Risicobeheersing met Project Implementation Assurance

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Risicobeheersing met Project Implementation Assurance"

Transcriptie

1 Risicobeheersing met Project Implementation Assurance Ondernemen is veranderen en risico s nemen. Veranderingen die je als ondernemer wilt doorvoeren, maar die wel op een beheerste manier uitgevoerd dienen te worden. Project Implementation Assurance helpt bij het beheersen van risico s bij het uitvoeren van projecten. Dit is niet alleen voor de ondernemer relevant maar ook voor de accountant. Bij de jaarrekeningcontrole, maar ook om de klant te helpen de succeskans van zijn projecten te vergroten. Paul van Engelen, Assurance Mark Tesselaar, Assurance Ronald Teuthof, Assurance 1. Inleiding Verandering is de enige constante, zo stelde de Griekse filosoof Heraclitus al voordat onze jaartelling begon. Ook nu is deze wijsheid nog steeds van toepassing. Crisis of geen crisis, ondernemingen dienen constant te veranderen om te kunnen blijven bestaan. Veranderingen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit de introductie van nieuwe producten, fusies of overnames, veranderende wet- en regelgeving, nieuwe organisatiestructuren en nieuwe systemen. Vaak worden dergelijke veranderingen gerealiseerd door een project uit te voeren. Maar al te vaak leiden projecten tot zorgpunten voor de jaarrekeningcontrole. Bijvoorbeeld omdat bestaande interne-controlemechanismen niet meer werken of omdat nieuwe risico s ontstaan zonder dat de organisatie adequate maatregelen neemt. Reden voor de accountant om extra aandacht te besteden aan projecten bij de klant. Ook voor de klant kunnen projecten tot onzekerheid leiden, omdat zij de gewenste doelen niet bereiken, terwijl wel forse investeringen zijn gedaan. PricewaterhouseCoopers (PwC) heeft de Project Implementation Assurance (PIA) methode ontwikkeld. Deze methode is een prachtige manier om de klant toegevoegde waarde te leveren. Met PIA kan de kans op succes van een project verhoogd worden en kan de organisatie de risico s van het project, inclusief de risico s voor de jaarrekeningcontrole, beter beheersen. implementaties hebben een directe impact op de werkzaamheden van de accountant. Daarom wordt in 28 PricewaterhouseCoopers

2 dit artikel ingegaan op dit soort projecten. Voor andere projecten is PIA vooral relevant voor het verbeteren van de projectbeheersing zoals beschreven in hoofdstuk Relevantie systeemimplementaties bij de jaarrekeningcontrole De kosten van een systeemimplementatie dienen op een juiste manier in de jaarrekening verwerkt te worden. Deze kosten dienen geactiveerd te worden of direct in de kosten te worden verwerkt. Deze afwegingen en de volledigheid van de kosten hebben een directe relevantie voor de accountant. Echter, deze aspecten zijn niet de belangrijkste reden waarom de accountant bij een systeemimplementatie betrokken dient te zijn. De implementatie van een nieuw systeem heeft namelijk directe gevolgen voor de manier waarop de (financiële) processen worden ondersteund en voor de interne beheersing daarvan. Dit geldt zowel voor een nieuw financieel systeem als voor een systeem dat de primaire processen ondersteunt. Interne beheersing De implementatie van een nieuw systeem leidt vaak tot veranderingen in de manier waarop bedrijfsprocessen worden ingericht. Bij veranderingen in processen zal ook de uitvoering van de interne-beheersmaatregelen veranderen. Daarnaast dienen deze afgestemd te worden op veranderde risico s. Soms leidt het gebruik van een nieuw systeem tot nieuwe risico s waarvoor de organisatie nieuwe beheersmaatregelen moet inrichten. Zelfs wanneer processen in beperkte mate heringericht worden, is het van belang vast te stellen dat de bestaande beheersmaatregelen in de nieuwe situatie blijven werken. Dataconversie Als onderdeel van de implementatie van een systeem worden gegevens van een bestaand systeem gemigreerd en Kans op succes verhogen Interne beheersing en dataconversie hebben minimaal aandacht nodig bij de jaarrekeningcontrole. Ook voor organisaties zelf is de projectbeheersing van groot belang. Wanneer een organisatie een project op een goede manier beheerst, kan de kans op succes aanzienlijk verhoogd worden. Daarbij gelden enkele aandachtsgebieden (zie hoofdstuk 3) die direct van invloed zijn op de jaarrekeningcontrole. Samenvatting Dit artikel illustreert hoe de accountant een rol kan spelen bij het beheersen van projecten, vooral bij systeemimplementatieprojecten. Deze IT-projecten brengen allerlei risico s met zich mee die het management van een onderneming met het oog op de jaarrekeningcontrole (hoofdstuk 2) en vanwege de continuïteit van de bedrijfsvoering (hoofdstuk 4) wil beheersen. Op de beheersing van de risico s bij de financiële verslaglegging en de rol van de accountant daarin wordt in hoofdstuk 3 dieper ingegaan. Hoofdstuk 5 behandelt de timing van de inzet van de accountant en in het laatste hoofdstuk wordt geschetst welke mogelijke assuranceverklaring de accountant kan afgeven als uitkomst van zijn ondersteuning. vaak ook geconverteerd (verder: conversie of dataconversie) naar het nieuwe systeem. De te converteren gegevens kunnen een impact hebben op de financiële administratie van een bedrijf of op de bedrijfsvoering. Hierdoor is het waarborgen van een juiste en volledige overzetting van alle gegevens (dataconversie) van belang voor de accountant bij de jaarrekeningcontrole. 3. Aandachtsgebieden bij de jaarrekeningcontrole De belangrijkste aandachtsgebieden bij de jaarrekeningcontrole zijn het vaststellen of de dataconversie juist en volledig plaatsvindt, en het vaststellen of de interne-beheersmaatregelen voldoende zijn in de nieuwe situatie. In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe een organisatie deze aspecten kan invullen en op welke manier een PIA-specialist van PwC Systems & Process Assurance hierbij kan ondersteunen. Verkrijgen zekerheid interne beheersing De implementatie van een nieuw systeem heeft een impact op de interne beheersing. Het algemeen geaccepteerde beheersraamwerk van COSO (Committee of Sponsoring Organizations) onderkent verschillende componenten van interne beheersing. Een van de COSO componenten betreft de beheersingsactiviteiten. Dit zijn de richtlijnen en procedures die door een onderneming zijn geïmplementeerd om risico s te mitigeren en de betrouwbaarheid van de financiële informatie te waarborgen. PIA onderkent de beheersingsactiviteiten als een belangrijk aandachtsgebied Spotlight Jaargang Uitgave 3 29

3 bij systeemimplementaties. In figuur 1 is de relatie aangegeven tussen posten uit de jaarrekening en de onderliggende processen, systemen en IT-omgeving. Een systeem is op verschillende niveaus van invloed op de beheersingsactiviteiten: Processen Beheersingsactiviteiten op procesniveau bestaan uit handmatige controles of procedures. Bijvoorbeeld het goedkeuren van een factuur of het beoordelen van een debiteuren-ouderdomslijst. Systemen Beheersingsactiviteiten op systeemniveau kunnen bestaan uit preventieve controles die door een systeem uitgevoerd worden, bijvoorbeeld het automatisch blokkeren van een verkooporder bij overschrijding van de kredietlimiet of automatische routines die door het systeem uitgevoerd worden. IT-omgeving De algemene IT-beheersmaatregelen waarborgen de integriteit van de systeemomgeving en zijn van belang voor een juiste werking van de in het systeem geprogrammeerde controles. De accountant dient ten minste vast te stellen dat in de nieuwe situatie de elementen die in figuur 1 genoemd worden, in hun onderlinge samenhang voldoende waarborgen bieden voor een betrouwbare financiële verslaglegging. Hij kan met PIA volgens een gestandaardiseerde aanpak, de effectiviteit van de beheersingsactiviteiten tegen het licht houden In aanvulling op de beheersingsactiviteiten zijn de systemen ook een bron voor het aanleveren van informatie (COSOcomponent Informatie en Communicatie). Een nieuw systeem dient in staat te zijn om in de informatiebehoefte te kunnen voorzien. De praktijk wijst uit dat dit aspect vaak onvoldoende aandacht krijgt bij het implementeren van een nieuw systeem. Regelmatig ziet PwC situaties waarbij men pas na de in-productiename van het nieuwe systeem ( go-live ) erachter komt dat bepaalde rapportages niet meer beschikbaar zijn. Dan is managementinformatie niet beschikbaar en duurt het soms wel maanden voordat de benodigde rapportages uit het systeem te halen zijn. Dit kan grote gevolgen hebben, zoals een bedrijf in de zakelijke dienstverlening merkte toen door onvoldoende rapportagemogelijkheden op het gebied van openstaande debiteurenposten het debiteurensaldo flink opliep en een Posten in de jaarrekening Handmatige Controles Omzet Kosten Vaste activa Debiteuren Crediteuren Algemene ITbeheersmaatregelen ter waarboring van de integriteit van systemen Bedrijfsprocessen / Financiële transacties Inkoop Productie Verkoop Distributie Bijvoorbeeld ERP-systemen Bijvoorbeeld Datawarehouse Bijvoorbeeld Salaris verwerking Controles in het systeem: Volledigheid Juistheid Functiescheiding Validiteit Beveiliging en toegangscontroles Beheer van wijzigingen IT-operatie (Backup & recovery) IT-omgeving Figuur 1 Relatie tussen posten jaarrekening en onderliggende processen, systemen en IT-omgeving 30 PricewaterhouseCoopers

4 voorziening voor oninbare vorderingen genomen diende te worden. Tot slot dient de invulling van de risicocomponent uit COSO opnieuw tegen het licht gehouden te worden. Door veranderingen in de bedrijfsprocessen kunnen nieuwe risico s ontstaan of kunnen bestaande risico s een andere kans of impact krijgen. De bestaande interne beheersmaatregelen dienen vervolgens afgestemd te worden op deze gewijzigde risico s. Verkrijgen zekerheid dataconversie Het overzetten van gegevens van een bestaand systeem naar een nieuw systeem is over het algemeen een complex onderdeel van het implementeren van een nieuw systeem. In de praktijk leiden fouten in de dataconversie vaak tot operationele problemen en onvoorziene kosten. Een voorbeeld hiervan is een distributeur in de retailbranche waarbij honderden facturen dagelijks handmatig gecontroleerd en gecorrigeerd dienden te worden nadat prijzen en kortingsafspraken met klanten niet juist waren overgezet naar het nieuwe systeem. De complexiteit van dataconversies kent verschillende oorzaken: de kwaliteit van de gegevens in bestaande systemen is niet voldoende, er bestaan verschillen in gegevensstructuur tussen het bestaande en nieuwe systeem en er is beperkte kennis van het gegevensmodel. Samen met onvoldoende aandacht en prioriteit voor de dataconversie resulteert dit vaak in problemen met het nieuwe systeem of uitloop van het project. Door het inrichten van goede beheersmaatregelen rondom de dataconversie kan de organisatie problemen met het nieuwe systeem voorkomen en kan de juistheid en volledigheid van de gegevens gewaarborgd worden. Hierbij is het van belang om tijdig te beginnen met het definiëren van de benodigde beheersmaatregelen en vast te houden aan de gedefinieerde kwaliteitseisen om uitloop van het project te voorkomen. Een onderdeel van PIA is het toepassen van een controleraamwerk voor de dataconversie. Hiermee kan de accountant zekerheid krijgen dat de dataconversie op een juiste en volledige manier heeft plaatsgevonden. Het controleraamwerk stelt onder andere eisen aan: de conversiestrategie (welke gegevens worden wel en niet geconverteerd, op welke wijze vindt de conversie plaats, enzovoort); het ontwerp van de conversie (mapping van de gegevensvelden, vertaling van coderingen, te gebruiken hulpmiddelen, uit te voeren controletellingen tijdens de conversie); de bouw van de conversieprogrammatuur; het ontwerpen en uitvoeren van controletellingen (een belangrijk onderdeel van het beheersraamwerk is het ontwerpen van tellingen waarmee de specifieke risico s worden afgedekt en vervolgens de werking van deze controletellingen borgen door ze op te nemen in het conversiedraaiboek); het testen van de conversie (uitvoeren van proefconversies, uitvoeren van de tellingen tijdens de proefconversies, testen van de functionaliteit van het systeem op basis van conversiegegevens, uitvoeren van een generale repetitie op basis van het draaiboek); het uitvoeren van de conversie (dit dient plaats te vinden aan de hand van het vooraf opgestelde draaiboek, de besluitvorming rondom go-live dient vooraf gedefinieerd te zijn, vooraf geaccordeerde criteria bij afwijkingen). PIA-specialisten kunnen al vanaf het begin van de dataconversie bij het proces betrokken worden en het controleraamwerk dat de organisaties hanteren beoordelen, zodat vroegtijdig rekening gehouden wordt met de benodigde beheersmaatregelen. 4. Zekerheid voor het management Hiervoor is een aantal aandachtsgebieden beschreven waar de accountant zekerheid over dient te verkrijgen. Dit betreffen aandachtsgebieden met directe invloed op het werk van de accountant, namelijk het controleren van de jaarrekening. Echter, organisaties implementeren een nieuw systeem niet voor de accountant. Veelal ligt een businesscase ten grondslag aan de implementatie van een nieuw systeem. Hierin worden de doelstellingen beschreven en de kosten en baten van de investering tegen elkaar afgewogen. Het doel van veel nieuwe systemen is onder meer het reduceren van de kosten, het doorvoeren van procesverbeteringen en het faciliteren van schaalvergroting. Algemene statistieken tonen aan dat ruim de helft van de projecten niet aan de verwachtingen voldoet. Projecten kosten vaak meer dan begroot, duren langer dan gepland en leveren niet de gewenste voordelen. Het inregelen van een goede projectbeheersing is van belang om het welslagen van het project te borgen. Aandachtspunten van projectbeheersing Bij het beheersen van projecten kan gebruik gemaakt worden van verschillende methodes van projectmanagement. Spotlight Jaargang Uitgave 3 31

5 Elke projectbeheersingsmethode (bijvoorbeeld Prince) heeft zijn sterke en zwakke punten. Op basis van ervaring met projecten heeft PwC een aantal succesfactoren voor projecten opgesteld. Deze succesfactoren kunnen onafhankelijk van de toegepaste projectmethode gebruikt worden als toets van een bestaand project (zie kader). Succesfactoren voor projecten De reikwijdte dient realistisch te zijn en wijzigingen in de reikwijdte dienen beheerst te worden. Belanghebbenden dienen in voldoende mate betrokken te zijn bij het project. Werkzaamheden en planning zijn zodanig ingeregeld zodat deze voorspelbaar zijn. Het project is zo samengesteld, dat het op een effectieve manier functioneert. Doelstellingen worden behaald door doelgericht te werk te gaan. Risico s worden geïdentificeerd en mitigerende maatregelen worden tijdig onderkend. Als onderdeel van Project Implementation Assurance is een uitgebreide normenset beschikbaar om de aanwezigheid van deze succesfactoren te kunnen beoordelen. Door een project hierop te beoordelen kan de accountant zijn klant toegevoegde waarde leveren door de witte vlekken op het gebied van projectbeheersing te identificeren. Door concrete aanbevelingen te doen, kan de kans op succes voor het project verhoogd worden. 5. Wanneer de accountant erbij betrekken? Een veel gestelde vraag is op welke moment de accountant en PIA-specialist betrokken dienen te worden bij een implementatieproject. Het meest eenvoudige antwoord op deze vraag is: Hoe eerder hoe beter! Ondanks dat een accountant achteraf een oordeel geeft over de jaarrekening, is het niet verstandig deze pas bij het project te betrekken op het moment dat de controlewerkzaamheden worden uitgevoerd. Hoe eerder lacunes geïdentificeerd worden, hoe eenvoudiger aanpassingen gemaakt kunnen worden. Naar analogie van het bouwen van een huis: het is naarmate het bouwproces gevorderd is, steeds moeilijker een extra slaapkamer toe te voegen. Zo geldt dit ook bij het toevoegen of wijzigen van functionaliteit of beheersmaatregelen aan een systeem, zoals schematisch weergegeven in figuur 2. Hoog Kosten van aanpassen Laag Begin Wanneer? Tijdens ontwerp Projectfasering Tijdens bouw Figuur 2 Effect van moment betrekken accountant bij project Na go-live Tijdens testen Go-live Afgezien van de wetmatigheid dat voorkomen beter is dan genezen geldt dat eventuele tekortkomingen in een systeem die niet voor go-live ontdekt en opgelost kunnen worden, leiden tot directe schade voor een bedrijf. Een voorbeeld dat in de praktijk meer dan eens voor is gekomen, is het niet tijdig kunnen factureren door fouten in de functionaliteit van het systeem. Dit heeft direct negatieve gevolgen voor het werkkapitaal en leidt onherroepelijk tot problemen bij het innen van facturen. Afgezien van de financiële schade hebben deze problemen ook een impact op het imago van een bedrijf. Iedereen kent voorbeelden van bedrijven die bij consumentenprogramma s zoals Kassa op het matje geroepen worden om tekst en uitleg te komen geven over foutieve facturen. Ook hier geldt: voorkomen is beter dan genezen. Een andere overweging voor het tijdig betrekken van de accountant is dat het lastig kan zijn om achteraf te kunnen aantonen dat bepaalde controles hebben plaatsgevonden. Dit is bijvoorbeeld van belang voor dataconversies waarbij achteraf vastgesteld dient te worden of de conversie juist en volledig heeft plaatsgevonden. Indien de uitgevoerde controles, zoals tellingen, niet voldoende gedocumenteerd zijn, is het voor de accountant onmogelijk vast te stellen of deze op een juiste manier zijn uitgevoerd. Ook kan het zijn dat de accountant andere controles verwacht dan de controles die het bedrijf heeft uitgevoerd. Door vooraf afstemming te zoeken met de accountant over de uit te voeren controles en de documentatie daarvan, kunnen bevindingen of extra werk voor de accountant voorkomen worden. 32 PricewaterhouseCoopers

6 6. Assurance-rapportage op basis van NV COS3000 Op basis van de in de voorgaande hoofdstukken beschreven beheerskaders kan de accountant een assurancerapport afgeven. Hij moet het rapport baseren op de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden 3000 (NV COS3000) Assurance-opdrachten anders dan opdrachten tot controle of beoordeling van historische financiële informatie. Een dergelijk assurancerapport kan gebruikt worden om derden zekerheid te geven over specifieke aspecten van een systeemimplementatie. Bedrijven gebruiken een dergelijke rapportage veelvuldig om zekerheid te krijgen over de juistheid en volledigheid van de dataconversie. Daarnaast kan de accountant ook assurance geven in de vorm van een in-controlverklaring over de adequaatheid en effectiviteit van de interne-beheersmaatregelen in en rondom het nieuwe systeem. 7. Conclusie Ondernemingen dienen constant te veranderen om te kunnen blijven bestaan. Veel veranderingen worden met projecten doorgevoerd. Echter, veel projecten leveren niet de gewenste resultaten. Voldoende aandacht voor projectbeheersing is van belang om de risico s te beheersen en de kans op succes te verhogen. De accountant kan hier een bijdrage aan leveren met Project Implementation Assurance. Voor projecten waarbij systemen geïmplementeerd worden, dient de accountant een aantal aspecten te beoordelen voor de jaarrekeningcontrole. Dit zijn vooral de impact van het nieuwe systeem op de interne beheersing en de juistheid en volledigheid van de dataconversie. PIA biedt beheerskaders om deze aspecten te beoordelen. Wanneer de accountant vroegtijdig bij een project betrokken wordt, kan de organisatie behoed worden voor fouten die later kostbaar zijn om te herstellen. Op basis van NV COS3000 kan de accountant tot slot een assurancerapport afgeven over de opzet, het bestaan en de werking van de ingerichte internebeheersmaatregelen. Spotlight Jaargang Uitgave 3 33

Op naar een excellente controle

Op naar een excellente controle Op naar een excellente controle Welke controlewerkzaamheden kunnen verder geoptimaliseerd worden om kosten te besparen of om meer toegevoegde waarde te kunnen bieden aan cliënten? Hoe kunnen deze werkzaamheden

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

In control? Walk Along!

In control? Walk Along! 32 In control? Walk Along! Voorkom verrassingen na implementatie van nieuwe bedrijfsprocessen met de Walk Along -aanpak Drs. Gert Bijl RE, ir. Ludvig Daae RE CISA en ir. Mark Lof RE CISA Drs. G. Bijl RE

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402

SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402 SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402 Sinds enkele jaren is een SAS 70-rapportage gemeengoed voor serviceorganisaties om verantwoording af te leggen over de interne beheersing. Inmiddels is SAS 70 verouderd

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6 Inleiding De afgelopen vijftien jaar hebben we veel ervaring opgedaan met het doorvoeren van operationele efficiencyverbeteringen in combinatie met ITtrajecten. Vaak waren organisaties hiertoe gedwongen

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013 SiSa cursus 2013 Gemeente en Welkom Even voorstellen EY: Stefan Tetteroo RA Page 1 Agenda Doelstelling Accountant en gemeente Onze visie inzake de betrokken actoren Coördinatie- en controlefunctie binnen

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016 Third Party Memorandum (TPM) Een Derde verklaring of Third Party Mededeling (TPM) is een verklaring die afgegeven wordt door een onafhankelijk audit partij over de kwaliteit van een ICT-dienstverlening

Nadere informatie

PROJECTBEHEERSING IN DE PRAKTIJK

PROJECTBEHEERSING IN DE PRAKTIJK Management accounting control Een casus PROJECTBEHEERSING IN DE PRAKTIJK Veel organisaties realiseren een steeds groter deel van hun omzet met projecten. Maar al te vaak leveren deze projecten niet zo

Nadere informatie

Visma.net Financieel. Zaken doen in de cloud

Visma.net Financieel. Zaken doen in de cloud Visma.net Financieel Zaken doen in de cloud Zaken doen in de cloud Visma.net Financieel is de nieuwe totaaloplossing van Visma in de cloud voor financieel management. Veilig werken in de cloud voor CFO

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 oktober 2013 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Controleopdracht 4 2.1 Opdracht 4 2.2 Materialiteit en tolerantie 5 2.3 Fraude 6 3. Planning 6 3.1 Inleiding 6 3.2 Algemene

Nadere informatie

Antwoordmodel. Open vragen (70 punten)

Antwoordmodel. Open vragen (70 punten) Antwoordmodel Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Het antwoordmodel dient als indicatie voor de corrector. De paginaverwijzingen in dit antwoordmodel zijn gebaseerd op het reguliere

Nadere informatie

MPGR12011042014440279 GR1 20.04.2011 0279. drs. F.P. Smilde

MPGR12011042014440279 GR1 20.04.2011 0279. drs. F.P. Smilde MPGR12011042014440279 GR1 20.04.2011 0279 ^Ó^ Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Tel: (088) 2882888 Fax: (088) 2889830 www.deloitte.nl Aan de directie

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120

1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120 1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120 1.1. Inleiding DTe vraagt ter verificatie van de aangeleverde cijfers een assurance-rapport van een externe accountant. Een assurance-rapport dient eenmaal per jaar

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

WHITE PAPER. Business Solutions

WHITE PAPER. Business Solutions WHITE PAPER Business Solutions De keuze van de strategie/aanpak is be-palend voor de complexiteit en doorlooptijd van een implementatie. Introductie Uw organisatie staat op het punt om een standaard software

Nadere informatie

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014 1. Heeft u specifieke vragen of opmerkingen bij de aangepaste vertalingen van Standaarden 200-810 en 3402 (voor de nieuwe of herziene Standaarden zijn aparte vragen in hoofdstuk 2)? nee. 2. Kunt u zich

Nadere informatie

Intern controleplan gemeente Venray. Boekjaar 2011

Intern controleplan gemeente Venray. Boekjaar 2011 Intern controleplan gemeente Venray Boekjaar 2011 Een onderzoeksplan om verder in control te komen Nicole Peeters Trifunovski en Henk Mijnster, adviseurs AO/IC gemeente Venray ICP 2011DEF Pagina 1 van

Nadere informatie

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman Integratie 60 procent managers onderschat IT-integratie Giezeman Eerste 100 dagen cruciaal 60 procent managers onderschat it-integratie Vijftig tot tachtig procent van de fusies en overnames creëert geen

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Plan van Aanpak Verbijzonderde Interne controle 2010-2013 Gemeente Zaltbommel

Plan van Aanpak Verbijzonderde Interne controle 2010-2013 Gemeente Zaltbommel Plan van Aanpak Verbijzonderde Interne controle 2010-2013 Gemeente Zaltbommel Inleiding en doelstelling Plan van Aanpak Interne controle Rechtmatigheid De visie en missie van de organisatie is : Bestuurders

Nadere informatie

De weg naar een data-gedreven (interne) beheersing

De weg naar een data-gedreven (interne) beheersing De weg naar een data-gedreven (interne) beheersing Gestandaardiseerde data-analysesoftware ondersteunt controles met succes, bijvoorbeeld in het uitvoeren van financiële analyses. Vaak kan bovendien een

Nadere informatie

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Rapportage aan: Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers 1 Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers Postbus 700 APELDOORN Opdracht

Nadere informatie

Colosseus Vixion Contact. +31 (0)10 205 10 81 info@colosseusvixion.nl www.colosseusvixion.nl

Colosseus Vixion Contact. +31 (0)10 205 10 81 info@colosseusvixion.nl www.colosseusvixion.nl Colosseus Vixion Contact +31 (0)10 205 10 81 info@colosseusvixion.nl www.colosseusvixion.nl Colosseus Vixion Onze organisatie combineert expertise in twee essentiële disciplines: IT en consultancy. Deze

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013

gemeente Eindhoven Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013 gemeente Eindhoven Raadsnummer 13R5570 Inboeknummer 13bst01755 Beslisdatum B&W 15 oktober 2013 Dossiernummer 13.42.251 Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013 Inleiding Vanaf boekjaar 2010 is

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van Pension Fund Governance

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INHOUDSOPGAVE Paragraaf Inleiding... 1-3 Definities... 4 Gebeurtenissen die zich vóór de datum van de controleverklaring

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version Introductie Quickscan De financiële organisatie moet, net zo als alle andere ondersteunende diensten, volledig gericht zijn

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Het accountantsrapport en uw onderneming

Het accountantsrapport en uw onderneming Het accountantsrapport en uw onderneming 1. Inleiding Elke onderneming heeft belanghebbenden. Denk bijvoorbeeld aan personeelsleden, crediteuren en de overheid (de fiscus, subsidieverlenende instanties).

Nadere informatie

Het wordt tijd om afscheid te nemen van oude producten, bijbehorende processen en legacy-systemen. Vernieuwing

Het wordt tijd om afscheid te nemen van oude producten, bijbehorende processen en legacy-systemen. Vernieuwing Colosseus Vixion Onze organisatie combineert expertise in twee essentiële disciplines: IT en consultancy. Deze komen samen in een totaaloplossing, waarin onze applicatie Sequence TM centraal staat. Met

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015 Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord Accountantsverslag 2014 april 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aard en reikwijdte van de werkzaamheden 3. Bevindingen naar aanleiding van de eindejaarscontrole

Nadere informatie

medisch specialisten 2014

medisch specialisten 2014 Controleprotocol Verantwoordingsdocument honoraria medisch specialisten 2014 10 juli 2015 Inhoud 1. Uitgangspunten 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Procedures 3 1.3 Leeswijzer 3 2. Onderzoeksaanpak 4 2.1 Beleidskader

Nadere informatie

CONTROLEOPDRACHT VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2013

CONTROLEOPDRACHT VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2013 Behoort bij raadsbesluit nr., d.d. 19 december 2013 CONTROLEOPDRACHT VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2013 1. Inleiding Bij uw besluit van 3 maart 2011 is aan PricewaterhouseCoopers Accountants

Nadere informatie

Twinfield conversie. Mogelijkheden en stappenplan. versie 2.3. Mei 2011. Twinfield International NV De Beek 9-15 3871 MS Hoevelaken Nederland

Twinfield conversie. Mogelijkheden en stappenplan. versie 2.3. Mei 2011. Twinfield International NV De Beek 9-15 3871 MS Hoevelaken Nederland Twinfield conversie Mogelijkheden en stappenplan versie 2.3 Mei 2011 Twinfield International NV De Beek 9-15 3871 MS Hoevelaken Nederland Twinfield Conversie versie 2.3 Mei 2011 p1/6 Introductie Twinfield

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Regeling RUD Drenthe. Managementletter 2014

Gemeenschappelijke Regeling RUD Drenthe. Managementletter 2014 Gemeenschappelijke Regeling RUD Drenthe Managementletter 2014 Aan het dagelijks bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling RUD Drenthe T.a.v. J.J. Vogelaar, directeur Postbus 1017 9400 BA ASSEN E.J. Jongsma

Nadere informatie

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Aanleiding 3 2. Structureel / incidenteel 3 3. Opdrachtgever 3 4. Opdrachtnemer 3 5. Relevante wet- en regelgeving 3 6.

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering

Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering Beleidsregel Kaderregeling Administratieve Organisatie en Interne Controle inzake DBC-registratie en facturering 1. ALGEMEEN a. Deze beleidsregel is van toepassing op organen voor gezondheidszorg als vermeld

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 1 Algemeen Op grond van de Kaderverordening Subsidieverstrekking van de gemeente Alkmaar kunnen subsidies worden verstrekt.

Nadere informatie

Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten

Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten Controleverordening Randstedelijke Rekenkamer De Randstedelijke Rekenkamer besluit: overwegende dat: op grond van de wet van 2 juli 2003, Stb.

Nadere informatie

Haal optimale waarde uit de leveranciersrelatie

Haal optimale waarde uit de leveranciersrelatie Haal optimale waarde uit de leveranciersrelatie Over de afgelopen jaren zijn organisaties meer en meer afhankelijk geworden van hun leveranciers. In de huidige tijden is het voor organisaties nuttig en

Nadere informatie

Voor de geriatrische revalidatiezorg (GRZ) stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) tarieven vast van DBC-zorgproducten.

Voor de geriatrische revalidatiezorg (GRZ) stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) tarieven vast van DBC-zorgproducten. Bijlage 1 Onderzoeksprotocol aanlevering kostprijzen GRZ op basis van kostprijsmodel 1. Uitgangspunten 1.1 Doelstelling Voor de geriatrische revalidatiezorg (GRZ) stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

Nadere informatie

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed Gemeente Nijmegen Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen Danny Ederveen Peggy van Gemert RA/AA Mei 2014 1 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

info@zeker-online.nl www.zeker-online.nl Drs L. (Bert) F.G. Tuinsma RA, voorzitter 10 december 2013

info@zeker-online.nl www.zeker-online.nl Drs L. (Bert) F.G. Tuinsma RA, voorzitter 10 december 2013 info@zeker-online.nl www.zeker-online.nl Drs L. (Bert) F.G. Tuinsma RA, voorzitter 10 december 2013 2 Boekhouden in de cloud!! 3 Aanbod te over: 4 5 Hoe betrouwbaar en veilig is online administratieve

Nadere informatie

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp.

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp. Whitepaper Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK W E www.implementatie-erp.nl info@opdic.nl Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Delo itte. 1183 AS Amstelveen Postbus 175 1180 AD Amstelveen Nederland

Delo itte. 1183 AS Amstelveen Postbus 175 1180 AD Amstelveen Nederland Delo itte. 1183 AS Amstelveen Postbus 175 1180 AD Amstelveen Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088288 9711 www.deloitte.nl Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Rapportage aan: Achmea Divisie

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 01 Uitbesteding & assurance 11 Nut en noodzaak van assurance reporting Auteurs: Rosemarie van Alst en Fons Basten Wie activiteiten uitbesteedt, wil graag zekerheid over de kwaliteit en integriteit van

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015 Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology Versie d.d. 2 september 2015 1 UITGANGSPUNTEN 3 2 ONDERZOEKSAANPAK 4 3 ACCOUNTANTSPRODUCT 6 2 1 UITGANGSPUNTEN Achtergrond STW en

Nadere informatie

AccountView Go Workflow documenten handleiding

AccountView Go Workflow documenten handleiding AccountView Go Workflow documenten handleiding Workflow AccountView Go Pagina 1 van 12 Inhoud 1 Business Case... 3 1.1 Maandelijkse rapporten... 3 1.1.1 BTW Aangifte... 3 1.1.2 Openstaande posten debiteuren...

Nadere informatie

Releases en change-management bij maatwerkapplicaties

Releases en change-management bij maatwerkapplicaties Releases en change-management bij maatwerkapplicaties door Wim - 01-26-2011 http://www.itpedia.nl/2011/01/26/releases-en-change-management-bij-maatwerk-applicaties/ Op grote maatwerk informatiesystemen

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

Aanpak projectaudits

Aanpak projectaudits Aanpak projectaudits 1. Inleiding Veel lokale overheden werken op basis van een standaardmethodiek Projectmatig Werken. Op die manier wordt aan de voorkant de projectfasering, besluitvorming en control

Nadere informatie

GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE. Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing

GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE. Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing Inhoud 1 Inleiding 3 2 Aantonen kwaliteitsborging van de dienstverlening 4 3 Auditing 5 3.1 Wanneer toepassen

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

Consultatiedocument Standaard 4400N Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden 30 juli 2015

Consultatiedocument Standaard 4400N Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden 30 juli 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers Consultatiedocument Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden 30 juli 2015 Consultatieperiode loopt tot en met 21 september 2015

Nadere informatie

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB ERP nu ook geschikt voor midden- en kleinbedrijf Was Enterprise Resource Planning (ERP) tot aan het begin van het millennium vooral voor de grote

Nadere informatie

Programma. Startvraag. Monitor maart 2014 22-5-2014

Programma. Startvraag. Monitor maart 2014 22-5-2014 Inrichting financiële functie Klaar voor de start 19 mei 2014 Els Verschure (Infinite Financieel) Erik de Vries (DUO) Programma Introductie bemensing bedrijfsvoering Financieel management en beheer Wie

Nadere informatie

De controle van de groepsjaarrekening

De controle van de groepsjaarrekening De controle van de groepsjaarrekening Frans de Groot en Victor Valckx, Assurance Organisaties reageren steeds sneller met overnames, herstructureringen, reorganisaties en internationalisering op de dynamische

Nadere informatie

Ook een complexe financiële administratie moet natuurlijk kloppen.

Ook een complexe financiële administratie moet natuurlijk kloppen. Ook een complexe financiële administratie moet natuurlijk kloppen. Over inzicht, controle en uw ambities. laat onderwijs bedrijven Activa Financiële stuurgegevens Subsidie? Facturen Passend onderwijs digitaliseren

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo 0 Inleiding De Gemeentewet(GW), art. 213, schrijft voor dat de gemeenteraad één of meer accountants aanwijst

Nadere informatie

Whitepaper ERP Vreemde ogen

Whitepaper ERP Vreemde ogen Whitepaper ERP Vreemde ogen Citrien Procesconsult Braamweg 77 3768 CE SOEST T 06 14 27 19 97 W www.roaldvanderheide.nl E info@roaldvanderheide.nl Vraagstelling Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN Dit reglement is op 11 mei 2012 vastgesteld door de raad van commissarissen van Koninklijke FrieslandCampina N.V. (de "Vennootschap"). Artikel

Nadere informatie

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden ICT Accountancy Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden Thema Betrouwbaar Administreren Misbruik Afrekensystemen Misbruik Afrekensystemen Internationaal probleem Veel oplossingsrichtingen Overleg Belastingdienst

Nadere informatie

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Koninklijk NIVRA Michèl J.P. Admiraal RA IBR 7 december 2009 1 Inhoud van deze presentatie 1. Voorstellen spreker 2. State of the art in Nederland 3. NIVRA

Nadere informatie

Voorstel aan dagelijks bestuur

Voorstel aan dagelijks bestuur Voorstel aan dagelijks bestuur Datum vergadering 26-08-2014 Agendapunt 8 Steller / afdeling P. Daelmans / Middelen Openbaar Ja Bestuurder R.L.M. Sleijpen Bijlage(n) 1 Programma Bedrijfsvoering Registratiecode

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Deloitte. Assurance rapport van de onafhankelijke accountant. Rapportage aan: Achmea Bancaire Distributie. De heer R. Rikze

Deloitte. Assurance rapport van de onafhankelijke accountant. Rapportage aan: Achmea Bancaire Distributie. De heer R. Rikze Deloitte Accountants B.V. Enterprise Risk Services Laan van Kronenburg 2 1183 AS Amstelveen Postbus 175 1180 AD Amstelveen Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 2889711 www.deloitte.nl Assurance rapport

Nadere informatie

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools

Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Governance, Risk and Compliance (GRC) tools Auteurs: Peter Paul Brouwers en Maurice op het Veld Samenvatting Het voldoen aan de wet- en regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld de Sarbanes Oxley Act

Nadere informatie

Optimale IT-inrichting:

Optimale IT-inrichting: Optimale -inrichting: het Governance Raamwerk In elke moderne bedrijfsvoering is informatie een cruciale productiefactor. Ervaring leert dat lagere kosten en hogere winsten direct afhankelijk zijn van

Nadere informatie

2 Algemene uitgangspunten voor de controle (getrouwheid én rechtmatigheid)

2 Algemene uitgangspunten voor de controle (getrouwheid én rechtmatigheid) Controleprotocol voor de accountantscontrole 2013 van de gemeente Sliedrecht 1. Inleiding Voor het jaar 2013 heeft de gemeenteraad aan Deloitte Accountants B.V. opdracht verstrekt om de accountantscontrole

Nadere informatie

Datum Behandeld door Ons kenmerk 3 juni 2008 drs. A.P.W.M. Scheepers RA 81027-103744- 385490/HD/mj

Datum Behandeld door Ons kenmerk 3 juni 2008 drs. A.P.W.M. Scheepers RA 81027-103744- 385490/HD/mj Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Tel: (040) 2345000 Fax: (040) 2345014 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van de gemeente Helmond t.a.v. de raadsgriffie/secretaris

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten

Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten Naam vragenlijst: Vertrouwelijk Inleiding In het kader van de Verordening op de Kwaliteitstoetsing (RA s) is het accountantskantoor geselecteerd voor

Nadere informatie

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014 Behoort bij raadsbesluit d.d. 29 januari 2015 tot vaststelling van het 'Controleprotocol 2014'. Controleprotocol Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 3 2.1 Doelstelling...

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Verantwoordingsrichtlijn

Verantwoordingsrichtlijn Verantwoordingsrichtlijn Verantwoordingsrichtlijn t.b.v. de edp-audit voor de beveiliging van Suwinet. Door Jan Breeman BKWI Verantwoordingsrichtlijn Verantwoording over de beveiliging van Suwinet De Regeling

Nadere informatie

1. Inleiding 2 1.1. De opdracht die u ons hebt verstrekt 2 1.2. Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd 3 1.3. Frauderisico-analyse en beheersing 3

1. Inleiding 2 1.1. De opdracht die u ons hebt verstrekt 2 1.2. Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd 3 1.3. Frauderisico-analyse en beheersing 3 Aan het algemeen bestuur van Gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn t.a.v. de heer B. Groeneveld Postbus 1098 8001 BB ZWOLLE drs. M.C. van Kleef RA Accountantsverslag

Nadere informatie

Afdeling : Planning & Control Organisatie : Thuisvester Functie : Medewerker Planning & Control Datum : augustus 2014

Afdeling : Planning & Control Organisatie : Thuisvester Functie : Medewerker Planning & Control Datum : augustus 2014 FUNCTIEDOCUMENT CONTEXT De afdeling Planning & Control richt zich op de effectieve en efficiënte uitvoering van planning & controlcyclus governance, financiering & treasury en risicomanagement. De medewerker

Nadere informatie

Reglement audit committee

Reglement audit committee Reglement audit committee Artikel 1. Vaststelling en wijziging reglement 1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen op 19 augustus 2013, gewijzigd op 2 december 2013 en laatstelijk

Nadere informatie

Unitmanager EAD. Resultaatgebieden: 1. Organisatie 2. Maatschappelijke omgeving 3. Bedrijfsvoering 4. Leiderschap 5. Planning en control

Unitmanager EAD. Resultaatgebieden: 1. Organisatie 2. Maatschappelijke omgeving 3. Bedrijfsvoering 4. Leiderschap 5. Planning en control Unitmanager EAD Organisatiecontext Het Baken wil een werkomgeving bieden die plezierig, inspirerend en lerend is. Wij zien onze medewerkers als mensen met talenten, competenties, passie en ambities, die

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR

CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE 2013 2016 2013-2016 Aangepaste versie februari 2015,

Nadere informatie

Jaarverslaggeving over 2009

Jaarverslaggeving over 2009 Stichting ENUM Nederland, Arnhem Pagina 1 van 14 Inhoud Jaarrekening 3 Balans per 31 december 2009 (voor resultaatbestemming) 4 Winst-en-verliesrekening over 2009 5 Kasstroomoverzicht over 2009 6 Algemene

Nadere informatie