Gezondheidsrisico s voor omwonenden veehouderijen?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezondheidsrisico s voor omwonenden veehouderijen?"

Transcriptie

1 Gezondheidsrisico s voor omwonenden veehouderijen? Lidwien A.M. Smit 1, Dick Heederik 2 praktisch Samenvatting De belangstelling voor de gezondheid van omwonenden van veehouderijbedrijven is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Geuroverlast en gezondheidsklachten worden vaak gemeld door omwonenden. In een aantal studies in Duitsland en de Verenigde Staten is een verband gevonden tussen veehouderij in de woonomgeving en een negatief effect op de luchtwegen, maar dit werd niet bevestigd door de enige Nederlandse studie die tot dusverre is uitgevoerd. Bij omwonenden van veehouderijen die geen direct contact met (pluim)vee hebben zijn, voor zover onderzocht, geen aanwijzingen gevonden voor een verhoogd risico op dragerschap van antibioticaresistente micro-organismen, zoals de vee-gerelateerde variant van methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA ST398) en extended-spectrum beta-lactamasen (ESBL) producerende bacteriën. De recente Q-koorts uitbraak in Nederland heeft laten zien dat wonen in de omgeving van veehouderijen een reëel risico kan zijn. Het aantal studies bij omwonenden naar andere zoönosen dan Q-koorts is zeer beperkt, en over een mogelijk verhoogd risico kunnen daarom geen wetenschappelijk onderbouwde uitspraken gedaan worden. 1 Division of Environmental Epidemiology, Institute for Risk Assessment Studies (IRAS), Universiteit Utrecht, Postbus , 3508 TD Utrecht. 2 Corresponderend auteur. Summary Are neighboring residents at risk of health effects from animal farm emissions? Concerns about health risks due to emissions from farms in The Netherlands are rising. Complaints of odor nuisance and health problems are frequently reported in areas with a high density of livestock. Several studies in Germany and the United States showed an increased risk of adverse respiratory effects among neighboring residents, but this was not confirmed in a recently performed study in the Netherlands. In residents without direct contact with livestock or poultry, there was no evidence of an increased risk of carriage of antibiotic-resistant bacteria, such as methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) or extended-spectrum beta-lactamase (ESBL) producing bacteria. The recent Q-fever outbreak in the Netherlands has demonstrated that the risk of contracting a zoonotic infection among neighboring residents is more than theoretical. There are insufficient data available to determine whether residents are at increased risk of contracting other zoonotic infectious diseases such as psittacosis or avian influenza. Introductie De belangstelling voor de gezondheid van mensen die in de nabijheid van veehouderijbedrijven wonen is de afgelopen jaren sterk toegenomen. De schaalvergroting in de Nederlandse veehouderij, die nog steeds doorzet, speelt hier een grote rol in. Vooral in Oost-Brabant en Noord-Limburg, maar ook in andere delen van Nederland leeft veel maatschappelijke weerstand tegen de intensivering van met name de varkenshouderij en pluimveehouderij en de 22 Tijdschrift voor Diergeneeskunde nr 10 oktober 2014

2 Tabel 1. Overzicht van gerapporteerde verbanden tussen veehouderij en luchtwegaandoeningen bij omwonenden. Xxxxxxxxxx Regio Populatie Studiedesign Gezondheidseffecten Ref Blootstelling gedefinieerd op groepsniveau North Carolina kinderen (12-14 jaar), uit 98 county s Geografische correlatiestudie Astmaprevalentie is lager in county s met meer veehouderij, in het bijzonder rundvee (33) Iowa 61 kinderen, school <1km van varkenshouderij en 248 kinderen, school >10km van veehouderij North Carolina kinderen (12-14 jaar), van 265 scholen Blootstelling gedefinieerd op individueel niveau Nedersaksen volwassenen met vragenlijst, met medisch onderzoek onderzoek, vragenlijst onderzoek, vragenlijst, multilevel analyse onderzoek Nedersaksen 149 volwassenen onderzoek North Carolina 101 niet-rokende volwassenen Longitudinale panelstudie Iowa 565 kinderen (0-17 jaar) onderzoek, vragenlijst Oost-Brabant, Noord-Limburg kinderen en volwassenen onderzoek, huisartsendossiers Kinderen die in de nabijheid van de varkenshouderij naar school gaan hebben vaker astma Kinderen (met een zelf-gerapporteerde allergie) die in de nabijheid van een varkenshouderij naar school gaan hebben vaker last van piepen op de borst, maar er is geen duidelijke blootstelling-respons relatie Meer luchtwegklachten en lagere longfunctie bij mensen met >12 stallen op 500 meter rondom de woning Meer atopie en lagere longfunctie bij hogere blootstelling aan ammonia Meer acute luchtweg- en irritatieklachten bij hogere blootstelling aan H 2 S, PM 10, en gerapporteerde geur, FEV 1 was lager bij hogere PM 2.5 blootstelling Meer astma bij hogere blootstelling aan varkenshouderijen Minder COPD, astma en allergie bij hogere blootstelling aan fijnstof uit veehouderij, meer astma en allergie bij omwonenden van nertsenhouderijen (11) (12) (13) (14) (15) (16) (3) groei van het aantal grote bedrijven (ook wel beschreven als megabedrijven ). Lokale actiegroepen, huisartsen en leden van dorps- en gemeenteraden maken zich zorgen over de mogelijke gevolgen van schaalvergroting voor de gezondheid van omwonenden. De Q-koorts epidemie, die haar hoogtepunt bereikte in 2009, heeft deze bezorgdheid versterkt. Ook leven er zorgen over andere zoönotische infectieziekten zoals aviaire influenza, de toename van antibioticaresistente micro-organismen in de veehouderij, en de risico s van blootstelling aan fijnstof. Wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheid van omwonenden is vooral in de Verenigde Staten (North Carolina en Iowa) en Duitsland (Nedersaksen) uitgevoerd: deze gebieden staan bekend om een hoge dichtheid van intensieve varkens-, pluimvee- en rundveehouderijen. De resultaten van deze studies laten zich niet zonder meer vertalen naar de situatie in Nederland. De milieuwetgeving, bedrijfsvoering maar ook kenmerken van de bevolking die rondom veehouderijen woont kan sterk verschillen met de Nederlandse situatie. Dit wordt goed geïllustreerd in een recent artikel over de intensieve varkenshouderij in North Carolina, waar megabedrijven vooral gevestigd worden in regio s waar een groot deel van de bevolking zwart, arm en laaggeschoold is (1). Mestopslag (in open lagunes) en uitrijden van mest is in de Verenigde Staten aan veel minder regels gebonden dan in Nederland. Daarentegen is de situatie in bepaalde delen van Nederland uniek te noemen door de zeer hoge vee-dichtheid in dichtbevolkt gebied. De gemiddelde afstand tussen veehouderijbedrijven en woonhuizen is daardoor veel kleiner dan in de meeste andere landen terwijl de dierdichtheid per oppervlakte eenheid relatief hoog is. In Nederland is tussen 2009 en 2011 een oriënterend onderzoek uitgevoerd naar de relatie tussen intensieve veehouderij en gezondheid van omwonenden (het IVG onderzoek), waarbij huisartsenregistraties zijn gebruikt om de gezondheid van omwonenden in kaart te brengen (2-4). In 2014 start een grootschaliger vervolgonderzoek (VGO: veehouderij en gezondheid omwonenden)(5). Geurhinder De eerste wetenschappelijke studies naar de gezondheid van omwonenden van grootschalige veehouderijbedrijven - met name intensieve varkenshouderij - richtten zich vooral op gezondheidsklachten en verminderd welzijn als gevolg van geurhinder (6, 7). In de omgeving van een grote varkenshouderij in North Carolina rapporteerde ruim de helft van de omwonenden dat ze meer dan eens per maand de ramen niet konden open doen, of niet naar buiten konden gaan door de stank (7). Hoofdpijn, een loopneus, keelpijn, hoesten, diarree en brandende ogen werden vaker gerapporteerd dan in een controlegebied (7). In een Tijdschrift voor Diergeneeskunde nr 10 oktober

3 praktisch gecontroleerd experiment werden 48 gezonde proefpersonen gedurende één uur blootgesteld aan verdunde lucht uit een varkensstal. Hoofdpijn, oogirritatie en misselijkheid werden tijdens blootstelling aan varkensstallucht vaker gerapporteerd dan tijdens de controlesituatie (8). De gerapporteerde effecten kunnen ontstaan door een fysiologische respons op irriterende stoffen zoals ammonia en H 2 S die in emissies van veehouderijen aanwezig zijn. Stress en een negatieve invloed op de gemoedstoestand door geuroverlast kunnen daarnaast ook leiden tot fysieke klachten (9). Luchtwegaandoeningen Mensen die werkzaam zijn in de varkens- of pluimveehouderij lopen een groter risico op astma-gerelateerde luchtwegklachten en een versnelde afname van de longfunctie (10). Astma, luchtwegklachten en gemeten luchtwegobstructie (verlaagde FEV 1 ) zijn ook in verband gebracht met het wonen in de nabijheid van veehouderijbedrijven (zie tabel 1 voor een overzicht)(11-16). Fijnstof, endotoxine, ammonia, en H 2 S spelen mogelijk een rol bij het ontstaan van negatieve effecten op de luchtwegen. De enige Nederlandse studie (IVG) liet echter een lagere prevalentie zien van astma, COPD, en allergie bij mensen die in de nabijheid van veehouderijen wonen, met uitzondering van een hogere astma- en allergieprevalentie bij zowel kinderen als volwassenen die op 500 of 1000 meter van een nertsenhouderij wonen (3). Aan de andere kant kwamen patiënten met astma en COPD uit het onderzoeksgebied wel vaker bij de huisarts voor luchtwegklachten en infecties dan patiënten uit een controlegebied met weinig veehouderij, wat zou kunnen duiden op een groter risico op exacerbaties bij patiënten met bestaande luchtwegaandoeningen (2). De verbanden in het IVG onderzoek waren gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht en sociaal-economische status, maar niet voor roken of opgroeien op een boerderij. Bovendien bleven er vragen bestaan over een mogelijk effect van verhuisgedrag, wat een reden zou kunnen zijn voor een gezondere populatie in de nabijheid van veehouderijen. Een andere verklaring is dat ook 24 Tijdschrift voor Diergeneeskunde nr 10 oktober 2014

4 Xxxxxxxxxx veehouders en kinderen die op een boerderij opgroeien minder vaak hooikoorts en (allergische) astma hebben, wat mogelijk gerelateerd is aan hogere endotoxineblootstelling en een grotere diversiteit aan micro-organismen in de omgeving (10, 17). Dergelijke beschermende effecten kunnen ook in de algemene bevolking voorkomen: een recente Finse studie liet zien dat een lagere allergieprevalentie samenhing met zowel de diversiteit van de huidflora als meer biodiversiteit in de omgeving (18). Verbanden tussen emissies uit de veehouderij, micro-organismen in de omgeving van veehouderijen, het ervaren van (geur)overlast en het ontstaan of verergeren van allergische en niet-allergische luchtwegaandoeningen bij omwonenden zijn waarschijnlijk zeer complex. Interdisciplinair onderzoek met gedetailleerde informatie over zowel blootstelling als gezondheid is dan ook noodzakelijk om vragen over de relatie tussen veehouderij in de omgeving en effecten op de luchtwegen beter te kunnen beantwoorden. Zoönosen De Q-koorts epidemie in Nederland heeft tot nu toe geleid tot minstens 25 sterfgevallen. Tussen 2007 en 2010 werden meer dan patiënten met acute Q-koorts gemeld, wat waarschijnlijk een aanzienlijke onderschatting is van het totale aantal besmettingen. Er is een duidelijke relatie vastgesteld tussen de afstand van melkgeitenhouderijen tot het woonadres van patiënten met Q-koorts (4, 19). Ook het totale aantal geiten in een straal van vijf kilometer rond het woonadres was een duidelijke risicofactor (4). Een recent literatuuronderzoek door het RIVM liet zien dat er erg weinig onderzoek uitgevoerd is naar het risico op andere zoönosen dan Q-koorts, zoals psittacose, aviaire influenza en campylobacteriose bij omwonenden van veehouderijen (20). Over een mogelijk verhoogd risico konden daarom geen wetenschappelijk onderbouwde uitspraken gedaan worden. Er zijn wel aanwijzingen die in vervolgonderzoek verder bekeken gaan worden: in de IVG studie werden vaker huisartsenconsulten voor longontsteking gezien bij volwassenen die dichtbij een pluimveehouderij wonen, maar deze registraties gaven geen informatie over mogelijke ziekteverwekkers (4). Antibioticaresistentie Dragerschap van antibioticaresistente micro-organismen komt in Nederland veel voor bij mensen die direct contact hebben met landbouwhuisdieren, zoals veehouders en dierenartsen(21-24). Ook bij familieleden van veehouders komt dragerschap van bijvoorbeeld de vee-gerelateerde variant van methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA, sequence type (ST) 398) geregeld voor. Er is tot dusverre echter geen bewijs gevonden voor een verhoogd risico op dragerschap van antibioticaresistente micro-organismen bij omwonenden van veehouderijen die geen direct contact met (pluim) vee hebben. Een survey die in werd uitgevoerd in drie gemeentes met een zeer hoge varkensdichtheid (Venray, St. Anthonis en Meijel) vond één MRSA ST398 positieve deelnemer uit 534 personen die geen contact met vee hadden (0.2%). Daarentegen hadden 13 van de 49 mensen die wel contact met vee hadden een positieve test voor MRSA ST398 (26.5%) (25). Vergelijkbare prevalenties werden gevonden in een gebied met veel varkenshouderijen in Nedersaksen (26). In Pennsylvania werd een verband gevonden tussen de afstand van woonadres tot bemeste akkers en MRSA-infecties (27). Een directe relatie met veehouderij lijkt in deze studie niet heel duidelijk: de mediane afstand tot de eerste bemeste akker was vier kilometer bij mensen in het hoogst blootgestelde kwartiel, en het lijkt niet heel voor de hand liggend dat dit tot een verhoogd risico op MRSA-infectie kan leiden. MRSA ST398 werd in deze studie bovendien niet gevonden. Het risico op een infectie door MRSA ST398 lijkt beperkt door de relatief lage virulentie, beperkte persistentie van dragerschap en de lage kans op transmissie van mens op mens (28-30). MRSA ST398 vormt op het moment dus een gering risico voor de volksgezondheid. Bovendien zijn er in geval van infectie, ondanks de resistentie tegen meerdere antibiotica, nog voldoende behandelopties over. Het gebruik van antibiotica in de veehouderij wordt in verband gebracht met de hoge prevalentie bij landbouwhuisdieren van extended-spectrum beta-lactamasen (ESBL) producerende Enterobacteriaceae die resistent zijn tegen beta-lactam antibiotica. Vergeleken met MRSA is er veel minder bekend over de transmissie van ESBL-genen. De epidemiologie van ESBL-dragerschap lijkt veel complexer, onder meer omdat ESBL-genen op plasmiden liggen die overdraagbaar zijn tussen verschillende bacteriesoorten. Vleeskuikenhouders lijken een verhoogd risico te hebben op dragerschap van ESBL-producerende bacteriën (22). In de algemene bevolking bleek ESBL-dragerschap verrassend genoeg meer voor te komen in gebieden met een lage vleeskuikendichtheid (6.7%) dan in gebieden met een hoge vleeskuikendichtheid Tijdschrift voor Diergeneeskunde nr 10 oktober

5 praktisch (3.6%) (31). De gemiddelde afstand van vleeskuikenhouderij tot woonadres was in de laatste groep mogelijk te groot (2.2 km, sd 1.4) om een effect aan te tonen bij omwonenden. Clostridium difficile PCR ribotype 078 wordt in toenemende mate gezien in humane C. difficile infectie (CDI). CDI kan buikpijn, koorts en diarree veroorzaken, vooral als gevolg van het gebruik van antibiotica. C. difficile PCR ribotype 078 is het meest voorkomende ribotype bij biggen en kalveren, en er is gesuggereerd dat er sprake kan zijn van zoönotische transmissie (32). Recent bleek dat varkenshouders een verhoogde kans hebben op dragerschap van C. difficile (voornamelijk ribotype 078), waarbij de frequentie van contact met varkens een belangrijke determinant was. Bij dagelijks contact bleek de ontlasting van 25 procent van de varkenshouders positief voor C. difficile(24). Het is niet bekend of omwonenden van veehouderijen een verhoogd risico op C. difficile dragerschap hebben. Conclusie Zowel binnen als buiten Nederland is weinig onderzoek gedaan naar de gezondheid van omwonenden van veehouderijen. Geuroverlast en de gezondheidsklachten die daarmee gepaard kunnen gaan worden vaak gemeld door omwonenden. Een aantal studies vond een verband tussen veehouderij in de omgeving en een negatief effect op de luchtwegen, maar dit werd niet bevestigd door de enige Nederlandse studie die tot dusverre is uitgevoerd. Bij mensen die vanwege hun beroep contact hebben met landbouwhuisdieren, zoals veehouders en dierenartsen, is een verhoogd risico beschreven op bepaalde zoönosen en dragerschap van antibioticaresistente micro-organismen. Het aantal studies bij omwonenden naar dragerschap van antibioticaresistente micro-organismen en andere infectieziekten dan Q-koorts is zeer beperkt. De recente Q-koorts uitbraak in Nederland heeft echter wel laten zien dat het wonen in de omgeving van veehouderijen een reëel risico kan zijn. 26 Tijdschrift voor Diergeneeskunde nr 10 oktober 2014

Gezondheidsrisico s voor omwonenden van intensieve veehouderijen. Prof Dr Dick Heederik Institute for Risk Assessment Sciences Universiteit Utrecht

Gezondheidsrisico s voor omwonenden van intensieve veehouderijen. Prof Dr Dick Heederik Institute for Risk Assessment Sciences Universiteit Utrecht Gezondheidsrisico s voor omwonenden van intensieve veehouderijen Prof Dr Dick Heederik Institute for Risk Assessment Sciences Universiteit Utrecht MER bijeenkomst Utrecht 2013 Gezondheidsrisico s en effecten

Nadere informatie

Vervolggesprekken over leefbaarheid in en om Heusden

Vervolggesprekken over leefbaarheid in en om Heusden Vervolggesprekken over leefbaarheid in en om Heusden Programma 20.00 uur inloop 20.15 uur welkom door wethouder Martens presentaties van Fred Stouthart (OZOB) en Renske Nijdam (GGD) over geur, fijnstof

Nadere informatie

Intensieve veehouderij en gezondheid

Intensieve veehouderij en gezondheid Intensieve veehouderij en gezondheid Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid 3 december 2015 Bureau Gezondheid, Milieu & Veiligheid Samenwerkingsverband GGD en Brabant/Zeeland Arts, toxicologen, milieugezondheidkundigen,

Nadere informatie

Projectplan Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO)

Projectplan Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO) Projectplan Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO) Waarom dit onderzoek? Sinds enkele jaren staat de gezondheid van mensen die in de buurt van veehouderijen wonen in de belangstelling. Discussies over

Nadere informatie

Veehouderij & Gezondheid stand van zaken onderzoek oktober 2015. Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid

Veehouderij & Gezondheid stand van zaken onderzoek oktober 2015. Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid Veehouderij & Gezondheid stand van zaken onderzoek oktober 2015 Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid 20 oktober 2015 Danielle van Oudheusden Arts M&G, Infectieziektebestrijding GGD Brabant-Zuidoost

Nadere informatie

Volksgezondheid en veehouderij

Volksgezondheid en veehouderij Volksgezondheid en veehouderij Ammoniak, geur Emissies intensieve veehouderij Fijn stof (PM10, PM2,5) 75-80% door menselijk handelen, rest is van natuurlijke oorsprong Zeezout, bodemstof, verkeersemissies,

Nadere informatie

Publiekssamenvatting van de eerste resultaten uit het VGO onderzoek

Publiekssamenvatting van de eerste resultaten uit het VGO onderzoek Publiekssamenvatting van de eerste resultaten uit het VGO onderzoek De eerste resultaten uit het onderzoek Veehouderij en Gezondheid Omwonenden zijn afkomstig van twee deelonderzoeken. Hierbij is op verschillende

Nadere informatie

Veehouderij & Gezondheid. Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid

Veehouderij & Gezondheid. Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid Veehouderij & Gezondheid Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid 13 januari 2015 Wat ga ik vertellen? Gezondheid & veehouderij Mogelijkheden om gezondheid mee te wegen in de discussie veehouderij Casus

Nadere informatie

Veehouderij en Gezondheid Omwonenden. De VGO-studie

Veehouderij en Gezondheid Omwonenden. De VGO-studie Veehouderij en Gezondheid Omwonenden De VGO-studie De gezondheid van mensen die in de buurt van veehouderijen wonen staat in de belangstelling. Discussies over eventuele gezondheidsrisico s zijn in een

Nadere informatie

Intensieve veehouderij en. hoe groot zijn de risico s? HWA Jans, arts Maatschappij en Gezondheid, profiel medische milieukunde en chemicus

Intensieve veehouderij en. hoe groot zijn de risico s? HWA Jans, arts Maatschappij en Gezondheid, profiel medische milieukunde en chemicus Intensieve veehouderij en gezondheid hoe groot zijn de risico s? HWA Jans, arts Maatschappij en Gezondheid, profiel medische milieukunde en chemicus 14 februari 2012 Historie 1997/98: varkenspest: virus

Nadere informatie

Samenvatting. Etiologie. samenvatting

Samenvatting. Etiologie. samenvatting Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding op dit proefschrift. Luchtweginfecties zijn veel voorkomende aandoeningen, die door een groot aantal verschillende virussen en bacteriën veroorzaakt kunnen

Nadere informatie

Memo. Vragen gemeenteraadsfractie Partij voor de Dieren. aan

Memo. Vragen gemeenteraadsfractie Partij voor de Dieren. aan Memo aan onderwerp van directie afdeling telefoon datum Raadsfractie Partij voor de Dieren Vragen Partij voor de Dieren n.a.v. Regionaal risicoprofiel De burgemeester mo Veiligheid en wijken 0182-588725

Nadere informatie

*PDOC01/229345* PDOC01/229345. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

*PDOC01/229345* PDOC01/229345. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Prins Clauslaan 8 2595 AJ Den Haag Postbus 20401 2500 EK Den Haag www.rijksoverheid.nl/eleni

Nadere informatie

!"#!$#%!$&' over mensen, bacteriën en antibiotica. goedkoop is duurkoop. Jan Kluytmans. antibiotica

!#!$#%!$&' over mensen, bacteriën en antibiotica. goedkoop is duurkoop. Jan Kluytmans. antibiotica over mensen, bacteriën en antibiotica goedkoop is duurkoop Jan Kluytmans antibiotica $' Two is a company De gevolgen van resistentie!"""# $%%%# $%%$# $%%&# $%%+# $%%"# $%%!# $%%'# $%%(# $%%)# $%%*#! Behandeling

Nadere informatie

Expertise en ondersteuning infectiepreventie

Expertise en ondersteuning infectiepreventie Expertise en ondersteuning infectiepreventie Ziekenhuizen Privéklinieken/ ZBC s Tandheelkundige klinieken Verpleeg- en verzorghuizen Sinds 2006 Gezelschapsdierenkliniek KNMvD Sinds 2013 app: InfectionGuide

Nadere informatie

Informatieblad. Intensieve veehouderij en gezondheid

Informatieblad. Intensieve veehouderij en gezondheid Informatieblad Intensieve veehouderij en gezondheid Drs. R. Nijdam, milieugezondheidkundige, Bureau Gezondheid Milieu & Veiligheid GGD en Brabant/Zeeland Drs. S. van Dam, gezondheidkundige team Infectieziektebestrijding,

Nadere informatie

Agrarische kinderopvang? Gezond en Veilig! Informatie voor ouders

Agrarische kinderopvang? Gezond en Veilig! Informatie voor ouders Agrarische kinderopvang? Gezond en Veilig! Informatie voor ouders Uw kind gaat (mogelijk) naar een agrarische kinderopvang. Wist u dat deze vorm van kinderopvang veel voordelen met zich meebrengt? In een

Nadere informatie

ESBLs in de varkenshouderij Transmissie van dier naar mens

ESBLs in de varkenshouderij Transmissie van dier naar mens ESBLs in de varkenshouderij Transmissie van dier naar mens Vóórkomen van ESBLs in de voedselketen en bij de mens Symposium donderdag 11 oktober 2012 - Utrecht Wietske Dohmen IRAS - EEPI Inleiding (1) ESBLs

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief Raadsinformatiebrief Van: N. Lemlijn Aan: de leden van de Gemeenteraad Onderwerp: Boeren met buren Advies gezondheidsraad NR. 008 Steller: E. Paree Datum: 5 december 2012 Nr.: RIB-NL-1237 In september

Nadere informatie

Informatieblad Intensieve Veehouderij en Gezondheid Update 2011

Informatieblad Intensieve Veehouderij en Gezondheid Update 2011 Informatieblad Intensieve Veehouderij en Gezondheid Update 2011 GGD Nederland-werkgroep intensieve veehouderij en gezondheid Drs. R. Nijdam, adviseur milieu en gezondheid, Bureau Gezondheid Milieu & Veiligheid

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

Concept Basiskennisdocument 8 oktober 2015 0

Concept Basiskennisdocument 8 oktober 2015 0 Concept Basiskennisdocument 8 oktober 2015 0 Inhoudsopgave Inleiding... 2 1 Zoönosen... 5 2 Antibioticaresistentie... 14 3 Fijn stof en endotoxinen... 21 4 Basisdocument geur... 28 Bijlage 1 Spelregels

Nadere informatie

Beoordelingskader Gezondheid en Milieu Intensieve Veehouderijen

Beoordelingskader Gezondheid en Milieu Intensieve Veehouderijen Beoordelingskader Gezondheid en Milieu Intensieve Veehouderijen Maart 2013 T. Fast R. Nijdam Colofon: Dit rapport is opgesteld voor het geven van handvaten om gezondheid mee te nemen in planvorming en

Nadere informatie

Disclosure slide. (potentiële) belangenverstrengeling. Geen

Disclosure slide. (potentiële) belangenverstrengeling. Geen BRMO Disclosure slide (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes

Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes Afdeling bedrijfsdiergeneeskunde varken Faculteit Diergeneeskunde UGent Brugge, 29 november 2013 1 Belang van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 10 september 2008 08-LNV-107

Nadere informatie

BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK. In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald.

BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK. In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald. BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald. Het ziektebeeld Wat zijn bronchiëctasieën? Bronchiëctasieën zijn

Nadere informatie

Mogelijke effecten van intensieve-veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële blootstelling en gezondheidsproblemen

Mogelijke effecten van intensieve-veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële blootstelling en gezondheidsproblemen Mogelijke effecten van intensieve-veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële blootstelling en gezondheidsproblemen Prof. dr. ir. D.J.J. Heederik & Dr. C.J. IJzermans, redactie

Nadere informatie

Inleiding. Allergische IgE-gemedieerde aandoeningen, zoals waterige rhinoconjunctivitis, asthma bronchiale en constitutioneel eczeem, komen

Inleiding. Allergische IgE-gemedieerde aandoeningen, zoals waterige rhinoconjunctivitis, asthma bronchiale en constitutioneel eczeem, komen Inleiding R. Gerth van Wijk. Inleiding Allergie wordt wel eens de ziekte van de 2 e eeuw genoemd. Deze uitspraak berust op de hoge en toegenomen prevalentie van allergische aandoeningen en de associatie

Nadere informatie

Volksgezondheidsaspecten van veehouderijmegabedrijven

Volksgezondheidsaspecten van veehouderijmegabedrijven Volksgezondheidsaspecten van veehouderijmegabedrijven in Nederland zoönosen en antibioticumresistentie J.E. Kornalijnslijper J.C. Rahamat-Langendoen Y.T.H.P. van Duynhoven februari 2008 J.E. Kornalijnslijper

Nadere informatie

De dierenarts, toen, nu en straks

De dierenarts, toen, nu en straks De dierenarts, toen, nu en straks Gezond groeien, 9 februari 2012, Veghel Prof.dr. Frans van Knapen, Institute for Risk Assessment Sciences, Divisie Veterinaire Volksgezondheid, Universiteit Utrecht Veterinaire

Nadere informatie

Met deze brief willen de GGD en in Noord-Brabant u informeren over nieuwe inzichten in het dossier geurhinder van veehouderijen.

Met deze brief willen de GGD en in Noord-Brabant u informeren over nieuwe inzichten in het dossier geurhinder van veehouderijen. Aan de wethouders Volksgezondheid en wethouders Milieu van de gemeenten in Noord-Brabant Kenmerk: UIT-15033471 Z-14016606 Datum: 10 maart 2015 Behandeld door: L. Geelen E-mail: l.geelen@ggd-bureaugmv.nl

Nadere informatie

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant 15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant Kamervragen van het lid Thieme aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

ANTIBIOTICA, NIET IN ONZE VOEDING

ANTIBIOTICA, NIET IN ONZE VOEDING ANTIBIOTICA, NIET IN ONZE VOEDING Jos van der Vossen jos.vandervossen@tno.nl ANTIBIOTICA WAAR HET MEE BEGON De ontdekking van de bacteriegroei remmende schimmel Penicillium (Fleming, 1929). 2 Antibiotica,

Nadere informatie

MRSA Ongevoelige of resistente bacterie

MRSA Ongevoelige of resistente bacterie MRSA Ongevoelige of resistente bacterie Via deze folder proberen wij u antwoord te geven op enkele van de meest gestelde vragen over MRSA. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die in veel

Nadere informatie

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Achtergrond Het RIVM en Vernet Verzuimnetwerk B.V. hebben een onderzoek uitgevoerd onder ziekenhuismedewerkers naar de relatie tussen de influenza vaccinatiegraad

Nadere informatie

MRSA : wat te doen als varkenshouder? Dr. B. Gordts AZ Sint Jan, Brugge Federaal platform voor ziekenhuishygiëne bart.gordts@azbrugge.

MRSA : wat te doen als varkenshouder? Dr. B. Gordts AZ Sint Jan, Brugge Federaal platform voor ziekenhuishygiëne bart.gordts@azbrugge. MRSA : wat te doen als varkenshouder? Dr. B. Gordts AZ Sint Jan, Brugge Federaal platform voor ziekenhuishygiëne bart.gordts@azbrugge.be 1 Schatting van de impact van verschillende soorten ziekenhuisinfecties

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

PROVINCIALS STATEN VAN OVERUSSEL Reg.nr. V$/ZO 11 / \OX8. Dat. ontv.: 0 1 DEC 2011. Routing

PROVINCIALS STATEN VAN OVERUSSEL Reg.nr. V$/ZO 11 / \OX8. Dat. ontv.: 0 1 DEC 2011. Routing Provinciate Staten van Overijsssl PROVINCIALS STATEN VAN OVERUSSEL Reg.nr. V$/ZO 11 / \OX8 Dat. ontv.: 0 1 DEC 2011 Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 0384998899 Fax 0384254888 overijssel.nl

Nadere informatie

Mogelijke effecten van intensieve-veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële blootstelling en gezondheidsproblemen

Mogelijke effecten van intensieve-veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële blootstelling en gezondheidsproblemen Mogelijke effecten van intensieve-veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële blootstelling en gezondheidsproblemen Prof. dr. ir. D.J.J. Heederik & Dr. C.J. IJzermans, redactie

Nadere informatie

HITEA Onderzoek naar de binnenluchtkwaliteit in basisscholen

HITEA Onderzoek naar de binnenluchtkwaliteit in basisscholen Voordelen voor de deelnemers Door mee te werken aan het onderzoek zullen ouders, kinderen, en de basisscholen meer te weten komen over welke stoffen in de klas voorkomen en of bepaalde stoffen ook gezondheidsklachten

Nadere informatie

INLEIDING. 20.03.15 Agentschap Zorg en Gezondheid 2

INLEIDING. 20.03.15 Agentschap Zorg en Gezondheid 2 MULTIDRUG RESISTENTE ORGANISMEN (MDRO) IN WOONZORGCENTRA EN THUISZORG: WAT TE DOEN? Caroline Broucke en Hanna Masson Agentschap Zorg en Gezondheid, Afdeling Preventie INLEIDING > Multidrug Resistente Organismen

Nadere informatie

Reg.nr.T 5 /JLoo6>/101S 15 DEC 2008

Reg.nr.T 5 /JLoo6>/101S 15 DEC 2008 Provincie Overijssel T.a.v. Provinciale Staten Postbus 10078 8000 GB Zwolle VAN Reg.nr.T 5 /JLoo6>/101S Dat. 15 DEC 2008 ontv.: Routing a.d. Bijl.: Stichting V R O M? VI :>omshoop en Omstreken een Mesthoop?

Nadere informatie

Bijzonder Resistente Micro Organismen (BRMO) Wat is het probleem

Bijzonder Resistente Micro Organismen (BRMO) Wat is het probleem Bijzonder Resistente Micro Organismen (BRMO) Wat is het probleem Regionale nascholing Samen krachtig tegen BRMO! Hoe pakken we dat aan? 29 januari 2015 dr F. Vlaspolder, arts microbioloog Maasstad ziekenhuis

Nadere informatie

GEZONDHEIDSRISICO S ROND VEEHOUDERIJEN

GEZONDHEIDSRISICO S ROND VEEHOUDERIJEN Verslag workshop 10-09-2013 GEZONDHEIDSRISICO S ROND VEEHOUDERIJEN DIALOOG VISIE - MAATREGELEN VERSLAG WORKSHOP 10 SEPTEMBER 2013 Inge van den Broek, GGD bureau Gezondheid, Milieu & Veiligheid Merijn Broeders,

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Influenza surveillance

Influenza surveillance Influenza surveillance Tijdens de pandemie Hoe het begon in 2009 Begin april eerste infecties Verenigde Staten/Mexico In Nederland 1 e infectie 30 april 11 juni : WHO pandemie Interpandemische fase Laag

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen. ESBL s. (extended spectrum β-lactamases) Raadgevend Comité 19/6/2013

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen. ESBL s. (extended spectrum β-lactamases) Raadgevend Comité 19/6/2013 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen ESBL s (extended spectrum β-lactamases) Raadgevend Comité 19/6/2013 Aanleiding Resultaten NL studie ESBL producerende E. Coli in rundvlees/kalfsvlees

Nadere informatie

Maatregelen voor drager van MRSA-bacterie

Maatregelen voor drager van MRSA-bacterie MRSA positief Maatregelen voor drager van MRSA-bacterie Inleiding Bij u is vastgesteld dat u drager bent van de MRSA-bacterie. MRSA staat voor Meticilline-Resistente Staphylococcus Aureus. Dit is een bacterie

Nadere informatie

Het Nederlandse Model model voor reductie van antibioticumgebruik in de veehouderij Waarom, Hoe and Wat. Dik Mevius

Het Nederlandse Model model voor reductie van antibioticumgebruik in de veehouderij Waarom, Hoe and Wat. Dik Mevius Het Nederlandse Model model voor reductie van antibioticumgebruik in de veehouderij Waarom, Hoe and Wat Dik Mevius Antibioticumgebruik in mensen en dieren in Europa Antibioticumgebruik in dieren in NL

Nadere informatie

Veterinarians Health Study. Cohort onderzoek naar allergische en niet-allergische gezondheidsrisico s bij studenten diergeneeskunde

Veterinarians Health Study. Cohort onderzoek naar allergische en niet-allergische gezondheidsrisico s bij studenten diergeneeskunde Veterinarians Health Study Cohort onderzoek naar allergische en niet-allergische gezondheidsrisico s bij studenten diergeneeskunde 1 Achtergrond de opzet Waarom de Veterinarians Health Study? Als veterinaire

Nadere informatie

ANTIBIOTICUM RESISTENTIE ABRES. Rundveehouderij

ANTIBIOTICUM RESISTENTIE ABRES. Rundveehouderij ANTIBIOTICUM RESISTENTIE ABRES Rundveehouderij Humaan gebruik antibiotica MRSA in humane S. aureus isolaten in 2009

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

NVMO CONGRES 2011. Prof.dr. Ludo J. Hellebrekers, voorzitter

NVMO CONGRES 2011. Prof.dr. Ludo J. Hellebrekers, voorzitter NVMO CONGRES 2011 Prof.dr. Ludo J. Hellebrekers, voorzitter 1 2 3 4 5 6 7 DEFINITIE ONE HEALTH The One Health concept is a worldwide strategy for expanding interdisciplinary collaborations and communications

Nadere informatie

MRSA. Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten?

MRSA. Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten? MRSA Wat is MRSA, wat zijn de gevolgen voor u, uw familie, voor medewerkers en andere patiënten? 2 Wat is MRSA? MRSA staat voor Methicilline Resistente Staphylococcus Aureus. Stafylokokken zijn bacteriën

Nadere informatie

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen GRIEPVACCINATIE 2012 De griepprik zal dit jaar op woensdag 14 november worden gegeven, tussen 15 en 18 uur. Mensen die ervoor in aanmerking komen krijgen ongeveer 2 weken van tevoren een uitnodiging toegestuurd.

Nadere informatie

De Q koorts epidemie in Nederland

De Q koorts epidemie in Nederland De Q koorts epidemie in Nederland Coxiella burnetii Wim van der Hoek, artsepidemioloog, Centrum Infectieziektebestrijding 1 Huisarts Herpen Toename Q koorts? Microbioloog Huisarts Sint Oedenrode Mei Juni

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning COPD en longproblematiek Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning De luchtwegen Hogere luchtwegen (Mond, keel, neus) Slijmvlies zorgt voor bevochtiging v/d lucht en het binden van stofdeeltjes Lagere

Nadere informatie

Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013)

Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013) Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013) Inleiding Gastro-enteritis behoort tot de top tien van aandoeningen in Nederland wat betreft incidentie en draagt

Nadere informatie

Ledenbrief Stopdestank Deurne Vereniging voor bescherming van volksgezondheid, leefbaarheid en milieu nummer 45 mei 2015

Ledenbrief Stopdestank Deurne Vereniging voor bescherming van volksgezondheid, leefbaarheid en milieu nummer 45 mei 2015 Ledenbrief Stopdestank Deurne Vereniging voor bescherming van volksgezondheid, leefbaarheid en milieu nummer 45 mei 2015 In deze ledenbrief informatie over het indienen van zienswijzen tegen de Geurgebiedsvisie

Nadere informatie

Luchtweginfecties bij kinderen

Luchtweginfecties bij kinderen Als uw kind: jonger is dan drie maanden en koorts heeft (hoger dan 38 C) langer dan drie volle dagen koorts heeft koorts heeft gehad en na enkele dagen opnieuw koorts krijgt Luchtweginfecties bij kinderen

Nadere informatie

Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector

Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector pagina 1 Inleiding In Nederland wordt een toename waargenomen

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Mogelijke effecten van bedrijven met intensieve veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar blootstelling en gezondheidsproblemen

Mogelijke effecten van bedrijven met intensieve veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar blootstelling en gezondheidsproblemen Mogelijke effecten van bedrijven met intensieve veehouderij op de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar blootstelling en gezondheidsproblemen Interimrapportage 21 januari 2011 D.J.J. Heederik (projectleider)

Nadere informatie

Luchtvervuiling en gezondheidsrisico s: de klinische inzichten

Luchtvervuiling en gezondheidsrisico s: de klinische inzichten SYMPOSIUM Luchtvervuiling en gezondheidsrisico s: de klinische inzichten 1 oktober 2014 Renée van Snippenburg longarts Diakonessenhuis Utrecht Disclosures Geen European Respiratory Society 2014 Luchtvervuiling

Nadere informatie

Zoönose in aantocht! Help, wat nu?

Zoönose in aantocht! Help, wat nu? Zoönose in aantocht! Help, wat nu? 12 Juni 2014 Arjen van de Giessen, Kitty Maassen, mede namens de leden van het SOZ Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

MRSA-bacterie. 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne

MRSA-bacterie. 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne 00 MRSA-bacterie 'ziekenhuisbacterie' Afdeling Medische Microbiologie en Ziekenhuishygiëne 1 Inleiding MRSA staat voor Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. De Staphylococcus aureus is een bacterie

Nadere informatie

De meest gestelde vragen over MRSA

De meest gestelde vragen over MRSA De meest gestelde vragen over MRSA Inleiding In deze brochure treft u de meest gestelde vragen aan over MRSA en de antwoorden daarop. De brochure is een aanvulling op de ziekenhuisfolder waarin algemene

Nadere informatie

MRSA-positief, wat nu?

MRSA-positief, wat nu? Infectiepreventie MRSA-positief, wat nu? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is MRSA?... 3 Wie loopt het meeste risico MRSA op te lopen?... 3 MRSA-dragerschap... 4 Verspreiding van MRSA voorkomen...

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

FIDIN ANTIBIOTICUMRAPPORTAGE 2003. opgesteld door de FIDIN Werkgroep Antibioticumbeleid

FIDIN ANTIBIOTICUMRAPPORTAGE 2003. opgesteld door de FIDIN Werkgroep Antibioticumbeleid FIDIN ANTIBIOTICUMRAPPORTAGE 2003 opgesteld door de FIDIN Werkgroep Antibioticumbeleid mei 2004 Den Haag - 2 - INLEIDING Surveillance van antibioticumresistentie is een elementair onderdeel voor het bepalen

Nadere informatie

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Legionella Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Indeling Historie Epidemiologie en pathogenese Klinische presentatie en beloop Microbiologische diagnose Behandeling Maatregelen naar aanleiding van een

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Inhoud 1. Inleiding 2. Wie is geschikt voor deze therapie 3. Voor het starten met de behandeling 4. Starten met Stelara 5. Toediening 6. Effectiviteit

Nadere informatie

13 Intensieve veehouderij

13 Intensieve veehouderij 13 Intensieve veehouderij Aan de orde is het spoeddebat over gezondheidseffecten van de intensieve veehouderij in Brabant. Voorzitter. Ik woon met mijn gezin in Brabantdorp. Ons huis is het laatste huis

Nadere informatie

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A, ook wel Mexicaanse griep genoemd, geeft

Nadere informatie

INTENSIEVE VEEHOUDERIJ EN GEZONDHEID

INTENSIEVE VEEHOUDERIJ EN GEZONDHEID RIVM Briefrapport 609300006 Blz. 1 van 47 INTENSIEVE VEEHOUDERIJ EN GEZONDHEID Overzicht van kennis over werknemers en omwonenden Opdrachtgever Bureau GMV voor de GGD en Brabant en Zeeland Auteurs Ir.

Nadere informatie

Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA

Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA Via deze folder geven wij u antwoorden op de enkele van de meest gestelde vragen over MRSA. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die in veel gevallen

Nadere informatie

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt Volgens landelijk beleid controleert Gelre ziekenhuizen patiënten die mogelijk de MRSA bacterie bij zich dragen. Het gaat om patiënten die horen bij de volgende

Nadere informatie

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO Bijzonder Resistente Micro-Organismen Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO In deze folder vindt u meer informatie over Bijzonder Resistente Micro Organismen (BRMO) en Extended Spectrum Beta-Lactamase

Nadere informatie

Agrarische kinderopvang? Gezond en Veilig! Informatie voor houders van agrarische kinderopvang

Agrarische kinderopvang? Gezond en Veilig! Informatie voor houders van agrarische kinderopvang Agrarische kinderopvang? Gezond en Veilig! Informatie voor houders van agrarische kinderopvang U bent eigenaar van een agrarische kinderopvangorganisatie. Omdat agrarische kinderopvang een bijzondere vorm

Nadere informatie

Maak kennis met het Nieuwe ResPig

Maak kennis met het Nieuwe ResPig Maak kennis met het Nieuwe ResPig Victor Geurts Dierenarts/Jurist MSD AH Intervet Nederland BV 1 Inhoud Ontstaan ResPig ResPig onderdelen ResPig mogelijkheden Enquête Nieuwe ResPig 2 Onstaan ResPig Voeding

Nadere informatie

Gelieve de ingevulde vragenlijst terug te mailen naar hannes.agache@energylab.be en lieven.dupont@uzleuven.be

Gelieve de ingevulde vragenlijst terug te mailen naar hannes.agache@energylab.be en lieven.dupont@uzleuven.be Geachte Mevrouw, Mijnheer Om geselecteerd te kunnen worden voor deelname aan Climbing for Life, willen wij u graag vragen ons wat verdere informatie te geven over uzelf en over uw gezondheidstoestand,

Nadere informatie

Over kleine dierkens en grote gevolgen

Over kleine dierkens en grote gevolgen Over kleine dierkens en grote gevolgen Paul Savelkoul Dept. medical microbiology VU university medical center Antoni van Leeuwenhoeck 1632-1723 3 Infectie en gezondheid Enorme gezondheidswinst door: I:

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Werkgerelateerde blootstelling aan enzymen; een introductie

Werkgerelateerde blootstelling aan enzymen; een introductie Werkgerelateerde blootstelling aan enzymen; een introductie Tim Meijster 1,2, Inge Wouters 1, Dick Heederik 1, Jelena Bogdanovic 1, Gert Doekes 1 1 Universiteit Utrecht, Institute for Risk Assessment Sciences

Nadere informatie

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease Roken is verreweg de belangrijkste risicofactor. Andere risicofactoren zijn: beroepen of hobby s met regelmatige blootstelling aan kleine deeltjes (fijnstof ) en (zelden) een familiair voorkomend enzymtekort

Nadere informatie

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam 1 Galblaasoperatie (Ulrich, 1984) Beenmergtransplantatie (Lechzin, 2010)

Nadere informatie

Aanvullend toetsingsinstrument. Een risico-inventarisatie en evaluatie voor gezondheid bij veehouderij

Aanvullend toetsingsinstrument. Een risico-inventarisatie en evaluatie voor gezondheid bij veehouderij Aanvullend toetsingsinstrument Een risico-inventarisatie en evaluatie voor gezondheid bij veehouderij Tilburg, september 2013 Drs. R. Nijdam, adviseur milieu en gezondheid, Bureau Gezondheid, Milieu &

Nadere informatie

Determinanten van dragerschap van meticilline resistente Staphylococcus aureus (MRSA) in woonzorgcentra

Determinanten van dragerschap van meticilline resistente Staphylococcus aureus (MRSA) in woonzorgcentra Jans B, Latour K, Catry B Schoevaerdts D, Huang Te-Din D, Berhin C, Bogaerts P, Glupczynski Y Nonhoff C, Deplano A, Denis O Mauro Gandolfi, 1792 Determinanten van dragerschap van meticilline resistente

Nadere informatie

Houtrook en gezondheid. Sjoerd van den Berg, arts Medische milieukunde GGD FLEVOLAND

Houtrook en gezondheid. Sjoerd van den Berg, arts Medische milieukunde GGD FLEVOLAND Sjoerd van den Berg, arts Medische milieukunde GGD FLEVOLAND Inhoud - Houtkachelgebruik in Nederland - Houtrook - Gezondheidseffecten - Onderzoek GGD-en Noord NL - Oplossingen Nederland aardgasland. Toename

Nadere informatie

Resultaten Q-koorts onderzoek (Q-VIVE) melkgeitensector 2009-2010

Resultaten Q-koorts onderzoek (Q-VIVE) melkgeitensector 2009-2010 8 maart 2012 Resultaten Q-koorts onderzoek (Q-VIVE) melkgeitensector 2009-2010 Beste deelnemer aan het Q-koorts onderzoek Q-VIVE, Van maart 2009 tot medio 2010 heeft er onder de naam Q-VIVE een landelijk

Nadere informatie

Grenzen aan intensivering van de Nederlandse veehouderij

Grenzen aan intensivering van de Nederlandse veehouderij Grenzen aan intensivering van de Nederlandse veehouderij Wageningen, 7 februari 2013 Wouter van der Weijden Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu www.clm.nl Dijkhuizen-these 1. Hoge productie per ha

Nadere informatie

Antibioticumgebruik in de varkenshouderij

Antibioticumgebruik in de varkenshouderij Antibioticumgebruik in de varkenshouderij Achtergronden, uitdagingen en mogelijkheden Drs. Merel Postma Faculteit Diergeneeskunde Universiteit Gent Inhoud presentatie Gebruik van antimicrobiële middelen

Nadere informatie

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Een kwalitatief onderzoek naar de gepercipieerde (gezondheids)effecten van gezamenlijk tuinieren Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in

Nadere informatie

MRSA Radboud universitair medisch centrum

MRSA Radboud universitair medisch centrum MRSA U wordt behandeld in het Radboudumc en bent mogelijk in contact gekomen met de MRSA bacterie (Meticilline Resistente Staphylococcus Aureus). Dit kan zijn doordat u Beroepsmatig in aanraking komt

Nadere informatie

Microben. Evolutie en epidemiologie Vriend of vijand? Ziekte en behandeling Antibiotica en resistentie

Microben. Evolutie en epidemiologie Vriend of vijand? Ziekte en behandeling Antibiotica en resistentie Microben Evolutie en epidemiologie Vriend of vijand? Ziekte en behandeling Antibiotica en resistentie Ziekenhuisinfecties Ziekenhuisbacteriën en infectiepreventie Samenvatting en conclusies Twee belangrijke

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie