Beslissingen omtrent het levenseinde

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beslissingen omtrent het levenseinde"

Transcriptie

1 Beslissingen omtrent het levenseinde

2 Heb je er al over nagedacht?

3 Als ik mijn vrouw niet meer herken, wil ik euthanasie (Etienne Vermeersch) Dit is volgens de wet onmogelijk! als ik mijn vrouw niet meer herken = WILSONBEKWAAM

4 Je kan niet goed meer slikken, we zullen een buisje plaatsen om je te eten en te drinken te geven. (arts) Als patiënt kan je dit weigeren! Een arts moet jouw toestemming hebben om een behandeling op te starten en je kan een behandeling dus ook weigeren, zelfs al is deze genezend of levensverlengend

5 Je (demente) mama kan niet zo goed meer slikken, we zullen een buisje plaatsen om haar te eten en te drinken te geven. (arts) Kan je dit weigeren? Negatieve wilsverklaring Vertrouwenspersoon Wettelijke vertegenwoordiger Door jou aangeduid Familielid Betrokken zorgverstrekker

6 Als ik tegen een boom rijd en in coma lig, mogen ze de stekker uittrekken. Enkel mogelijk in geval van de aanwezigheid van een wilsverklaring euthanasie

7 Ik ben nu 95 jaar, blind, bijna doof en ik kan niet meer stappen het hoeft voor mij niet meer... Euthanasie?

8 Over welke wetten gaat het? Wet op de patiëntenrechten. Wet op de palliatieve zorg Euthanasiewet

9 WETTEN en FORMULIEREN

10 3 WETTEN 1)Wet op PATIENTENRECHTEN 2)Wet betreffende PALLIATIEVE ZORG 3)EUTHANASIEWET

11 Wet op PATIENTENRECHTEN geldt voor gans uw leven vanaf de meerderjarigheid maar zeker voor levenseinde nl.. door weigeren/stoppen van behandeling + ev. opmaak van negatieve wilsverklaring waarbij de P steeds recht heeft op de best mogelijke zorg

12 Wet betreffende PALLIATIEVE ZORG Geeft aan iedereen het RECHT de diagnose en prognose van zijn ziekte te kennen en de mogelijkheden van palliatieve zorgen TIJDIG te weten te komen

13 EUTHANASIEWET = levensbeëindiging op verzoek van de P door een arts wordt wettelijk aanvaard Voorwaarden: -meerderjarig -wilsbekwaam -ondraaglijk lijden -schriftelijk -medisch uitzichtloos (terminaal><niet-terminaal) terminaal)

14 PERSOONLIJKE ERVARING Papa:negatieve wilsverklaring en RWS Mama: NIETS -PEG sonde? -coma:hospitalisatie? -stopzetten zuurstoftoediening

15 3 belangrijke BEGRIPPEN 1)schriftelijk verzoek 2)voorafgaande wilsverklaring 3)voorafgaande negatieve wilsverklaring

16 SCHRIFTELIJK VERZOEK=euthanasieverzoek Voorwaarden:meerderjarig/wilsbekwaam wilsbekwaam/ schriftelijk/ongeneeslijke aandoening/ondraaglijk lijden Verplicht consult 2 arts 2 bij terminale P Verplicht 3 arts 3 bij niet-terminaal terminaal lijden P en wachttijd van 1 maand

17 VOORAFGAANDE WILSVERKLARING Enkel bij onomkeerbaar coma(ongneeslijke ongneeslijke ziekte/ongeval) Slechts 5 jaar geldig(hernieuwen!) Vanaf 01/09/2008 ook te registreren in gemeentehuis 2 getuigen en ev. vertrouwenspersoon Bedwongen via federale databank of vertrouwenspersoon Raadpleging 2 arts2

18 NEGATIEVE WILSVERKLARING Voorbeeld in boekje Veel mogelijkheden ivm vocht/voeding/operatie/hospitalisatie 1 exemplaar aan vertegenwoordiger en 1 aan behandelende (huis)arts Blijft altijd van kracht tot herroepen!

19 Vroegtijdige zorgplanning Nadenken en beslissingen nemen over je toekomstige medische zorg en behandeling

20 Inge over haar vader Erik

21 De wilsverklaring Je eigen wensen op papier Een benoemde vertegenwoordiger die spreekt in jouw plaats, in jouw naam Een wettelijke vertegenwoordiger

22 De huisarts als adviseur Kent je medische situatie het best De meest geschikte persoon om over jouw toekomstige zorg te helpen beslissen en om erover te waken dat met jouw wensen rekening wordt gehouden.

23 Praat er over met je familie en geliefden. Enkel zo kunnen zij weten wat jij wenst. Zet je wensen samen met hen op papier, niet alleen op het vlak van levenseinde, maar ook omtrent orgaandonatie en begrafenis.

24 Palliatieve zorg Palliatieve zorg is alles wat nog dient gedaan te worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden (Cicely Saunders)

25 Meer dan stervensbegeleiding Supportieve zorg Palliatieve zorg Terminale zorg

26 Palliatieve zorg Zorg voor een levenseinde in overeenstemming met de wensen van de patiënt Totaalzorg op fysisch, psychisch, sociaal en levensbeschouwelijk vlak

27 Wie doet wat? Thuiszorg / thuisvervangende zorg Palliatieve Netwerken Thuiszorgequipes Palliatieve referentieverpleegkundigen In instellingen In thuisverpleegkunde Dagcentrum Ziekenhuis Palliatieve Eenheid Palliatief Support Team

28 WAT KAN IK NOG BEPALEN?

29 ORGAANDONATIE Wet 13/07/1986:iedereen is potentiële donor tenzij verzet via rijksregister Praktisch moeilijk bij verzet familie Vanaf 14/06/2006:mogelijkheid zelf actief verklaring via rijksregister om conflicten te vermijden JA NEEN

30 TERAARDEBESTELLING Keuze:-crematie/begrafenis - bij crematie wat met as? -welke eredienst of filosofische overtuiging

31 SCHENKING LICHAAM AAN WETENSCHAP Zelf contact opnemen met universiteit naar keuze Handgeschreven testament met datum en handtekening en modaliteiten wat er nadien met lichaam moet gebeuren Kosten van overlijden en vervoer voor familie

32 MBL 1)stoppen van behandeling ) 2)niet opstarten van behandeling ) 44% 3)opdrijven van pijnstilling ) 4)levensbeëindiging zonder verzoek 3% 5)hulp bij zelfdoding ) 6euthanasie ) 2%

33 WAAR STERFT MEN? 74% overlijdt in een zorgomgeving 51% ZH 23%RVT Alhoewel de meeste mensen THUIS willen sterven!!!

34 Besluit Begin met de planning van je waardig levenseinde Verwar de 3 begrippen niet Spreek erover!! Met je behandelende arts,je gezin en je vertrouwenspersoon/vertegenwoordiger Te mogen sterven in comfort,vrede en met waardigheid is het mooiste geschenk dat je jezelf kan geven!!!

35 DANK U VOOR UW AANDACHT VEERLE en KATIE

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM???

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM??? Ik wil niet leven zoals een plant Als ik mijn familie niet meer ken, wil ik liever dood Ik wil niet afzien! Mijn broer denkt zus, en ik zo, wat moeten we nu doen? Hebben wij nu wel de juiste keuzes gemaakt?

Nadere informatie

6. Palliatieve zorg, vroegtijdige zorgplanning en euthanasie

6. Palliatieve zorg, vroegtijdige zorgplanning en euthanasie 6. Palliatieve zorg, vroegtijdige zorgplanning en euthanasie 6.1 Palliatieve zorg Palliatieve zorg is de totaalzorg voor mensen met een levensbedreigende aandoening bij wie geen genezende behandeling meer

Nadere informatie

13 november 2009. palliatieve geneeskunde VUB

13 november 2009. palliatieve geneeskunde VUB 13 november 2009 Het wettelijk kader van de levenseindebeslissingen Wim Distelmans MD MPH PhD palliatieve geneeskunde VUB zorg rond het levenseinde hele evolutie halve eeuw medische spitstechnologie veel

Nadere informatie

Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde. i n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n

Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde. i n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde i n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde 2 Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde 3 Inleiding

Nadere informatie

INFORMATIE BETREFFENDE EUTHANASIE, LEVENSTESTAMENT EN LEVENSEINDE.

INFORMATIE BETREFFENDE EUTHANASIE, LEVENSTESTAMENT EN LEVENSEINDE. INFORMATIE BETREFFENDE EUTHANASIE, LEVENSTESTAMENT EN LEVENSEINDE. Levenseinde. Levenstestament. Euthanasie. Wat als ik dement wordt? Wat als ik in een uitzichtloze toestand van lijden terechtkom? Wat

Nadere informatie

VERDUIDELIJKING WETGEVING ROND HET LEVENSEINDE

VERDUIDELIJKING WETGEVING ROND HET LEVENSEINDE VERDUIDELIJKING WETGEVING ROND HET LEVENSEINDE Alle wetteksten en/of documenten, beschreven in dit document zijn te downloaden op www.palliatieve.org > professionele gebruiker > wetgeving en documenten

Nadere informatie

Netwerk Palliatieve Zorg Zuid-Oost-Vlaanderen Zorgplanning, ook voor morgen

Netwerk Palliatieve Zorg Zuid-Oost-Vlaanderen Zorgplanning, ook voor morgen Het Leven Helpen VZW Netwerk Palliatieve Zorg Zuid-Oost-Vlaanderen Zorgplanning, ook voor morgen Waarover gaat het? De zekerheden van het leven: Geboorte Ziekte en gezondheid Sterven Plots overlijden,

Nadere informatie

Informatie over euthanasie

Informatie over euthanasie Informatie over euthanasie Inleiding Euthanasie is een onderwerp waar mensen heel verschillend over kunnen denken. Wat u van euthanasie vindt, hangt onder meer af van uw (religieuze) achtergrond, opvoeding,

Nadere informatie

INFORMATIEBUNDEL IN VERBAND

INFORMATIEBUNDEL IN VERBAND INFORMATIEBUNDEL IN VERBAND MET HET LEVENSEINDE 1/14 Colofon Samenstelling Inbreng gemeentelijke diensten T 016 85 30 20 Spoorwegstraat 6 3020 Herent www.herent.be Redactie Burgerzaken T 016 85 30 20 burgerzaken@herent.be

Nadere informatie

WILSVERKLARINGEN BETREFFENDE MIJN GEZONDHEIDSZORG EN MIJN LEVENSEINDE

WILSVERKLARINGEN BETREFFENDE MIJN GEZONDHEIDSZORG EN MIJN LEVENSEINDE WILSVERKLARINGEN BETREFFENDE MIJN GEZONDHEIDSZORG EN MIJN LEVENSEINDE Wilsverklaringen betreffende levenseinde 1/14 Toelichting bij het gebruik van de wilsverklaringen betreffende uw gezondheidszorg en

Nadere informatie

Wens. Wil. Wet. Over het levenseinde

Wens. Wil. Wet. Over het levenseinde Wens. Wil. Wet. Over het levenseinde Inhoud Recht op informatie 3 Wens. Wil. Wet. 5 Ik wil met mijn papieren in orde zijn 7 Ik ben bij mijn volle verstand en wil nù mee beslissen 8 Wat met behandelingen

Nadere informatie

Wilsverklaring invullen. Juridische informatie. Manu Keirse Hoogleraar Faculteit der Geneeskunde, KULeuven

Wilsverklaring invullen. Juridische informatie. Manu Keirse Hoogleraar Faculteit der Geneeskunde, KULeuven Wilsverklaring invullen Juridische informatie Manu Keirse Hoogleraar Faculteit der Geneeskunde, KULeuven Meer dan levenseinde Mijn gezondheidszorg Levenseinde Regelingen nadien zoals: afstaan organen,

Nadere informatie

Wilsverklaringen inzake mijn gezondheidszorg en mijn levenseinde

Wilsverklaringen inzake mijn gezondheidszorg en mijn levenseinde Wilsverklaringen inzake mijn gezondheidszorg en mijn levenseinde Mijn persoonlijke waarden en opvattingen Naast de uitdrukkelijke wilsverklaringen die volgen, wil ik dat altijd rekening wordt gehouden

Nadere informatie

Euthanasie en wilsverklaringen

Euthanasie en wilsverklaringen Euthanasie en wilsverklaringen Wetenschappelijke vergadering AZ Damiaan Oostende Woensdag 6 mei 2015 Ann Vandenbroucke geriater Levenseinde Inhoud : LEIF Levenseinde beslissingen Euthanasiewet - voorwaarden

Nadere informatie

Dr. Marc Desmet Palliatieve Dienst Virga Jesseziekenhuis Hasselt

Dr. Marc Desmet Palliatieve Dienst Virga Jesseziekenhuis Hasselt Dr. Marc Desmet Palliatieve Dienst Virga Jesseziekenhuis Hasselt Inhoud Codes Beperking Therapie Vroegtijdige zorgplanning (VZP) Wilsverklaringen Vertegenwoordiger / vertrouwenspersoon = middelen (geen

Nadere informatie

Samen kiezen voor een waardig levenseinde

Samen kiezen voor een waardig levenseinde Samen kiezen voor een waardig levenseinde VOORWOORD Kwaliteit geven aan je levenseinde is belangrijk. Via deze weg nodigen we je uit even stil te staan bij deze levensfase. Sterven maakt immers deel uit

Nadere informatie

Medische beslissingen aan het einde van het leven: een belangrijk gespreksonderwerp. Rozemarijn van Bruchem-Visser Internist ouderengeneeskunde

Medische beslissingen aan het einde van het leven: een belangrijk gespreksonderwerp. Rozemarijn van Bruchem-Visser Internist ouderengeneeskunde Medische beslissingen aan het einde van het leven: een belangrijk gespreksonderwerp Rozemarijn van Bruchem-Visser Internist ouderengeneeskunde Wat zegt de wet? Belangrijkste argument is wilsbekwaamheid

Nadere informatie

Keuzes rond het levenseinde. Miep de Putter Annemieke Delhaas Petra Blommendaal PTMN

Keuzes rond het levenseinde. Miep de Putter Annemieke Delhaas Petra Blommendaal PTMN Keuzes rond het levenseinde Miep de Putter Annemieke Delhaas Petra Blommendaal PTMN Palliatieteam midden nederland 24 uur/7 dagen per week telefonisch bereikbaar voor hulpverleners Allerlei disciplines

Nadere informatie

Zorg rond het levenseinde

Zorg rond het levenseinde Zorg rond het levenseinde informatiebrochure INHOUD Inleiding 4 De wet op de patiëntenrechten 5 Palliatieve zorg 7 Definitie van palliatieve zorgen 7 Palliatieve zorg in AZ Sint-Lucas Brugge 8 Medische

Nadere informatie

Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen?

Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen? Kunnen wij ook het laatste stuk van ons levenspad in eigen regie afleggen? Maaike Veldhuizen Arts palliatieve zorg in het Elkerliek ziekenhuis, palliatief consulent en SCEN arts Ingrid van Asseldonk, verpleegkundige

Nadere informatie

Nu denken aan dan Wegwijs in het web van wilsverklaringen rondom het levenseinde

Nu denken aan dan Wegwijs in het web van wilsverklaringen rondom het levenseinde Nu denken aan dan Wegwijs in het web van wilsverklaringen rondom het levenseinde Bekkevoort, 24 april 2015 Paul Schotsmans (i.s.m. Herman Nys, medisch recht KU Leuven) Wilsverklaring? Een wilsverklaring

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning bij de geriatrische patiënt

Vroegtijdige zorgplanning bij de geriatrische patiënt Vroegtijdige zorgplanning bij de geriatrische patiënt Onderzoekers: Sigrid Van Camp a, Ineke van Eechoud a, Dr. Ruth Piers a Stuurgroep: Prof. Dr. Nele Van Den Noortgate a, Prof. Mieke Grypdonck b, Prof.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie Onderdeel van de patiëntenbrochure Spreek tijdig over het levenseinde. - www.knmg.nl/spreken-over-levenseinde Achtergrondinformatie Hieronder leest u achtergrondinformatie die u kan helpen om het gesprek

Nadere informatie

REGISTRATIEDOCUMENT EUTHANASIE

REGISTRATIEDOCUMENT EUTHANASIE REGISTRATIEDOCUMENT EUTHANASIE Formulier bij aangetekend schrijven met ontvangstbewijs te zenden naar de Federale Controle- en Evaluatiecommissie voor de toepassing van de wet betreffende de euthanasie,

Nadere informatie

Wilsverklaring-wilsbeschikkinglevenstestament. Juridische aspecten Herman NYS

Wilsverklaring-wilsbeschikkinglevenstestament. Juridische aspecten Herman NYS Wilsverklaring-wilsbeschikkinglevenstestament Juridische aspecten Herman NYS Plan uiteenzetting Het begrippenkader De juridische duiding Het Belgisch recht (Tussentijdse) Besluiten Het begrippenkader Complexe

Nadere informatie

Woonzorgnetwerk Vincenthove vzw. WARME Zorg voor een menswaardig levenseinde (=vroegtijdige zorgplanning)

Woonzorgnetwerk Vincenthove vzw. WARME Zorg voor een menswaardig levenseinde (=vroegtijdige zorgplanning) Pagina 12 Woonzorgnetwerk Vincenthove vzw Inhoud brochure: WARME Zorg voor een menswaardig levenseinde (= vroegtijdige zorgplanning) Gedicht pag. 2 Warme Zorg voor een menswaardig levenseinde pag. 3 De

Nadere informatie

Samen kiezen voor een waardig levenseinde

Samen kiezen voor een waardig levenseinde Samen kiezen voor een waardig levenseinde Inhoud 1. Palliatieve zorg 4 2. Negatieve wilsverklaring 5 3. Voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie 5 4. Actueel verzoek om euthanasie 6 5. Verklaring

Nadere informatie

VISIE OVER LEVENSEINDE

VISIE OVER LEVENSEINDE VISIE OVER LEVENSEINDE VOORWOORD Eens het levenseinde in zicht is, komen er vaak veel vragen en emoties om de hoek kijken. Dit zowel bij de betrokkene als bij de familie en omgeving, zelfs bij de zorgverleners.

Nadere informatie

Voorafgaande zorgplanning en wilsverklaringen. Christophe Lemmens Advocaat Dewallens & partners Gastprofessor UAntwerpen

Voorafgaande zorgplanning en wilsverklaringen. Christophe Lemmens Advocaat Dewallens & partners Gastprofessor UAntwerpen Voorafgaande zorgplanning en wilsverklaringen Christophe Lemmens Advocaat Dewallens & partners Gastprofessor UAntwerpen 1 Overzicht Begrippenkader Positieve wilsverklaring Euthanasieverklaring Negatieve

Nadere informatie

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 00 Wilsverklaring Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 1 Hoe maak ik mijn wensen duidelijk in mijn laatste levensfase? In de laatste levensfase van zieke mensen moeten er moeilijke beslissingen

Nadere informatie

Het levenstestament. De regie zelf in handen houden. Wat is een levenstestament? Wat is het verschil met een gewoon testament?

Het levenstestament. De regie zelf in handen houden. Wat is een levenstestament? Wat is het verschil met een gewoon testament? Pagina 1 Het levenstestament De regie zelf in handen houden Wellicht heeft u wel eens nagedacht over wat er gebeurt wanneer u een zwaar ongeluk krijgt, ernstig ziek wordt of gaat dementeren? Wie kan dan

Nadere informatie

Vroegtijdige Zorg Planning met betrekking tot het levenseinde bij personen met dementie

Vroegtijdige Zorg Planning met betrekking tot het levenseinde bij personen met dementie Vroegtijdige Zorg Planning met betrekking tot het levenseinde bij personen met dementie Prof Dr Nele Van Den Noortgate Dienst geriatrie UZ Gent Korte inhoud Vroegtijdige zorgplanning Wat is dit? Waarom

Nadere informatie

Later begint vandaag

Later begint vandaag Later begint vandaag ook voor alleenstaanden MANU KEIRSE HOOGLERAAR FACULTEIT GENEESKUNDE KU LEUVEN Waarom praten over de laatste periode? Beginnend leven en eindigend leven zijn nieuwe en indrukwekkende

Nadere informatie

Wilsbeschikking en -verklaring

Wilsbeschikking en -verklaring Wilsbeschikking en -verklaring Inleiding Iedereen kan in een situatie terechtkomen waarin ingrijpende beslissingen genomen moeten worden. Dan is het goed alvast een mening te hebben gevormd over onderwerpen

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning

Vroegtijdige zorgplanning Vroegtijdige zorgplanning Manu Keirse Hoogleraar, Faculteit der Geneeskunde KU Leuven Ondervoorzitter Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen Het levenseinde voorzien 74 % sterven in zorgvoorzieningen 1/3

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Medische Beslissingen rond het levenseinde

Medische Beslissingen rond het levenseinde Medische Beslissingen rond het levenseinde Jo Lisaerde Eric Triau Maartje Wils Bewonersadviesraad 7 december 2011 Definitie Palliatieve Zorg Palliatieve zorg is een totaalzorg voor mensen die aan een ziekte

Nadere informatie

Ook de laatste reis wil je samen bespreken...

Ook de laatste reis wil je samen bespreken... Ook de laatste reis wil je samen bespreken... Over vroegtijdige planning van je zorg MANU KEIRSE PAUL VANDEN BERGHE SENNE MULLIE Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen Deze brochure is tot stand gekomen

Nadere informatie

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is.

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Euthanasie Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Wij gaan in op de volgende onderwerpen: Wat is euthanasie? Aan welke

Nadere informatie

Palliatie of Euthanasie: De Twilight Zone. Prof. Dr. Paul Clement Universitaire Palliatieve Zorgeenheid Leuven

Palliatie of Euthanasie: De Twilight Zone. Prof. Dr. Paul Clement Universitaire Palliatieve Zorgeenheid Leuven Palliatie of Euthanasie: De Twilight Zone Prof. Dr. Paul Clement Universitaire Palliatieve Zorgeenheid Leuven Situering Beslissingen rond het levenseinde Zeer vaak: Niet meer starten van (al dan niet medisch

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap mca.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Erven als huwelijkspartner

Hoofdstuk 3. Erven als huwelijkspartner 44 Hoofdstuk 3. Erven als huwelijkspartner Dag zei ik tegen haar dag kom Ik je nog eens tegen, glimlachend Maar de wind blies weg Haar gezicht in het water En ik knikte en ik werd onzichtbaar In het stille

Nadere informatie

Wat kan de NVVE voor u betekenen?

Wat kan de NVVE voor u betekenen? Wat kan de NVVE voor u betekenen? at is euthanasie? Wat is geen euthanasie? Verzoek tot euthan el of niet behandelen Wilsverklaringen, volmacht en getuigen laring Bespreek uw wensen Niet-reanimeren penning

Nadere informatie

Euthanasie en hulp bij zelfdoding

Euthanasie en hulp bij zelfdoding Euthanasie en hulp bij zelfdoding Richtlijn bespreking voor verpleegkundigen. Irene Bas, verpleegkundige Astrid Hofstra, verpleegkundige Marian Zuure, specialist ouderengeneeskunde en SCEN arts. www.netwerkpalliatievezorg.nl/rotterdam

Nadere informatie

Kanker en palliatieve (thuis) zorg. Guy Hannes, coördinator palliatief netwerk arrondissement Turnhout (PNAT)

Kanker en palliatieve (thuis) zorg. Guy Hannes, coördinator palliatief netwerk arrondissement Turnhout (PNAT) Kanker en palliatieve (thuis) zorg Guy Hannes, coördinator palliatief netwerk arrondissement Turnhout (PNAT) 7 maart 2015 Waar willen we het over hebben? Situering : wat is palliatieve zorg? Evoluties

Nadere informatie

HET PALLIATIEF ZORGBELEID. Alles wat nog gedaan moet worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden

HET PALLIATIEF ZORGBELEID. Alles wat nog gedaan moet worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden HET PALLIATIEF ZORGBELEID Alles wat nog gedaan moet worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden Palliatieve zorg is totaalzorg De term palliatie is afgeleid van het latijnse woord: pallium

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Iedereen heeft recht op een waardig levenseinde LEIFBLAD. www.leif.be. Informatie over wat je concreet kan doen en vooraf kan plannen

Iedereen heeft recht op een waardig levenseinde LEIFBLAD. www.leif.be. Informatie over wat je concreet kan doen en vooraf kan plannen LEIFBLAD 3 de druk, 150.000 exemplaren Wist je dat het tijdstip van overlijden bij 4 op de 10 mensen bepaald wordt door een (medische) beslissing? M.a.w. dat hun overlijden medisch gestuurd wordt en niet

Nadere informatie

(1) Levenstestament of euthanasieverklaring van

(1) Levenstestament of euthanasieverklaring van (1) Levenstestament of euthanasieverklaring van Geboortedatum en plaats: Na grondige overweging, uit vrije wil en in het bezit van mijn volle verstand, verklaar ik het volgende: 1. Wanneer ik door welke

Nadere informatie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Zorg en behandeling rondom het levenseinde Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Inleiding In deze folder kunt u het beleid van de Frankelandgroep

Nadere informatie

Tijdig spreken over het levenseinde

Tijdig spreken over het levenseinde Tijdig spreken over het levenseinde foto (c) Ben Biondina voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl Cliëntenbrochure van Goedleven foto (c) Jan Kooren voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl 1.

Nadere informatie

Therapeutische hardnekkigheid en wilsverklaringen: Juridische omkadering

Therapeutische hardnekkigheid en wilsverklaringen: Juridische omkadering Therapeutische hardnekkigheid en wilsverklaringen: Juridische omkadering Lezing Geneeskundige Kring Oudenaarde 18 februari 2014 Sylvie Tack Doctor in de Rechten Praktijkassistent Universiteit Gent Advocaat

Nadere informatie

Wat deze uitgangspunten betekenen voor behandeling en verzorging in de laatste levensfase, wordt in het navolgende omschreven.

Wat deze uitgangspunten betekenen voor behandeling en verzorging in de laatste levensfase, wordt in het navolgende omschreven. Medisch Beleid Medisch ethisch beleid De waardigheid van de mens en de kwaliteit van leven staan centraal in de zorg van De Blije Borgh. Zo ook in de zorg tijdens de laatste levensfase van onze bewoners

Nadere informatie

Hoe we met sterven omgaan. GVO groepering van voorzieningen voor ouderenzorg

Hoe we met sterven omgaan. GVO groepering van voorzieningen voor ouderenzorg Hoe we met sterven omgaan GVO groepering van voorzieningen voor ouderenzorg Hoe we met sterven omgaan Allemaal denken we wel eens aan de dood. Door media of door wat er rondom ons gebeurt, worden we wel

Nadere informatie

Www.wilsverklaring.be

Www.wilsverklaring.be Www.wilsverklaring.be Wegwijs in het web van de wilsverklaringen Herman Nys * en Bart Hansen ** 1. Inleiding In de maatschappelijke discussie over het levenseinde speelt er één constante: patiënten hebben

Nadere informatie

Bespreek tijdig uw levenseinde

Bespreek tijdig uw levenseinde metabole en cardiovasculaire aandoeningen info voor patiënten Bespreek tijdig uw levenseinde Een gids voor personen met dementie en hun familie UZ Gent, Zorgprogramma voor de geriatrische patiënt Wat vindt

Nadere informatie

DEFINITIES WELKE RECHTEN HEB JE ALS PATIËNT?

DEFINITIES WELKE RECHTEN HEB JE ALS PATIËNT? Als patiënt heb je heel wat rechten. Een patiënt ben je, ook al ben je niet echt ziek, bijvoorbeeld bij een bezoek aan je tandarts, apotheker, kinesitherapeut, Op 22 augustus 2002 keurde het federaal parlement

Nadere informatie

Medische ethiek. Euthanasie

Medische ethiek. Euthanasie Medische ethiek Euthanasie Medische ethiek in het St. Anna Ziekenhuis Iedereen kan in een situatie terecht komen waarin een ingrijpende beslissing genomen moet worden. Om hierover goed met elkaar te kunnen

Nadere informatie

Spreek op tijd over uw levenseinde

Spreek op tijd over uw levenseinde Spreek op tijd over uw levenseinde Handreiking om met de dokter te praten over grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde gemini-ziekenhuis.nl Spreek op tijd over uw levenseinde Voor wie is deze

Nadere informatie

Als t leven niet meer zo rooskleurig is Euthanasiewens bij M. Parkinson Rol voor jou als hulpverlener?

Als t leven niet meer zo rooskleurig is Euthanasiewens bij M. Parkinson Rol voor jou als hulpverlener? Als t leven niet meer zo rooskleurig is Euthanasiewens bij M. Parkinson Rol voor jou als hulpverlener? Parkinsonnet jaarcongres 2013 Y.G. van Ingen, specialist ouderengeneeskunde Leerdoelen Wat is euthanasie

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

HET LEVENSTESTAMENT. Wat is een levenstestament?

HET LEVENSTESTAMENT. Wat is een levenstestament? HET LEVENSTESTAMENT U heeft er waarschijnlijk al over gehoord of iets over gelezen: het maken van een levenstestament. Maar wat is een levenstestament nu precies? En wanneer is het maken van een levenstestament

Nadere informatie

BESLISSEN RONDOM HET EINDE VAN HET LEVEN

BESLISSEN RONDOM HET EINDE VAN HET LEVEN BESLISSEN RONDOM HET EINDE VAN HET LEVEN Palliatieve sedatie, morfine en euthanasie in de praktijk; enkele juridische aspecten, waaronder de tuchtrechtelijke Begrippenkader palliatieve sedatie euthanasie

Nadere informatie

Ziek zijn en (niet) genezen. Leuven 1-12-2011

Ziek zijn en (niet) genezen. Leuven 1-12-2011 Ziek zijn en (niet) genezen Leuven 1-12-2011 Johan Menten Walter Rombouts UZ Leuven - Goed ouder worden is een levenskunst. - Oudere mensen hebben vele zaken misschien minder in de hand, maar.zo lang mogelijk

Nadere informatie

Ethiek aan het levenseinde: hoe moet dat concreet?

Ethiek aan het levenseinde: hoe moet dat concreet? Ethiek aan het levenseinde: hoe moet dat concreet? Linus Vanlaere Coördinator Ouderenethiek GVO Postdoc medewerker Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht K.U.Leuven Inhoud Waarom aandacht voor ethiek

Nadere informatie

TITEL I INLEIDENDE BEPALINGEN HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALING

TITEL I INLEIDENDE BEPALINGEN HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALING TITEL I INLEIDENDE BEPALINGEN HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALING Art. 1 Deze wet regelt een aangelegenheid als bedoeld in artikel 78 van de Grondwet. HOOFDSTUK II DEFINITIES EN TOEPASSINGSGEBIED Art. 2 Voor

Nadere informatie

Afscheidswijzer. Deel 1 Ziek zijn, en dan. Praktische informatie over het sterven, de uitvaart en de periode daarna.

Afscheidswijzer. Deel 1 Ziek zijn, en dan. Praktische informatie over het sterven, de uitvaart en de periode daarna. Afscheidswijzer Deel 1 Ziek zijn, en dan. Praktische informatie over het sterven, de uitvaart en de periode daarna. Ziek zijn, en dan... Voorwoord Voor veel mensen is acceptatie van de dood één van de

Nadere informatie

EUTHANASIE. Euthanasiewet en wilsverklaring. inhoudjuiste versie+kaft.indd 1 2/04/2009 15:05:09

EUTHANASIE. Euthanasiewet en wilsverklaring. inhoudjuiste versie+kaft.indd 1 2/04/2009 15:05:09 EUTHANASIE Euthanasiewet en wilsverklaring inhoudjuiste versie+kaft.indd 1 2/04/2009 15:05:09 de nieuwe wetgeving Inhoud Voorwoord p. 1 De wet in vraag en antwoord p. 3 Enkele veel gestelde vragen p. 16

Nadere informatie

Vier kernvragen in de palliatieve zorg:

Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Palliatieve thuiszorg in het nieuws In deze presentatie: 1. Palliatieve zorg in de 21 e eeuw, de stand van zaken Het PaTz project Een andere focus op palliatieve zorg 2. Het PaTz project in de praktijk

Nadere informatie

Rond het einde van het leven

Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Gisteren is slechts de herinnering van vandaag en morgen is de droom van vandaag. - Kahil Gibran - Inleiding Deze brochure is een uitgave van

Nadere informatie

Tijdig praten over het overlijden. Handreiking

Tijdig praten over het overlijden. Handreiking Tijdig praten over het overlijden Handreiking 4 Tijdig praten over het overlijden Colofon Handreiking Tijdig praten over het overlijden is een uitgave van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot

Nadere informatie

Wensen voor mijn leven in de laatste fase

Wensen voor mijn leven in de laatste fase Wensen voor mijn leven in de laatste fase 1 Inleiding Dit is een notitieboekje waarin u kunt aangeven wat u belangrijk vindt in het leven. Wat zijn uw wensen ten aanzien van uw leven in de laatste fase.

Nadere informatie

WILSVERKLARING TOT EUTHANASIE. V.O.C. Mechelen

WILSVERKLARING TOT EUTHANASIE. V.O.C. Mechelen WILSVERKLARING TOT EUTHANASIE V.O.C. Mechelen INLEIDING... 3 1. EUTHANASIE 1.1. Wat is euthanasie?...4 1.2. Is het stopzetten van een behandeling euthanasie?...4 1.3. Is het toedienen van hoge dosissen

Nadere informatie

Polanerbaan 13N, 3447 GN Woerden, tel: 0348 46 83 31, fax: 0348 46 83 33 email: info@epn-notaris.nl, website: www.epn-notaris.nl

Polanerbaan 13N, 3447 GN Woerden, tel: 0348 46 83 31, fax: 0348 46 83 33 email: info@epn-notaris.nl, website: www.epn-notaris.nl 2 Polanerbaan 13N, 3447 GN Woerden, tel: 0348 46 83 31, fax: 0348 46 83 33 email: info@epn-notaris.nl, website: www.epn-notaris.nl 3 Het levenstestament De regie zelf in handen houden 1 Het levenstestament

Nadere informatie

Bespreek tijdig het levenseinde

Bespreek tijdig het levenseinde metabole en cardiovasculaire aandoeningen info voor familie Bespreek tijdig het levenseinde Wat als een persoon met dementie niet meer kan meebeslissen over de zorg? UZ Gent, Zorgprogramma voor de geriatrische

Nadere informatie

Iedereen heeft recht op een waardig levenseinde LEIFBLAD. www.leif.be. Het leifblad geeft je meer informatie over wat je hiervoor concreet kan doen.

Iedereen heeft recht op een waardig levenseinde LEIFBLAD. www.leif.be. Het leifblad geeft je meer informatie over wat je hiervoor concreet kan doen. LEIFBLAD Editie voorjaar 2008 Wist je dat het tijdstip van overlijden bij 4 op de 10 Vlamingen bepaald wordt door een (medische) beslissing? M.a.w. dat hun overlijden medisch gestuurd wordt en niet meer

Nadere informatie

Een pad op weg. Vroegtijdige zorgplanning. Ervaringen uit de praktijk Mimmie Wouters. Netwerk Palliatieve Zorgen Aalst Dendermonde Ninove vzw

Een pad op weg. Vroegtijdige zorgplanning. Ervaringen uit de praktijk Mimmie Wouters. Netwerk Palliatieve Zorgen Aalst Dendermonde Ninove vzw Een pad op weg Vroegtijdige zorgplanning Ervaringen uit de praktijk Mimmie Wouters Netwerk Palliatieve Zorgen Aalst Dendermonde Ninove vzw Sprong per sprong, van steen naar steen Wat zijn mijn ervaringen?

Nadere informatie

Levenseindebeleid. Inleiding

Levenseindebeleid. Inleiding Levenseindebeleid Inleiding In de kwaliteitswet Zorginstellingen staat dat de instelling als zorgaanbieder verplicht is verantwoorde zorg te bieden. Dat geldt ook voor zorg rond het levenseinde. Ook de

Nadere informatie

Spreek op tijd over uw levenseinde

Spreek op tijd over uw levenseinde Spreek op tijd over uw levenseinde Handreiking om met de dokter te praten over grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde > Praat op tijd over uw vragen, wensen en verwachtingen over het laatste

Nadere informatie

Wat is palliatieve zorg? Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming

Wat is palliatieve zorg? Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming Wat is palliatieve zorg? Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming 1 Palliatieve zorg is de totale zorg voor de zorgvrager en zijn naasten vanaf het moment

Nadere informatie

Spreek op tijd over uw levenseinde

Spreek op tijd over uw levenseinde Spreek op tijd over uw levenseinde Handreiking om met de dokter te praten over grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 2 / Spreek op tijd over uw levenseinde Praat op tijd over uw vragen,

Nadere informatie

MODEL voor een VERSLAG van de BEHANDELEND ARTS

MODEL voor een VERSLAG van de BEHANDELEND ARTS MODEL voor een VERSLAG van de BEHANDELEND ARTS In verband met een melding aan de gemeentelijke lijkschouwer van het overlijden als gevolg van de toepassing van de levensbeëindiging op verzoek of hulp bij

Nadere informatie

Over de laatste levensfase

Over de laatste levensfase Over de laatste levensfase el of niet behandelen Euthanasie en hulp bij zelfdoding Palli edatie Dementie en zelfgewild levenseinde Voltooid leven en enswens Regie in eigen hand Ondersteuning van de NVVE

Nadere informatie

ONDRAAGLIJK EN PERSPECTIEFLOOS GECOMBINEERD FYSIEK EN PSYCHISCH LIJDEN BIJ OUDER WORDEN

ONDRAAGLIJK EN PERSPECTIEFLOOS GECOMBINEERD FYSIEK EN PSYCHISCH LIJDEN BIJ OUDER WORDEN Opmerking: Deze presentatie staat niet op zichzelf en kan dus ook niet als dusdanig worden gebruikt. Ze is de handleiding bij de presentatie zoals ze door Dr. Lieve Thienpont is gebracht op het mini-symposium

Nadere informatie

INHOUD. Woord vooraf... v Dankwoord... vii INLEIDEND DEEL EN BEGRIPPENKADER. Hoofdstuk I. Inleiding... 3

INHOUD. Woord vooraf... v Dankwoord... vii INLEIDEND DEEL EN BEGRIPPENKADER. Hoofdstuk I. Inleiding... 3 INHOUD Woord vooraf................................................................. v Dankwoord.................................................................. vii INLEIDEND DEEL EN BEGRIPPENKADER Hoofdstuk

Nadere informatie

Aanmelding. Voor wie is de aanmelding bestemd, wie is de hulpvrager? Voornaam. Tussenvoegsel(s) Telefoonnummer: E-mailadres:

Aanmelding. Voor wie is de aanmelding bestemd, wie is de hulpvrager? Voornaam. Tussenvoegsel(s) Telefoonnummer: E-mailadres: Aanmelding Om uw aanmelding te kunnen verzenden moet u van iedere vraag alle onderdelen beantwoorden. Blijft een vraag of onderdeel onbeantwoord dan kunt u dit formulier niet verzenden en kan de Levenseindekliniek

Nadere informatie

Over ziekte, rechten en kunstgewrichten. Mia Van der Schueren. 16/04/2011 ----------------------------------------

Over ziekte, rechten en kunstgewrichten. Mia Van der Schueren. 16/04/2011 ---------------------------------------- Er werden drie onderwerpen behandeld: - late infecties van gewrichtsprothesen - patiëntenrechten - euthanasie Over ziekte, rechten en kunstgewrichten. Mia Van der Schueren. 16/04/2011 ----------------------------------------

Nadere informatie

Menswaardig sterven, palliatieve zorg en euthanasie September 2008 Gewijzigd juni 2014

Menswaardig sterven, palliatieve zorg en euthanasie September 2008 Gewijzigd juni 2014 Adviestekst commissie medische ethiek AZN : Menswaardig sterven, palliatieve zorg en euthanasie September 2008 Gewijzigd juni 2014 Inhoud Adviestekst commissie medische ethiek AZN :... 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

Over de laatste levensfase. Een leidraad bij het denken, praten en beslissen

Over de laatste levensfase. Een leidraad bij het denken, praten en beslissen Over de laatste levensfase Een leidraad bij het denken, praten en beslissen NVVE, VE, Amsterdam 2015 NVVE Postbus 75331 1070 AH Amsterdam Tel. (020) 620 06 90 Website: www.nvve.nl Eerste druk: augustus

Nadere informatie

Recht en Ouder worden

Recht en Ouder worden Recht en Ouder worden Juridische aspecten van ouder worden: vertegenwoordiging van de wilsonbekwame, schenkingen/testamenten, euthanasieverklaring, zorgcontracten Hendrik DEBUCQUOY notaris te Diksmuide

Nadere informatie

Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil. Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven

Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil. Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven Palliatieve zorg Palliatieve zorg is een intensieve, persoonlijke zorg voor zieken in hun laatste levensfase als er

Nadere informatie

beslissingen bij het levenseinde

beslissingen bij het levenseinde beslissingen bij het levenseinde Het doet goed af en toe eens aan de dood te denken Uw dagen worden er duidelijker van U dient te weten dat geen mens voor je kan leven Maar ook dat niemand voor je sterven

Nadere informatie

Handreiking: Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen

Handreiking: Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen Handreiking: Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen Alexander de Graeff Internist-oncoloog/hospice-arts UMC Utrecht/Academisch Hospice Demeter, De Bilt

Nadere informatie

Tijdig spreken over het levenseinde

Tijdig spreken over het levenseinde Tijdig spreken over het levenseinde Handreiking om met de patiënt het gesprek aan te gaan over grenzen, wensen en verwachtingen rond het levenseinde Handreiking Tijdig spreken over het levenseinde Handreiking

Nadere informatie

vooruitziende zorg een gids voor bewoner en familie

vooruitziende zorg een gids voor bewoner en familie vooruitziende zorg een gids voor bewoner en familie pg. 2 pg. 4 pg. 6 pg. 9 pg. 13 pg. 15 pg. 16 pg. 18 pg. 21 pg. 22 pg. 24 pg. 26 pg. 28 pg. 32 Inleiding Waarom deze brochure? Vooruitziende zorg In welke

Nadere informatie

Hoe zit dat eigenlijk met euthanasie?

Hoe zit dat eigenlijk met euthanasie? Hoe zit dat eigenlijk met euthanasie? Marc Desmet gastauteur [ Nummer 3 November 2005 Beste Lezer(es), Sinds september 2002 laat de wet toe dat een arts in bepaalde gevallen op jouw eigen vraag jouw leven

Nadere informatie

Tijdig spreken over het levenseinde

Tijdig spreken over het levenseinde Tijdig spreken over het levenseinde Tijdig spreken over het levenseinde Handreiking om met de patiënt het gesprek aan te gaan over grenzen, wensen en verwachtingen rond het levenseinde Handreiking om met

Nadere informatie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Groeien in leven en sterven Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Dr. Alexander Verstaen (psycholoog) Centrum PERENNIS Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen

Nadere informatie

KNMG richtlijn Tijdig praten over het overlijden

KNMG richtlijn Tijdig praten over het overlijden KNMG richtlijn Tijdig praten over het overlijden L.Paulides, huisarts S.Vollenberg, maatschappelijk werk JBZ T.Smilde, Internist oncoloog Margot Verkuylen, specialist ouderengnk voorzitter 07 November

Nadere informatie

Palliatieve zorg. Informatiebrochure patiënten

Palliatieve zorg. Informatiebrochure patiënten Palliatieve zorg Informatiebrochure patiënten 1. Wat is palliatieve zorg?...4 2. Wat is mantelzorg?...4 3. Waar verblijft u?...5 Palliatief supportteam...5 Palliatieve thuiszorg...5 Palliatieve eenheid...5

Nadere informatie