EN HOE MOET DAT DAN MET,,,,,,?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EN HOE MOET DAT DAN MET,,,,,,?"

Transcriptie

1 leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu Maandblad No. 39. Oplage: 1000 exemplaren. Verantwoordelijk Uitgever: ir. H,J. Jongen Mei Heikantvenstraat Essen - België. De VRIJBRIEF brengt u eïïce maand nieuws over levens- en maatschappijbeschouwingen aïs het Objectivisme en het Libertarisme. Omdat de VRIJBRIEF ook een forum voor deze beschouwingen is, zijn de artikelen voor verantwoording van de schrijver. Uw kritisch kommentaar is welkom. EN HOE MOET DAT DAN MET,,,,,,? Als libertariërs of als objectivisten krijgen we heel vaak allerlei vragen over de oplossing van detailproblemen. Wij stellen dat ieder mens recht heeft op zijn eigen leven, recht heeft op zijn rechtvaardig verkregen eigendom en het recht heeft zijn eigen geluk na te streven. Dit alles geldt voor alle mensen, en onze stelling houdt daardoor automatisch in dat we nooit iets mogen doen waarmee we Anderen benadelen. Het initiëren van geweld, dwang of fraude is altijd fout. Logisch volgt hieruit dat als ik geen geweld mag beginnen tegen u, dan mag ik dat ook niet als ik een groepje Of een grote groep mensen meebreng. En ik mag het zelfs niet als ik 51% van de hele bevolking meebreng. Anders gezegd betekent dit dat ook de staat óf de overheid geen geweld tegen u mag beginnen. Zij mag u.- in onze filosofie - niet dwingen om dingen te doen tegen uw zin, of dingen verbieden waarmee u geen geweld, dwang of fraude tegen anderen pleegt. ' Heel vaak komen in dit stadium van de diskussie de vragen: - Wie zorgt er dan voor de zwakken in de maatschappij, de werkelozen, de armen, de gebrëkkigen? '..'.''.:..' - Hoe moet dat dan met de wegen? - Je kunt toch niet zonder watervoorziening en riolering? - Wie zorgt voor mensen in nood? - Hoe voorkom je milieuverontreiniging?, < - Je kunt toch niet zonder belasting? Het meest frustrerende van die vragen is niet dat wij dan veel tijd nodig hebben om de oplossingen te verklaren. Het frustrerende is dat de meeste mensen al zo erg verstard zijn in hun denken, dat ze alléén maar de mogelijkheid zien dat de overheid daarvoor moet zorgen. Van huis uit, op school en door de nieuwsmedia is en wordt hen dit steeds verder ingehamerd. Iemand die een andere oplossing voorstelt wordt bekeken alsof hij iets geks zegt. In plaats van het geven van de libertarische oplossing van zo'n detailprobleem, zouden wij veel meer moeten proberen de principiële kant van de zaak vast te houden. Eerst zouden we de ander moeten overtuigen dat "zijn" (huidige) oplossing altijd gepaard gaat met het initiëren van geweld door de staat tegen één of meer burgers. Waarom zou de mensheid alleen maar samen kunnen leven in een gemeenschap waarin steeds geweld gebruikt wordt, of ermee wordt gedreigd? Zoals het nu is. Pas als dit punt van de vrijwilligheid duidelijk is, heeft het zin om op de detailoplossingen door te gaan; als de ander écht wil luisteren naar oplossingen gebaseerd op vrijwilligheid, oplossingen zonder dwang of geweld. Als dit punt niet duidelijk is, wordt u gedwongen na het probleem van de wegen dat van de riolering en daarna dat van de onteigening en daarna dat van de politie enz. op te lossen. En het eind van hét liedje zal: zijn dat u toch niemand overtuigd hebt. (vervolg op pag. 2) Nederland: Libertarisch Centrum, Postbus 5747, 1007 AS Amsterdam (Antwoordnummer SL Amsterdam) - tel abonnementsprijs ƒ 40,- per jaar - t.n.v. Vrijbrief, Amsterdam - AMRO Bank rek.nr , Postrek.nr België : Libertarisch Centrum, Herentalsebaan 109, 2100-B Deurne - abonnementsprijs BF 600,- per jaar - t.n.v. Vrijbrief - Bank J. v. Breda rek.nr

2 - 2 - (vervolg van pag. 1) Ons advies is daarom dat u eerst de principiële zaak van "het ontbreken van geweld" (de vrijheid) moet behandelen. Wij hopen daar volgende keren nog op terug te komen. Om u te helpen bij de diverse detailproblemen stellen we ons voor om die' in komende Vrijbrieven als een serie te gaan behandelen. Mogelijk aan de hand van ervaringen die blijken uit de "position-papers" van de Amerikaanse S.I.L. (Society for Individual Liberty). In uw gesprekken kunt u dan daarnaar verwijzen. Als u vragen hebt, of bepaalde problemen het eerst behandeld wilt zien, laat ons dat dan even weten, zodat we er rekening mee kunnen houden. Het is noodzakelijk dat wij onze stellingen doed aan de ander duidelijk kunnen maken. Zonder dat zal onze filosofie niet verbreid kunnen worden. AMENDEMENT '80 Wij werden gewezen op een mogelijk interessante aktie van de PW-Jongeren in België. Met behulp van petities en gekoördineerde akties wil Amandement '80 bereiken dat in de grondwet de volgende bepalingen worden opgenomen: 1. de beperking van de macht van Staat en overheid', 2. de verplichting voor regering en Parlement het budget van de lopende staatsuitgaven in evenwicht in te dienen en goed te "keuren; 3. de globale druk van alle belastingen, sociale en andere bijdr,agen te beperken tot een gepaald maximum,, nl. 25% van het totaal nationaal inkomen, hierbij mag de belasting niet hoger zijn dan 1/3 van het inkomen van een persoon; 4. de invoering van economische, sociale, milieu- en consumentenrechten, die door geen enkele- reglementering van de Staat of het Parlement kunnen worden aangetast;, 5. de afschaffing van de stemplicht, de verplichte legerdienst, het monopolie van de overheid inzake de media; : 6. de oprichting van een bijzondere rechtbank waar iedere burger elke beslissing van de Staat, het Parlement, of gelijk welke overheidsadministratie kan laten nietig verklaren, indien die beslissing strijdig is met de gewaarborgde rechten en vrijheden van : de burger. : Als u de aktie steunt of meer informatie wilt hebben, neem dan kontakt op met: AMENDEMENT '80 ',' ' Napelsstraat 39, : BRUSSEL,,, Tel.(02)512.95,38 Wij vinden dit een goede aktie. Vanuit onze libertarische filosofie zouden we uiteraard enkele punten duidelijker principieel gesteld willen zien. Bijvoorbeeld zouden we ons nog gelukkiger voelen als onder punt 3 duidelijk gesteld zou zijn dat dit als een eerste stap gezien moet worden. Wij hopen de PVV-Jongeren daarvan ook te kunnen overtuigen. LP, 10 Van augustus viert de Amerikaanse Libertarische Partij haar 10e verjaardag. Dit zal plaatsvinden op een Conventie in Denver in de staat Coloradp, waar het allemaal begonnen is. In 1971 was David Nolan ervan overtuigd dat er van de Republikeinen, toen met President Nixon, niets te verwachten was. Hij schreef brieven naar mensen waarvan hij wist dat ze voor vrijheid waren, en de partij werd opgericht. Veel is er in die tien jaar gebeurd; dieptepunten en hoogtepunten. Er zijn drie Presidentskandidaten geweest: John Hospers, Roger McBride en Ed Clark. Deze laatste kreeg het vorig jaar bijna een miljoen stemmen. De partij staat nu aan het begin van haar tweede decennium en moet goed koers bepalen. De Denver Conventie zal daarom zeer interessant zijn. : Het zou fijn zijn als velen van U een bezoek aan die conventie zouden kunnen kombineren met de vakantie I ' Meer inlichtingen te verkrijgen bij: Libertarian Conven^ion Committee, 1041 Oherokee Street, Denver CO (tel.(303) ).

3 - 3 - DE ONZICHTBARE HAND Iedere ochtend kunt u naar ieder hotel gaan en een ontbijt bestellen. U kunt dingen bestellen als: vers vruchtensap, verse eieren, verse vleeswaren, jam, koffie, boter en toast gemaakt van vers brood. U zult suiker, peper en zout, servetten, lepels en tafellakens vinden. En als u uw ontbijt niet in een restaurant eet, kunt u het hiervoor genoemde in praktisch elk huishouden terugvinden. Géén centrale planningskamer in Den Haag of Brussel had er iets aan gedaan om ervoor te zorgen dat er genoeg, werd geproduceerd om alles bijelkaar te krijgen. De overheid hoefde niemand te vertellen waar de produkten van hun arbeid naar toe te sturen, zodat die produkten voor uw genoegen elke dag op de ontbijttafel staan. Op geen enkele manier kan 's werelds grootste genie, met 's werelds grootste computer, regelen dat het hiervoor genoemde wonder plaatsvindt. Honderden mensen besloten wat kippen te fokken en er kwamen genoeg eieren beschikbaar om honderden mensen meer die eieren te laten verpakken en distribueren naar de juiste plaatsen, zodat ze 's morgens uiteindelijk bij u op tafel staan. Praktisch het gehele boerenbedrijf is vertegenwoordigd in uw ontbijt; van de graanboer tot de sinaasappelkweker, de zoutindustrie tot de tropische peperboer^ de veeboer tot de fruitplukker. En niemand heeft hen verteld hoeveel ze moesten doen, wat ze moesten doen en wanneer ze het moesten doen. Toch was het er: daar op uw tafel. Ondanks dat schijnen de lui in Den Haag en in de Verenigde Naties te denken dat het voorgaande niet goed is en dat het verbeterd kan worden door centrale planning, het vormen van monopolies om de prijzen voor producenten in arme landen hoog te houden en tegelijk laag voor consumenten die het spul kopen. Om het allemaal wat beter te laten klinken dan het plan echt is, worden woorden gebruikt als "de enige echte oplossing is het vormen van een nieuwe internationale ekonomische orde". Het klonk zo nobel om "de rijken" de "armen" te laten helpen, dat bijna iedereen gelooft dat Robin Hood een witte hoed droeg in plaats van een roversmasker* Bijna elke ambtenaar heeft het gelegde van Lincoln vergeten: "Je kunt de armen niet rijk maken door van de rijken te nemen (en te geven aan de armen)." Als de idealisten van de nieuwe ekonomische orde de ontbijtzaken zouden moeten regelen, zouden ze: 1. falen. 2. U zou de hele week slechts gemalen graan krijgen (dat is beter voor u). 3. Ze zouden vinden dat graan gevaarlijk is voor uw gezondheid en u op een dieet zetten van twee maaltijden per dag. Deze goedwillende idealisten hebben binnen de V.N., het Internationale Monetaire Fonds, de Wereldbank, Washington en Den Haag, meer gedaan om die "verschrikkelijke vicieuze cirkel van armoede" die ze verafschuwen te laten bestaan, dan alle ondernemers en kapitalisten gekombineerd. Centraal geleide ekonomieën hebben hun verlies en fouten in de basisgedachte ingebakken. Centrale planning vergroot geen'bronnen van welvaart; het vergroot slechts alleen macht. Een staat kan geen nieuwe additionele produktiviteit verordineren. Behalve als iemand denkt dat hij winst op eieren kan maken, zult u 's morgens een'ei bij uw ontbijt kunnen hebben. Toch schijnt deze simpele ge'dachte niet tot voornoemde "idealisten" door te dringen. Waarom niet? Zou' het kunnen zijn dat zij meer geïnteresseerd zijn in macht dan in goed te doen? (naar een wb-ikel van Eugene Jaokson) THE WALL STREET JOURNAL "Westerse politici blijken liever de publieke opinie te volgen dan te leiden. Wanneer de publieke opinie gevormd wordt door de TV en de ''kranten, ontstaat de mogelijkheid dat een, relatief kleine groep de politieke loop gaat bepalen; zoals op het ogenblik in de V'.S,, op gevaarlijke manier aan de gang is." Uit.: The International Harry Sahultz Anti-Communism Crusade. En als dit rode lampje brandt, moet er weer een inflatiecorrectie toegepast worden.

4 - 4 - ALTERNATIEF LIBERTARISME Lezers met een goed geheugen zullen zich wellicht nog mijn stukjes van enkele maanden geleden herinneren. Mijn bedoeling daarmee was niet zozeer een bepaalde visie te propagereü (mocht ik daarin geslaagd zijn dan is dat natuurlijk meegenomen), als wel een alternatieve INTERPRETATIE van het libertarisme voor te stellen: libertarisme dan niet meer zozeer als een kwestie van een strikt te volgen partijlijn, met wel omlijnde geloofspunten, maar eerder ais (even slikken, want dat wordt nogal een bombastische formulering) een harmonische ideeënekologie rondom bepaalde sleuteltermen als vrijheid, eigendom, eigenbelang, individualisme, autenticiteit. Niet het feit dat een bepaalde denker het 24-karaat goede antwoord geeft op de vraag: "zou x in een libertarische maatschappij toegelaten of verboden zijn" is bepalend voor de waarde die we hem toekennen, maar wel: zijn bepaalde van de visies en hypoteses die hij biedt vruchtbaar om een op vrijheid geaxeerde levens- en maatschappijbeschouwing te verrijken. Van daaruit gezien verdienen b.v. meestal "links" gerangschikte auteurs als een Ivan Illich, een Norman Brov/n, een Schumacher ("Small is beautiful") een nogal hoge kwotering. Maar ook onder de in libertarische kringen wat meer bekende auteurs mag onze belangstelling gerust wat verder gaan dan het nogal overtrokken en nu trouwens op de terugweg zijnde objektivisme van Ayn Rand (sorry als ik daarmee mensen vóór hei; hoofd stoot, maar dat je uit het Aristoteliaanse A = A zomaar kunt deduceren wat er vandaag moet gebeuren om de sociale zekerheid gezond te maken gelooft niemand meer...behalve precies dé objektivistèn). Of ze dit willen toegeven of niet (eri persoonlijk vind ik dit een zeer gelukkige zaak) de meeste libertariërs zijn sterk beïnvloed geworden door de stelling van Thomas S.Kuhn ("The Structüre of Scientific Rêvolutions") die erin bestaat dat de keuze van een bepaalde wetenschappelijke hypotese inderdaad precies DAT is: een KEUZE, d.w.z. een aktieve daad, een beslissing en als dusdanig niet zover verwijderd van andere beslissingen die men in het leven neemt: wat zai ik vandaag eten, voor welk beroep zal ik studeren, welk schilderij zal ik kopen om aan mijn muur te hangen, enz.,.. Iemand die beter dan ik thuis is in de wiskunde heeft mij eens verteld dat de wiskundigen elke teörie wantrouwen die niet "mooi" is,..'. inet goed gevolg, want de "lelijke" teorieën blijken uiteindelijk toch niet houdbaar., '.",. ;-..'..! : ' '.,.:/. ' : ' ; :. ' ;. ' ; ' '. ' ". ' : ': ' Maar goed, er zijn dup behalve die van Ayn Rand een heleboel andere manieren om de problemen van vrijheid enz. té bekijken, waarvan de meeste het ultra-rationalisme van Ayn Rand (die het verdedigen van een vrije maatschappij herleidt tot een mechanische berekening met als premisse: de natuur van de mens) overboord gooien. Op sommige ervan kunnen we wellicht bij een volgende gelegenheid kort (of, waar de belangstelling bestaat, minder kort) ingaan. De bedoeling is dat dit tot een vruchtbare en, zoals de hippies destijds zegden, geestes-v verruimende dialoog leidt. Spaar dan ook alvast reeds nu uw kommentaar niet.. Guy de Maertelaere. VUL DEZE BON IN, OF GEEF HEM AAN EEN RELATIE : Stuur ook een proefnummer van de VRIJBRIEF aan: Naam : Adres : Naam : Adres : U hoeft uw enveloppe niet te frankeren als u dit strookje stuurt aan: HET LIBERTARISCH CENTRUM ANTWOORDNUMMER SL AMSTERD'AM Naam Adres :

5 De heer vds schrijft ons: i ~" O STAATSBEVOORDELING Het heeft mij bijzonder teleurgesteld dat -in uw rubriek "tips voor beleggers" de suggestie wordt gedaan om staatsobligaties (zij- ~het Amerikaanse) te Verhandelen. Ik ben van mening dat elke handel in staatsfondsen voor een libertariër/objectivist uit den boze is. Zulke fondsen verschaffen nl. aan de staat de mogelijkheid (a) meer macht over de burgers te verkrijgen, (b) een minder verantwoordelijke monetaire politiek te voeren, en (G) "het "gedogen" van een dergelijke politiek door de kopers te verkrijgen. In mijn ogen dient elke rechtgeaarde libertariër zich afzijdig te houden van welke handel " in staatsfondsen dan ook, en het-als zijn plicht te beschouwen anderen te bewegen evenmin zulke fondsen te verhandelen. Nu ik toch op mijn stokpaardje rijd: tot mijn spijt zie ik dat de Vrijbrief een postgiro heeft. De postgiro is de staat. Door het crediet dat de Vrijbrief door zijn saldo bij de girodienst aan de staat geeft, kan de staat de weldenkenden weer beter in het nauw brengen.. In feite heeft de heer vds gelijk. Principieel moet een rechtgeaarde libertariër niets doen om de staat te helpen. De qbjectivisten onder ons zullen zelfs nog strenger zijn. De Amerikaanse staatsobligaties werden aangeraden om te profiteren van een redelijk snelle verwachte prijsstijging. Maar we geven toe dat dit helemaal niet konsekwent is en dus af te raden op principiële basis. Daarom is ook beleggen in goud zo nuttig. Overheden kunnen daar niet mee knoeien. Als overheden een algemeen geaccepteerde standaard aan zouden hou*- den, b.v. de gouden standaard, dan hoefden we niet naar.zoveel "alternatieve'beleggingen te zoeken. Ditzelfde geldt voor onze postgirorekening. Het probleem dat we daarmee hebben, is dat abonnees kennelijk heej moeilijk via de bank kunnen of willen betalen. Het merendeel van onze abonnees wil per giro betalen. Een van de redenen is dat de giro het de mensen gemakkelijker maakt dan de banken. De banken zouden dezelfde service moeten geven, en deze beter verkopen. Wij maken hier graag van de gelegenheid gebruik om onze abonnees nogmaals te vragen om hun betalingen zo mogelijk via de bank te doen. Overigens hebben wij het "pnprincipiële compromis" gevonden dat we ons saldo op de giro tot een heel laag minimum beperken, en het ontvangen geld Onmiddellijk overmaken naar onze bankrekening. De staatsinvloed gaat in het algemeen veel verder dan de meeste mensen zich realiseren. Zo zijn er talloze zaken waarin u thans geen alternatief hebt, b.v.: De brief van de heer vds bereikte ons door middel van de monopolistische PTT en RTT, wat ook staatsbedrijven zijn. Deze Vrijbrief is ook door de posterijen bij u bezorgd. U kunt zelfs geen brood kopen of de prijs en produktie is door allerlei overheidsmaatregelen en subsidies beïnvloed. - ZUID-AFRIKA EN HET WESTEN Het is erg gemakkelijk de ongelijke rechten in Zuid-Afrika te bekritiseren, maar de herverdelers-met-de-grote-mond zouden ook eens moeten willen inzien dat de wereld de Zuidafrikaanse blanken dankbaar moet zijn voor het bekostigen, via belastingen, van grati's scholing, gezondheidszorg en behuizing voor enorme aantallen zwarten die geen belasting betalen. Het Westen is in een val gelopen, door de 20 jaar durende haatcampagne van anti- Zuidafrikaanse Sovjet-propaganda te geloven, die niets anders voor ogen had dan het Westen ervan te weerhouden Zuid-Af rika militair te helpen. * en de Sovjets zijn daarin geslaagd 1. Nu behandelt het Westen Zuid-Afrika als een verschoppeling, hoewel vele landen veel erger tegen hun burgers zondigen. Het is dus geen verrassing te horen dat een recente daad van sabotage aan een olieraffinaderij in Zuid-Afrika is uitgevoerd door zwarten die door Cubanen in Mozambique getraind waren, en daarna naar Rusland gestuurd zijn voor een specialistische opleiding in het omgaan met explosieven. Als wij in het Westen willen overleven, dan mogen we wel snel vriendschap sluiten met Zuid- Afrika. ('naar.-kie International Harry Schültz Letter, FERC, Postfach 88, Basel 4010, Zwitserland/ 9 juni 1980) \ :

6 l Rente D'E VRIJE MARKT IN EEN ONVRIJE EKONOMIE Een van de meest moeilijk te voorspellen beleggingsfaktoren is het renteniveau. Op zich zou dat niet zo'n ramp zijn als er niet zo veel zaken aan de rente gekoppeld zouden zijn. Allereerst is het renteniveau natuurlijk nauw verbonden met de hypotheekrente. Hierop kom ik straks terug. Voor beleggers kan het renteniveau een aanduiding zijn voor hun beleggingskeuze. Krijgt een belegger nl. 20% op zijn geld door het op de bank (min of meer risikovrij) te zetten, dan zal hij hier eerder voor kiezen dan voor een riskant aandeel waar hij maar 6% dividend op krijgt met de kans dat het aandeel in waarde daalt. De kans op waardedaling van een aandeel (= een stukje van een bedrijf) is nog groot ook bij hoge renteniveaus, want voor bedrijven wordt het dan duur om geld te lenen met als gevolgen: - ze produceren liever niet op voorraad, want dat legt beslag op het dure geld; - ze verkopen minder omdat ze hun prijs moeten verhogen om de rentelasten door te berekenen én - omdat afnemers ook liever een lage voorraad hebben; - investeringen in nieuwe ontwikkelingen of verbeteringen zijn te duur om met geleend \ geld te doen. Kortom het gevolg van een hoog renteniveau is in het algemeen dat bedrijven slechter gaan draaien en "de ekonomie" minder wordt. Een kanttekening is echter wel dat als de inflatie hoog is, mensen wel bereid zijn om tochj een hoge rente te betalen. Als bijvoorbeeld in een Zuidamerikaans land de inflatie 120%,, per jaar is, maar men kan er geld lenen tegen 70%, dan zal de geldnemer waarschijnlijk well lenen omdat hij dan 50% beter af is. Dat brengt ons op het volgende aspekt dat met rente te maken heeft: overheidsingrijpen f! i ' Er werd en wordt door de overheid meer geld uitgegeven dan er binnenkomt. Zelfs daar daagt' het dat dat dé inflatie verhoogt en dat dat niet goed is.i Om nu als overheid minder inflatie te veroorzaken (bankbiljetten te drukken), zien we dat allerlei regeringen enorme hoeveelheden geld lenen. Door die leningen van overheden is er minder geld beschikbaar voor! bedrijven en partikulieren en gaat de prijs Van geld omhoog. De prijs van geld is het bedrag dat er betaald moet worden aan rente. Een bijkomstig effekt is dan dat bij hoge rente beleggers Uit het buitenland hun geld Op rente willen zetten in dat land waar ze de hoogste rente verwachten. Er komt dus een vraag naar die valuta én zoals meestal: bij grotere vraag zal die valuta stijgen in waarde ten opzichte van andere valuta. De wet van vraag en aanbod geldt ook hier. Dat is thans bijvoorbeeld het geval met de Amerikaanse dollar. Hier is de rente hoog en wordt hoog gehouden door de Amerikaanse overheid. We zien dan ook een hoge dollarkoers. Prompt gaan andere landen hun rente ook verhogen, want anders daalt daar de valuta te veel in waarde. We zagen het al in België en nu is in Nederland de rente ook relatief hoog aan het worden. Met verwijzing naar de eerste regel van dit artikel zou ik willen stellen dat in Nederland de rente beslist nog geen top bereikt heeft. Dat is dus erg vervelend voor degenen die hypotheken afsluiten of verlengen. Laat u in dit verband erg goed voorrekenen wat het u zou kosten om geld in Zwitserland,te gaan lenen tegen lage percentages. In het algemeen bent u in Zwitserland zeker niet goedkoper uit'. Zeker moet u heel goed het koersrisiko onder ogen zien. (Zie deze kolom in Vrijbrief nr. 28.) : In een volgend artikel komen we op het rentegebeuren terug, maar dan wat betreft beleggingen. KR I N G E N ir. L.H.M. Jongen. Kring Rotterdam/Vlaardingen had op 2 april een zeer interessante lezing over leven en werken van Karl Marx, gehouden door de heer J. v.d. Kooi. Het bleek zeer wetenswaardig en nuttig om diverse achtergronden van het communisme te belichten. Op 7 mei komen weer diverse inderessante onderwerpen ter sprake, en ook op 4 juni en 2 juli bent u van harte welkom. Kring Den Haag plande op 4 mei een voordracht van de heer P. Meyroos getiteld: "Het ontstaan van een ekonomische crisis en de invloed van overheidsingrijpen en de belasting daarop". In principe zijn volgende bijeenkomsten gepland op 25 mei en 29 juni, maar bel even op als u komen wilt. '.

NEDERLANDS VERKIEZINGSJAAR 1981

NEDERLANDS VERKIEZINGSJAAR 1981 leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu info nummer 6 februari/maart Maandblad No. 36..Oplage: 1000 exemplaren.verantwoordelijk Uitgever: ir. H.J. Jongen Februari 198K 5êi^ê3iYÊ5 s.

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Klein bedrag? Pinnen mag! 1 C 2 maximumscore 1 Voorbeelden van een juist voordeel (één van de volgende): geld staat

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1

Hoe gelukkig ben je? Opdracht 1 Hoe gelukkig ben je? Geluk is een veranderlijk iets. Het ene moment kun je jezelf diep gelukkig voelen, maar het andere moment lijkt het leven soms maar een zware last. Toch is voor geluk ook een soort

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

Management en Organisatie. Proefles

Management en Organisatie. Proefles Management en Organisatie Proefles I. Geld lenen. Stel: je wordt 18 jaar, je haalt je rijbewijs en je wilt dan direct een auto hebben. Die kost 25.000, maar jij hebt geen cent. Je kijkt naar de TV en je

Nadere informatie

Inflatie creëeren door geld drukken

Inflatie creëeren door geld drukken De heilige schrift stelt dat de bron van alle kwaad geld zou zijn. In I Tim.6:10, wordt dat terecht genuanceerd: de wortel van alle kwaad is geldzucht. Geld maken met geld Geld is een vreemd goedje. Met

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Ons economische zelf Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Plaatjes invoegen Contrast tussen overvloed en gebrek Contrast tussen genieten van materie en uitbuiten

Nadere informatie

wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590?

wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590? wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590? 1,3644 * 590 = $805 2300 is dan 1,3644 * 2300 =$3138,12 Hoeveel euro is $789? 1,3644 dollar = 1 euro $789 / 1,3644 =578,28 euro Bereken

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

Hoeveel geld zit er in de bedrijfsvoering?

Hoeveel geld zit er in de bedrijfsvoering? Hoeveel geld zit er in de bedrijfsvoering? Een simpele vraag met een simpel en nuttig antwoord. Deze vraag is de eerste stap bij het opstellen van kristalheldere financiële overzichten. Hoeveel geld zit

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu

leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu Maandblad No. 38..Oplage: 1000 exemplaren. Verantwoordelijk Uitgever: ir. H.J. Jongen April 1981. Heikantvenstraat 39-2190 Essen - België. De

Nadere informatie

Maandblad No. 47. Oplage: 1000 exemplaren. Verantwoordelijk Uitgever: ir. H. J. Jongen Januari '1982. _ Heikantvenstraat 39 -"2190 Essen - België^ "

Maandblad No. 47. Oplage: 1000 exemplaren. Verantwoordelijk Uitgever: ir. H. J. Jongen Januari '1982. _ Heikantvenstraat 39 -2190 Essen - België^ LEVEN-VRIJHEID-EIGENDOM ABSOLUTE RECHTEN VAN HET INDIVIDU Maandblad No. 47. Oplage 1000 exemplaren. Verantwoordelijk Uitgever ir. H. J. Jongen Januari '1982. _ Heikantvenstraat 39 -"2190 Essen - België^

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

economie CSE GL en TL COMPEX

economie CSE GL en TL COMPEX Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei 272010 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

MINDER OVERHEID MEER VRIJHEID DE MENS CENTRAAL. Verkiezingsprogramma 2015 Libertarische Partij Gelderland

MINDER OVERHEID MEER VRIJHEID DE MENS CENTRAAL. Verkiezingsprogramma 2015 Libertarische Partij Gelderland MINDER OVERHEID MEER VRIJHEID DE MENS CENTRAAL In vrijheid met vertrouwen: krachtig en sociaal! Verkiezingsprogramma 2015 Libertarische Partij Gelderland 1 MINDER OVERHEID, MEER VRIJHEID Ieder mens heeft

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 600 bezoekers (2.800 2.200) 2 maximumscore

Nadere informatie

ALBEDA WIL GREEP OP ALLE INKOMENS

ALBEDA WIL GREEP OP ALLE INKOMENS leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu Maandblad No. 43. Oplage: 1000 exemplaren. Verantwoordelijk Uitgever: ir. H.J. Jongen September 1981. _ Heikantvenstraat 39_- 2190 Essen - België._

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

Vind je droomhuis bij Wonen Wateringen...

Vind je droomhuis bij Wonen Wateringen... Een eigen huis nu ook voor jou betaalbaar! Vind je droomhuis bij Wonen Wateringen... Je koopt de woning en huurt de grond Starters en jonge huishoudens hebben het moeilijk op de Westlandse woningmarkt.

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat consumenten (bepaalde) aankopen naar voren halen, wanneer ze een hoge / hogere inflatie in de komende periode verwachten. 2 maximumscore 2 Een

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank!

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank! Jouw spreekbeurt over De Bank! Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk op die bank? En wat gebeurt er met jouw

Nadere informatie

Beursdagboek 24 Mei 2013.

Beursdagboek 24 Mei 2013. Beursdagboek 24 Mei 2013. Loopt Abenomics nu al op zijn laatste benen! Tijd 10:30 uur. Het was afgelopen nacht in Japan een angstige sessie voor de handelaren. Na eerst een winst van drie procent vlogen

Nadere informatie

1 140 miljard euro bij

1 140 miljard euro bij PRIVATE S.A. Page: 1+2 3 Circulation: 330835 92b4f4 1390 De Nieuwe Gazet No. of publications: 2 ECB drukt 1 140 miljard euro bij Met die som in 50 euro biljetten kan je de negen bollen van het Atomium

Nadere informatie

De kortste weg naar uw (spaar)doel

De kortste weg naar uw (spaar)doel De kortste weg naar uw (spaar)doel Veel van de leuke dingen in het leven hebben een ding met elkaar gemeen: ze kosten geld. En hoe groter uw persoonlijke wensenlijst, hoe meer geld u nodig heeft. Optimaal

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2013-I

Eindexamen havo economie 2013-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 bij (1) monopolie bij (2) toe

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk 2 Wat is het geheim en de essentie van goed beleggen? Je moet anticiperen op de werkelijkheid van morgen en wat die voor gevolgen heeft voor

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

Eigen huis. Vermogensopbouw. Oudedagsvoorziening. Nabestaanden

Eigen huis. Vermogensopbouw. Oudedagsvoorziening. Nabestaanden Eigen huis Vermogensopbouw Oudedagsvoorziening Nabestaanden Zeker nu Maatschappijwinstdeling De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij De Onderlinge s-gravenhage kent een maatschappij- 25 Te verdelen

Nadere informatie

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Case 2 start-ups 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13 Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Inhoud Interne analyse... 3 Peerby... 3 Over Peerby... 3 Lean

Nadere informatie

In gesprek over: Arm en Rijk

In gesprek over: Arm en Rijk Bij Open Deur nummer 2, februari 2013 In gesprek over: Arm en Rijk Armoede en rijkdom. Twee woorden waar een hele wereld achter schuil kan gaan. Werelden waarin niet alleen geld en goederen een rol spelen,

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja Een voorbeeld van een juiste

Nadere informatie

Uit de folder van de bank: leningtabel persoonlijke lening

Uit de folder van de bank: leningtabel persoonlijke lening Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Zorgen om de rente Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1. Hans van Opta

Nadere informatie

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u?

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? Onafhankelijke informatie voor consumenten Wat is renterisico? Als u geld nodig heeft, kunt u een lening afsluiten. U moet het geleende geld wel terugbetalen.

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ----------------------------------------------------------------------------------

Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ---------------------------------------------------------------------------------- CENTRALE RAAD VOOR HET BEDRIJFSLEVEN NATIONALE ARBEIDSRAAD ADVIES Nr. 1.402 Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ----------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Steven Smit Voor de mens in organisaties Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Door Steven Smit 2008 Steven Smit BV voor de mens in organisaties Chopinstraat 148 1817 GD

Nadere informatie

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. 2. Er staan een aantal moeilijke woorden in de tekst. Hieronder staat een rijtje.

Nadere informatie

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Voorstellen Karel Mercx Hildo Laman Begonnen in de internetzeepbel Begonnen in de optiehandel Programma Voor & nadelen

Nadere informatie

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Jouw spreekbeurt over de bank Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk

Nadere informatie

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE delen gevoel vertrouwen gevonden avontuur genieten ONDERLINGE S-GRAVENHAGE Momenten vrienden verhuizen afscheid leven huwelijk samen 2 blijdschap verrassing Verzekerde groeikracht Iedereen hoopt op een

Nadere informatie

Met het Kinderrechtenverdrag

Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Voor kinderen die meer willen weten over kinderrechten Wat is het Kinderrechtenverdrag? Welke rechten heb ik? Zijn Kinderrechten er voor alle kinderen?

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Geld. Ontstaan van geld

Geld. Ontstaan van geld Geld Ontstaan van geld Onze voorouders hadden geen geld. Als ze iets nodig hadden, ruilden ze dat. Dit heet ruilhandel. De bakker ruilde brood bij de slager voor vlees enz. Op een dag wilde iemand weten

Nadere informatie

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-1022-a-14-1-b

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-1022-a-14-1-b Bijlage HAVO 2014 tijdvak 1 economie Bronnenboekje HA-1022-a-14-1-b Opgave 1 bron 1 inflatieontwikkelingen in de VS: 1965-2008 14 % 12 10 Legenda: PPI verandering ten opzichte van het voorgaande jaar CPI

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 7. Financiële situatie Samenvatting Bijna driekwart van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, twee op de tien komt net rond en bijna een

Nadere informatie

Arme landen gebaat bij vrije handel

Arme landen gebaat bij vrije handel Arme landen gebaat bij vrije handel De armoede in de wereld kan tegen 2015 gehalveerd worden als de rijke landen hun handelsbarrières verlangen en de buitenlandse hulp verhogen. Ook kunnen de arme landen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

TOV! Ik ben de Heer, jullie God! Nieuwsbrief oktober. Geplande activiteiten. Belangrijke mededeling

TOV! Ik ben de Heer, jullie God! Nieuwsbrief oktober. Geplande activiteiten. Belangrijke mededeling Nieuwsbrief juni.docx Nieuwsbrief oktober TOV! Weerstraat 26, 4001LD Tiel, www.toveten.nl T: 0344-751223 info@toveten.nl Wanneer je de graanoogst binnenhaalt, oogst dan niet tot aan de rand van de akker

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. De goedkoopste auto van Nederland 1 B 2 maximumscore 1 7.498-2.024 = 5.474 3 maximumscore 2 De brandstofkosten

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur Verkiezingen Voor vijftigplussers staat er de komende jaren veel op het spel. De betaalbaarheid van de zorg staat ter discussie en het niveau van pensioenen en AOW dreigt te worden aangetast. Daarnaast

Nadere informatie

Lees het verhaal over Geld eens rustig door. Maak voor jezelf een samenvatting of powerpoint.

Lees het verhaal over Geld eens rustig door. Maak voor jezelf een samenvatting of powerpoint. Jouw spreekbeurt over GELD. Een spreekbeurt over geld, leuk! Dat zal iedereen aanspreken, want we hebben er allemaal mee te maken en de meesten kopen graag leuke dingen. Maar ja, dan moet je wel geld hebben.

Nadere informatie

affirmaties voor een gelukshuis

affirmaties voor een gelukshuis affirmaties voor een gelukshuis affirmeer de verkoop van je huidige huis affirmeer de aankoop van je droomhuis Edith Hagenaar Affirmeren Weet je niet wat affirmaties zijn? Lees dan dit artikel: http://www.palaysia.com/affirmatie/index.html#aff

Nadere informatie

Kredietbehoefte in crisistijd

Kredietbehoefte in crisistijd Kredietbehoefte in crisistijd U kunt het verschil maken voor uw klanten. In goede én in slechte tijden. De wereld om ons heen is in de afgelopen vijf jaar in rap tempo veranderd: we zitten midden in een

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie Stadsenquête Leiden 008 Hoofdstuk 19. Financiële situatie Samenvatting Ruim tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, bijna een kwart komt net rond en een

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH Slide 5 Ik ga u een stukje van mijn oratie laten zien, die ik op 11-12-13 heb uitgesproken. Voor degenen die daar ook waren,

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

HUMO enquête naar de koopkracht

HUMO enquête naar de koopkracht HUMO enquête naar de koopkracht Steekproef N= 1000 respondenten representatief voor de Nederlandstalige 20-plussers (geen studenten) Methode Combinatie van telefonisch (23%; bij 65-plussers) en online

Nadere informatie

Alzheimer Magazine 19

Alzheimer Magazine 19 Per 1 januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit heeft ingrijpende gevolgen, met name voor thuiswonende mensen met dementie en

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

ideale wereld te dichten, en dit al gedurende 40 jaar op internationaal vlak, en 30 jaar in België.

ideale wereld te dichten, en dit al gedurende 40 jaar op internationaal vlak, en 30 jaar in België. Toespraak naar aanleiding van het symposium "30 jaar CITES", de handel in met verdwijning bedreigde dieren en planten: een terugblik op 30 jaar toepassing van het CITES in België en in de EU en een blik

Nadere informatie

SNS Beleggingsrekening Hypotheek

SNS Beleggingsrekening Hypotheek Advieswijzer Hypotheken Uitsluitend bestemd voor adviseurs SNS Beleggingsrekening Hypotheek De SNS Beleggingsrekening Hypotheek is een combinatie van een aflossingsvrije hypotheek en een beleggingsrekening.

Nadere informatie

leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu

leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu leven, vrijheid, eigendom, absolute rechten van het individu Maandblad No. 26. Oplage: 1500 exemplaren. Verantwoordelijk Uitgever: ir. H.J. Jongen Maart 1980. Heikantvenstraat 39-2190 Essen - BelgieL De

Nadere informatie

UNICEF en kinderarbeid

UNICEF en kinderarbeid UNICEF en kinderarbeid Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Spreekbeurtinformatie kinderarbeid 1. Trésor uit Ivoorkust 2. Van de plantages terug de klas in 3. Feiten en cijfers over kinderarbeid

Nadere informatie

Resultaten & conclusies onderzoek:

Resultaten & conclusies onderzoek: Resultaten & conclusies onderzoek: Kinderen over armoede en vluchtelingen door Kinderen Goedgekeurd! Er hebben in totaal 50 scholen deelgenomen aan deze enquête. Dit gaat om een 3000-tal leerlingen. 1.

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie