HOOFDRUBRIEK 3 HET OPLEIDINGSPROFIEL 3.1 Exacte benaming Het hier beschreven opleidingsprofiel is dat van de "licentiaat-vertaler", een optie binnen de opleiding "vertaalkunde", die behoort tot het studiegebied "toegepaste taalkunde". 3.2 Globale omschrijving De opleiding tot licentiaat-vertaler is een opleiding van Niveau 5 (SEDOC-normering) waarin polyvalente algemene vorming en een specifieke training tot (meer)talig communicatie-expert hand in hand gaan. De specifieke training moet ertoe leiden dat de student gesproken en geschreven teksten van algemene en gespecialiseerde aard, in de vreemde taal en in de moedertaal, feilloos kan begrijpen en duiden binnen hun ruimere context; en dat hij dergelijke teksten ook zelf accuraat, vlot en snel kan produceren; bovendien moet hij in staat zijn dergelijke (inzonderheid: geschreven) teksten op geschikte wijze van een bron- naar een doeltaal om te zetten. De afgestudeerde moet in staat zijn die werkzaamheden op een autonome manier te verrichten. Hij moet tevens op zijn terrein aan toegepast wetenschappelijk onderzoek kunnen doen (de toegang tot de doctoraatsopleiding werd recent versoepeld). Deze doelstelling kan enkel worden bereikt als in de opleiding grote aandacht wordt besteed aan de grondige beheersing van de vreemde en de moedertaal, aan een grondige kennis van toegepaste taal-, tekst- en vertaalwetenschap, aan het snel en kritisch identificeren en gebruiken van de heuristische hulpmiddelen, aan de ontwikkeling van een brede algemene kennis, en aan het verwerven van inzicht in de cultuur en instellingen van de belangrijkste landen waar de betrokken talen worden gesproken. De belangrijkste attitudes die de student daarbij moet verwerven zijn die van kritisch-wetenschappelijke ingesteldheid, belangstelling voor de internationale dimensie, zin voor analyse en synthese, accuratesse en snelheid, leergierigheid, zin voor zelfstandigheid en initiatief, stressbestendigheid en goede contactuele eigenschappen. Een aantal van die attitudes zijn, benevens andere, ook relevant voor de persoonsvorming (vgl. 3.4 infra). De licentiaat-vertaler moet op een autonome manier kunnen functioneren, als zelfstandige of in loondienst, zowel als telewerker als in de context van een kan-toor. Hij moet de uitgebreide technologische en heuristische hulpmiddelen die eigen zijn aan het beroep doelmatig kunnen gebruiken.

20 12 O PLEIDINGSPROFIEL LICENTIAAT-VERTALER 3.3 Beroepsgericht opleidingsprofiel Het Beroepsprofiel als uitgangspunt Het hier beschreven opleidingsprofiel gaat uit van het Beroepsprofiel van de Licentiaat Vertaler zoals beschreven in het document "Beroepsprofielen van de Vertaalkundigen" Relatie Beroepsprofiel - beroepsgericht opleidingsprofiel Het Beroepsprofiel benoemt één typefunctie, de (meer)talige communicatie, die in de opleiding kan vertaald worden naar drie functionele gehelen: de communicatie in de vreemde taal de communicatie in de moedertaal het (schriftelijk) omzetten van de ene taal in de andere taal BEROEPSPROFIEL typefunctie (meer)talige communicatie OPLEIDINGSPROFIEL functionele gehelen FG1 communicatie in de vreemde taal FG2 communicatie in de moedertaal FG3 schriftelijk omzetten van de ene taal in de andere De taken die het Beroepsprofiel per deelfunctie opgeeft, zijn in elk van de drie functionele gehelen op hun eigen manier relevant en vergen verwante basiscompetenties. Toch zijn er per functioneel geheel andere accenten. Belangrijke opmerkingen De beschrijving die volgt is sterk analytisch. Het is NIET de bedoeling dat aan de hieronder geïdentificieerde "onderdelen" telkens één afzonderlijk opleidingsonderdeel zou moeten beantwoorden in een concreet opleidingsprogramma. Het zal integendeel vaak mogelijke en wenselijk zijn om elementen uit verschillende "onderdelen" in één opleidingsonderdeel te integreren. Het is niet uitgesloten dat er kleine accentverschuivingen optreden afhankelijk van de vreemde taal; zo kunnen de eisen inzake "culturele duiding" (o.a. V2 en V5 infra) hoger gesteld worden in het geval van talen met een cultuur verwant aan die van het Nederlands dan aan talen die in die betekenis exotischer zijn; enzovoort Functioneel geheel "communicatie in de vreemde taal" Het Beroepsprofiel onderscheidt de deelfuncties "voorbereiding", "research", "creatie" en "afwerking". In het functioneel geheel "communicatie in de vreemde taal" beantwoorden aan die deelfuncties vier onderdelen: tekstbegrip, documentatietechniek en onderzoek, spreek- en schrijfvaardigheid, eindredactie. Per "onderdeel" moet de opleiding voorzien in het aanleren van een aantal "vaardigheden waarvoor telkens ondersteunende kennis en bepaalde attitudes vereist zijn of moeten worden bijgebracht, en waarvoor telkens ook contextgegevens kunnen worden gespecificeerd. Het Beroepsprofiel onderscheidt een relatief gering aantal "taken"; in onderstaand opleidingsprofiel zijn ze omgewerkt naar een uitgebreider aantal vaardigheden, wat in overeenstemming is met de gevraagde analytische procedure.

STUDIE 86 OPLEIDINGSPROFIEL. nautische wetenschappen

STUDIE 86 OPLEIDINGSPROFIEL. nautische wetenschappen STUDIE 86 OPLEIDINGSPROFIEL nautische wetenschappen OPLEIDINGSPROFIEL nautische wetenschappen studiegebied : industriële wetenschappen & technologie basisopleiding : 1C nautische wetenschappen (opleiding

Nadere informatie

STUDIE 37 BEROEPSPROFIEL. vertaalkundige vertaler-tolk (m/v)

STUDIE 37 BEROEPSPROFIEL. vertaalkundige vertaler-tolk (m/v) STUDIE 37 BEROEPSPROFIEL vertaalkundige vertaler-tolk (m/v) BEROEPSPROFIEL vertaalkundige vertaler-tolk (m/v) sector : toegepaste taalkunde studiegebied : toegepaste taalkunde opties : vertaler, tolk beroep

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

Master in het vertalen

Master in het vertalen BRUSSEL t Master in het vertalen Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Educatief Professioneel (EDUP) - C1

Educatief Professioneel (EDUP) - C1 Educatief Professioneel (EDUP) - C1 Voor wie? Voor hogeropgeleide volwassenen (18+) die willen functioneren in een uitdagende kennis- of communicatiegerichte functie: in het hoger onderwijs, als docent

Nadere informatie

Profiel Professionele Taalvaardigheid

Profiel Professionele Taalvaardigheid Profiel Professionele Taalvaardigheid PPT Het Profiel Professionele Taalvaardigheid omvat de taalvaardigheid die nodig is om professioneel in het Nederlands te functioneren en is in de eerste plaats gericht

Nadere informatie

Profiel Academische Taalvaardigheid PAT

Profiel Academische Taalvaardigheid PAT Het Profiel Academische Taalvaardigheid omvat de taalvaardigheid die nodig is om op academisch niveau het Nederlands te functioneren en is de eerste plaats gericht op formele communicatie. Dit profiel

Nadere informatie

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde graad ASO, Duits als tweede moderne vreemde taal kan worden

Nadere informatie

Nederlands Genootschap van Tolken en Vertalers

Nederlands Genootschap van Tolken en Vertalers Nederlands Genootschap van Tolken en Vertalers U zoekt een tolk of vertaler... a die exact verwoordt wat u wilt zeggen. a die de taal van uw doelgroep tot in de finesses beheerst. a die voor u klaarstaat

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Opleiding Initiatie Bibliotheek-, Documentatie- en Informatiekunde BO BD 001 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 15 Inhoud

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zitting 2008-2009 25 maart 2009 ONTWERP VAN DECREET betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zie: 2158 (2008-2009) Nr. 1: Ontwerp van decreet 5571 OND 2 AMENDEMENT Nr. 1 Artikel 7 In a), tweede

Nadere informatie

N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S. over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT

N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S. over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT (bekrachtigd door de Hoge Raad voor de Zelfstandigen

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

FISCAAL RECHT KENNIS PRAKTIJK INNOVATIE IMPLEMENTATIE

FISCAAL RECHT KENNIS PRAKTIJK INNOVATIE IMPLEMENTATIE ACADEMISCH PROGRAMMA POSTGRADUAAT FISCAAL RECHT KENNIS PRAKTIJK INNOVATIE IMPLEMENTATIE INHOUD POSTGRADUAAT FISCAAL RECHT MODULE FISCALE RECHTSVAKKEN Pagina 2 tot 7 POSTGRADUAAT FISCAAL RECHT SUMMERSCHOOL

Nadere informatie

STUDIEGEBIED Handelswetenschappen en bedrijfskunde

STUDIEGEBIED Handelswetenschappen en bedrijfskunde STUDIEGEBIED Handelswetenschappen en bedrijfskunde Hoger Beroepsonderwijs Modulaire opleiding Gids BO HB 003 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 17 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004 B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003 Academiejaar 2003-2004 Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap departement Onderwijs Inhoudsopgave Hoger onderwijs

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad)

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren 1 De leerlingen kunnen op structurerend niveau luisteren naar uiteenzettingen en probleemstellingen

Nadere informatie

STUDIE 46 OPLEIDINGSPROFIEL. elektromechanica algemeen

STUDIE 46 OPLEIDINGSPROFIEL. elektromechanica algemeen STUDIE 46 OPLEIDINGSPROFIEL elektromechanica algemeen bedrijfsmechanisatie elektromechanisatie klimatisatie medische instrumentatie meet- en regeltechniek onderhoudstechnieken OPLEIDINGSPROFIEL elektromechanica

Nadere informatie

BA 1 NTC Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 vaktitel vakcode 7 collegewekeweken. tentamen. schriftelijk. schriftelijk. tentamen. tentamen.

BA 1 NTC Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 vaktitel vakcode 7 collegewekeweken. tentamen. schriftelijk. schriftelijk. tentamen. tentamen. BIJLAGE 1 Toetsplan Bacheloropleiding Nederlandse Taal en Cultuur 2014-2015 BA 1 NTC Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 7 collegewekeweken 3 toetsweken 7 college- blok 1 weken blok 2 weken blok 3 Academisch schrijven

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie BRUSSEL t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575-LLP-1-2011-1-CH- ERASMUS-EMCR OVEREENKOMST NR. 2011-3648 / 001-001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

STUDIE 112 OPLEIDINGSPROFIEL. industrieel ingenieur textiel

STUDIE 112 OPLEIDINGSPROFIEL. industrieel ingenieur textiel STUDIE 112 OPLEIDINGSPROFIEL industrieel ingenieur textiel OPLEIDINGSPROFIEL industrieel ingenieur textiel studiegebied basisopleiding graad : industriële wetenschappen & technologie : tweede cyclus textiel

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Uw Partner in Vertaaldiensten

Uw Partner in Vertaaldiensten Uw Partner in Vertaaldiensten Wat kan DaVinci Vertalingen voor u betekenen? DaVinci Vertalingen is een vooruitstrevend en internationaal opererend vertaalbureau dat voor het bedrijfsleven en overheden

Nadere informatie

STUDIE 67 OPLEIDINGSPROFIEL. landbouw en biotechnologie (1C)

STUDIE 67 OPLEIDINGSPROFIEL. landbouw en biotechnologie (1C) STUDIE 67 OPLEIDINGSPROFIEL landbouw en biotechnologie (1C) OPLEIDINGSPROFIEL landbouw & biotechnologie (1C) sector studiegebied opleiding beroep : land- en tuinbouw : biotechniek : kandidaat industrieel

Nadere informatie

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Algemene Raad 20 december 2012 AR-AR-ADV-010 Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219 42 99

Nadere informatie

STUDIEGEBIED HANDEL (bso)

STUDIEGEBIED HANDEL (bso) (bso) Tweede graad... Kantoor Derde graad Kantoor Kantooradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) Studierichting Kantoor de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Interesse voor werken met

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015 FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 2013 College voor Examens, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

ADVIES. Raad Volwassenenonderwijs. 28 juni 2005 RVOL/MDR/ADV/017

ADVIES. Raad Volwassenenonderwijs. 28 juni 2005 RVOL/MDR/ADV/017 ADVIES Raad Volwassenenonderwijs 28 juni 2005 RVOL/MDR/ADV/017 Advies over modulaire opleidingen in de studiegebieden Talen en NT2 van het secundair OSP, in uitvoering van artikel 15 van het decreet volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Bijlage 1. Diplomavoorwaarden (koppeling diploma - administratief niveau)

Bijlage 1. Diplomavoorwaarden (koppeling diploma - administratief niveau) Bijlage 1. Diplomavoorwaarden (koppeling diploma - administratief niveau) 1. De volgende diploma's en getuigschriften worden, naargelang van het administratieve niveau, in aanmerking genomen voor aanwerving:

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

STUDIE 153 OPLEIDINGSPROFIEL. Automechanica

STUDIE 153 OPLEIDINGSPROFIEL. Automechanica STUDIE 153 OPLEIDINGSPROFIEL Automechanica OPLEIDINGSPROFIEL Automechanica studiegebied : industriële wetenschappen en opleiding optie sector technologie : mechanica : automechanica : metaal-elektriciteit-kunststoffen

Nadere informatie

Activiteiten ter verbetering van de. maatschappelijke rol van de Vlaams- Belgische Gebarentaal met het oog op. een grotere integratie van (vroeg)doven

Activiteiten ter verbetering van de. maatschappelijke rol van de Vlaams- Belgische Gebarentaal met het oog op. een grotere integratie van (vroeg)doven Activiteiten ter verbetering van de maatschappelijke rol van de Vlaams- Belgische Gebarentaal met het oog op een grotere integratie van (vroeg)doven in de horende maatschappij: actieplan. April 1998 Auteurs

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Telefonist-receptionist BO HA 004 Pagina 1 van 11 Inhoud 1 Opleiding...3 1.1 Relatie

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie Uittreksel uit het visitatierapport biomedische laboratoriumtechnologie voedings- en dieetkunde, 15 december 2008 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575-LLP-1-2011-1-CH- ERASMUS-EMCR OVEREENKOMST NR. 2011-3648 / 001-001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek ANTWERPEN t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Master in de journalistiek De master in de journalistiek vormt kritische journalisten die klaar zijn voor de arbeidsmarkt. De weloverwogen

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat.

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. A. LEER EN TOETSPLAN DUITS Onderwerp: Leesvaardigheid De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven

Nadere informatie

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen 1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen Wanneer je als student in het hoger onderwijs de opdracht krijgt om te zoeken naar wetenschappelijke informatie heb je de keuze uit verschillende informatiebronnen.

Nadere informatie

Master in het vertalen

Master in het vertalen ANTWERPEN t Master in het vertalen Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands Academisch Nederlands Toegepaste Taalkunde (TTK) Dr. Uus (Eugenia) Knops Probleem Toenemende kloof mbt taalvaardigheid (vooral schrijfvaardigheid) Nederlands tussen instroom - uitstroom / markteisen Gebrek

Nadere informatie

Coach Profession Profile

Coach Profession Profile Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Profession Profile AUTEUR PROF. DR. HELMUT DIGEL / PROF. DR. ANSGAR THIEL VERTALING PUT K. INSTITUUT Katholieke Universiteit

Nadere informatie

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE EEN KIJK VAN ONDERUIT Prof.dr. Rita Godyns, decaan Faculteit Toegepaste Taalkunde Hogeschool Gent Universiteit Gent Overzicht: situering van de opleiding het visitatieproces

Nadere informatie

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen 7 Juli 2010 Stéphane THYS Coördinator Opzet van de presentatie Studenten in wetenschappelijke

Nadere informatie

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN REGELS VOOR HET SCHRIJVEN EN BEOORDELEN VAN BACHELORSCRIPTIES BIJ KUNST- EN CULTUURWETENSCHAPPEN (tot 1 september 2015 geldt dit reglement ook voor de BA Religiewetenschappen)

Nadere informatie

Common European Framework of Reference (CEFR)

Common European Framework of Reference (CEFR) Common European Framework of Reference (CEFR) Niveaus van taalvaardigheid volgens de Raad van Europa De doelstellingen van de algemene taaltrainingen omschrijven we volgens het Europese gemeenschappelijke

Nadere informatie

Publicatie KB omtrent zorgkundige

Publicatie KB omtrent zorgkundige Publicatie KB omtrent zorgkundige Op 3 februari 2006 verscheen in het Staatsblad het KB van 12 januari 2006 omtrent de verpleegkundige activiteiten die zorgkundigen mogen uitvoeren en de voorwaarden waaronder

Nadere informatie

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info?

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info? Praktische informatie > Hoe lang duurt de opleiding? De colleges starten op 19 september 2006 en eindigen op 11 mei 2007. Ze kunnen plaatsvinden elke werkdag tussen 8u30 en 19u30. > Wanneer zijn de examens?

Nadere informatie

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba Intensieve zorgen en spoedgevallenzorg 06 Situering van de opleiding 08 Curricula 09 Individueel traject

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME Opleiding Medewerker reisbureau/touroperator BO TO 003 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 20 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september

Nadere informatie

Curriculum vitae. NILS VANBELLINGEN Steinentorstrasse 18/ 16 4051 Basel (Zwitserland) Tel.: + 41 79 912 3773 E-Mail: nilsvanbellingen@hotmail.

Curriculum vitae. NILS VANBELLINGEN Steinentorstrasse 18/ 16 4051 Basel (Zwitserland) Tel.: + 41 79 912 3773 E-Mail: nilsvanbellingen@hotmail. NILS VANBELLINGEN Steinentorstrasse 18/ 16 4051 Basel (Zwitserland) Tel.: + 41 79 912 3773 E-Mail: nilsvanbellingen@hotmail.com Curriculum vitae Persoonlijke gegevens Geburtsdatum 24 oktober 1979 Geburtsort

Nadere informatie

ANTWERPEN t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

ANTWERPEN t. Master in het tolken. Faculteit Letteren ANTWERPEN t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes.

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes. Voor alle leraren Nederlands 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden:, procedures/strategieën en attitudes. 1 Luisteren 1e graad 2e graad 3e graad uiteenzetting leerstofonderdeel

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Beoordeling Stage 2 Code: ST2

Beoordeling Stage 2 Code: ST2 Beoordeling Stage 2 Code: ST2 Student: Saskia Geurds Cijfer docentbegeleider: Studentnummer: 2143427 7 Docentbegeleider: Marieke van Willigen Praktijkbegeleider: Renee Brouwer Cijfer praktijkbegeleider:

Nadere informatie

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur De sjabloon van het aanvraagdossier

Nadere informatie

STUDIEGEBIED NEDERLANDS TWEEDE TAAL

STUDIEGEBIED NEDERLANDS TWEEDE TAAL Vlaamse Onderwijsraad Raad Levenslang en Levensbreed Leren Kunstlaan 6 bus 6 26 februari 2008 1210 Brussel RLLL/ET/ADV/005bijl15 STUDIEGEBIED NEDERLANDS TWEEDE TAAL Opleiding NT2 Professioneel Juridisch

Nadere informatie

Beoordeling Stage 2 Code: ST2

Beoordeling Stage 2 Code: ST2 Beoordeling Stage 2 Code: ST2 Student: Suzanne Huig Cijfer docentbegeleider: Studentnummer: 2134154 8 Docentbegeleider: Joop leuren Praktijkbegeleider: Rob van Trier Cijfer praktijkbegeleider: Stageperiode:

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Deskundige (m/v)

Functiebeschrijving: Deskundige (m/v) Functiebeschrijving: Deskundige (m/v) Graad Deskundige (m/v) Functietitel Bedrijfseconomisch Deskundige (m/v) Doelstelling van de functie Als bedrijfseconomisch deskundige geeft u mee dagelijkse leiding

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde Luisteren - kwalitatieve niveaucriteria en zinsbouw tempo en articulatie Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben o.a. betrekking op zeer betrekking op betrekking op betrekking

Nadere informatie

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs standpunt Vlaamse Hogescholenraad 17 maart 2010 Algemeen De VLHORA is tevreden dat de instellingen, die in eerste instantie verantwoordelijkheid dragen voor

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575 LLP 1 2011 1 CH ERASMUS EMCR OVEREENKOMST NR. 2011 3648 / 001 001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

Kennisname : Bibliotheekassistent dienstleider BENAMING VAN DE FUNCTIE : NIVEAU : FUNCTIONELE LOOPBAAN : Datum : Functionaris :...

Kennisname : Bibliotheekassistent dienstleider BENAMING VAN DE FUNCTIE : NIVEAU : FUNCTIONELE LOOPBAAN : Datum : Functionaris :... BENAMING VAN DE FUNCTIE : GRAAD : NIVEAU : FUNCTIONELE LOOPBAAN : Bibliotheekassistent dienstleider Deskundige B B1-B3 AFDELING : DIENST : Bibliotheek Bibliotheek Kennisname : Datum : Functionaris :...

Nadere informatie

STUDIE 160 OPLEIDINGSPROFIEL. Opleiding elektriciteit Optie elektriciteit

STUDIE 160 OPLEIDINGSPROFIEL. Opleiding elektriciteit Optie elektriciteit STUDIE 160 OPLEIDINGSPROFIEL Opleiding elektriciteit Optie elektriciteit OPLEIDINGSPROFIEL elektriciteit studiegebied : industriële wetenschappen en technologie opleiding : elektriciteit optie : elektricteit

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie 25 augustus 2010 Artikel 1: Algemene doelstellingen De bachelorscriptie is een bijzondere

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Visie en accenten leerplan Frans BaO 1 De eerste stappen zetten - Basiswoordenschat

Nadere informatie

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt!

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt! leerlijnen Engels Voorwoord Mondomijn is een innovatieve, integrale samenwerking tussen Qliq primair onderwijs en Korein Kinderplein. Samen bieden we een eigentijdse vorm van onderwijs en kinderopvang.

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2016 Opleidingsspecifiek deel: Masteropleiding: Neerlandistiek Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel 7.13 van de Wet

Nadere informatie

identificeert de betekenis van woorden en de verbanden ertussen.

identificeert de betekenis van woorden en de verbanden ertussen. 1 Geschreven boodschappen verwerken neemt geschreven boodschappen door om inzicht te krijgen in de structuur en de inhoud. Hij identificeert de tekstsoort en vertaalproblemen zodat hij zijn vertaalstrategie

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie ANTWERPEN t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

COMMUNICATIE IN VREEMDE TALEN

COMMUNICATIE IN VREEMDE TALEN Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs COMMUNICATIE IN VREEMDE TALEN Op het einde van de

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

STUDIE 53 OPLEIDINGSPROFIEL. logopedie

STUDIE 53 OPLEIDINGSPROFIEL. logopedie STUDIE 53 OPLEIDINGSPROFIEL logopedie OPLEIDINGSPROFIEL logopedie sector : gezondheidszorg studiegebied : gezondheidszorg opleiding : logopedie en audiologie Werkgroep opleidingsprofielen van de Vlaamse

Nadere informatie

Het Vlaamse kwalificatieraamwerk. Internationaal seminarie 30 november 2009 Rita Dunon

Het Vlaamse kwalificatieraamwerk. Internationaal seminarie 30 november 2009 Rita Dunon Het Vlaamse kwalificatieraamwerk Internationaal seminarie 30 november 2009 Rita Dunon Inhoud Doelstellingen Raamwerk Niveaudescriptoren Kwalificaties Ontwikkelproces Ervaringen Uitdagingen Doelstellingen

Nadere informatie

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS M.H.O. OP TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur Dit sjabloon met richtlijnen

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

DECREET. betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap

DECREET. betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap HOOFDSTUK I Inleidende bepalingen Artikel 1 Dit

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis Kennisbasis Duits 8 juli 2009 Thema Categorie/kernconcept Omschrijving van de categorie / het kernconcept De student 1. Taalvaardigheden 1.1 De vaardigheden 1.1.1 beheerst de kijkvaardigheid en de luistervaardigheid

Nadere informatie