MAAK OOK JOUW RESTAURANT FAIRTRADE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MAAK OOK JOUW RESTAURANT FAIRTRADE"

Transcriptie

1 MAAK OOK JOUW RESTAURANT FAIRTRADE RESTAURANT Handleiding Fairtrade Restaurant April 2013

2 Inleiding Als restaurant kun je bijdragen aan de stimulering van eerlijke handel. Dat kun je doen door fairtrade producten te gebruiken. Ook kun je als restaurant deelnemen aan de Puur Restaurant Week of aan de Fairtrade Gemeente campagne in jouw gemeente. Deelnemende restaurants krijgen daarbij promotiemateriaal, waarmee ze kunnen aantonen dat zij fairtrade een warm hart toedragen. Sommige restaurants willen zich echter nog meer inspannen om het aanbod en de verkoop van fairtrade producten te vergroten. Zij zetten zich structureel, het hele jaar door, in voor duurzame economische ontwikkeling van mensen in ontwikkelingslanden door de verkoop en promotie van fairtrade producten. Voor deze restaurants ontwikkelden wij de campagne Fairtrade Restaurants. Je behaalt de titel Fairtrade Restaurant als jouw restaurant voldoet aan vier criteria, waarmee je laat zien dat jouw restaurant fairtrade producten gebruikt, hierover communiceert en acties organiseert om fairtrade onder de aandacht te brengen. Bovendien doet jouw restaurant nog iets extra s op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Deze vier criteria staan in de volgende hoofdstukken uitgebreid beschreven. Fairtrade? De Fairtrade Gemeente campagne geeft iedereen in Nederland de mogelijkheid om zich in te zetten voor fairtrade. Door zelf fairtrade producten te kopen, in winkels of horeca te vragen naar fairtrade producten, en door anderen te inspireren ook eerlijk in te kopen. De campagne brengt al die mensen bij elkaar die fairtrade een warm hart toedragen. Samen vergroten zij de vraag naar en het aanbod van fairtrade in hun eigen gemeente. Of bijvoorbeeld in een restaurant. Samen brengen we zo fairtrade dichtbij! Waarom fairtrade? Iedere dag kun je tijdens het winkelen kiezen voor fairtrade producten. Van deze producten weet je zeker dat ze onder eerlijke en duurzame voorwaarden zijn verhandeld. Met jouw fairtrade boodschappen zorg je voor betere sociale en milieuomstandigheden voor boeren en producenten in ontwikkelingslanden. Ook als restaurant kun je fairtrade producten inkopen. Het is dus heel gemakkelijk om te werken aan duurzame armoedebestrijding. Wat is fairtrade? De vier campagnecriteria 1. Gebruik van fairtrade producten. Jullie restaurant zet diverse fairtrade producten op de kaart, en gebruikt daarnaast ook zoveel mogelijk andere fairtrade producten (bijvoorbeeld servies of aankleding van het restaurant). 2. Communicatie over fairtrade. Het personeel en de klanten breng je op de hoogte van jullie deelname aan de campagne Fairtrade Restaurant. Tevens maak je ze bewust wat fairtrade is, welke producten fairtrade gebruikt worden en waarom dat voor restaurants belangrijk is! 3. Actie voor fairtrade. Met leuke spraakmakende activiteiten brengt het restaurant fairtrade onder de aandacht. Zo zorg je voor nog meer fairtrade ambassadeurs. 4. MVO. Als restaurant werk je ook op andere manieren aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bijvoorbeeld door het gebruik van biologische vlees, MSC gecertificeerde vis, streekproducten of groene stroom. Fairtrade zorgt ervoor dat producten onder eerlijke handelsvoorwaarden worden verhandeld met respect voor mens en milieu. Bij fairtrade worden bijvoorbeeld het recht op vakbonden en het verbod op gedwongen- of kinderarbeid nageleefd. De boeren en producenten ontvangen een eerlijke beloning voor hun werk. Ook zorgt fairtrade voor langdurige handelsrelaties, zodat de boeren en producenten kunnen investeren in zichzelf, hun familie, en in de gemeenschap waarin zij leven. Daarbij schenken ze bij de keuze voor grondstoffen of productiewijze ook extra aandacht aan het milieu. Waar is deze definitie van fairtrade op gebaseerd? De initiatiefnemers van Fairtrade Gemeente en Fairtrade Restaurant gebruiken in de campagne de internationale definitie van fairtrade. Deze definitie is in 1998 opgesteld door FINE, een organisatie waarin alle betrokkenen in de fairtrade ketens over de hele wereld zijn betrokken. Van de producent en de importeur, tot de retailers, het bedrijfsleven en het onafhankelijke keurmerk. Samen hebben al deze partijen afgesproken wat zij verstaan onder fairtrade. Als je wilt weten wat de internationale fairtrade criteria zijn, bekijk dan op het uitgebreide document over dit onderwerp. Welke producten kunnen fairtrade zijn? In Nederland zijn verschillende producten fairtrade. Je kunt denken aan koffie, thee, wijn, bier, broodbeleg, chocolade, noten, ijs, rijst, vruchtensappen, olie, noedels etc. Naast eten en drinken zijn er nog veel meer producten. Zoals eerlijk katoen, speelgoed, vazen, beelden en tassen. Genoeg te kiezen dus! In de bijlage staat opgenomen hoe je fairtrade producten herkent. Is fairtrade het hoogst haalbare? Het kan altijd beter. Sommige producten kunnen zowel fairtrade zijn als op een andere manier bijdragen aan een betere wereld. Daarom stimuleren we in deze campagne ook initiatieven die wij als fairtrade+ beschrijven. Dit zijn bijvoorbeeld producten die niet alleen het internationale fairtrade keurmerk dragen, maar tegelijk ook EKO (biologisch) gecertificeerd zijn. Of, kledingstukken gemaakt van fairtrade gecertificeerd katoen en die daarnaast bijvoorbeeld door FairWearFoundation erkend zijn als verantwoord geproduceerd. In de bijlage vind je hierover meer informatie. Welke restaurants kunnen meedoen? Alle restaurants kunnen met deze criteria aan de slag en komen in aanmerking voor de titel Fairtrade Restaurant. Dus ook restaurants in hotels en lunchrooms. Nog steeds enthousiast? Lees dan snel verder. En andere initiatieven? Naast fairtrade bestaan er nog meer initiatieven die op hun manier een steentje bijdragen aan een betere wereld. Deze initiatieven zijn natuurlijk ook heel waardevol. Ze werken bijvoorbeeld aan milieuproblemen. Heel goed om deze initiatieven daarom ook onder de aandacht te brengen. De campagne voor Fairtrade Restaurants focust zich op duurzame armoedebestrijding en daarmee op fairtrade. Deze andere initiatieven tellen daarom alleen mee in criterium 4, voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. 2 3

3 Criterium 1: Gebruik van fairtrade Fairtrade is niet een concept met mooie woorden. Het gaat om het gedrag: door fairtrade producten in te kopen zet je je in voor duurzame armoedebestrijding. Een Fairtrade Restaurant gebruikt daarom natuurlijk ook fairtrade producten. Restaurants zijn grootverbruikers. Door de verkoop van dranken en gerechten gebruik je veel producten. Daardoor oefen je als restaurant invloed uit op de markt. Je kunt bij alle inkopen, naast smaak, eisen stellen op het gebied van prijs, milieu, maar ook de sociale omstandigheden waaronder producten zijn gemaakt en verhandeld. Op die manier stimuleer je een duurzame en eerlijke wereldhandel. De keuze is reuze Criterium 1: Het restaurant gebruikt het hele jaar door zoveel mogelijk fairtrade producten. De keuze aan fairtrade producten is groot. Verschillende producten die jouw restaurant gebruikt, kun je fairtrade kopen. Denk maar eens aan koffie, thee, suiker, koekjes, vruchtensappen, wijn en bier. Ook voor de keuken bestaat een groot assortiment aan fairtrade producten. Denk aan olijfolie, kruiden, tapenade, of bijvoorbeeld fruit en chocolade voor desserts. Wat veel mensen niet weten is dat er naast fairtrade voedselproducten ook een ruim assortiment aan zogenaamde fairtrade non-food beschikbaar is. Leuk voor de inrichting van je restaurant. Zoals: servies, tafellinnen, vazen, bloemen, maar ook katoenen handdoeken. Een Fairtrade Restaurant dient minimaal twee fairtrade dranken en twee gerechten met fairtrade ingrediënten op de kaart te hebben staan. Omdat koffie het fairtrade product is dat het beste verkrijgbaar is en het meest gedronken wordt, dien je als restaurant in ieder geval fairtrade koffie te serveren. Uiteraard kun je er als restaurant voor kiezen om extra uit te pakken, en meer te doen. Langdurige handelsrelaties zijn kenmerkend voor fairtrade. Doordat je boeren en producenten in ontwikkelingslanden zekerheid geeft dat ze niet alleen vandaag maar ook volgende week werk hebben, kunnen en durven ze te investeren in hun bedrijf, toekomst en omgeving. Daarom zorgt een Fairtrade Restaurant dat fairtrade producten minimaal een half jaar vast in het assortiment van het restaurant zijn opgenomen. Zo laat je zien dat je als restaurant structureel fairtrade producten gebruikt. Tips bij dit criterium Start je als restaurant net met de campagne? Doe dan bijvoorbeeld mee aan de PUUR Restaurant Week. Een laagdrempelige manier om te experimenteren met het gebruik van fairtrade producten. Je zult zien dat dit makkelijker is dan jezelf denkt. Laat op de kaart zien welke dranken en gerechten fairtrade ingrediënten bevatten. Leuk voor klanten om te weten dat ze niet alleen hele lekkere dingen kunnen bestellen, maar dat jullie ook een bewuste keuze maken bij de inkoop van producten. Vraag je klanten welke fairtrade producten zij graag terugzien op de kaart. Zo betrek je de klanten bij je inkoopproces, zorg je dat je een kaart ontwikkelt die hen aanspreekt, en doe je wellicht inspiratie op voor het gebruik van nieuwe fairtrade producten. Zet als restaurant nog een stapje extra. En gebruik fairtrade bedrijfskleding. Bijvoorbeeld fairtrade shirts voor het personeel. Gemaakt van fairtrade katoen, en idealiter daarnaast ook nog gemaakt volgens de normen van Fair Wear Foundation. In bijlage 1 en 2 vind je alle fairtrade keurmerken, merken en verkoopkanalen die de campagne Fairtrade Restaurants ondersteunt. Handig om uit te zoeken welke producten nu eigenlijk fairtrade zijn en waar je deze kunt kopen. Op haar website heeft Stichting Max Havelaar een fairtrade productoverzicht voor horeca (zie: maxhavelaar.nl/grootverbruik). Daarop zie je welke groothandels welke fairtrade producten verkopen. Ook kun je een overzicht opvragen van alle leveranciers van fairtrade koffie: Uitdagingen Als extra uitdaging kunnen restaurants streven naar uitbreiding van het gebruik van fairtrade producten zoals fruitsappen, bier, wijn, koekjes, kruiden, olijfolie, honing etc. Gebruik naast fairtrade voedselproducten ook zoveel mogelijk fairtrade non-food producten. Zoals door fairtrade servies, glaswerk en andere fairtrade aankleding te gebruiken. Indicatoren voor het behalen van criterium 1: De horecagelegenheid betreft een hotel, restaurant of lunchroom. Het restaurant heeft minimaal twee fairtrade dranken in het assortiment, waaronder koffie. Het restaurant heeft minimaal twee gerechten met fairtrade ingrediënten op de kaart staan. De fairtrade producten moeten minimaal een half jaar vast in het assortiment opgenomen zijn. 4 5

4 Criterium 2: Communicatie over fairtrade Om het leven van boeren en producenten in ontwikkelingslanden te verbeteren, willen we meer fairtrade producten verkopen. Dat doen we niet door alleen maar meer fairtrade producten aan te bieden. Consumenten moeten er ook naar vragen. Om dit te bereiken moeten mensen in Nederland wel weten dat fairtrade bestaat, wat het is en welke producten allemaal op een eerlijke manier verhandeld kunnen worden. Daarom moet je als Fairtrade Restaurant ook communiceren over fairtrade. Criterium 2: Het restaurant zorgt het hele jaar door voor communicatie over fairtrade en de campagne. Indicatoren bij dit criterium: Het restaurant duidt de fairtrade producten herkenbaar op de menukaart of bijvoorbeeld het stoepbord. Het restaurant zorgt ervoor dat klanten en personeel weten dat en welke fairtrade producten de gelegenheid gebruikt. Dit kan door middel van bijvoorbeeld placemats, tafelkaartjes of inzage in het fairtrade inkoopbeleid. Nadat het restaurant de titel Fairtrade Restaurant ontvangen heeft, zorgt het restaurant voor: - Het titelbord Fairtrade Restaurant op de gevel van het restaurant. - Uitdragen van fairtrade en het zijn van een Fairtrade Restaurant in de eigen communicatiekanalen. - Aandacht in media (lokaal of regionaal) voor het predikaat Fairtrade Restaurant. Om dit criterium te behalen kun je gebruik maken van de verschillende bestaande communicatiekanalen van het restaurant. Denk bijvoorbeeld aan de website, de menukaart, tafelkaartjes, of misschien wel een nieuwsbrief voor klanten of personeel. Daarnaast kun je als restaurant natuurlijk ook media van anderen inzetten. Bijvoorbeeld door artikelen over fairtrade te plaatsen in de lokale of regionale krant. Misschien lukt het je zelfs wel om een item te regelen op de lokale radio of televisiezender. Er zijn ook campagnematerialen die je kunt inzetten om klanten en het personeel te laten weten wat fairtrade is, waarom dat belangrijk is en dat je meedoet aan de campagne. De campagne Fairtrade Restaurant ontwikkelde diverse promotiematerialen. Deze materialen zijn te bestellen via een Fairtrade Gemeente werkgroep in jouw omgeving. Kijk voor meer informatie op om te kijken of er een Fairtrade Gemeente werkgroep in jouw omgeving actief is. Of mail naar Tips bij dit criterium Heb je een leuke actie georganiseerd in het kader van fairtrade? Vergeet dan niet hier een stukje over te schrijven op de website. Je kunt zelfs het artikel insturen naar de lokale krant, radio of televisie. Wil je dat een journalist aanwezig is bij jullie actie, nodig deze dan op tijd uit. Steeds meer mensen zijn actief op sociale media, zoals Hyves, Facebook of Twitter. Breng ook via die kanalen onder de aandacht dat jullie je inzetten voor meer fairtrade. Hang een mooie fotoserie van fairtrade producenten op in je restaurant en zorg dat de tafelkaartjes op tafel informatie bevatten over fairtrade, of mooie verhalen over fairtrade producenten uit ontwikkelingslanden. Gebruiken jullie papieren placemats? Gebruik deze dan om jullie klanten te vertellen dat jullie fairtrade belangrijk vinden en welke fairtrade producten zij bij jullie kunnen bestellen. Gebruiken jullie al fairtrade producten? Zorg dan dat dit zichtbaar is. Bijvoorbeeld op de menukaart of op een bord met speciale aanbiedingen (denk aan een stoepbord). Zorg dat jullie personeel ook weet dat ze fairtrade producten verkopen. Organiseer een proeverij van fairtrade producten voor hen, waarbij ze niet alleen kunnen proeven dat fairtrade producten lekker zijn maar ook horen over de bijzondere achtergrond van de producten. Daardoor kan het personeel de fairtrade dranken en gerechten nog beter aanprijzen. 6 7

5 Criterium 3: Actie voor fairtrade Door acties te organiseren krijg je aandacht en kun je de aandacht ook vast blijven houden. Een actie kan variëren van het organiseren van een evenement tot aan een publiciteitsstunt. Het doel is om zoveel mogelijk klanten en natuurlijk ook het personeel te informeren over fairtrade en te laten zien hoe zij ook kunnen aansluiten bij fairtrade en jullie campagne. Criterium 3: Het restaurant zorgt het hele jaar door voor verschillende acties om fairtrade onder de aandacht te brengen van klanten en personeel. Als restaurant kun je op verschillende aandacht besteden aan fairtrade. In je restaurant, maar ook daarbuiten. Voor dit criterium organiseer je activiteiten om klanten en personeel kennis te laten maken met fairtrade. Hoe je dat doet, mag je als restaurant zelf bepalen. Het makkelijkste is om daarbij aan te sluiten bij activiteiten die het restaurant sowieso al onderneemt. Dus: heb je al een bepaalde themaweek, koppel daar dan fairtrade producten aan. Zo krijg je een fairtrade kerstdiner, een fairtrade paasbrunch of misschien wel fairtrade zomercocktails. Veel restaurants nemen deel aan lokale of regionale evenementen. Bijvoorbeeld een streekmarkt of een culinair evenement. Een mooie gelegenheid om daar kenbaar te maken dat je bij jullie niet alleen heerlijk, maar ook eerlijk eten en drinken kunt krijgen. Jaarlijks zijn er tevens diverse landelijke en regionale activiteiten waar je bij kunt aansluiten. Zo kun je deelnemen als restaurant aan de Puur Restaurant Week of aan activiteiten van de Fairtrade Gemeente campagne. Vaak is het kosteloos en zodoende laagdrempelig om je hierbij aan te sluiten. Uiteraard kun je hierbij ook samenwerken met andere horecagelegenheden. Organiseer bijvoorbeeld een fairtrade culinair evenement. Alle restaurants in jullie omgeving kunnen daarbij hun fairtrade producten of gerechten tonen en laten proeven. Een leuke manier om jezelf te profileren, en daarnaast ook goed om zichtbaar te maken hoe veelzijdig fairtrade eigenlijk is. Tips bij dit criterium Een dag per jaar (bijvoorbeeld op World Fair Trade Day) serveren jullie een geheel fairtrade ontbijt, lunch of diner. Daarbij verras je de klanten met het proeven van vele onverwachte fairtrade producten. Nodig eens een sommelier uit die jullie gasten diverse fairtrade wijnen kan laten proeven. De best beoordeelde wijn kunnen jullie opnemen op jullie wijnkaart. Organiseer een fairtrade cocktailavond, waarbij alle klanten tijdens het diner of het dessert kunnen kiezen uit diverse fairtrade drankjes. Bijvoorbeeld een piña colada van fairtrade ananassen of een irish coffee met fairtrade koffie. Laat klanten op een (culinair) evenement tegen een gereduceerd tarief al jullie lekkere fairtrade hapjes en drankjes proeven. Zo laat je ze warm lopen voor fairtrade en zorg je dat ze een keer voor een geheel fairtrade menu terugkomen naar jullie restaurant. Organiseer een fairtrade kookworkshop. Mensen vinden het leuk als ze letterlijk een kijkje in jullie keuken kunnen nemen. Je kunt de kookworkshop ook heel exclusief maken. Bijvoorbeeld door het als hoofdprijs aan een wedstrijd te koppelen. Kijk voor recepten met fairtrade ingrediënten in fairtrade kookboeken (zoals Wat van Fair komt van Ramon Beuk) of op de website van Fair Trade Original ( Puur Restaurant Week ( en van Stichting Max Havelaar ( Uitdaging Jouw restaurant kan proberen de campagne ook buiten het eigen restaurant te verspreiden. Bijvoorbeeld bij andere restaurants, winkels, bedrijven, de gemeente etc. Indicatoren bij dit criterium: Het restaurant vergroot de kennis van klanten en personeel over fairtrade door in of buiten het restaurant activiteiten te organiseren ter promotie van fairtrade. Met acties probeert het restaurant het hele jaar door het personeel en zoveel mogelijk klanten te betrekken bij fairtrade. 8 9

6 Criterium 4: Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De campagne Fairtrade Restaurant vindt het wenselijk dat iedereen fairtrade producten verkoopt, inkoopt of gebruikt. Maar, uiteraard zijn er ook veel initiatieven die met een andere insteek bijdragen aan een meer duurzame wereld. Denk aan: groene stroom, streekproducten, biologische producten, duurzaam gevangen vis. De campagne vindt het belangrijk om ook deze initiatieven te stimuleren, dus richt het vierde criterium zich op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Criterium 4: Het restaurant zorgt dat zij naast fairtrade ook op andere manieren maatschappelijk verantwoord onderneemt. Stappenplan voor Fairtrade Restaurant Ieder restaurant is verschillend. Daarom verschilt de weg die ieder restaurant moet doorlopen om de titel Fairtrade Restaurant te behalen. Een restaurant dat al wel fairtrade producten gebruikt, moet andere stappen doorlopen dan een restaurant die dat niet doet. Om je toch een beetje op weg te helpen, hierbij een algemeen stappenplan. 1. Aanmelden Allereerst meld je je bij de Fairtrade Gemeente werkgroep in jouw gemeente. Kijk op of er een Fairtrade Gemeente werkgroep in jouw gemeente actief is en neem contact op. Zo weet de lokale werkgroep dat jullie restaurant de ambitie heeft om de titel Fairtrade Restaurant in de wacht te slepen. Voldoet jullie restaurant aan alle criteria? Het aanvraagformulier voor de titel Fairtrade Restaurant vind je op de pagina voor werkgroepen op onze website onder het kopje Handig. Stuur het ingevulde formulier naar jullie lokale Fairtrade Gemeente werkgroep of, als er geen werkgroep in jouw gemeente actief is, naar de commissie titeltoekenning via 2. Voorbereiden Lees de handleiding voor Fairtrade Restaurants goed door. Handig om te weten wat je moet doen om de titel te mogen dragen. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen is een breed begrip. Je kunt dit criterium daarom invullen door groene stroom af te nemen, te bankieren bij eerlijke banken, of door streekproducten en biologische producten te verkopen. De paraplucampagne Fairtrade Gemeente beschikt over een uitgebreide handleiding over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze bevat een uitwerking van diverse activiteiten op het gebied van MVO. Handig ter inspiratie. Duurzame initiatieven Een aantal initiatieven zijn met name interessant voor restaurants om bij aan te haken. Dat zijn bijvoorbeeld: Duurzame vis (MSC) Duurzame visserij is een belangrijk antwoord op overbevissing en bijvangst. Om ook in de toekomst vis te kunnen blijven vangen en eten, moet er voldoende vis in zee achterblijven die kan zorgen voor nieuwe aanwas. Door vis te kopen en te eten die duurzaam is gevangen, draag je bij aan de bescherming van de natuur onder water. Vis met het MSC-keurmerk komt gegarandeerd van een duurzame en goed beheerde visserij. Als je als restaurant vis met het MSC-keurmerk inkoopt dan weet je dat je goed zit. Kijk op voor verkoopadressen van vis met het MSC-keurmerk. Heeft een vissoort (nog) geen MSC-keurmerk? Gebruik dan de VISwijzer. Die kun je downloaden op 3. Inventariseren Onderzoek hoe ver jouw restaurant al is met de criteria. Welke criteria hebben jullie al behaald, welke nog niet, en met welke criteria zijn jullie al ver op weg. 4. Plan Nu je weet welke criteria je nog moet behalen, kun je een plan opstellen. Daarin kun je opschrijven wat jullie nog moeten doen om de titel te behalen. In het plan kun je ook al jullie ideeën verwerken voor leuke acties en communicatiemomenten. 5. Verzamel Houd de (lokale) website van de campagne altijd goed in de gaten. Daarin staan diverse tips voor jullie campagne. Via je lokale Fairtrade Gemeente werkgroep kun je ook promomateriaal bestellen of, als er geen werkgroep in jouw gemeente actief is, via de pagina voor werkgroepen op onder het kopje Handig. Biologisch Steeds meer producten zijn ook biologisch verkrijgbaar. Deze producten hebben veel voordelen. De smaak is beter, het is beter voor de natuur, het is gezonder, diervriendelijker, en vaak ook nog ambachtelijk gemaakt. Goede redenen om vaker biologische producten te gebruiken. Het mooie is dat ook steeds meer fairtrade producten in een biologische variant verkrijgbaar zijn. Informatie over biologische producten vind je bijvoorbeeld op: en Indicator: Het restaurant geeft invulling aan het MVO criterium door bijvoorbeeld andere duurzame producten (MSC vis of biologisch producten) te serveren of op een andere manier duurzaam te ondernemen. (Duurzaam ondernemen - ook wel maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) genoemd - is ondernemen waarbij evenwicht bestaat tussen economische-, sociale- en milieubelangen. Duurzame ondernemers kijken niet alleen naar hun winst- en verliescijfers, maar ook naar de gevolgen van hun bedrijfsactiviteiten voor mens en milieu. Voor nu en in de toekomst. 6. Uitvoeren Voer jullie plan uit. Loop je vast of wil je inspiratie? Schroom dan niet om contact op te nemen met de Fairtrade Gemeente werkgroep in jouw omgeving. Kijk voor meer informatie op om te kijken of er een Fairtrade Gemeente in jouw gemeente actief is. Of mail naar Titel aanvragen Voldoet jouw restaurant aan alle criteria? Vraag dan nu de titel aan voor Fairtrade Restaurant! Het aanvraag formulier voor de titel Fairtrade Restaurant vind je terug op de pagina voor werkgroepen op onze website onder Handig. Stuur het ingevulde formulier naar een actieve Fairtrade Gemeente werkgroep in jouw omgeving of, als er geen werkgroep actief is in jouw gemeente, naar de commissie titeltoekenning via Kijk voor meer informatie op om te kijken of er een Fairtrade Gemeente in jouw gemeente actief is. Na de titeluitreiking Iedere drie jaar moet je de titel herbevestigen via de lokale werkgroep of via de commissie titeltoekenning. Zo laat je zien dat jullie restaurant de titel nog steeds waard is. Je stuurt een ingevuld aanvraagformulier voor behoud van de titel naar de werkgroep of naar de commissie titeltoekenning via Zodra de titel weer is toegekend is dat natuurlijk ook een mooie gelegenheid voor een feestje en media-aandacht

7 Bijlage 1: Breng fairtrade dichtbij Bijlage 2: Wegwijzer voor het grote fairtrade bos MVO BREED Je kunt op verschillende manieren werken aan een betere wereld. Denk bijvoorbeeld aan het afnemen van groene stroom, het gebruik van biologische producten of het beleggen in microkredieten. Als bedrijven op deze manier een steentje bijdragen, dan noemen we dat Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). CRITERIUM 1T/M3 CRITERIUM 4 CRITERIUM 1T/M3 MEER DOEN: FAIRTRADE+ Wil je meer doen? Kies dan voor producten die niet alleen fairtrade zijn, maar ook op een andere manier bijdragen aan de oplossing van wereldproblemen. Wij noemen dit Fairtrade +. Dit zijn bijvoorbeeld producten die niet alleen het internationale fairtrade keurmerk dragen, maar tegelijk ook biologisch gecertificeerd zijn. Of, kledingstukken gemaakt van fairtrade gecertificeerd katoen en daarnaast bijvoorbeeld erkend door Fair Wear Foundation. KIES VOOR FAIRTRADE Kies voor fairtrade producten. Deze zijn onder eerlijke en duurzame voorwaarden verhandeld. Zo worden bij fairtrade het recht op vakbonden en het verbod op gedwongen- of kinderarbeid nageleefd. De boeren en producenten ontvangen een eerlijke beloning voor hun werk en produceren volgens strenge milieucriteria. Ook zorgt fairtrade voor langdurige handelsrelaties, zodat de boeren en producenten kunnen investeren in zichzelf, hun familie, en in de gemeenschap waarin zij leven. WERKEN AAN DIVERSE WERELDPROBLEMEN Werk mee aan de oplossing van wereldwijde problemen. Steun initiatieven die problemen aanpakken in ketens van internationale handel waar geen fairtrade alternatief is of kan zijn. Denk bijvoorbeeld aan het keurmerk FSC voor hout dat grootschalige ontbossing probeert tegen te gaan of het keurmerk MSC voor vis dat het uitsterven van vissoorten probeert te voorkomen. BRENG FAIRTRADE DICHTBIJ CRITERIUM 4 Er komen steeds meer producten op de markt met een label, een keurmerk of een verklaring dat het product duurzaam zou zijn. Maar, hoe herken je als consument in dit grote woud nu de fairtrade producten? Voortbordurend op bijlage 1 staat in onderstaande tabellen opgenomen welke merken, keurmerken en winkels onder iedere categorie vallen. Criterium 1 t/m 3: Fairtrade In criterium 1 tot en met 3 worden alléén fairtrade initiatieven ondersteund. Hieronder vallen alleen die merken, keurmerken en winkels die handelen volgens de internationaal afgesproken fairtrade criteria 1 : Initiatief: Herkenbaar door: Producten Meer informatie Keurmerk Stichting Max Havelaar Erkenning: World Fair Trade Organisation (WFTO) Winkel en erkenning: Landelijke Vereniging van Wereldwinkels (LVWW) Winkel: WAAR Het keurmerklogo WFTO erkent haar eigen leden als zijnde fairtrade. De producten dragen geen label, maar de leveranciers mogen het logo van WFTO in hun communicatie gebruiken. Het logo op de gevel De LVWW erkent en controleert importeurs en niet de producten zelf. De producten zijn zelf dus niet gelabeld als fairtrade. Een overzicht van de erkende leveranciers vindt je op de website van de wereldwinkels. Het logo op de gevel Koffie, thee, chocolade, fruit, katoen, rijst, wijn, suiker, bloemen etc. Divers (cadeaus, sieraden, vazen, speelgoed, etc) Cadeaus, sieraden, vazen, speelgoed, etc. Divers (eten, drinken en handnijverheid) (zie ook de product-zoekmachine) (klik rechtsbovenin op de pagina op find a supplier ) (onder het kopje links staan alle erkende importeurs) Een aantal importeurs werken samen in Centrum Mondiaal: Ga een stapje verder en breng fairtrade dichtbij! Merk: Fair Trade Original 1 Zie Hoofdstuk Wat is fairtrade? Het logo op het product. De producten zijn te koop in o.a. supermarkten en Wereldwinkels. Breed assortiment Food (koffie, een culinair assortiment en ontbijtproducten) en Gifts & Living

8 Criterium 1 t/m 3: Fairtrade + Een product is alleen Fairtrade + wanneer een product niet alleen maar voldoet aan bovenstaande kenmerken, maar daarnaast ook voldoet aan aanvullende normen voor bijvoorbeeld arbeidsomstandigheden of milieu. Hieronder vallen producten die zowel fairtrade als biologisch gecertificeerd zijn, FSC- gecertificeerd hout/papier of een kledingstuk gemaakt van fairtrade gecertificeerd katoen en daarnaast erkend is door bijvoorbeeld Fair Wear Foundation. Criterium 4: Overige initiatieven Colofon Tekst Lara Peters, Mélinda Choo en Karin van Breda Vormgeving Trendsactive In een aantal branches bestaan er geen fairtrade producten. Die branches hebben eigen productketens waar ook specifieke problemen in voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan het uitsterven van verschillende vissoorten of grootschalig kappen van bossen. Deze problemen hebben effect op mensen wereldwijd. Vooral mensen in ontwikkelingslanden worden hard getroffen door deze problemen. Er zijn een aantal initiatieven die zich richten op de oplossing van deze wereldproblemen. In onderstaande tabel staan die labels opgenomen die problemen in internationale handel tegengaan in die ketens waar geen fairtrade alternatief kan zijn. Naast alle bovengenoemde initiatieven, zijn er natuurlijk nog veel meer manieren waarop het restaurant op een verantwoorde manier kan handelen. Denk bijvoorbeeld aan het afnemen van groene stroom, het inkopen van biologische producten, of het beleggen in microkredieten. Ook al tellen deze initiatieven niet mee in de campagne, het is altijd goed om jouw restaurant ernaar te laten streven om zoveel mogelijk duurzaam te opereren. LET OP: deze initiatieven zijn niet fairtrade en tellen daarom niet mee bij de eerste drie criteria van deze campagne. Het zijn wel initiatieven die meetellen als maatschappelijk verantwoord in criterium 4. Initiatief: Herkenbaar door: Producten Meer informatie Keurmerk: MSC voor vis (Marine Stewardship Council) Het keurmerklogo Vis Keurmerk: FSC (Forest Stewardship Council) Het keurmerklogo Hout en papier De Fairtrade Restaurants campagne is een initiatief van ICCO, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar. Erkenning: Fair Wear De producten zijn niet herkenbaar aan een label. De organisatie heeft wel een overzicht van deelnemers op de website staan. Kleding, inclusief bedrijfskleding en sportkleding Mede mogelijk gemaakt door: Erkenning: Made By Het label op het product Kleding

9 Vragen of nieuwsgierig? Kijk voor meer informatie op om te kijken of er een Fairtrade Gemeente werkgroep in jouw gemeente actief is. Of mail naar

MAAK OOK JOUW KERK FAIRTRADE

MAAK OOK JOUW KERK FAIRTRADE MAAK OOK JOUW KERK FAIRTRADE Handleiding Fairtrade Kerken April 2013 Inleiding Fairtrade? Als kerk kun je zorgen voor meer eerlijke handel. Bijvoorbeeld door fairtrade producten te gebruiken. Door dit

Nadere informatie

Fairsterk je school!

Fairsterk je school! Fairsterk je school! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade School Versie april 2009 Fairtrade Scholen Inleiding In België en Groot-Brittannië is het al een groot succes: Fairtrade Gemeenten.

Nadere informatie

Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade Kerken Versie april 2009

Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade Kerken Versie april 2009 Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade Kerken Versie april 2009 Fairtrade Kerken Inleiding In België en Groot-Brittannië is het al een groot succes: Fairtrade Gemeenten. Het

Nadere informatie

MAAK OOK JOUW ZIEKENHUIS FAIRTRADE ZIEKENHUIS

MAAK OOK JOUW ZIEKENHUIS FAIRTRADE ZIEKENHUIS MAAK OOK JOUW ZIEKENHUIS FAIRTRADE ZIEKENHUIS Handleiding Fairtrade Ziekenhuis Augustus 2017 Inleiding Als ziekenhuis kun je zorgen voor meer eerlijke handel in de wereld. Dit kan al door bijvoorbeeld

Nadere informatie

MAAK OOK JOUW HOGESCHOOL/ UNIVERSITEIT FAIRTRADE

MAAK OOK JOUW HOGESCHOOL/ UNIVERSITEIT FAIRTRADE MAAK OOK JOUW HOGESCHOOL/ UNIVERSITEIT FAIRTRADE Handleiding Fairtrade Hogeschool / Universiteit April 2013 Inleiding Het begon met een paar enthousiaste studenten. Zij hoorden bij een bezoek aan Engeland

Nadere informatie

EerlijkWinkelen criteria 2016

EerlijkWinkelen criteria 2016 EerlijkWinkelen criteria 2016 Winkels kunnen op de EerlijkWinkelen site en app als ze aantoonbaar een substantieel aandeel eerlijke producten verkopen. In de beschrijving van de winkel moet aangegeven

Nadere informatie

Handleiding toekenning titels

Handleiding toekenning titels Handleiding toekenning titels Voor kerken, scholen, hogescholen, universiteiten en restaurants Maart 2013 Inleiding De Fairtrade Gemeente campagne groeit. Steeds meer mensen, bedrijven, organisaties, winkels

Nadere informatie

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Inleiding In België, Nederland en Groot-Brittannië is het al een groot succes: FairTradeGemeenten.

Nadere informatie

Inleiding. Waarom deze handleiding? Waarom een titel?

Inleiding. Waarom deze handleiding? Waarom een titel? Inleiding De Fairtrade Gemeente campagne groeit door het enthousiasme en de inzet van werkgroepen in heel Nederland. In de gemeenten die de titel Fairtrade Gemeente hebben of hiernaar streven, zijn werkgroepen

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

De Faitrade Gemeente Campagne gaat een stapje verder Handleiding Maart 2012

De Faitrade Gemeente Campagne gaat een stapje verder Handleiding Maart 2012 De Faitrade Gemeente Campagne gaat een stapje verder Handleiding Maart 2012 Inleiding In België en Groot-Brittannië is het al een groot succes: Fairtrade Gemeenten. Het publieksinitiatief begon in Engeland,

Nadere informatie

Onderzoek en advies naar Fairtrade.

Onderzoek en advies naar Fairtrade. Onderzoek en advies naar Fairtrade. Uitgevoerd door: S.C. van Goor, Coordinator Inkoop Meerinzicht t.b.v. gemeente Harderwijk. Onderzoek naar voor- en nadelen van deelname aan keurmerk Fairtrade. Aanleiding.

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Met Fairtrade krijgen boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden een eerlijke

Nadere informatie

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 20132014 Inleiding In België, Nederland en GrootBrittannië is het al een groot succes: FairTradeGemeenten.

Nadere informatie

Gemeente Delft. Ter informatie zenden wij u het voorstel omtrent de Fairtrade Gemeente campagne.

Gemeente Delft. Ter informatie zenden wij u het voorstel omtrent de Fairtrade Gemeente campagne. Programma Internationaal Beleid Gemeente Delft Martinus Nijhofflaan 2 2624 ES Delft Behandeld door Elise Verheij Telefoon (0031) (0)15 2602664 everheij@delft.nl Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

Nadere informatie

Gemeentelijke Werkgroep Fairtrade

Gemeentelijke Werkgroep Fairtrade Gemeentelijke Werkgroep Fairtrade Keurmerken Sinds 2010 Fairtrade Gemeente Dronten Sinds 2016 zichtbaar bij de ingangswegen Doelstelling 7-Er leven meer mensen in een duurzaam leefmilieu 8-Er is meer eerlijke

Nadere informatie

MEMO. Jf'(,Á._Besluit: Het memo wordt voor kennirgeving aangenomen en deze ter kennisname aanbieden aan de raadscommissie.

MEMO. Jf'(,Á._Besluit: Het memo wordt voor kennirgeving aangenomen en deze ter kennisname aanbieden aan de raadscommissie. B&W-vergadering d.d. MEMO Documentnummer 2016\ 5359 Aan De raadscommissie Kopie aan Jf'(,Á._Besluit: Het memo wordt voor kennirgeving aangenomen en deze ter kennisname aanbieden aan de raadscommissie.

Nadere informatie

Fairtrade Gemeente Renkum

Fairtrade Gemeente Renkum Fairtrade Gemeente Renkum 0-meting Fairtrade Gemeente Renkum Keete Voerman Astrid Hendriksen Criteria 3&4 3.In de plaatselijke winkels worden Fairtrade producten duidelijk zichtbaar verkocht. De plaatselijke

Nadere informatie

Voor meer informatie over Faitrade Hoorn volgt hieronder een korte beschrijving over wat Faitrade-gemeente-Hoorn is en wil bereiken.

Voor meer informatie over Faitrade Hoorn volgt hieronder een korte beschrijving over wat Faitrade-gemeente-Hoorn is en wil bereiken. Koersopdoen en Fairtrade Tijdens de oprichting van mijn eigen onderneming Koersopdoen werd ik (vanwege mijn afstudeerrichting) door werkgroep lid R. Rote gevraagd plaats te nemen in de werkgroep Fairtrade

Nadere informatie

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade.

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade. Jaarcijfers Fairtrade in het Zuiden arbeiders en Dit zijn cijfers die verzameld zijn in op basis van auditrapporten van FLO Cert. Ze zijn verwerkt door Fairtrade International in en gepubliceerd begin

Nadere informatie

Naar een fairtradegemeente in Drechterland. (Notitie Fairtrade Gemeente Drechterland)

Naar een fairtradegemeente in Drechterland. (Notitie Fairtrade Gemeente Drechterland) Naar een fairtradegemeente in Drechterland (Notitie Fairtrade Gemeente Drechterland) Millenniumplatform Drechterland 26 mei 2010 1 Inleiding Al langer is de gemeente Drechterland actief op het terrein

Nadere informatie

Als je groen doet -> vertel het dan!

Als je groen doet -> vertel het dan! 10 Groene communicatie tips over jouw duurzame organisatie / initiatief Als je groen doet -> vertel het dan! 2. 3. 1. Zorg dat je verhaal klopt Als je wilt dat je duurzame inspanningen en het MVO beleid

Nadere informatie

Fairsterk uw gemeente! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade Gemeente

Fairsterk uw gemeente! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade Gemeente Fairsterk uw gemeente! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade Gemeente Versie 2008 1 Inleiding In België en Groot-Brittannië is het al een groot succes: Fairtrade Gemeenten. Het publieksinitiatief

Nadere informatie

Voorwoord. Voor u ligt een informatief boekje over Fairtrade in Zeist-West.

Voorwoord. Voor u ligt een informatief boekje over Fairtrade in Zeist-West. PKN Zeist-West Voorwoord Voor u ligt een informatief boekje over Fairtrade in Zeist-West. Medio 2010 heeft de Kerkenraad van onze wijkgemeente het besluit genomen om er naar te streven een Fairtrade kerk

Nadere informatie

Ondernemingsplan. Catootje aan de Markt. W. Weber / W. van Asperen

Ondernemingsplan. Catootje aan de Markt. W. Weber / W. van Asperen Ondernemingsplan Catootje aan de Markt Auteur: Datum: W. Weber / W. van Asperen 25-08- 2014 INHOUDSOPGAVE 1. DE ONDERNEMERS 1.1 Persoonlijke gegevens 1.2 Achtergrond van de ondernemers 1.3 Persoonlijke

Nadere informatie

Als je groen doet -> vertel het dan!

Als je groen doet -> vertel het dan! 1 10 Groene communicatie tips over jouw duurzame organisatie / initiatief Als je groen doet -> vertel het dan! 2 1. Zorg dat je verhaal klopt Als je wilt dat je duurzame inspanningen en het MVO beleid

Nadere informatie

Fairsterk uw gemeente!

Fairsterk uw gemeente! Fairsterk uw gemeente! Handleiding en achtergronden campagne Fairtrade Gemeente 1 Versie 2007 2 Inleiding In België en Groot-Brittannië is het al een groot succes: Fairtrade Gemeenten. Het publieksinitiatief

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2011. van Nederland! NIEUWSBRIEF MEI 2011

Nieuwsbrief mei 2011. van Nederland! NIEUWSBRIEF MEI 2011 Nieuwsbrief mei 2011 13e van Nederland! NIEUWSBRIEF MEI 2011 - Sieradenparty & high tea - Vrijwilliger van de maand - Fairtrade bedrijf aan het woord (Kastanjelaan 11) - World Fairtrade Day in Arnhem in

Nadere informatie

Projectplan Fairtrade Gemeente Schiermonnikoog

Projectplan Fairtrade Gemeente Schiermonnikoog Projectplan Fairtrade Gemeente Schiermonnikoog Schiermonnikoog, december 2014 Werkgroep Fairtrade Schiermonnikoog e-mail: Fairtrade.Schiermonnikoog@gmail.com Projectplan Fairtrade gemeente Schiermonnikoog

Nadere informatie

Fairtrade kerk Maarssen

Fairtrade kerk Maarssen Fairtrade kerk Maarssen Fairtrade presentatie 7 februari 2012 Over Fairtrade producten Informeren Inspireren Invullen Iedereen Missie Het bevorderen van eerlijke handel, in hoofdzaak door de exploitatie

Nadere informatie

maak ook gemeente Handleiding Algemeen

maak ook gemeente Handleiding Algemeen maak ook jouw gemeente fairtrade Handleiding Algemeen Juni 2013 Inleiding In België en Groot-Brittannië is het al een groot succes: Fairtrade Gemeenten. Het publieksinitiatief begon in Engeland, waar Garstang

Nadere informatie

Studienamiddag: Duurzaamheid in de Grootkeuken

Studienamiddag: Duurzaamheid in de Grootkeuken Studienamiddag: Duurzaamheid in de Grootkeuken Impact consumptiegedrag Hefbomen naar verandering Aankoopbeleid van voedingssector verduurzamen Actieve gedragsverandering van BE consument Verduurzamen

Nadere informatie

16 November 2011 LANGEDIJK FTG?! Martha Klein, FairBusiness

16 November 2011 LANGEDIJK FTG?! Martha Klein, FairBusiness 16 November 2011 LANGEDIJK FTG?! Martha Klein, FairBusiness FAIRTRADE? FAIRTRADE bevordert het volgen van sociale en milieuregels bij internationale handel Handel met respect voor mens en milieu. ontwikkelingslanden

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

De biologische veehouderij

De biologische veehouderij oerwafels meergranenbolletjes Biologisch boeren meergranen olijfolie De biologische veehouderij Wij vinden het belangrijk dat onze klanten verantwoorde producten kunnen kopen. Bij de inkoop van onze producten

Nadere informatie

Ondernemingsplan. Catootje aan de Markt. Behoort bij beschikking van Burgemeester en Wethouders van Leiden. Wabo /

Ondernemingsplan. Catootje aan de Markt. Behoort bij beschikking van Burgemeester en Wethouders van Leiden. Wabo / Ondernemingsplan Catootje aan de Markt Behoort bij beschikking van Burgemeester en Wethouders van Leiden Wabo 150633 / 1714434 Auteur: Datum: W. Weber / W. van Asperen 25-08- 2014 INHOUDSOPGAVE 1. DE ONDERNEMERS

Nadere informatie

Werkgroep Fair Trade Gemeente Houten. Promotieplan Werkgroep Fairtrade gemeente Houten Versie 2.0 29 oktober 2009

Werkgroep Fair Trade Gemeente Houten. Promotieplan Werkgroep Fairtrade gemeente Houten Versie 2.0 29 oktober 2009 Werkgroep Fair Trade Gemeente Houten Promotieplan Werkgroep Fairtrade gemeente Houten Versie 2.0 29 oktober 2009 Pagina 1 van 8 1-1-2009 1. Inleiding 1.1. onderwerp Dit document beschrijft het promotieplan

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie Initiatiefvoorstel de raad der gemeente EDE Verzameling Raadsstukken registratienummer sector datum: 2011 / 110 685552 Fractie GL/PE oktober 2011 Cie. n.v.t. betreft Raad 15-12-2011 Initiatiefvoorstel

Nadere informatie

Preview. What will. you do. to change. the world. today? Havo/VWO

Preview. What will. you do. to change. the world. today? Havo/VWO Preview What will you do to change the world today? Havo/VWO 3 Inhoudsopgave Day for Change 4 Van microkrediet naar inclusieve financiering 6 Werkblad 1 Over Arm en Rijk 9 Werkblad 2 Diversiteit in microfinanciering

Nadere informatie

20 tips. boordevol inspiratie voor social media content creatie

20 tips. boordevol inspiratie voor social media content creatie 20 tips boordevol inspiratie voor social media content creatie Je social media bijhouden met de juiste content Social media bijhouden voor je food of horeca onderneming kan een hele uitdaging zijn, zeker

Nadere informatie

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong U geniet van goede en eerlijke producten U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong Voor mens en milieu Steeds meer organisaties willen in de bedrijfsvoering een balans vinden tussen planet, people

Nadere informatie

Waardeketen Verantwoord en sociaal jaarverslag 2016

Waardeketen Verantwoord en sociaal jaarverslag 2016 Waardeketen Verantwoord en sociaal jaarverslag 2016 Mensen en kapitaal In ons dagelijks werk maken onze mensen het verschil en daarom willen we goed voor onze mensen zorgen. Opleiding en ontwikkeling vormen

Nadere informatie

FairTradeGemeente? FairTradeGemeente 23/01/2012. Focus: duurzame ontwikkeling N - Z. Een campagne van:

FairTradeGemeente? FairTradeGemeente 23/01/2012. Focus: duurzame ontwikkeling N - Z. Een campagne van: FairTradeGemeente Een campagne van: FairTradeGemeente? Een TITEL die aangeeft dat die bepaalde gemeente én haar inwoners eerlijke handel en lokale, duurzame productie en consumptie een warm hart toedragen

Nadere informatie

VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST

VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST ALDI RT D KIEST VOOR FAIRT R RADE VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST filterkoffie honing rietsuiker pure chocolade ALDI START T SAMENWERKING MET F EN ER KOMEN NOG MEER FAIRTRADE PRODUCTEN... EEN GOED ALDI KIEST

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel:

Onderzoek Inwonerspanel: 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel: Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 12 maart kregen de panelleden van 19 jaar en ouder (1009 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst wilden

Nadere informatie

brugge.be/noordzuiddienst FAIR TRADE fair trade in de klas

brugge.be/noordzuiddienst FAIR TRADE fair trade in de klas brugge.be/noordzuiddienst FAIR TRADE fair trade in de klas aanbod 2015-2016 I FAIR TRADE: VAN BOER TOT BORD Waar koop je fairtradeproducten? In alle supermarkten, Oxfam Wereldwinkels en natuurvoedingszaken

Nadere informatie

Succesvol campagne voeren

Succesvol campagne voeren Succesvol campagne voeren Spread the word, spread the feeling! Campagne voeren: íedereen kan het! In deze toolkit vind je tips voor het campagne voeren. Dit is gegarandeerd het leukste onderdeel van jouw

Nadere informatie

De voordelen van Fairtrade katoen in hotels Resultaten consumentenonderzoek

De voordelen van Fairtrade katoen in hotels Resultaten consumentenonderzoek De voordelen van Fairtrade katoen in hotels Resultaten consumentenonderzoek Inhoudsopgave 1. Achtergrond Doel Stichting Max Havelaar: meer afzet Fairtrade katoen De hotelbranche overtuigen van het goede

Nadere informatie

Verklaring van de symbolen

Verklaring van de symbolen Verklaring van de symbolen lactosevrij UTZ CERTIFIED gecertificeerde koffieboeren verbouwen hun koffie met zorg en aandacht voor mens en milieu. Inter IKEA Systems B.V. 2009 Producten die geschikt zijn

Nadere informatie

Gemeente Harlingen op weg naar de titel Fairtrade gemeente

Gemeente Harlingen op weg naar de titel Fairtrade gemeente Gemeente Harlingen op weg naar de titel Fairtrade gemeente Harlingen, november 2016 1. Inleiding De gemeenteraad van de gemeente Harlingen heeft in zijn vergadering van 25 mei 2016 een motie aangenomen,

Nadere informatie

Fairtrade Gemeente Weert

Fairtrade Gemeente Weert Fairtrade Gemeente Weert Hans Kreutzer, Trijnie Helfferich, Henrieke Graven 17 april 2013 Fairtrade Gemeente Fairtrade Gemeente is een eretitel die aangeeft dat de gemeente bijzonder veel aandacht heeft

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Gezondheid & Voeding

Gezondheid & Voeding Biologische producten en duurzame keurmerken Wij kochten in 2014 voor iets meer dan 1 miljard euro aan biologische producten. Dat is een groei van 6% ten opzichte van 2013. We worden steeds bewuster en

Nadere informatie

Agendapunt: 9 No. 72/'11. Dokkum, 6 september 2011. ONDERWERP: Het streven naar de titel Fairtrade Gemeente SAMENVATTING: Aan de gemeenteraad,

Agendapunt: 9 No. 72/'11. Dokkum, 6 september 2011. ONDERWERP: Het streven naar de titel Fairtrade Gemeente SAMENVATTING: Aan de gemeenteraad, Agendapunt: 9 No. 72/'11 Dokkum, 6 september 2011 ONDERWERP: Het streven naar de titel Fairtrade Gemeente SAMENVATTING: Aan de gemeenteraad, In de raadsvergadering van 18 juni 2009 is besloten de gemeente

Nadere informatie

Ontwikkel je eigen ijsje!

Ontwikkel je eigen ijsje! v Ontwikkel je eigen ijsje! In dit stappenplan lees je precies wat je hiervoor moet doen! Het beste ijsje wint! Werkblad 2, 3 en 4 1 Werkblad 2 Eisen aan ijs Welke ijsjes ken je? Schrijf er zoveel mogelijk

Nadere informatie

Haren Fairtrade Gemeente

Haren Fairtrade Gemeente Pagina 1 Verantwoordelijkheid Wereldwinkel Ineke Wielinga Projectgroep Wereldwinkel Adèle Dummer gemeente Haren Hinke de Boer Petronel Rietema Zernike College Martine Slager Kerkelijke gemeenschap Marco

Nadere informatie

Het Fair Fashion Festival 2016

Het Fair Fashion Festival 2016 Het Fair Fashion Festival 2016 Wij streven ernaar de aandacht van de consument voor Fair Trade fashion te vergroten door middel van het Fair Fashion Festival. Onder het begrip fashion verstaan wij: kleding,

Nadere informatie

Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en digitale bestanden.

Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en digitale bestanden. Examen VMBO-BB 2014 gedurende XXX 560 minuten consumptief-horeca CSPE BB Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en digitale bestanden. Dit examen bestaat uit 15 opdrachten. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Werkstuk door een scholier 2324 woorden 7 november keer beoordeeld. Maatschappijleer

Werkstuk door een scholier 2324 woorden 7 november keer beoordeeld. Maatschappijleer Werkstuk door een scholier 2324 woorden 7 november 2010 6 136 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer Inhoudsopgave Pagina 1 Voorblad Pagina 2 Inhoudsopgave Pagina 3 Inleiding, Deelvraag 1, Deelvraag 2 Pagina

Nadere informatie

restaurant la tasca Open: maandag t/m zaterdag Keuken open: 18:00-22:00 Voor groep reserveringen kunt u altijd vrijblijvend contact met ons opnemen.

restaurant la tasca Open: maandag t/m zaterdag Keuken open: 18:00-22:00 Voor groep reserveringen kunt u altijd vrijblijvend contact met ons opnemen. 1 Restaurant La Tasca Aan één van de mooiste grachten van Delft, de Voldersgracht, vindt u Restaurant La Tasca. Al sinds de opening in 1998 staan Robin en Bert hier in de keuken om met veel liefde, zorg

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties. Update 2016

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties.   Update 2016 Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

FAIRTRADE NIEUWSBRIEF BOXMEER December 2014

FAIRTRADE NIEUWSBRIEF BOXMEER December 2014 FAIRTRADE NIEUWSBRIEF BOXMEER December 2014 Met deze Nieuwsbrief wil de Werkgroep Fairtrade gemeente Boxmeer alle ambassadeurs, winkels, bedrijven, verenigingen en iedereen met belangstelling voor fairtrade

Nadere informatie

Fairtrade Actie Award

Fairtrade Actie Award Fairtrade Actie Award Fairtrade Actie Award Leukste activiteit insturen 11 inzendingen 3 genomineerden Super inspirerend! Drie genomineerden Wassenaar Boxmeer Weststellingwerf En dan nu Presentaties van

Nadere informatie

Flairtje: Campagne ter promotie van Duurzame Horeca in Utrecht

Flairtje: Campagne ter promotie van Duurzame Horeca in Utrecht Flairtje: Campagne ter promotie van Duurzame Horeca in Utrecht StoereVrouwen, Lekker Utregs & Fairtrade Gemeente Utrecht In het kort In de zomer van 2014 starten StoereVrouwen, Lekker Utregs en Fairtrade

Nadere informatie

Toelichting gebruik website www.fairtradegemeenten.nl

Toelichting gebruik website www.fairtradegemeenten.nl Toelichting gebruik website www.fairtradegemeenten.nl In deze handleiding vinden jullie de functies van jullie eigen campagne pagina. Website Op advies van diverse Fairtrade Gemeenten bevat de website

Nadere informatie

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffiebranderij Peeze Al 135 jaar heeft Peeze haar identiteit weten te behouden. Een puur bedrijf, waar uitsluitend koffie

Nadere informatie

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten

Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs. voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten Handleiding ster 1: FairTradeAmbassadeurs voor trekkersgroepen van FairTradeGemeenten 1 Inleiding Word een 5 sterren FairTradeGemeente Een gemeente die de titel FairTradeGemeente behaald heeft, komt in

Nadere informatie

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over verkopen aan en adviseren van gasten in horecabedrijven. Oftewel: het verkoopadviesgeprek. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Over Smaak. Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop.

Over Smaak. Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop. Over Smaak Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop. Frank van Oirschot Oprichter online supermarkt Smaak Wat is het? Smaak

Nadere informatie

Sugar Addiction Test

Sugar Addiction Test Sugar Addiction Test Hoe is het gesteld met jouw suikerverslaving? Ontdek het met deze test. SUGARCHALLENGE Is een initiatief van Food & Lifestylecoach Carola van Bemmelen Doe de Sugar Addiction test Ben

Nadere informatie

KOFFIE THEE APPARATUUR

KOFFIE THEE APPARATUUR KOFFIE THEE APPARATUUR Al vier generaties lang voorzien we bij Brandsma horeca, bedrijven en particulieren van koffie, thee en allerhande bijproducten. Met jarenlange passie en kennis bieden we u met onze

Nadere informatie

HANDBOEK VRIJHEIDSMAALTIJDEN

HANDBOEK VRIJHEIDSMAALTIJDEN HANDBOEK VRIJHEIDSMAALTIJDEN INHOUD Wat is een vrijheidsmaaltijd? Wie organiseert een Vrijheidsmaaltijd? Stappenplan voor een Vrijheidsmaaltijd 1. Wat is een Vrijheidsmaaltijd? 2. Wat heb je nodig om een

Nadere informatie

Resultaten Panelonderzoek VOEDSELFRAUDE

Resultaten Panelonderzoek VOEDSELFRAUDE Resultaten Panelonderzoek VOEDSELFRAUDE 2015 September 2016 1 Wat is voedselfraude volgens consumenten? Bij verkoop van voedsel onjuiste informatie vermelden Dat er opzettelijk met ons voedsel gerommeld

Nadere informatie

Activiteiteninspiratie

Activiteiteninspiratie Activiteiteninspiratie 22 T/M 30 SEPTEMBER 2018 www.weekvandezwinstreek.eu Voorwoord Beste ondernemer, De Week van de Zwinstreek komt dit jaar terug! Met deze week zetten we samen met u de spotlight op

Nadere informatie

Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland. Almanak

Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland. Almanak Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland Almanak Almanak kleinschalige initiatieven Van en voor iedereen die zich sterk maakt voor duurzaam voedsel Dit is een dummy met een paar pagina s van de

Nadere informatie

Geen tapas maar shapas het is Sherryweek

Geen tapas maar shapas het is Sherryweek Geen tapas maar shapas het is Sherryweek Inderdaad geen tapas, maar shapas het is Internationale sherryweek, zoals je in mijn oktober dagboek al kon lezen ben ik in oktober aangeschoven bij een taps lunch,

Nadere informatie

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Toekomst van uw biologische boerderijwinkel. Naam: William Ton (1604410) Docent: Rob van den Idsert Specialisatie: Concept Periode: 2015-D Datum: 27-05-2015 Toekomst van uw biologische boerderijwinkel.

Nadere informatie

Bedrijfsformules. Wat wordt er van je verwacht? Bedrijfsformule en de zes P s. Waar gaat deze kaart over?

Bedrijfsformules. Wat wordt er van je verwacht? Bedrijfsformule en de zes P s. Waar gaat deze kaart over? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over bedrijfsformules. De bedrijfsformule van een horecabedrijf kun je zien als het gezicht en het karakter van het horecabedrijf. Wat wordt er van je verwacht?

Nadere informatie

Landelijke Vereniging van Wereldwinkels Jaarverslag 2014

Landelijke Vereniging van Wereldwinkels Jaarverslag 2014 Landelijke Vereniging van Wereldwinkels Jaarverslag 2014 Inleiding Voor u ligt ons jaarverslag van 2014. Een bijzonder jaar voor Wereldwinkels: het jaar waarin we 45 jaar bestaan. In 1969 opende de eerste

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite te doen

Nadere informatie

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT?

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT? EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? We staan niet stil bij wat er elke dag op ons bord ligt. En toch dragen vele ingrediënten een heel verhaal met zich mee. Sommige producten hebben de halve wereld afgereisd.

Nadere informatie

Profish & Duurzaamheid

Profish & Duurzaamheid Profish & Duurzaamheid Genieten van vis ook in de toekomst! Profish Food B.V. Januari 2012 wij werken samen, adviseren en ondersteunen de volgende organisaties: Inleiding Tegenwoordig zijn de meeste consumenten

Nadere informatie

BUURTMARKT BREEDEWEG VAN VELE MARKTEN THUIS. Appeltje van Oranje is een initiatief van het

BUURTMARKT BREEDEWEG VAN VELE MARKTEN THUIS. Appeltje van Oranje is een initiatief van het BUURTMARKT BREEDEWEG VAN VELE MARKTEN THUIS Appeltje van Oranje is een initiatief van het WELKOM BIJ BUURTMARKT BREEDEWEG Op een markt is altijd van alles te doen. Daarom is het dé plek waar mensen uit

Nadere informatie

Preview. What will. you do. to change. the world. today? Primair onderwijs

Preview. What will. you do. to change. the world. today? Primair onderwijs 1 Preview What will you do to change the world today? Primair onderwijs 3 Inhoudsopgave Day for Change 4 Microkrediet 6 Werkblad 1 Armoede 9 Werkblad 2 Microkrediet 11 Ondernemen wat is dat? 13 Werkblad

Nadere informatie

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent.

Beet! 1. Aanzetten. 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. 1. Aanzetten Beet! 1a. Beet! Jij gaat aan de slag met het dossier Beet!. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN 2 UITNODIGING 15 minuten 3 UITZOEKEN 30 minuten

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: uitgebreid

Duurzame overheidsopdracht-fiche: uitgebreid Duurzame overheidsopdracht-fiche: uitgebreid 1) Onderwerp 1) Voedsel en dranken uit de organische voedingsproducten en geproduceerd op een milieuvriendelijke wijze EN / OF 2) Voedsel en dranken die een

Nadere informatie

MEER UIT KOFFIE. Slimme producten die koffie op de kaart zetten

MEER UIT KOFFIE. Slimme producten die koffie op de kaart zetten MEER UIT KOFFIE Slimme producten die koffie op de kaart zetten Maak van koffie het zwarte goud voor jouw zaak Wist je dat Nederlanders gemiddeld zo n 165 liter koffie per persoon per jaar drinken? Een

Nadere informatie

H E T C O M P L E T E A S S O R T I M E N T. De lekkerste koffie, compleet geleverd...

H E T C O M P L E T E A S S O R T I M E N T. De lekkerste koffie, compleet geleverd... H E T C O M P L E T E A S S O R T I M E N T De lekkerste koffie, compleet geleverd... Zoekt u een melange die bij uw horecagelegenheid past? Ons koffie-assortiment is zeer ruim, zodat u zeker één of meerdere

Nadere informatie

Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en digitale bestanden.

Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en digitale bestanden. Examen VMBO-BB 2017 gedurende 600 minuten consumptief-horeca BB Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en digitale bestanden. Dit examen bestaat uit 16 opdrachten. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Lunch ( van uur )

Lunch ( van uur ) Lunch ( van 12-16 uur ) Goedendag, fijn dat u bij ons bent in de herberg. Wij serveren lunch gerechten tussen 12 en 16 uur. In onze lunch kaart vindt u uiteenlopende gerechten en borrel hapjes met produkten

Nadere informatie

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken.

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken. De prijs De prijs van het product dat je verkoopt is een erg belangrijk marketinginstrument. De prijs geeft immers de waarde van iets weer. Als je op restaurant gaat en je bestelt een menu van 50,00 EUR,

Nadere informatie

Trade not aid hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52444

Trade not aid hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52444 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 29 April 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52444 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

E-MAIL MARKETING GRIP OP DE BEZETTING

E-MAIL MARKETING GRIP OP DE BEZETTING E-MAIL MARKETING GRIP OP DE BEZETTING WIE HEEFT EEN NIEUWSBRIEF? WAAROM E-MAIL MARKETING? VEEL MEER GRIP 1. Meer grip op bereik, minder afhankelijk 2. Meer grip op websitebezoekers 3. Potentiële gasten

Nadere informatie

Preview. What will. you do. to change. the world. today? VMBO

Preview. What will. you do. to change. the world. today? VMBO 1 Preview What will you do to change the world today? VMBO 3 Inhoudsopgave Day for Change 4 Van microkrediet naar inclusieve financiering 6 Werkblad 1 Over Arm en Rijk 9 Werkblad 2 Verschillen in microfinanciering

Nadere informatie

Jaaroverzicht 2013. Landelijke Vereniging van Wereldwinkels COVER

Jaaroverzicht 2013. Landelijke Vereniging van Wereldwinkels COVER Jaaroverzicht 2013 Landelijke Vereniging van Wereldwinkels COVER Met veel plezier presenteren we ons jaaroverzicht van 2013. Het ging goed met fairtrade: de omzet van fairtrade food in supermarkten bleef

Nadere informatie