Cloud computing: waar begin je aan?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cloud computing: waar begin je aan?"

Transcriptie

1 cloud compuing Cloud compuing: waar begin je aan? Succesfacoren voor cloud compuing Cloud compuing is er en gaa nie meer weg. In 2010 sond he helemaal bovenaan in Garners hype cycle. Da geef aan da er in ieder geval veel over word gesproken. Di arikel gaa in op de succesfacoren voor de adopie van cloud compuing en wa organisaies kunnen doen om cloud compuing snel en effecief e implemeneren. 1 Marin van den Berg en Erik van Ommeren 1. Di arikel is gebaseerd op he recen verschenen boek Seize he Cloud: A Manager s Guide o Success wih Cloud Compuing (Van Ommeren & Van den Berg, 2011). Veel geschreeuw maar weinig wol Veel IT ers zien cloud compuing als de zoveelse hype: veel publicaies en veel gepredik, maar weinig prakische oepassingen. Maar is da erech? In 2010 was de wereldwijde mark voor cloud compuing al ruim 37 miljard dollar en naar verwaching groei die o 121 miljard dollar in 2015 (M&M Marke Research). Organisaies als Microsof en IBM inveseren naar eigen zeggen miljarden in cloud compuing. Elke consumen neem al IT-diensen af ui de cloud. Soms zijn een paar muiskliks en een credicard al voldoende. He mooie is da gebruikers in groe organisaies di ook kunnen en doen. He werk hezelfde als op de pc huis. Cloud compuing, da doe je och gewoon? He is gemakkelijk om een diens af e nemen ui de cloud, of he nu rekenkrach, opslagcapaciei, een onwikkelplaform of CRM-sofware is. De kuns is om er opimaal gebruik van e maken. De meese organisaies houden in hun sraegie echer geen rekening me de cloud, of nog erger, cloud compuing word wel oegepas, maar zonder sraegie. In he eerse geval loop de organisaie kansen mis. In he weede geval besaa he risico da de IT-complexiei alleen maar verder oeneem. Cloud compuing doe de IT-complexiei inrinsiek oenemen, maar reduceer, mis goed oegepas, de organisaorische complexiei. Cloud compuing als nieuw levermodel In essenie geef cloud compuing een nieuwe, exra manier waarop een organisaie IT-diensen kan implemeneren. Naas de gebruikelijke modellen, zoals he kopen van hardware en sofwarelicenies, is een nieuwe mogelijkheid beschikbaar: he berekken van hard- en sofware als services ui de cloud. Voor organisaies bied di de volgende voordelen: He is nie nodig vooraf e inveseren in harden sofware. Bij cloud compuing word pas beaald als er services worden afgenomen. Kosen verschuiven van vas naar variabel. Er kan veel sneller nieuwe capaciei worden ingeze als blijk da de besaande nie oereikend is. Capaciei in de cloud is in principe oneindig. Nieuwe of gewijzigde IT-oplossingen kunnen sneller beschikbaar worden geseld. He vermogen van organisaies om snel e kunnen veranderen (de agiliy ) verbeer. 22

2 Samenvaing Succesfacoren voor he adoperen en implemeneren van cloud compuing binnen organisaies zijn vooral he juis organiseren van vraag en aanbod naar services, he professioneel werken onder archiecuur, he inschakelen van beveiligingsexpers en he adequaa inrichen van servicemanagemen. Om e komen o een roadmap voor cloudimplemenaie moe aandach worden geschonken aan IT én de business en de ineracie ussen beide. Bijwerkingen van cloud compuing Naas he fei da cloud compuing aanrekkelijk is voor veel organisaies heef he ook bijwerkingen. Inerne IT-afdelingen van organisaies zullen in oenemende mae vergeleken worden me cloudleveranciers en als gevolg daarvan gedwongen worden zichzelf e verbeeren: de cloud als bedreiging voor inerne IT-afdelingen. Aan de andere kan bied cloud compuing ook kansen. Ergens in de organisaie moeen alle aan de gebruikers e leveren IT-diensen worden ingekoch en geïnegreerd in he oale IT-landschap, ongeach of ze ui de cloud worden berokken of op eigen locaie worden uigevoerd. Wie kan da beer doen dan de inerne IT-afdeling? De inerne IT-afdeling in de makelaars- en inegraorrol dus. Veel IT-afdelingen zijn hierop aan he voorsoreren door een nadrukkelijke splising in een demand- en een supplyfuncie. De demandfuncie heef als doel he managen van de vraag naar IT-diensen. De supplyfuncie lever de feielijke IT-diensen. He afsemmen van vraag en aanbod naar clouddiensen (makelaarsrol) is bij uisek een aak die huishoor bij de demandfuncie. eindgebruiker cloudleveranciers servicecaalogus makelaar Succesfacoren voor cloud compuing De volgende facoren zijn cruciaal voor he succesvol adoperen en implemeneren van cloud compuing binnen organisaies. Deze succesfacoren zijn van oepassing op zowel publieke als privae clouds, enzij anders word vermeld. Vraag en aanbod onderscheiden naar services He is van belang een duidelijk onderscheid e maken ussen vraag (demand) naar en aanbod (supply) van services. Als goed helder gemaak is welke services een organisaie nodig heef, kan gezoch worden naar de opimale invulling daarvan. Van elke service dienen enkele karakerisieken bekend e zijn, zoals wa die service doe, of die missiekriisch is voor de organisaie of juis nie, en wa de eisen zijn en aanzien van bijvoorbeeld beschikbaarheid, schaalbaarheid, veiligheid en performance. Op basis van deze karakerisieken kan een opimale sourcingbeslissing worden genomen. De demandfuncie speel hier als makelaar een esseniële rol in (zie figuur 1). Daarnaas heef de demandfuncie de aak om de services beschikbaar e sellen in bedrijfsprocessen of samengeselde applicaies. Di is een orkesraierol die nodig is om e zorgen da alle services bij elkaar passen om e voldoen aan de eisen die vanui de organisaie geseld zijn. De supplyfuncie van de inerne IT-afdeling is nie alleen veranwoordelijk voor he leveren van eigen services via de eigen IT-sysemen, maar help ook in de orkesraie van services voor de eindgebruikers. inerne IT-afdeling eigen IT-sysemen orkesraie Figuur 1. Nieuwe IT-organisaie Werken onder archiecuur He is funes als gebruikers zelf cloudservices aanschaffen zonder oog voor inegraie in he besaande IT-landschap. De meese IT-landschappen van groe organisaies zijn al complex en die complexiei neem alleen maar oe indien cloudservices daaraan worden oegevoegd. He is dus zaak om cloudservices e kiezen op basis van een vooraf gedefinieerde se van principes en 23

3 cloud compuing agiliy me werken onder archiecuur richlijnen die de inegraie me andere IT-voorzieningen borg. Me andere woorden, we dienen werken onder archiecuur e implemeneren waarbij vooraf principes en richlijnen voor cloudadopie worden opgeseld die worden oegepas in projecen waarbij bovendien word oegezien op handhaving van de principes en richlijnen (governance). In de figuren 2 en 3 is e zien wa he verwache effec is van he implemeneren van cloud me en zonder werken onder archiecuur ( WoA ). In figuur 2 is he effec e zien op agiliy, he vermogen om snel e kunnen veranderen als da nodig is. Te zien is da zonder WoA de agiliy op heel kore ermijn verbeer maar op lange ermijn verslecher. Di kom doorda he IT-landschap nog complexer geworden is, wa he gevolg is van services die nie op elkaar zijn afgesemd, de onmogelijkheid om gemakkelijk e swichen van cloudleverancier, daa me verschillende formaen en beekenissen e ceera. In figuur 3 is he effec e zien op kosen van beheer en onderhoud. In eerse insanie gaan de kosen omlaag doorda gebruikers de vrijheid krijgen zelf cloudservices aan e schaffen. Omda voor die services naar rao van he gebruik beaald word en he beheer ervan goedkoper is dan van eigen voorzieningen, zullen de kosen voor beheer en onderhoud dalen. Echer, doorda er nie gele is op samenhang en inegraie van deze services in he oale IT-landschap, zullen de kosen na verloop van ijd weer sijgen door de complexiei van da landschap en door he moeilijk kunnen aanpassen van services. Werken onder archiecuur is onderussen in veel organisaies in Nederland gemeengoed geworden. Me behulp van een es is he mogelijk e checken of de volwassenheid van he werken onder archiecuur op he juise niveau is om cloud compuing succesvol e implemeneren. Beveiligingexpers aanhaken Een van de veelgehoorde bezwaren egen de cloud is da die nie veilig is. Gegevens die nie op eigen servers saan maar ergens in de cloud kunnen worden gesolen of bekeken door mensen die da nie mogen. Da kan nauurlijk ook gebeuren kosen zonder werken onder archiecuur adopie van cloud compuing in de ijd Figuur 2. Effec van werken onder archiecuur op agiliy bij de adopie van cloud compuing zonder werken onder archiecuur me werken onder archiecuur adopie van cloud compuing in de ijd Figuur 3. Effec van werken onder archiecuur op kosen van beheer en onderhoud als de gegevens op een eigen server saan. Maar fei is da beveiliging, en vooral beveiliging van daa, aandach moe krijgen. He is belangrijk om vroegijdig expers op he gebied van informaiebeveiliging erbij e berekken, inclusief afdelingen zoals juridische zaken, inkoop, risicomanagemen en compliance. Deze expers zouden als opdrach moeen krijgen om beleid voor e bereiden en aanzien van beveiliging bij cloud compuing. Di beleid zou moeen uimonden in regels en richlijnen voor opslag en oegang o daa, zowel binnen als buien de eigen organisaie. Er dien in ieder geval beleid e zijn waarui af e lezen val welke daa in welk landen mogen worden opgeslagen en in welke landen beslis nie. Ook dien er bij voorkeur beleid e zijn over me welke leveranciers de organisaie zaken wil doen en me welke nie. He aspec van daabeveiliging speel hoofdzakelijk in publieke clouds. Een hulpmiddel bij he bepa- 24

4 len van daabeveiligingsbeleid is om he opslaan van daa e verbinden me daaclassificaies. Veel organisaies beschikken al over een dergelijke classificaie. Die is veelal opgeseld in ermen van srik persoonlijk, verrouwelijk, voor inern gebruik en openbaar. Per caegorie kan bepaald worden of daa wel of nie in een publieke cloud mogen worden opgeslagen. managemen professionaliseren managemen is de IT-funcie die he mees geraak word door cloud compuing. He is daarom zaak om servicemanagemen op he niveau e brengen da hoor bij de cloud. In figuur 5 is e zien wa de aanpassingen zijn gerelaeerd aan ITIL. Hoe doe je cloud compuing? Cloud compuing heef veranderingen o gevolg in de business, in de manier waarop business en IT me elkaar omgaan en in de IT zelf (zie figuur 6). Om een roadmap e kunnen opsellen voor cloud compuing dienen de drie gebieden ui figuur 6 aandach e krijgen. Ze worden hieronder een voor een besproken en geven daarmee ingrediënen voor he opsellen van een roadmap voor cloud compuing. Tes werken onder archiecuur In figuur 4 zijn zes sellingen opgenomen die een eerse indruk geven of he werken onder archiecuur in een organisaie van voldoende niveau is om cloud compuing in e voeren. Deze sellingen zijn gebaseerd op he DYA gedachegoed. Per selling dien aangegeven e worden of u he eens of oneens ben me de selling. Di kan me behulp van de cijfers 1 (volkomen oneens) o 5 (volkomen eens). Nada alle sellingen zijn gescoord, kan he oaal worden berekend. selling Ons archiecuuream heef heel veel impac op ons IT-inveseringsbudge Onze archiecuur is beschreven in ermen van een beknope se van principes en richlijnen (in plaas van duizenden pagina s me modellen) Ons archiecuuream word geprezen door businessmanagemen (en IT-managemen) voor he geven van heldere richlijnen bij de sar van veranderingen Ons archiecuuream is erin geslaagd om de complexiei van he IT-landschap behoorlijk e verminderen De manier waarop we me services werken is verankerd in onze archiecuur Al onze projecen voldoen aan de archiecuur oaalscore Heef u ussen de 6 en 14 punen: misschien kun u wa koreermijnsuccessen boeken me cloud compuing, maar op lange ermijn krijg u e maken me inegraieproblemen die u op kosen zullen jagen. U ben nog nie in saa om e komen o een coherene en goed geïnegreerde se van services. He is raadzaam he werken onder archiecuur eers e verbeeren. Heef u ussen de 15 en 24 punen: u kun succes hebben me he oepassen van cloudservices in beperke delen van uw organisaie, maar he risico da op ermijn inegraieproblemen gaan onsaan is nog seeds groo. U ben op de goede weg me he werken onder archiecuur, maar er is nog seeds ruime voor verbeering. He is aan e bevelen de nog onbrekende sappen e nemen om uieindelijk e komen o een samenhangende en geïnegreerde se aan services. Heef u ussen de 25 en 30 punen: u bevind zich in een prima posiie om voordeel e halen ui alle mogelijkheden die cloud compuing bied en e komen o een samenhangende en goed geïnegreerde se aan services. Geef uw archiecen een leidende rol in he verkennen van de mogelijkheden van cloud compuing. score [1 5] Figuur 4. Check de volwassenheid van he werken onder archiecuur 25

5 cloud compuing ITIL main area Sraegy Design Transiion Operaions ITIL process verwache aanpassingen n.a.v. cloud Porfolio Creëer een geïnegreerde serviceporfolio, onafhankelijk van de consrucie van die services Financial Sel nieuwe prijsmodellen op die gebaseerd zijn op flexibele prijsselling (zoals bealen voor gebruik) Caalogue Sel een servicecaalogus op me beschikbare services in businessermen, zonder in e gaan op (echnische) implemenaiedeails Level Sel SLA s op per service, per klan Capaciy Implemeneer een manier om capaciei e voorspellen die rekening houd me karakerisieken van cloudservices IT Coninuiy Verzeker de coninuïei van operaionele services rekening houdend me he gegeven da deze services door verschillende leveranciers vanui de cloud geleverd worden Change Asse & Configuraion Validaion and Tesing Even & Acciden Reques Fulfillmen Problem Herdefinieer de change-managemenprocessen in lijn me de veranderende veranwoordelijkheden en overweeg om deze processen e auomaiseren, gele op he snel beschikbaar kunnen sellen van cloudservices Implemeneer he auomaisch zoeken naar real-ime informaie omda maar een deel van de servicekeen is opgeslagen in he configuraiemanagemensyseem Valideer da de cloudservices op de juise manier samenwerken me andere onderdelen van he IT-landschap Sem de manier voor he melden van fouen af me de cloudleveranciers. Overweeg om ooling e gebruiken voor he auomaisch beheren en meen van fouen Overweeg een poraal waar gebruikers zelf services kunnen aanvragen Sem de manier waarop fouen worden afgehandeld af me cloudleveranciers opda fouen snel en adequaa kunnen worden opgelos Coninual Lever eindgebruikers services van eenzelfde Measuremen kwalieisniveau ongeach de implemenaie van die Improvemen services minimaal noodzakelijk Figuur 5. Focusgebieden in ITIL om cloud compuing e kunnen onderseunen Veranderingen in de business Informaieechnologie (IT) verander langzamerhand in businessechnologie (BT). In organisaies die zo veel mogelijk profij willen rekken ui nieuwe echnologie zou he uieindelijk de business moeen zijn die begrijp wa nieuwe echnologie voor de organisaie kan beekenen en die dan ook he iniiaief neem als er besluien over worden genomen. Technologie zou helemaal verweven moeen zijn in processen als markeing en business developmen. Een dergelijke eindsiuaie is nie zomaar e bereiken. Hieronder volgen diverse suggesies die helpen om cloud compuing e laen landen bij de business en sappen e maken riching businessechnologie: 26

6 Veranderingen in de ineracie ussen business en IT De ineracie ussen business en IT is een gebied waarop veel veranderingen nodig zijn als cloud compuing word geadopeerd. In di gebied moeen vraag en aanbod van IT-diensen op elkaar worden afgesemd, worden de sraegische beslisveranderingen in de business veranderingen in de ineracie business IT veranderingen in de IT Figuur 6. Veranderingen als gevolg van cloud compuing Experimeneer me cloudservices. Gebieden die zich bij uisek lenen om cloud compuing oe e passen zijn gebieden waar mensen in een organisaie me elkaar samenwerken, zoals webconferencing, sociale media en communicaie. Doe pilos me ools op di gebied. Voorbeelden zijn Yammer, Webex en IBM Lous Live. Verhoog he begrip van echnologie. He uieindelijke doel is om kennis van echnologie (en de mogelijkheden daarvan) bij businessmanagemen e vergroen. Da kan door na e gaan wa de impac is van digiale diensen (bijvoorbeeld mobiele diensen) op de producen en diensen van de organisaie. Een andere mogelijkheid is om een digial firs -sraegie e kiezen: als er verbeeringen nodig zijn in producen, diensen of processen, word eers gekeken hoe da me echnologie kan worden opgelos. Heroverweeg de manier waarop budgeen worden vasgeseld. He verrekenmodel voor cloudservices is gebaseerd op bealen voor gebruik. Veel budgeerings- en verrekensysemen zijn echer gebaseerd op een lumpsumverrekening. He is versandig om voor e soreren op een nieuw en verfijnder model voor budgeering en verrekening een model da gebaseerd is op kosen per ransacie, per gebruiker of welke voor de business relevane verdeelsleuel dan ook. In ieder geval kan hiermee worden vasgeseld welke financiële voordelen cloud compuing zal bieden. singen genomen over inze van IT en worden de archiecuurprincipes en -richlijnen opgeseld. De volgende opies zijn denkbaar bij de inroducie van cloud compuing: Organiseer een gemeenschappelijke ondekkingsworkshop. Om e oesen wa de mogelijkheden van cloud compuing voor een organisaie zijn, is een goede eerse sap om een workshop e organiseren me veregenwoordigers van business en IT. In de workshop worden de businessdrivers van de organisaie gerelaeerd aan een verscheidenheid van beschikbare cloudservices. He doel is om na e gaan in hoeverre bepaalde cloudservices een posiieve impac hebben op de businessdrivers. Op die manier onsaa inzich in gebieden binnen de organisaie waar cloud compuing mogelijk oegevoegde waarde heef. Maak de businesscase. Als gebieden zijn vasgeseld waar cloud compuing nu heef, kan een businesscase worden opgeseld. Daarbij dienen kosen, opbrengsen, mogelijkheden en risico s goed afgewogen e worden. Zo kan een bepaalde publieke cloudservice sukken goedkoper zijn dan een oplossing op eigen locaie, maar wegen de risico s e zwaar door om de businesscase rond e kunnen krijgen. He is in alle gevallen nuig de cloud als benchmark e nemen bij alle IT-inveseringen. Sel de eigen enry poins en quick wins vas. Een enry poin is een geschik sarpun voor een nieuwe onwikkeling. De kuns daarbij is om e kiezen voor een gebied waar de oegevoegde waarde voor de business relaief groo is en de implemenaierisico s relaief gering. Missiekriische applicaies zijn dus geen goede kandidaen om mee e saren in de publieke cloud. Meer»He is zo goed als zeker da er binnen elke organisaie applicaies, daa of services zijn die beer ui de cloud kunnen worden berokken«geschike enry poins zijn webconferencing, he hosen van bepaalde websies (me veel onregelmaig en onvoorspelbaar gebruik) en eswerk. Werk onder archiecuur vanaf de sar. Zoals reeds opgemerk is he werken onder archiecuur een van de succesfacoren voor he invoeren van cloud compuing. Me werken onder archiecuur 27

7 cloud compuing word geborgd da een coheren en geïnegreerd IT-landschap onsaa. He mooie van werken onder archiecuur is ook da de discussie over kore en lange ermijn explicie word gemaak. De consequenies van keuzes worden zichbaar zoda een onderbouwde beslissing kan worden genomen. Implemeneer een proces van coninue innovaie. He organiseren van een ondekkingsworkshop is een goede sar, maar nog beer is he om een coninue dialoog e voeren waarbij alle medewerkers de mogelijkheid hebben om ideeën voor innovaie in e brengen. Een dergelijk proces kan onderseund worden me een collaboraion - oepassing in de cloud. Veranderingen in de IT Voor wa beref he IT-voorbrengingsproces zijn de volgende veranderingen relevan bij he maken van een roadmap voor cloud compuing: Werk onder archiecuur, ook binnen IT. Werken onder archiecuur als proces om business en IT beer op elkaar af e semmen heef alleen zin als he werken conform archiecuurprincipes en -richlijnen gemeengoed is binnen de IT-afdeling. Definieer en implemeneer de cloudmakelaarsrol. He onderscheiden van vraag en aanbod naar services is een belangrijke succesfacor voor cloud compuing. De makelaar speel daarbij een cruciale rol. Als de inerne IT-afdeling de adopie van cloud compuing naar zich oe wil rekken, is he minimaal nodig de rol van makelaar e vervullen. De cloudmakelaar is de insanie die vraag naar en aanbod van services op elkaar afsem. De cloudmakelaar heef nie alleen een goed inzich in de huidige en oekomsige vraag (vanui de business), maar ook in he markaanbod. Werk me een serviceporfolio. Heel nauw verweven me de implemenaie van de rol van makelaar is he implemeneren van een serviceporfolio. Di is een volledig overzich van alle benodigde en beschikbare services. Verbeer servicemanagemen. Ook di aspec is genoemd als een belangrijke succesfacor voor cloudadopie. Een bepaald niveau van servicemanagemen is een vereise. Voor wa beref echnologie zelf zijn de volgende acies aan e raden: Experimeneer. Probeer bepaalde dingen ui. Tes bijvoorbeeld een cloudservice van Amazon. Virualiseer he daacener. Als da nog nie gedaan is, sar dan een projec om de principes van cloud compuing oe e passen op he eigen daacener en egelijk de fysieke hardware e verminderen. Di help in ieder geval om de kosen e reduceren en is een sap op weg naar een mogelijke privae cloud. Auomaiseer de handmaige IT-processen. Self-provisioning en vooral de hoge snelheid van he beschikbaar maken van nieuwe IT-capaciei is wa veel bedrijven aanrek in de cloud. Om de concurrenie me exerne cloudleveranciers enigszins aan e kunnen is he zaak om zo veel mogelijk beheerprocessen e auomaiseren en daarmee de beheerkosen e verlagen en egelijk de slagkrach e vergroen. Inveseer in inegraie. Inegraie word in he cloudijdperk van eminen belang. He scala aan mogelijkheden om services e berekken word immers seeds groer. Maar al die services moeen wel goed me elkaar samenwerken. Een sabiel en volwassen inegraieplaform is dan ook noodzakelijk. Daarnaas is kennis en ervaring van inegraie en ineroperabiliei zowel op echnisch als op daaniveau noodzakelijk. To cloud or no o cloud? He is nie de vraag of een organisaie aan cloud compuing zou moeen doen. He is veel meer de vraag welke facoren een succesvolle oepassing van cloud compuing bewerkselligen en wa een organisaie kan doen om opimaal gebruik e maken van de vele mogelijkheden die cloud compuing bied. Naar onze mening zijn de succesfacoren vooral he juis organiseren van vraag en aanbod naar services, he professioneel werken onder archiecuur, he inschakelen van beveiligingsexpers en he adequaa inrichen van servicemanagemen. Om vervolgens e komen o een roadmap voor cloudimplemenaie is he noodzakelijk nie alleen aandach e schenken aan IT, maar ook en vooral aan de business en de ineracie ussen business en IT. Cloud compuing goed doen beeken bepalen waar en wanneer de cloud van waarde is. He is zo goed als zeker da er binnen elke organisaie applicaies, daa of services zijn die beer ui de cloud kunnen worden berokken. Cloud compuing is gewoon een van de manieren waarop we IT kunnen doen, en de impac reik veel verder dan alleen IT (namelijk de business). Lierauur Ommeren, E. van & M. van den Berg (2011). Seize he Cloud: A Manager s Guide o Success wih Cloud Compuing. Sogei. Drs. Marin van den Berg is servicelinemanager archiecuur bij Sogei Nederland. Hij is evens voorzier van de afdeling Archiecuur van he Ngi. marin. Erik van Ommeren is direceur innovaie bij Sogei USA. erik. com. 28

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John Complexiei onder conrole, kosen inzichelijk? Naar een diensbare Gezien de populariei van is he goed eens erug e gaan naar de basis en e kijken naar wa SOA eigenlijk is, wa de redenen zijn om he in e voeren,

Nadere informatie

Master data management

Master data management meadaa Maser daa Aanpak voor opzeen van maserdaa-programma De kwaliei van de oenemende hoeveelheid daa in ondernemingen is van groo belang. Om die kwaliei e waarborgen kan maser daa worden oegepas. De

Nadere informatie

Privacy en cloud computing

Privacy en cloud computing legale kaders Privacy en cloud compuing Beveiliging van persoonsgegevens in de cloud E-mail leen zich goed als cloudservice. He voordeel is da de ICT-afdeling geen eigen mailserver hoef op e zeen, wa efficiëner

Nadere informatie

Testen aan de voorkant

Testen aan de voorkant esen als kriische Tesen aan de voorkan Opimaal rendemen halen ui s De meese organisaies zien esen als noodzakelijke en effecieve maaregel om de kwaliei van sysemen e bepalen en fouen erui e halen voorda

Nadere informatie

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel rends Impac op organisaie en informaievoorziening Transparanie: van bedreiging o businessmodel Transparanie is een rend die zowel in he bedrijfsleven als in de publieke secor langzaam maar zeker in krach

Nadere informatie

Ernst de Boer en Albert Kleinjan

Ernst de Boer en Albert Kleinjan archiecuur verzekeringen Inernaionale afsemming archiecuur noodzakelijk Archiecuurimpac van rends in de verzekeringswereld In de voorbije jaren is archiecuur vaak synoniem geworden aan beheersing : conroleren

Nadere informatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie Whiepaper One Ne Efficiëner zakendoen en innoveren me mobiele communicaie One Ne is een complee oplossing voor hosed elefonie die kosen helder en beheersbaar maak, zorg voor eenvoud en de bereikbaarheid

Nadere informatie

Testgedreven projectvoering

Testgedreven projectvoering esen Tesgedreven projecvoering Uiloop en budgeoverschrijding voorkomen In veel i-projecen worden fouen in requiremens en documenaie pas bij de esvoorbereiding ondek. Di is duur omda de fouen pas laa in

Nadere informatie

Softwarearcheologie als basis voor strategie

Softwarearcheologie als basis voor strategie sofware legacy Besuurlijke grip op sofware Sofwarearcheologie als basis voor sraegie Als he managemen grip wil krijgen op de sofware binnen de organisaie, kan onderzoek door onafhankelijke expers uikoms

Nadere informatie

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten?

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten? IT-audi & Hoe goed ben u in conrol over de robuusheid van uw ICT-keen? Mehodiek voor bepalen van mae van beheersing van robuusheid in ICT-keens ICT-keens worden enerzijds seeds complexer en anderzijds

Nadere informatie

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering business alignmen case Overkoepelende aal en echnieken ArchiMae-mehode verbind archiecuurdomeinen In juli 2002 sare een aanal Nederlandse insiuen en bedrijven he projec ArchiMae. He doel is een aal voor

Nadere informatie

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur archiecuur sofware Archiecuur producsofware onwikkel evoluionair Archiecuur en dynamiek van producsofware Producsofwareonwikkeling ken een voorgeschreven dynamiek waarin produc- en procesverbeeringen een

Nadere informatie

Uw auto in 3 simpele stappen

Uw auto in 3 simpele stappen Uw auo in 3 simpele sappen 1 Als financieringsmaaschappij van Fia Group Auomobiles SA is Fia Financial Soluions als geen ander op de hooge van he Ialiaanse auoaanbod. Daarnaas beschik Fia Financial Soluions

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoorde

Maatschappelijk verantwoorde groene IT MVO Meer dan alleen maar groene IT Maaschappelijk veranwoorde informaievoorziening en IT Organisaies zijn seeds meer bezig me duurzaamheid en maaschappelijk veranwoord ondernemen (mvo). De aueurs

Nadere informatie

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur Trends in de inzendingen De essenies van drie jaar NK ICT Archiecuur He Nederlands Kampioenschap ICT Archiecuur is voor he eers georganiseerd in 2004 en heef o nu oe geleid o 25 archiecuurbeschrijvingen.

Nadere informatie

Multidisciplinair veranderen

Multidisciplinair veranderen archiecuur Innovaief simuleer he verandervermogen Mulidisciplinair veranderen Zorgverzekeraars hebben voordurend e maken me veranderingen in regelgeving en producen. Di vereis een goede afsemming ussen

Nadere informatie

Evolueren met portfoliomonitoring

Evolueren met portfoliomonitoring sofware-engineering Evolueren me porfoliomonioring Toolki analyseer en visualiseer sofwaresysemen Door gebrek aan inzich beschouwen bedrijven hun sofwareporfolio vaak als weerbarsige en onbeheersbare doos

Nadere informatie

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis De Woordpoor De beseksverwerker van He Digiale Huis Een STABU-beseksverwerker zonder weerga. Verfrissend eenvoudig en och me meer mogelijkheden dan welke andere beseksverwerker ook. Zeer uigebreide mogelijkheden

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM Proocol Collegiale Visiaies Inleiding Aanleiding projec collegiale visiaie De gymnasia van de SHZG werken seeds inensiever samen aan de kwaliei van de gymnasiumopleiding,

Nadere informatie

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur Een risico- en kosengedreven aanpak voor archiecuur Risico- en kosenmanagemen als primair businessdoel Archiecuur is e beschouwen als een discipline die gedreven word door risico s en kosen. Risico- en

Nadere informatie

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer IT-audi & Ousourcing in conrol Leveranciersmanagemen en hird pary reporing Via ousourcing van sandaardprocessen proberen veel organisaies hun diensverlening aan de klan e verbeeren. Om in conrol e blijven

Nadere informatie

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggeriche aanpak van pensioenvoorliching ERIK VAN DER SPEK De laase jaren is pensioenvoorliching vaak negaief in he nieuws gewees. Ui verschillende

Nadere informatie

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1 Overzich Inleiding Classificaie NP compleeheid Algorime van Johnson Oplossing via TSP Newerkalgorime Job shop scheduling 1 Inleiding Gegeven zijn Machines: M 1,,..., M m Taken: T 1, T 2,... T n Per aak

Nadere informatie

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk Van grijs naar groen Richlijnen voor energiebesparingen in he rekencenrum Ook binnen de ICT-branche word men zich seeds bewuser van de invloed van hun acivieien op he klimaa. Seeds meer ICT-managers houden

Nadere informatie

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding globalisaie Zeven sappen naar succesvolle offshore uibeseding Een beheers proces voorkom eleursellingen Offshore uibeseding is een complexe manier van werken en er zijn veel verschillende onderwerpen die

Nadere informatie

Rekenen banken te veel voor een hypotheek?

Rekenen banken te veel voor een hypotheek? Rekenen banken e veel voor een hypoheek? J.P.A.M. Jacobs en L.A. Toolsema Me enige regelmaa word door consumenen en belangenorganisaies gesuggereerd da banken de hypoheekrene onmiddellijk naar boven aanpassen

Nadere informatie

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte Voorkom onzichbare verspilling: energiebehoefe van sofware Energie besparen dankzij zuinigere sofware De afgelopen jaren is de energie-efficiënie van ICT-sysemen al serk oegenomen als gevolg van de behoefe

Nadere informatie

Pda s in de organisatie

Pda s in de organisatie mobiel werken Handvaen voor mobiel beleid Pda s in de organisaie He gebruik van pda s in organisaies is aanrekkelijk omda werknemers daarmee alijd en overal over de laase informaie kunnen beschikken. De

Nadere informatie

Een methodische aanpak voor legacy

Een methodische aanpak voor legacy Een mehodische aanpak voor legacy Assessmens resuleren in vier mogelijke sraegieën Legacysysemen vormen een acuu probleem als onderhoud onmogelijk word door verdwijnende kennis of beëindigde onderseuning

Nadere informatie

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor Sae of he ar van securiy echnologie nvloed van veranderingen in de infornøie eclnologie op beveiliging Àueur: ir. Paul Overbeek Fysisch en Elekronísch Laboraoriu n - TNO Posbus 96864, 2509,JG Den Haag

Nadere informatie

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis De Droomsroom He projec/documen-beheerprogramma van He Digiale Huis In he bouwvoorbereidingsproces spelen seeds meer gegevens een rol. We produceren als bezeenen informaie me een keur aan compuerprogramma

Nadere informatie

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse xml/inegraie Respec voor verschillen en uieenlopende bevoegdheden Gelaagde berichenuiwisseling in de srafrechskeen He programma epv houd zich bezig me elekronische berichenuiwisseling in de srafrechskeen.

Nadere informatie

Een nieuwe model van bekostigen van Shared Services

Een nieuwe model van bekostigen van Shared Services Een nieuwe model van bekosigen van Shared Services Thierry Bruyneel Harold den Heijer Agenda Inroducie Rene Burgler 5 min Inroducie B&M 5 min The sripped down problem Succes facoren Discovery our van de

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 009 ijdvak wiskunde A, He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen.

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen. Gemeene Ede Memo Aan : Gemeeneraad Van : College van burgemeeser en wehouders Daum : 5 okober 203 Zaaknummer : 594 Opgeseld door : Rikker Sniselaar, Adviseur geluid, luchkwaliei en exerne veiligheid Bijlagen

Nadere informatie

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten Canonpercenages He vassellen van canonpercenages bij de herziening van erfpachconracen Juli 23 SBV School of Real Esae Drs. L.B. Uienbogaard Drs. J.P. Traudes Inhoud Blz. 1. Inleiding... 3 2. Toeliching

Nadere informatie

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen devices on he go Risico s van mobiel werken Informaie beveiliging in de mobiele wereld Mobiel werken is al lang geen hype meer. Inmiddels is he zakelijk gebruik van mobiele apparauur vrijwel volledig ingeburgerd.

Nadere informatie

stand van zaken. Guido Bayens

stand van zaken. Guido Bayens archiecuur overheid Gecompliceerde pas de deux De elekronische overheid word onder archiecuur gebouwd De overheid saa voor de groe uidaging haar elekronische diensverlening ui e breiden en e opimaliseren.

Nadere informatie

Al het goede van melk Aankoop Manager

Al het goede van melk Aankoop Manager Al he oede van melk Aankoop Manaer Funcie Je ben veranwoordelijk voor he onwikkelen en voeren van een aankoopbeleid waarbij zo unsi moelijk word aanekoch rekenin houdend me prijs, kwaliei, evenwichi assorimen

Nadere informatie

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis De Knaakbaak He begroingsprogramma van He Digiale Huis De Knaakbaak - gemaak door De Twee Snoeken Auomaisering - is een nieuwkomer in begroingsland, waarvan he markaandeel gesaag begin e groeien. He programma

Nadere informatie

Integratiepracticum III

Integratiepracticum III Inegraiepracicum III Casus I Projecevaluaie Irrigaie landbouwgronden in Ruriania Bas Beerenhou (556622) & Cliff Voeelink (554506) Deadline casus I: 2 januari 2007 TR2 Inleiding Er zijn een hoop derdewereldlanden.

Nadere informatie

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl Eagevloeren Ruime creëre g Sysemen g Sysemen is gespecialiseerd in de producie en levering van Eagevloeren. Een eagevloer ook wel enresol, mezzanine, ussenvloer, verdiepingsvloer of bordes genoemd, is

Nadere informatie

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland Simulaiesudie naar Mehodebreuken in he Onderzoek Verplaasingen in Nederland Bianca Wouers Cenraal Bureau voor de Saisiek bias@cbs.nl Jan van den Brakel Cenraal Bureau voor de Saisiek jbrl@cbs.nl Bijdrage

Nadere informatie

Van metadata naar kennis

Van metadata naar kennis meadaa Een onologie creëren me Topic Maps Van meadaa naar kennis Soms zijn meadaa e beperk om een documen gemakkelijk erug e vinden en zouden de meadaa eigenlijk me meer kennis verrijk moeen worden. Me

Nadere informatie

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken.

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken. Wa is een raining? He doel van een rainingssessie is om me he eam en de spelers vasgeselde doelsellingen e bereiken. De doelselling van de raining bepaal de inhoud van de rainingssessie. De keuze van de

Nadere informatie

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS Behorende bij de Bacheloropdrach HS Door: Julia Berkhou Lena Jezuia Sephen Willink Begeleider: Prof.dr. A.A. Soorvogel Daum: 17 juni 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Achergrondinformaie 3 2.1 He geij.................................

Nadere informatie

Belasting en schenken 2013

Belasting en schenken 2013 Belasing en schenken 2013 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2015

Correctievoorschrift VWO 2015 Correcievoorschrif VWO 205 ijdvak wiskunde C (pilo) He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd Tuinsijlen Tuinsijlen He aanleggen van een uin word voorafgegaan door he maken van een uinonwerp. Om de uin o een geheel e maken moe u in he onwerp rekening houden me een bepaalde uinsijl. Door allerlei

Nadere informatie

Belasting en schenken 2012

Belasting en schenken 2012 Belasing en schenken 2012 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem Fibbe Advocaen Wilhelminasraa 66 2011 VP Haarlem Wij, Fibbe Advocaen e Haarlem, doen ons bes om u zoveel mogelijk van diens e zijn. Daarom willen wij u vragen mee e werken aan een klanevredenheidsonderzoek.

Nadere informatie

Seize the cloud?! Seminar Aviodrome, Lelystad 23 maart 2011

Seize the cloud?! Seminar Aviodrome, Lelystad 23 maart 2011 Seize the cloud?! Seminar Aviodrome, Lelystad 23 maart 2011 Cloud computing Waar begin je aan? Piloot Martin van den Berg, Sogeti NL 3 Agenda 4 Kijkje achter de wolken Yes, het werken in de cloud heeft

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 2013 IB 275-1T31FD Volg u in 2013 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVC-procedure (Erkenning Verworven Compeenies)?

Nadere informatie

Manu De Backer en Carlos De Backer

Manu De Backer en Carlos De Backer service-oriened archiecure Inleiding in BPMN Karakerisieken en mogelijkheden van de modelleringsaal Bedrijfsprocessen kunnen beschreven worden aan de hand van de gesandaardiseerde grafische noaie Business

Nadere informatie

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen 2011 Toeliching Aangife schenkbelasing Di is een oeliching bij he formulier Aangife schenkbelasing. Deze oeliching besaa ui vier onderdelen: A Algemene informaie over de schenkbelasing B Uileg bij de vragen

Nadere informatie

Gemeenteraadsvergadering Neerijnen BESLUITENLIJST

Gemeenteraadsvergadering Neerijnen BESLUITENLIJST Gemeeneraadsvergadering Neerijnen (16046\...) BESLUITENLIJST Daum : donderdag 25 april 2013 Tijd : 19.30 uur Plaas : raadzaal gemeenehuis Neerijnen Aanwezig : mevrouw P. van Kuilenburg (GBN), de heer C.

Nadere informatie

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw.

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw. December 2013 Sappenplan Winning Aardwarme voor Glasuinbouw Rik van den Bosch: Ben Flipse: Radboud Vorage: Vleesomaenbedrijf A+G van den Bosch Ammerlaan Grond & Hydroculuur VOF GreenhouseGeoPower 1 Voor

Nadere informatie

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en Leraar basisonderwijs LA Leraar basisonderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LC Salarisschaal: LA Salarisschaal: LB Salarisschaal: LB Salarisschaal: LC Werkerrein:

Nadere informatie

2.4 Oppervlaktemethode

2.4 Oppervlaktemethode 2.4 Opperlakemehode Teken he --diagram an de eenparige beweging me een snelheid an 10 m/s die begin na 2 seconden en eindig na 4 seconden. De afgelegde weg is: =. (m/s) In he --diagram is de hooge an de

Nadere informatie

Geen enkel lakproces is gelijk aan andere systemen.

Geen enkel lakproces is gelijk aan andere systemen. My of i l er ec hni eki n er na i ona l T : +31( 0) 481461191 E : i nf o@my ogend. c om W: www. my ogend. c om Pos a dr es Wi l l em Al e x a nder s r a a 23c 6691E EGend Geen enkel lakproces is gelijk

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 GEBRUIKSAANWIJZING Binnenuni voor luch-waerwarmepompsyseem en opies EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 EKHBRD011ACV1 EKHBRD014ACV1 EKHBRD016ACV1 EKHBRD011ACY1

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs Helium moe funcioneel programmeren onderseunen Gebruiksvriendelijke compiler voor he onderwijs Foumeldingen van compilers zijn vaak moeilijk e inerpreeren. Om he programmeeronderwijs e verbeeren word aan

Nadere informatie

digitale signaalverwerking

digitale signaalverwerking digiale signaalverwerking deel 2: sampling en digiale filerechniek Hoewel we de vorige keer reeds over he samplen van signalen gesproken hebben, komen we daar nu op erug, om de ermee samenhangende effecen

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 20 Aanvullende oeliching Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 20 Volg u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholings uitgaven

Studiekosten of andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 Sudiekosen of andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure

Nadere informatie

Blok 1 - Vaardigheden

Blok 1 - Vaardigheden 6 Blok - Vaardigheden Blok - Vaardigheden Exra oefening - Basis B-a Bij abel A zijn de facoren achereenvolgens 8 : = 6 ; 08 : 8 = 6 en 68 : 08 = 6. Bij abel A is sprake van exponeniële groei. Bij abel

Nadere informatie

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2014 voor buienlands belasingplichigen IB 264-1T41FD BUI Bijverdiensen of opbrengsen als Werke u in 2014 als freelancer of gasouder of had u bijverdiensen? Selde u een beziing,

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kuns Beroepsvereniging van Beeldende unsenaars BB Amserdam Gedeponeerd er griffie van de Arrondissemens-Rechbank e Amserdam d.d. 23-6-1983 onder nummer 174/1983

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1T12FD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen

Nadere informatie

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op markwaardebasis Jasper Holke Klein Juni 2009 Vrije Universiei Faculei der Exace Weenschappen Sudieriching Bedrijfswiskunde en Informaica De

Nadere informatie

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00 OVERZICHT De Raad 0--0 anvang: :00 Tijd Raadzaal.0 Molendijkzaal 0.0 Vermeerzaal.0 He Plein :00 :0 Tweerichingenvarian omgeving Kersenbaan vrz: Dijkserhuis pfh: Buijelaar secr: Bongers Onwikkeling groenvisie

Nadere informatie

Gebruik van condensatoren

Gebruik van condensatoren Gebruik van condensaoren He spanningsverloop ijdens he laden Als we de schakelaar s sluien laden we de condensaor op. De condensaorspanning zal oenemen volgens een exponeniële funcie en de spanning over

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing IB 266-1T02FD (2464) Sudiekosen of andere scholingsuigaven Volgde u in een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2011 11 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Deel 2. Basiskennis wiskunde

Deel 2. Basiskennis wiskunde Deel 2. Basiskennis wiskunde Vraag 26 Definieer de funcie f : R R : 7 cos(2 ). Bepaal de afgeleide van de funcie f in he pun 2π/2. (A) f 0 ( 2π/2) = π (B) f 0 ( 2π/2) = 2π (C) f 0 ( 2π/2) = 2π (D) f 0

Nadere informatie

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS CONVE NANT K N DEROPVANG EN ONDERWJS { ( ì 'h!\ irl Ëf \- 'v 1, û \ e a i '.* L(l. ìli-, \ i, ù. * qr 'L,i /,! 2. \ al> - ç Di convenan beschrijf de samenwerkingsafspraken ussen de aanbieders van Kinderopvang

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1TFD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure (Erkenning

Nadere informatie

Lean IT: hype of volgend niveau?

Lean IT: hype of volgend niveau? procesverbeering Op naar groere klanevredenheid me Lean IT Lean IT: hype of volgend niveau? De Lean-filosofie is succesvol gebleken in de producieindusrie en lijk op he eerse gezich ook direc oe e passen

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 83 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen. Voor

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 freelancer, gasouder, aries of apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud of andere aanpassingen

Nadere informatie

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn.

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn. I B2.4. Onwerp van de bijsluier voor HepBQuin Informaie voor de paiën Lees deze bijsluier op een rusig momen aandachig door, ook als di geneesmiddel al eerder aan u werd oegediend. De eks kan gewijzigd

Nadere informatie

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015 Collegevoorsel Openbaar Onderwerp Onwerp-besemmingsplan Nijmegen Midden 0 Programma Sedelijke onwikkeling Porefeuillehouder B. Velhuis Samenvaing He laase (geacualiseerde) besemmingsplan voor Nijmegen

Nadere informatie

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007)

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007) 109 Seizoencorrecie Marcel van Velzen, Robero Wekker en Pim Ouwehand Saisische Mehoden (10007) Den Haag/Heerlen, 2010 Verklaring van ekens. = gegevens onbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links Semwijzer COC Nederland Gayvoe parijvergelijking 2006 www.gayvoe.nl Parij is he zeer oneens Parij is he oneens Parij voel er wel wa voor Parij is posiief Selling CDA VVD D66 PvdA Algehele score Gelijke

Nadere informatie

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes.

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes. 2.1 LWB 7A-20 Les: Geen vis INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over walvissen. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je bedenk de hoofdvraag

Nadere informatie

ADOBE ACROBAT 9-PRODUCTREEKS

ADOBE ACROBAT 9-PRODUCTREEKS ACROBAT 9-DUCTREEKS DUCTVERGELIJKING Me Acroba 9 kun u beer dan ooi communiceren me PDF, de sandaard voor de uiwisseling van elekronische documenen. Aan de hand van di vergelijkend overzich kun u bepalen

Nadere informatie

35faöb 26 augustus 2008 R&S

35faöb 26 augustus 2008 R&S Paraaf secrearis ADVIES AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Paraaf afdelingshoofd ADVIES VAN Daum Afdeling Opseller Telefoon Regisraie 35faöb 26 augusus 2008 R&S H.D. Weserhof 262 BW08.0849 / ONDERWERP Planschadeverzoeken

Nadere informatie

Onrendabele top berekeningsmethodiek. M. de Noord E.J.W. van Sambeek

Onrendabele top berekeningsmethodiek. M. de Noord E.J.W. van Sambeek Augusus 2003 ECN-C--03-077 Onrendabele op berekeningsmehodiek M. de Noord E.J.W. van Sambeek Veranwoording Di rappor is geschreven in opdrach van he Miniserie van Economische Zaken onder he ECN raamwerkconrac

Nadere informatie

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs Aandach voor allochone sudenen in he hoger onderwijs Inhoudsopgave Samenvaing en conclusies 5 1 Inleiding 15 1.1 Achergrond van he onderzoek 15 1.2 Opze van he onderzoek 16 1.3 Analyse van de nonrespons

Nadere informatie

Horeca Starterskrant

Horeca Starterskrant Horeca Sarerskran 04 Als leerbedrijf zelf uw personeel opleiden 06 Succes zi in de ondernemer in regels, vergunningen en subsidies 08 Wegwijs maak u een goede kans bij de bank 16 Zó een uigave van 02 SVH

Nadere informatie

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan?

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan? acuele informaie voor alle deelnemers, gewezen deelnemers en gepensioneerden van he pensioenfonds o Voorwoord nuoober Veel pensioenfondsen vereren in zwaar weer door de financiële crisis, vooral door de

Nadere informatie

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights Screen mei 2010 Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benuen Voor u lig he nieuwe magazine Screen van Bevolkingsonderzoek Zuid-Wes. In di magazine willen we de parijen die bij he bevolkingsonderzoek naar

Nadere informatie

Voorwoord. editie juli 2014

Voorwoord. editie juli 2014 ediie juli 2014 Voorwoord Graag vraag ik uw aandach voor deze nieuwsbrief. Opnieuw zoals u van ons gewend ben een nieuwsbrief vol lezenwaardige zaken. Ook een nieuwsbrief die op een bijzonder momen uikom.

Nadere informatie

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop Hogerbeessraa -B 303 XJ Roerdam woonoppervlake 100 m 3 slaapkamers e koop Vraagprijs: 0.000 k.k. Woonbron Makelaars info@woonbronmakelaars.nl 010-0 00 www.woonbronmakelaars.nl Kenmerken Locaie Energie

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Siching NIOC Siching NIOC en de NIOC kennisbank Siching NIOC (www.nioc.nl) sel zich conform zijn sauen o doel: he realiseren van congressen over informaica onderwijs en voors al hegeen me een en ander

Nadere informatie

Informatie over. Praktijkonderwijs

Informatie over. Praktijkonderwijs Informaie over Prakijkonderwijs Colofon Een uigave van he dr. Alea Jacobs College in Hoogezand 2009 Teks: Henk Blik Foografie: Sigh-by-Sie Layou: Jeroen de Jonge Drukkerij: Reinier van der Kooi Oplage:

Nadere informatie

Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief

Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief Nie door de overheid bekosigde ICT-hogescholen in Nederland: een oekomsperspecief Landelijke Sinds AMBI nie meer besaa, onbreek he de Nederlandse afsemming ICT-secor aan een richinggevend, onafhankelijk

Nadere informatie

Effecten van het budgettair beleid op private consumptie en besparingen: een onderzoek naar Ricardiaanse equivalentie

Effecten van het budgettair beleid op private consumptie en besparingen: een onderzoek naar Ricardiaanse equivalentie UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR 00-003 Effecen van he budgeair beleid op privae consumpie en besparingen: een onderzoek naar Ricardiaanse equivalenie Scripie voorgedragen

Nadere informatie

Horeca Starterskrant

Horeca Starterskrant Horeca Sarerskran 04 Als leerbedrijf zelf uw personeel opleiden 06 Succes zi in de ondernemer in regels, vergunningen en subsidies 08 Wegwijs maak u een goede kans bij de bank 16 Zó een uigave van 02 SVH

Nadere informatie