ICT in Zuid-Holland. Bureau Louter

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ICT in Zuid-Holland. Bureau Louter"

Transcriptie

1 ICT in Zuid-Holland Bureau Louter Auteurs: Peter Louter Pim van Eikeren Opdrachtgever: Kennisalliantie Contactpersonen bij opdrachtgever: Edward Gilding en Jacqueline Schardijn Bureau Louter Rotterdamseweg 183c 2629 HD Delft Telefoon:

2 Inhoud 1 Inleiding Vraagstelling Afbakening ICT-sector Regionale schaalniveaus Leeswijzer 6 2 Omvang arbeidsplaatsen, vestigingen en toegevoegde waarde Arbeidsplaatsen Vestigingen Toegevoegde waarde De ICT-sector op de kaart 14 3 Ontwikkeling arbeidsplaatsen en vestigingen Ontwikkeling arbeidsplaatsen Ontwikkeling vestigingen Ontwikkeling ICT op de kaart 24 4 Bedrijvigheidsdynamiek Startende bedrijven Bedrijvigheidsdynamiek Midden- en kleinbedrijf 36 5 Bedrijfseconomische gegevens Rechtsvorm en buitenlandse zeggenschap Bedrijfseconomische gegevens 48 6 Arbeidsmarkt en onderwijs Leeftijdsopbouw werknemers ICT-sector Studenten in ICT-opleidingen Vacatures en spanningsindicator arbeidsmarkt ICT-beroepen Arbeidsmarktperspectieven ICT-opleidingen 57 7 Technologie Gemiddeld opleidings- en beroepsniveau ICT-sector Octrooiaanvragen in ICT 61 8 Cross overs ICT-opleidingen en ICT-beroepen per sector Inkoop van ICT-producten en ICT-diensten Diverse typen ICT-gebruik per sector Totaalbeeld ICT-gevoelige sectoren 71 tel

3 Bijlagen I Gebiedsindelingen 77 II Ruimtelijke spreiding ICT-sector 80 III Ruimtelijke ontwikkeling ICT-sector, IV Ruimtelijke spreiding bedrijvigheidsdynamiek 89 VII Octrooiaanvragen Telecom en ICT 94 VIII CBS-onderzoek ICT-gebruik 96 tel

4 1 Inleiding 1.1 Vraagstelling In opdracht van verschillende partijen (Provincie Zuid-Holland, regio Haaglanden, gemeenten Rotterdam, Den Haag, Delft en Leiden) voert de Kennisalliantie momenteel onderzoek uit naar de ICT-sector in Zuid-Holland. Het doel is de kansen en bedreigingen/belemmeringen van de ICT in de regio inzichtelijk te maken. Tevens zullen de onderzoeksresultaten voor overheden, bedrijven en kennisinstellingen aangrijpingspunten moeten leveren om de ICT-sector in combinatie met andere sectoren te stimuleren (via een op te stellen uitvoeringsprogramma). De ICT moet daarbij breder worden gezien dan alleen de typen bedrijvigheid die ICT als kerncompetentie hebben. Ook de verwevenheid met andere sectoren, zogenaamde cross overs zijn van belang, zoals bijvoorbeeld tussen ICT en zorg. Door de Kennisalliantie is aan Bureau Louter verzocht een rapport op te stellen met gegevens over de ICT op gemeentelijk en/of regionaal niveau. Het betreft gegevens over de economische betekenis, de arbeidsmarkt en onderwijs. Waar mogelijk is een benchmark met landelijke gegevens gewenst. In het vervolg van dit hoofdstuk is eerst de ICT-sector afgebakend met behulp van zogenaamde sbi-codes (paragraaf 1.2). In paragraaf 1.3 is aangegeven op welke ruimtelijke schaalniveaus de resultaten van het onderzoek zullen worden gepresenteerd. In paragraaf 1.4 tenslotte staat een korte leeswijzer met de thema s die in dit onderzoek centraal staan. 1.2 Afbakening ICT-sector Bij het afbakenen van de ICT-sector is niet het gebruikmaken van ICT bepalend. In dat geval zou vrijwel elk bedrijf in Nederland tot de ICT-sector gerekend kunnen worden. Bepalend is of de kerncompetentie van een bedrijf het leveren van ICT-producten of ICT-diensten is. ICT is de samenvoeging van twee groepen van technologieën, namelijk informatietechnologie (IT) en communicatietechnologie (CT). Tot de informatietechnologie worden gerekend hardware en software producten en diensten. Communicatietechnologie betreft communicatieapparatuur en communicatiediensten. Elk bedrijf is voorzien van een codering om de bedrijfsactiviteiten mee te omschrijven. Deze zogenaamde sbi-codering (Standaard BedrijfsIndeling) bestaat op het meest fijnmazige niveau uit ongeveer 900 verschillende typen bedrijfsactiviteiten (sbi-codes). Door Bureau Louter is uit deze lijst een selectie van sbi-codes gemaakt. Naast een beoordeling van de lijst met sbi-codes is tevens gebruik gemaakt van enkele bestaande indelingen. Genoemd kunnen bijvoorbeeld worden een onderzoek van TNO uit 2000 en een indeling van de OESO 1. Binnen de ICT-sector zijn daarnaast nog segmenten onderscheiden, omdat er binnen de sector verschillen in typen activiteiten bestaan (bijvoorbeeld softwarebedrijven versus telecombedrijven, maar ook bedrijven die hardware produceren - in Nederland overigens een kleine sector). Tevens is het segment media onderscheiden. Deze activiteiten zijn niet tot de harde kern van de ICT gerekend, maar het betreft wel activiteiten die zeer intensief gebruik maken van ICT. Door TNO STB werden deze typen activiteiten in hun indeling uit 2000 aangeduid als ICT-content: productie en distributie). In tabel 1.1 staat de aldus opgestelde afbakening van de ICT-sector. 1 Zie TNO STB (2000) Spectre, ICT and its spatial externalities. De OESO-lijst staat in CBS (2012) ICT, kennis en economie. tel

5 Tabel 1.1 Afbakening van de ICT-sector ICT Sbi-code Type activiteiten ICT productie 2611 Vervaardiging van elektronische component 2612 Vervaardiging van elektronische printplaten 2620 Vervaardiging van computers en randapparatuur 2630 Vervaardiging van communicatieapparatuur 2640 Vervaardiging van consumentenelektronica 2651 Vervaardiging van meet-, regel-, navigatieapparatuur 2680 Vervaardiging van informatiedragers 2732 Vervaardiging van overige elektronische kabels 2823 Vervaardiging van kantoormachines en apparatuur 2899 Vervaardiging van overige machines ICT diensten 4651 Groothandel in computers en randapparatuur 4741 Winkels in computers 5821 Uitgeverijen van computerspellen 5829 Overige uitgeverijen van software 6201 Produceren/uitgeven software 6202 Advisering infotechnologie 6203 Beheer van computerfaciliteiten 6209 Overige dienstverlenende activiteiten in informatietechnologie 6311 Gegevensverwerking, webhosting 6312 Webportals 9511 Reparatie van computers en randapparatuur Telecom 4652 Groothandel in elektro/telecommunicatieapparatuur 4742 Winkels in telecommunicatieapparatuur 6110 Draadgebonden telecommunicatie 6120 Draadloze telecommunicatie 6130 Telecommunicatie via satelliet 6190 Overige telecommunicatie 9512 Reparatie van communicatieapparatuur Media (ICT-content) 5811 Uitgeverijen van boeken 5813 Uitgeverijen van kranten 5814 Uitgeverijen van tijdschriften 5819 Overige uitgeverijen Productie van films Productie van televisieprogramma s 5912 Facilitaire activiteiten voor film/tv 5913 Distributie van films/televisieproduct 6010 Radio-omroepen 6020 Televisieomroepen 6321 Persagentschappen 6329 Overige dienstverlenende activiteiten in informatievoorziening 7311 Reclamebureaus 7320 Markt-/opinieonderzoekbureaus 1.3 Regionale schaalniveaus Door de Kennisalliantie worden gegevens gewenst op nationaal, regionaal (provincie Zuid- Holland) en gemeentelijk niveau. Veelal zijn nationale gegevens gewenst om de positie van Zuid- Holland of deelgebieden daarbinnen af te zetten tegen het landelijk gemiddelde. Niet alle gegevens zijn op het ruimtelijk schaalniveau van gemeenten beschikbaar. Een vereiste binnen het onderzoek was dat de gegevens in ieder geval op het niveau van de provincie Zuid-Holland beschikbaar moeten zijn. Naast deze driedeling is soms gebruik worden gemaakt van afwijkende gebiedsindelingen: Gegevens tussen het niveau van de provincie en de gemeenten: het subregionaal niveau. Zo zijn soms geen gegevens (zoals bedrijfseconomische gegevens) beschikbaar op tel

6 gemeentelijk niveau, maar wel op het niveau van de twee grote Kamer van Koophandel gebieden in Zuid-Holland. En sommige arbeidsmarktgegevens zijn niet op gemeentelijk niveau beschikbaar, maar wel voor een indeling in vijf gebieden binnen Zuid-Holland. Weer andere gegvens zijn beschikbaar op het niveau van 6 COROP-gebieden binnen Zuid-Holland. Kaartbeelden die zijn gebaseerd op het vestigingenregister van Zuid-Holland zijn opgebouwd vanaf het postcodeniveau. Gegevens op postcodeniveau zullen overigens slechts in de vorm van de kaartbeelden worden weergegeven. 1.4 Leeswijzer In dit onderzoek staat vooral het leveren van gegevens over verschillende thema s die samenhangen met ICT centraal. In totaal zijn er zeven hoofdstukken. In elk hoofdstuk staat eerst een korte introductie op het thema, worden vervolgens gegevens gepresenteerd en waar nodig voorzien van een technische toelichting. Tenslotte wordt een beknopte inhoudelijke interpretatie gepresenteerd. De volgende zeven thema s worden uitgewerkt voor de ICT-sector: De omvang van de ICT-sector in termen van arbeidsplaatsen, vestigingen en toegevoegde waarde (hoofdstuk 2). Ontwikkelingen in de ICT-sector op wat langere termijn in termen van arbeidsplaatsen en vestigingen (hoofdstuk 3). De bedrijvigheidsdynamiek, bijvoorbeeld gemeten in termen van oprichtingen en opheffingen en het belang van ZZP ers en het MKB (hoofdstuk 4). Bedrijfseconomische gegevens. Hiervan zijn gegevens beschikbaar van recente ontwikkelingen van indicatoren als omzet, export en concurrentiepositie (hoofdstuk 5). Kenmerken van de arbeidsmarkt en het onderwijs, bijvoorbeeld de leeftijdsopbouw van ICT-personeel, aantallen leerlingen/studenten die momenteel een ICT-opleiding volgen, vacatures en de spanning op de arbeidsmarkt (hoofdstuk 6). Hoogwaardigheid en technologie, gemeten aan de hand van het gemiddeld opleidingsniveau en beroepsniveau van het ICT-personeel en octrooiaanvragen in de technologievelden ICT en Telecommunicatie (hoofdstuk 7). Cross overs van ICT met andere sectoren. Daarbij wordt gebruik gemaakt van, op nationaal niveau gemeten, indicatoren als het aandeel van personeel met een ICTopleiding en/of ICT-beroep per economische sector, de mate waarin de ICT goederen en/of diensten levert aan andere sectoren en het verschil tussen economische sectoren in ICT-toepassingen. Op basis daarvan is de ICT-gevoeligheid van sectoren bepaald en zijn ruimtelijke verschillen daarin op de kaart gezet (hoofdstuk 8). tel

7 2 Omvang arbeidsplaatsen, vestigingen en toegevoegde waarde Het economisch belang is bepaald aan de hand van het aantal arbeidsplaatsen (paragraaf 2.1), het aantal vestigingen (paragraaf 2.2) en de toegevoegde waarde (paragraaf 2.3). Daarbij is een onderscheid gemaakt naar segmenten binnen de ICT. Het resultaat is weergegeven in de vorm van tabellen. Daarnaast staan in paragraaf 2.4 kaartbeelden, waaruit de ruimtelijke spreiding en ruimtelijke clustering duidelijk wordt. 2.1 Arbeidsplaatsen Technische toelichting bij de tabellen Achtereenvolgens staan in de tabellen de scores voor Nederland, Zuid-Holland en acht kernen van stadsgewesten (Rotterdam, Den Haag, Delft, Leiden en Dordrecht) of regionale kernen (Alphen a/d Rijn, Gouda en Gorinchem). Dit is gebaseerd op de gebiedsindeling van Bureau Louter (zie bijlage I). De overige gemeenten zijn onderverdeeld naar respectievelijk het stadsgewest Rotterdam, de combinatie van de stadsgewesten Den Haag en Leiden en gemeenten in overige, landelijke gebieden. Per blok zijn de gemeenten steeds van hoog naar laag geordend op basis van het totaal aantal inwoners in Weergegeven zijn de resultaten voor de drie ICT-segmenten, de totale ICT-sector en de ICT-content sector Media (die zelf niet tot de ICT-sector is gerekend). Tabellen zijn opgesteld voor absolute aantallen (in bijlagen) en de relatieve vertegenwoordiging (uitgedrukt per duizend inwoners van jaar in het gebied). De nationale gegevens zijn gebaseerd op het LISA-bestand, de gegevens voor Zuid-Holland op het vestigingenregister van de Provincie, dat overigens ook onderdeel uitmaakt van het landelijke LISA-bestand. In bijlage II, tabel II.1, staat het aantal arbeidsplaatsen in de ICT per gemeente, onderverdeeld naar segmenten (zie ook Technische toelichting bij tabellen ). In tabel 2.1 is de relatieve vertegenwoordiging weergegeven. Daarbij is gecorrigeerd voor verschillen in omvang van gemeenten, door het aantal arbeidsplaatsen te bepalen per duizend inwoners van jaar. Blauw gemarkeerd zijn scores boven het nationaal gemiddelde (dat geldt ook voor veel andere tabellen, later in het rapport). Tabel 2.1 Arbeidsplaatsen per 1000 inwoners van jaar in de ICT-sector, 2012 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Nederland 4,0 19,0 5,1 28,1 12,2 Zuid-Holland 2,4 15,5 6,6 24,5 7,2 Rotterdam 0,5 15,1 4,7 20,3 10,2 's-gravenhage 2,8 13,3 22,4 38,5 11,2 Leiden 0,4 17,3 1,5 19,2 7,3 Delft 9,6 44,1 3,3 57,0 6,0 Dordrecht 5,8 10,0 2,4 18,2 8,6 Gouda 1,7 28,3 6,2 36,2 4,1 Alphen aan den Rijn 1,5 13,4 2,9 17,8 12,7 Gorinchem 0,0 26,3 11,9 38,2 4,6 Schiedam 3,3 5,5 3,2 11,9 4,3 Spijkenisse 0,1 3,2 1,2 4,5 1,2 Vlaardingen 1,1 4,2 1,4 6,7 2,0 tel

8 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Capelle aan den IJssel 0,6 39,8 21,2 61,5 7,4 Lansingerland 0,2 11,8 9,6 21,6 5,1 Goeree-Overflakkee 1,8 7,9 0,4 10,1 1,9 Barendrecht 0,5 13,7 3,5 17,7 3,8 Ridderkerk 1,4 14,5 7,7 23,6 5,8 Zwijndrecht 4,2 5,2 1,6 11,0 3,1 Zuidplas 1,7 9,1 1,6 12,3 5,5 Hellevoetsluis 0,0 1,9 1,6 3,6 2,6 Maassluis 1,8 6,0 1,4 9,3 2,8 Papendrecht 1,1 5,6 6,1 12,7 2,2 Binnenmaas 0,2 3,5 1,1 4,8 1,7 Krimpen aan den IJssel 2,5 4,3 1,4 8,2 2,7 Hendrik-Ido-Ambacht 0,0 13,3 4,6 17,9 2,3 Albrandswaard 0,8 5,2 0,5 6,6 3,7 Oud-Beijerland 0,5 9,9 6,7 17,1 5,9 Brielle 0,2 2,5 0,0 2,7 4,8 Nederlek 12,6 2,7 0,8 16,2 2,7 Westvoorne 0,3 3,8 0,1 4,3 1,5 Cromstrijen 1,6 5,2 1,1 7,8 5,4 Bernisse 0,9 2,4 1,1 4,4 2,2 Korendijk 0,1 1,7 0,1 2,0 2,6 Strijen 9,1 1,7 0,3 11,2 0,8 Ouderkerk 0,0 1,8 0,0 1,8 2,2 Zoetermeer 11,5 52,5 5,8 69,8 8,6 Westland 6,0 10,5 5,5 21,9 5,1 Leidschendam-Voorburg 0,1 14,7 1,2 15,9 4,7 Pijnacker-Nootdorp 2,2 13,5 2,9 18,6 3,1 Rijswijk 4,3 69,3 8,6 82,1 22,3 Leiderdorp 3,1 5,4 0,1 8,6 6,4 Wassenaar 0,5 8,4 0,9 9,7 7,0 Voorschoten 4,2 2,3 0,7 7,2 3,0 Oegstgeest 0,3 5,7 0,2 6,3 8,3 Midden-Delfland 0,0 5,8 0,0 5,8 4,4 Zoeterwoude 2,8 35,3 7,8 45,8 5,4 Molenwaard 1,5 4,4 1,2 7,1 4,1 Sliedrecht 1,8 22,2 7,3 31,4 4,4 Leerdam 0,1 14,9 0,7 15,7 5,6 Alblasserdam 0,3 17,8 5,5 23,7 3,4 Hardinxveld-Giessendam 0,0 33,4 2,7 36,1 6,8 Giessenlanden 0,0 3,6 2,9 6,5 10,9 Zederik 0,0 2,1 0,6 2,7 9,2 Bodegraven-Reeuwijk 0,2 45,8 4,5 50,5 3,4 Nieuwkoop 0,4 3,3 1,0 4,7 3,2 tel

9 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Kaag en Braassem 0,1 8,4 0,2 8,6 2,0 Waddinxveen 8,2 14,8 4,6 27,6 7,6 Rijnwoude 0,0 8,6 5,7 14,4 4,9 Boskoop 0,1 2,5 0,0 2,6 3,3 Schoonhoven 2,8 2,2 8,8 13,8 2,8 Vlist 0,0 3,7 1,8 5,5 5,6 Bergambacht 1,3 6,5 0,0 7,8 3,1 Katwijk 2,1 3,1 1,0 6,2 3,5 Teylingen 1,2 4,9 4,3 10,4 4,5 Noordwijk 10,3 11,1 1,2 22,6 9,1 Lisse 8,8 7,7 2,9 19,4 13,7 Hillegom 2,1 6,0 2,6 10,8 10,2 Noordwijkerhout 0,0 5,2 0,0 5,2 2,7 In totaal werken er in Nederland 312 duizend mensen in de ICT-sector (zie bijlage II, tabel II.1). De meesten daarvan werken in ICT Software. ICT Hardware is in Nederland geen grote sector. In Zuid-Holland zijn ruim 58 duizend mensen werkzaam in de ICT, waarvan slechts een klein deel in ICT Hardware, maar een aanzienlijk deel in Telecom (onder andere door de vestiging van KPN). Den Haag is de gemeente met het grootste aantal arbeidsplaatsen bij in die gemeente gevestigde bedrijven en instellingen in de ICT (ruim 13 duizend, waarvan bijna 60% in Telecom). De Hofstad wordt op respectabele afstand gevolgd door Rotterdam. Opvallend veel ICT is gevestigd in Zoetermeer en Delft (beide met vooral veel ICT Software). In tabel 2.1 staat het aantal arbeidsplaatsen geschaald naar de omvang in termen van het aantal inwoners van jaar. Dan blijkt dat de ICT-sector in relatieve zin minder sterk is vertegenwoordigd in Zuid-Holland dan nationaal gemiddeld, met uitzondering van Telecom. In de top-5 van gemeenten staan nu zeker niet alleen steden. De top-5 wordt gevormd door Rijswijk, Zoetermeer, Capelle a/d IJssel, Delft en Bodegraven-Reeuwijk. Het zijn dus eerder suburbane gemeenten, met een goede aansluiting op het snelwegennet die een relatief sterke vertegenwoordiging van de ICT-sector kennen. Zelfs in relatieve zin blijft Den Haag overigens de Telecomhoofdstad, op de voet gevolgd door Capelle a/d IJssel. Rijswijk neemt positie 1 in wat betreft ICT Software, gevolgd door Zoetermeer. In ICT Hardware wordt de toplijst gevormd door Nederlek, Zoetermeer, Noordwijk en Delft, waarbij het voor Nederlek en Noordwijk overigens om kleine aantallen arbeidsplaatsen in absolute zin gaat. Bij de sterk ICT-gerelateerde Mediasector valt het op dat in slechts drie gemeenten in Zuid-Holland sprake is van een sterkere relatieve vertegenwoordiging dan het nationaal gemiddelde, namelijk Rijswijk, Lisse en Alphen a/d Rijn. 2.2 Vestigingen In bijlage II, tabel II.2, staat het aantal vestigingen in de ICT per gemeente, onderverdeeld naar segmenten (zie ook Technische toelichting bij tabellen ). In tabel 2.2 is de relatieve vertegenwoordiging weergegeven. Daarbij is gecorrigeerd voor verschillen in omvang van gemeenten, door het aantal arbeidsplaatsen te bepalen per duizend inwoners van jaar. Gemarkeerd zijn scores boven het nationaal gemiddelde. tel

10 Tabel 2.2 Vestigingen per 1000 inwoners van jaar in de ICT-sector, 2012 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Nederland 0,15 4,71 0,48 5,33 4,16 Zuid-Holland 0,09 3,05 0,44 3,58 2,21 Rotterdam 0,06 2,05 0,49 2,59 2,28 's-gravenhage 0,04 4,52 0,51 5,07 3,83 Leiden 0,06 3,05 0,42 3,53 2,28 Delft 0,25 7,05 0,42 7,72 2,94 Dordrecht 0,09 2,53 0,53 3,14 1,68 Gouda 0,09 2,77 0,55 3,41 1,83 Alphen aan den Rijn 0,16 3,63 0,55 4,34 2,31 Gorinchem 0,00 3,32 0,69 4,01 2,03 Schiedam 0,16 1,77 0,41 2,33 1,34 Spijkenisse 0,06 1,14 0,30 1,50 0,58 Vlaardingen 0,04 1,36 0,41 1,81 1,08 Capelle aan den IJssel 0,09 3,97 0,63 4,69 1,40 Lansingerland 0,14 3,21 0,45 3,80 2,18 Goeree-Overflakkee 0,06 1,49 0,23 1,78 0,78 Barendrecht 0,03 3,51 0,45 3,99 1,33 Ridderkerk 0,14 2,12 0,63 2,88 1,53 Zwijndrecht 0,14 1,83 0,39 2,35 1,65 Zuidplas 0,26 2,84 0,48 3,58 1,73 Hellevoetsluis 0,00 1,26 0,26 1,52 0,67 Maassluis 0,10 1,84 0,34 2,27 1,16 Papendrecht 0,10 2,15 0,49 2,73 0,93 Binnenmaas 0,11 1,77 0,43 2,30 1,02 Krimpen aan den IJssel 0,23 1,48 0,40 2,11 1,31 Hendrik-Ido-Ambacht 0,00 3,00 0,49 3,49 1,09 Albrandswaard 0,12 2,65 0,30 3,07 1,74 Oud-Beijerland 0,13 2,62 0,46 3,21 1,77 Brielle 0,09 1,60 0,00 1,69 1,22 Nederlek 0,11 1,54 0,44 2,09 1,65 Westvoorne 0,12 1,84 0,12 2,07 1,27 Cromstrijen 0,36 2,89 0,24 3,49 1,56 Bernisse 0,24 1,96 0,49 2,69 1,10 Korendijk 0,14 1,72 0,14 2,01 0,86 Strijen 0,34 1,52 0,17 2,03 0,51 Ouderkerk 0,00 1,17 0,00 1,17 1,96 Zoetermeer 0,11 5,19 0,45 5,75 2,51 Westland 0,15 3,58 0,52 4,24 2,05 Leidschendam-Voorburg 0,04 4,45 0,39 4,89 2,75 tel

11 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Pijnacker-Nootdorp 0,12 4,72 0,43 5,28 2,15 Rijswijk 0,17 6,33 0,73 7,23 4,40 Leiderdorp 0,12 2,69 0,06 2,87 2,46 Wassenaar 0,13 4,74 0,26 5,14 3,88 Voorschoten 0,20 1,66 0,33 2,20 2,33 Oegstgeest 0,07 2,30 0,07 2,43 1,67 Midden-Delfland 0,00 4,01 0,00 4,01 3,84 Zoeterwoude 0,18 2,58 0,92 3,69 2,03 Molenwaard 0,22 1,74 0,16 2,12 1,30 Sliedrecht 0,07 2,41 0,59 3,06 1,17 Leerdam 0,08 2,18 0,30 2,55 1,80 Alblasserdam 0,17 3,25 1,08 4,50 0,83 Hardinxveld-Giessendam 0,00 2,50 0,63 3,13 1,25 Giessenlanden 0,00 1,38 0,32 1,70 2,12 Zederik 0,00 1,39 0,23 1,62 2,42 Bodegraven-Reeuwijk 0,14 4,26 0,57 4,98 1,66 Nieuwkoop 0,22 2,01 0,11 2,34 1,40 Kaag en Braassem 0,06 2,41 0,06 2,53 1,35 Waddinxveen 0,06 3,11 0,55 3,72 1,89 Rijnwoude 0,00 2,57 0,50 3,07 1,99 Boskoop 0,10 2,37 0,00 2,47 1,86 Schoonhoven 0,13 1,18 0,79 2,10 2,10 Vlist 0,00 1,93 0,16 2,09 3,38 Bergambacht 0,49 2,76 0,00 3,25 1,95 Katwijk 0,07 1,17 0,17 1,42 1,17 Teylingen 0,04 2,21 0,26 2,52 2,00 Noordwijk 0,18 2,71 0,24 3,12 2,24 Lisse 0,41 2,25 0,61 3,28 1,98 Hillegom 0,15 2,14 0,29 2,58 1,25 Noordwijkerhout 0,00 1,96 0,00 1,96 1,37 In totaal zijn er ruim 59 duizend vestigingen in de ICT-sector in Nederland, waarvan ruim 8 duizend in Zuid-Holland (zie tabel II.2 in bijlage II). Aan de hand van tabel II.1 en tabel II.2 kan het gemiddeld aantal arbeidsplaatsen per vestiging worden berekend. In Nederland is dat 5.3 en in Zuid-Holland 6.9. Naar sectoren uitgesplitst zijn de gemiddelden voor ICT Hardware, ICT Software, Telecom en Media in Nederland respectievelijk 26.3, 4.0, 10.7 en 2.9 en in Zuid- Holland respectievelijk 26.2, 5.1, 15.0 en 3.3. In de ICT Hardware zijn de bedrijven dus gemiddeld aanzienlijk groter dan in ICT Software (en zeker dan in Media). Met uitzondering van ICT Hardware zijn de bedrijven in Zuid-Holland gemiddeld wat groter dan het nationaal gemiddelde. In termen van het aantal vestigingen gemeten ziet de top-5 er iets anders uit dan in termen van het aantal arbeidsplaatsen gemeten, namelijk achtereenvolgens Den Haag, Rotterdam, Delft, Zoetermeer en Leiden. In Den Haag is de gemiddelde omvang van Telecombedrijven gelijk aan 44.1, met name als gevolg van de vestiging van een aantal grote Telecombedrijven. Het aantal tel

12 vestigingen in Telecom is in Rotterdam zelfs hoger dan in Den Haag, in duidelijk contrast met het aantal arbeidsplaatsen. Voor ICT Software geldt juist het omgekeerde: in Den Haag ruim meer vestigingen, in Rotterdam ruim meer arbeidsplaatsen. Terwijl er in termen van het aantal arbeidsplaatsen diverse gemeenten zijn in Zuid-Holland met een relatieve vertegenwoordiging boven het nationaal gemiddelde, geldt dat in termen van het aantal arbeidsplaatsen veel minder (zie tabel II.2): slechts Delft, Rijswijk en Zoetermeer vormen (in die volgorde) positieve uitzonderingen. Dat wordt vooral veroorzaakt door het relatief kleine aantal vestigingen in ICT Software. Slechts voor vijf gemeenten in Zuid-Holland resulteert daarvoor een bovengemiddelde vertegenwoordiging. (In Media kent zelfs slechts één gemeente een sterkere relatieve vertegenwoordiging dan het nationaal gemiddelde, namelijk Rijswijk). Voor ICT Hardware en Telecom is dat aantal gemeenten aanzienlijk groter. Zo blijkt het aantal vestigingen in Telecom bijvoorbeeld in zes van de acht steden relatief sterker te zijn vertegenwoordigd dan het nationaal gemiddelde. 2.3 Toegevoegde waarde In bijlage II, tabel II.3, staat een schatting van de toegevoegde waarde 2 in de ICT per gemeente, onderverdeeld naar segmenten (zie ook Technische toelichting bij tabellen ). In tabel 2.3 is de relatieve vertegenwoordiging weergegeven. Daarbij is gecorrigeerd voor verschillen in omvang van gemeenten, door het aantal arbeidsplaatsen te bepalen per duizend inwoners van jaar. Gemarkeerd zijn scores boven het nationaal gemiddelde. Tabel 2.3 Toegevoegde waarde (in duizenden Euro s) per 1000 inwoners van jaar in de ICT-sector, 2012 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Nederland 0,31 1,24 0,93 2,48 0,67 Zuid-Holland 0,18 1,01 1,34 2,53 0,43 Rotterdam 0,04 0,98 0,78 1,80 0,62 's-gravenhage 0,21 0,87 6,02 7,10 0,73 Leiden 0,04 0,99 0,21 1,23 0,47 Delft 0,61 3,02 0,28 3,91 0,26 Dordrecht 0,44 0,68 0,25 1,37 0,75 Gouda 0,13 1,81 0,68 2,62 0,32 Alphen aan den Rijn 0,12 0,80 0,23 1,15 1,16 Gorinchem 0,00 1,78 1,06 2,84 0,16 Schiedam 0,25 0,32 0,36 0,93 0,31 Spijkenisse 0,01 0,19 0,14 0,34 0,04 Vlaardingen 0,08 0,29 0,22 0,59 0,10 Capelle aan den IJssel 0,04 2,63 4,14 6,81 0,67 Lansingerland 0,01 0,83 0,98 1,82 0,19 2 Exacte gegevens over de Toegevoegde Waarde per vestiging zijn niet bekend. Door Bureau Louter is daarom een schatting gemaakt door het aantal arbeidsplaatsen per sbi-code in de ICT te vermenigvuldigen met de gemiddelde Toegevoegde Waarde per arbeidsplaats. Die is berekend aan de hand van nationale gegevens op een gedetailleerd sectoraal schaalniveau, aangevuld met regionale gegevens (op het niveau van veertig zogenaamde COROP-gebieden ) voor een meer grofmazig sectoraal schaalniveau. tel

13 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Goeree-Overflakkee 0,14 0,56 0,03 0,73 0,10 Barendrecht 0,04 0,88 0,34 1,26 0,16 Ridderkerk 0,11 1,14 0,72 1,97 0,21 Zwijndrecht 0,32 0,34 0,16 0,82 0,12 Zuidplas 0,13 0,61 0,20 0,94 0,23 Hellevoetsluis 0,00 0,12 0,18 0,31 0,08 Maassluis 0,14 0,40 0,14 0,69 0,16 Papendrecht 0,09 0,38 0,78 1,24 0,06 Binnenmaas 0,02 0,21 0,09 0,32 0,11 Krimpen aan den IJssel 0,19 0,28 0,14 0,62 0,18 Hendrik-Ido-Ambacht 0,00 0,92 0,51 1,43 0,10 Albrandswaard 0,06 0,32 0,11 0,49 0,12 Oud-Beijerland 0,04 0,69 0,56 1,29 0,24 Brielle 0,01 0,16 0,00 0,18 0,29 Nederlek 0,51 0,19 0,07 0,77 0,10 Westvoorne 0,03 0,27 0,00 0,30 0,05 Cromstrijen 0,12 0,31 0,10 0,53 0,43 Bernisse 0,07 0,14 0,10 0,31 0,10 Korendijk 0,01 0,11 0,01 0,13 0,07 Strijen 0,70 0,10 0,03 0,84 0,04 Ouderkerk 0,00 0,11 0,00 0,11 0,13 Zoetermeer 0,88 3,19 0,80 4,87 0,36 Westland 0,46 0,70 1,00 2,16 0,16 Leidschendam-Voorburg 0,00 1,04 0,09 1,14 0,18 Pijnacker-Nootdorp 0,17 0,90 0,26 1,33 0,14 Rijswijk 0,33 4,61 1,58 6,52 1,28 Leiderdorp 0,24 0,32 0,00 0,56 0,20 Wassenaar 0,04 0,52 0,05 0,60 0,38 Voorschoten 0,32 0,15 0,14 0,61 0,11 Oegstgeest 0,03 0,36 0,06 0,44 0,29 Midden-Delfland 0,00 0,36 0,00 0,36 0,16 Zoeterwoude 0,21 1,43 1,55 3,19 0,31 Molenwaard 0,12 0,29 0,11 0,52 0,31 Sliedrecht 0,15 1,30 0,45 1,90 0,25 Leerdam 0,01 0,96 0,04 1,00 0,35 Alblasserdam 0,03 1,28 0,52 1,83 0,25 Hardinxveld-Giessendam 0,00 2,34 0,46 2,81 0,21 Giessenlanden 0,00 0,16 0,09 0,24 0,57 Zederik 0,00 0,11 0,05 0,16 0,26 Bodegraven-Reeuwijk 0,01 3,08 1,12 4,22 0,19 Nieuwkoop 0,04 0,22 0,07 0,32 0,25 Kaag en Braassem 0,00 0,47 0,02 0,49 0,09 Waddinxveen 0,68 1,01 0,34 2,03 0,27 Rijnwoude 0,00 0,56 0,64 1,19 0,25 Boskoop 0,01 0,17 0,00 0,18 0,09 Schoonhoven 0,21 0,14 0,81 1,16 0,11 Vlist 0,00 0,24 0,16 0,39 0,22 Bergambacht 0,07 0,37 0,00 0,43 0,18 Katwijk 0,17 0,19 0,05 0,40 0,23 Teylingen 0,09 0,31 0,42 0,82 0,17 tel

14 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Noordwijk 0,78 0,71 0,13 1,63 0,60 Lisse 0,72 0,51 0,43 1,66 1,56 Hillegom 0,16 0,44 0,56 1,16 0,28 Noordwijkerhout 0,00 0,23 0,00 0,23 0,12 Naar schatting zorgt de ICT-sector voor 27,5 miljard Euro aan Bruto Toegevoegde Waarde (de omzet minus de kosten van ingekochte goederen en diensten). Zie daartoe tabel II.3 in bijlage II. Het aandeel van ICT Software hierin bedraagt 50%, terwijl het aandeel in het aantal arbeidsplaatsen op bijna 68% ligt. Dat wordt veroorzaakt door grote verschillen in arbeidsproductiviteit (Bruto Toegevoegde Waarde per arbeidsplaats 3 ) tussen deelsectoren van de ICT. In de totale ICT-sector bedraagt de arbeidsproductiviteit 88 duizend Euro en in ICT Hardware, ICT Software en Telecom respectievelijk 77 duizend, 65 duizend en 181 duizend Euro. Met name in de Telecomsector ligt de gemiddelde arbeidsproductiviteit dus zeer hoog. In Zuid-Holland bedraagt de arbeidsproductiviteit voor de totale ICT-sector naar schatting 103 duizend Euro en in ICT Hardware, ICT Software en Telecom respectievelijk 75 duizend, 65 duizend en 204 duizend Euro. De totale arbeidsproductiviteit in de ICT-sector is in Zuid-Holland hoger dan het nationaal gemiddelde doordat de in het algemeen zeer arbeidsproductieve Telecomsector daar een hoog aandeel in de totale ICT-sector inneemt en omdat die sector zelf ook nog eens een hogere arbeidsproductiviteit kent in Zuid-Holland dan het nationaal gemiddelde. Juist omdat de Telecomsector in Den Haag zo omvangrijk is, steekt die gemeente met kop en schouders uit boven de andere gemeenten wat betreft de Toegevoegde Waarde in de ICT-sector: het aandeel van Den Haag binnen Zuid-Holland bedraagt maar liefst 41% (en in Telecom zelfs 65%; de arbeidsproductiviteit van de telecomsector ligt in Den Haag op maar liefst 269 duizend Euro). Als gevolg van de sterk vertegenwoordigde en hoogproductieve Telecomsector ligt de Bruto Toegevoegde Waarde per inwoner van jaar in Zuid-Holland boven het nationaal gemiddelde (zie tabel 2.3). De vijf koplopers voor de totale ICT-sector zijn Den Haag, Capelle a/d IJssel (ook vooral dankzij Telecom), Zoetermeer, Bodegraven-Reeuwijk en Delft. De Toegevoegde Waarde per inwoner ligt in de Telecom overigens slechts in acht gemeenten boven het nationaal gemiddelde. Zoetermeer (met onder andere Siemens) is de Zuid-Hollandse gemeente met de hoogste Toegevoegde Waarde per inwoner van jaar in ICT Hardware in Zuid-Holland. In ICT Software wordt die koppositie ingenomen door Rijswijk. 2.4 De ICT-sector op de kaart Aan de hand van het vestigingenregister van de Provincie zijn door Bureau Louter kaartbeelden opgesteld die op een nauwkeurig niveau zicht geven op de ruimtelijke spreiding van de ICTsector over Zuid-Holland. Daarbij is gebruik gemaakt van de techniek van potentiaalscores. De score voor een locatie wordt daarbij bepaald door alle gebieden binnen een straal van vijf kilometer, waarbij de bijdrage aan de score rechtevenredig afneemt met de afstand. In figuur 2.1 staat het resultaat voor de totale ICT-sector, met een onderscheid naar het aantal arbeidsplaatsen en het aantal vestigingen. Daarnaast is zowel de werkgelegenheidsdichtheid (per 3 Eigenlijk moet niet het aantal arbeidsplaatsen,maar het arbeidsvolume worden gebruikt om de arbeidsproductiviteit te berekenen. Aangezien een zeer groot deel van de werknemers in de ICTsector full-time werkt, zullen de verschillen echter niet groot zijn. tel

15 vierkante kilometer landoppervlak) als de relatieve vertegenwoordiging (per 1000 inwoners van jaar) weergegeven. In absolute zin (het aantal arbeidsplaatsen en vestigingen per vierkante kilometer; zie figuur 2.1a en figuur 2.1b) volgt het ruimtelijk patroon van de ICT-sector in vrij sterke mate het verstedelijkingspatroon. Op detailniveau bestaan er overigens wel verschillen. Zo zijn arbeidsplaatsen in Den Haag meer geconcentreerd langs de Utrechtse Baan (waar ook KPN is gevestigd) en vestigingen meer richting kust. Ook Zoetermeer kleurt sterker rood in het kaartbeeld met arbeidsplaatsen dan in het kaartbeeld met vestigingen, vooral langs de A12 (met een aantal grote softwarebedrijven en Siemens). Het omgekeerde geldt voor Leiden. In de landelijke delen van Zuid-Holland ligt de dichtheid vrijwel altijd zeer laag. In de kaartbeelden met de relatieve vertegenwoordiging (figuur 2.1c en figuur 2.1d) valt het op dat Rijnmond veel minder sterk scoort dan Haaglanden/Delft. Met name in termen van arbeidsplaatsen valt de hoge relatieve vertegenwoordiging op langs vrijwel de gehele A12 en A13. Ook gecorrigeerd voor bevolkingsomvang scoren landelijke gebieden vrijwel steeds onder het provinciaal gemiddelde (in alle kaartbeelden is de overgang van blauw naar rood gelegd bij het provinciaal gemiddelde) 4. Geconcludeerd kan worden dat het episch centrum van de Zuid- Hollandse ICT-sector ligt in de driehoek Den Haag (Utrechtse Baan) Rijswijk/Delft Zoetermeer. Het zuidelijk deel van de provincie (ook Rotterdam) blijft daar duidelijk bij achter. In figuur 2.2 staat een onderscheid naar de drie ICT-segmenten (ICT Hardware, ICT Software en Telecom). Weergegeven is tevens Media (ICT-content), die overigens geen onderdeel uitmaakt van de ICT-sector. Het betreft de relatieve vertegenwoordiging van ICT-segmenten (per 1000 inwoners van jaar), uitgedrukt in het aantal arbeidsplaatsen. Figuur 2.1 Arbeidsplaatsen en vestigingen in de ICT-sector, of meer 112 tot tot tot tot 20 0 tot of meer 14 tot 24 7 tot 14 3 tot 7 2 tot 3 0 tot 2 a. Arbeidsplaatsen per km² b. Vestigingen per km² 4 Dat de Tweede Maasvlakte zo hoog scoort, hangt samen met een noemereffect. De omvang van de ICT-sector wordt afgezet tegen de bevolkingsomvang binnen een straal van 5 kilometer. In het geval van de Tweede Maasvlakte woont daar vrijwel niemand, zodat een vrij klein aantal arbeidsplaatsen en/of vestigingen al snel resulteert in een hoge relatieve vertegenwoordiging. tel

16 76.5 of meer 50.5 tot tot tot tot tot of meer 5.32 tot tot tot tot tot 2.68 c. Arbeidsplaatsen per 1000 inw jaar d. Vestigingen per 1000 inw jaar Mede omdat ICT Software een groot aandeel inneemt binnen het totaal aantal Zuid-Hollandse arbeidsplaatsen in de ICT-sector, lijkt het ruimtelijk patroon in figuur 2.2b vrij sterk op dat in figuur 2.1c. De Telecomsector is veel sterker ruimtelijk geconcentreerd (zie figuur 2.2c), met name in Den Haag, en daarnaast in Capelle a/d IJssel en op enkele locaties langs de A12 en de A15. ICT Hardware komt op verschillende locaties in de provincie voor, onder andere op de locatie van Siemens in Zoetermeer, maar ook elders in Haaglanden en Drechtsteden. Rotterdam verschijnt echter niet met een bovengemiddelde score op de kaart. Media is relatief oververtegenwoordigd in delen van de grote steden Den Haag en Rotterdam, in Alphen a/d Rijn en in enkele kleinere plaatsen in landelijke delen van de provincie, zoals Lisse en Giessenlanden. In figuur 2.3 staat nogmaals de relatieve vertegenwoordiging, maar deze keer uitgedrukt in het aantal vestigingen. Duidelijk is dat er relatief veel vestigingen in ICT Software zijn gevestigd aan de oostkant van Den Haag en daaraan grenzende gemeenten als Rijswijk, Delft, Pijnacker- Nootdorp en Zoetermeer. ICT Hardware en Telecom zijn ruimtelijk veel meer verspreid over de provincie. Daarbij past de belangrijke kanttekening dat het aantal vestigingen daarin veel lager is dan in ICT Software, namelijk 0,09 per duizend inwoners in ICT Hardware en 0.43 in Telecom, tegenover 2.18 in ICT Software. Met name in gebieden met een lage bevolkingsdichtheid kan het bij een sterke relatieve vertegenwoordiging dus in de praktijk om een vrij klein aantal vestigingen gaan. tel

17 Figuur 2.2 Arbeidsplaatsen per 1000 inwoners jaar naar ICT-segment, of meer 7.9 tot tot tot tot tot of meer 29.1 tot tot tot tot tot 7.8 a. ICT Hardware b. ICT Software 42.3 of meer 19.7 tot tot tot tot tot of meer 14.1 tot tot tot tot tot 4.3 c. Telecom d. Media tel

18 Figuur 2.3 Vestigingen per 1000 inwoners jaar naar ICT-segment, of meer 0.18 tot tot tot tot tot of meer 4.84 tot tot tot tot tot 2.23 a. ICT Hardware b. ICT Software 0.72 of meer 0.63 tot tot tot tot tot of meer 3.76 tot tot tot tot tot 1.49 c. Telecom d. Media tel

19 3 Ontwikkeling arbeidsplaatsen en vestigingen De ruimtelijke ontwikkeling van de ICT-sector is bepaald in termen van het aantal arbeidsplaatsen (paragraaf 3.1) en het aantal vestigingen (paragraaf 3.2). Daarnaast zijn in paragraaf 3.3 kaartbeelden weergegeven, waarin ruimtelijke verschillen in ontwikkeling van de ICT-sector zichtbaar worden. 3.1 Ontwikkeling arbeidsplaatsen In figuur 3.1 staat de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen in ICT in de periode , onderscheiden naar segmenten, en aangevuld met Media. Figuur 3.1 Ontwikkeling arbeidsplaatsen ICT-sector per 1000 inwoners jaar, Zuid- Holland en Nederland, Totaal ICT Zuid-Holland Nederland ICT Hardware Telecom ICT Software Media De ICT-sector is vooral in de tweede helft van de jaren negentig sterk gegroeid. Dat was voor alle drie segmenten het geval, alsmede voor de sterk ICT-gevoelige sector Media. In het afgelopen decennium groeiden ICT Software en Media verder, zij het in een lager tempo dan voorheen en met schommelingen door de tijd. In Telecom en vooral ICT Hardware nam het aantal arbeidsplaatsen toen af. Vergeleken met het nationaal gemiddelde kende ICT Software in Zuid- tel

20 Holland een minder sterke groei. Dat geldt ook voor Media. Telecom, het enige segment met een hogere relatieve vertegenwoordiging dan het nationaal gemiddelde (in 1996 was dat ook nog het geval voor ICT Software) is in de tweede helft van de jaren negentig in Zuid-Holland nog sterker gegroeid dan het nationaal gemiddelde, maar viel daarna ook sterker terug. Het aantal arbeidsplaatsen per 1000 inwoners van jaar is in ICT Hardware in Zuid-Holland weliswaar afgenomen, maar in wat mindere mate dan het nationaal gemiddelde. Per saldo bleef de ontwikkeling van de ICT-sector sinds midden jaren negentig achter bij het nationaal gemiddelde en is tegenwoordig sprake van een ondervertegenwoordiging ten opzichte van het nationaal gemiddelde, terwijl de ICT-sector in 1996 nog ongeveer in gelijke mate was vertegenwoordigd. In bijlage III, tabel III.1, staat de ontwikkeling in de periode van het aantal arbeidsplaatsen in de ICT per gemeente, onderverdeeld naar segmenten. In tabel 3.1 staat de relatieve ontwikkeling weergegeven. Daarbij is gecorrigeerd voor verschillen in omvang van gemeenten aan de hand van een door Bureau Louter ontwikkelde alternatieve groeimaat. Daarbij wordt de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen geschaald aan het gemiddeld in de beschouwde periode woonachtige aantal inwoners van jaar. Gemarkeerd zijn scores boven het nationaal gemiddelde. Deze alternatieve groeimaat wordt verkozen boven de procentuele ontwikkeling. Bij de berekening volgens de procentuele ontwikkeling kan een bescheiden groei vanaf een zeer lage basis namelijk leiden tot een hoge procentuele groei, terwijl die groei geschaald aan de omvang van een gebied bescheiden kan zijn. Tabel 3.1 Ontwikkeling arbeidsplaatsen ICT per 1000 gemiddeld in de beschouwde periode woonachtige inwoners van jaar, ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Nederland -1,61 10,88 0,01 9,28 3,95 Zuid-Holland -0,65 6,89 0,12 6,37 1,49 Rotterdam -0,31 4,78-3,43 1,03 3,83 's-gravenhage -0,26 3,70 6,16 9,61 2,53 Leiden -5,54 9,99-4,12 0,33-0,71 Delft -10,08 26,00-6,63 9,30 2,40 Dordrecht -2,61 2,81-2,61-2,41 0,05 Gouda 1,71 0,57 3,12 5,40-1,01 Alphen aan den Rijn -0,02 5,52 0,99 6,49 6,41 Gorinchem 0,00 18,04 3,48 21,48-1,92 Schiedam -1,96 1,88-0,40-0,48 1,15 Spijkenisse 0,00 0,04 0,14 0,28-0,32 Vlaardingen -0,06 1,79-1,99-0,27-0,91 Capelle aan den IJssel -0,93 18,72 4,37 22,16-2,67 Lansingerland -0,10 11,55 8,96 20,41 4,97 Goeree-Overflakkee 0,46 4,57-0,20 4,83-0,36 Barendrecht 0,56 17,63 0,65 18,84 3,24 Ridderkerk -1,61 6,99 4,40 9,78-0,20 Zwijndrecht 1,82-1,79 0,41 0,44-0,95 Zuidplas 1,57 6,72-3,19 5,10 2,92 Hellevoetsluis 0,00 1,34 1,11 2,29 0,65 Maassluis 0,78 4,01 0,09 4,88 0,27 Papendrecht 0,64-2,12 5,72 4,24-1,87 Binnenmaas 0,21 0,16-0,05 0,32-1,06 tel

21 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Krimpen aan den IJssel 2,20 1,21-0,99 2,42-2,47 Hendrik-Ido-Ambacht 0,00 8,00 3,06 11,06 1,56 Albrandswaard 0,00 5,57-0,74 5,79 3,79 Oud-Beijerland -0,27 7,97 4,12 11,82-2,03 Brielle -0,64 0,92 0,00 0,09 2,48 Nederlek 0,00 1,25 0,42 13,68 0,31 Westvoorne 0,00 3,24-1,45 2,13 0,45 Cromstrijen 0,82 1,17 0,70 2,69 2,10 Bernisse 0,00 1,75 0,82 3,39 1,17 Korendijk 0,00-2,86-0,29-3,00 1,14 Strijen 0,00 0,33 0,00 9,26-0,66 Ouderkerk 0,00-0,94 0,00-1,50 1,12 Zoetermeer -5,18 21,70 2,04 18,56 6,31 Westland 2,94 8,88 4,36 16,18 3,09 Leidschendam-Voorburg -0,40 9,94-2,36 7,18 0,26 Pijnacker-Nootdorp 0,94 15,22 2,75 18,91 3,10 Rijswijk 1,41 31,54-22,52 10,43-8,31 Leiderdorp 1,26 2,94-0,78 3,42 1,62 Wassenaar 0,00 6,40 0,13 6,97-5,45 Voorschoten -1,93 0,40 0,20-1,33 0,47 Oegstgeest 0,00 3,10 0,07 3,55 6,87 Midden-Delfland 0,00 5,61 0,00 4,36 4,18 Zoeterwoude 0,00 3,51-1,23 4,91-24,03 Molenwaard 0,54 1,74 0,27 2,55 2,17 Sliedrecht -11,02 9,08 2,51 0,58-2,90 Leerdam -0,37 12,34-0,67 11,30 2,68 Alblasserdam 0,00 14,42 4,84 19,60 2,04 Hardinxveld-Giessendam 0,00 28,07-4,68 23,30 2,12 Giessenlanden 0,00 2,10 2,73 4,83 6,61 Zederik 0,00 0,34 0,11 0,00-2,97 Bodegraven-Reeuwijk 0,00 32,09-1,92 30,36-5,89 Nieuwkoop -1,40 1,57-0,76-0,59 1,84 Kaag en Braassem 0,00 6,22-0,41 5,87 1,40 Waddinxveen -1,29 8,32 0,53 7,56 2,28 Rijnwoude 0,00 4,71-0,08 4,63 1,10 Boskoop 0,00 1,60 0,00 1,30 0,80 Schoonhoven 1,00 0,38 4,02 5,40-3,39 Vlist 0,00 2,66 0,94 3,60 3,29 Bergambacht -6,42 3,21 0,00-6,26 1,45 Katwijk -0,08 0,93 0,18 1,03 0,18 Teylingen 1,00 1,36-1,82 0,54 3,27 Noordwijk 9,88 7,07 0,46 17,41 2,07 Lisse 0,81-0,34 1,42 1,89-19,00 Hillegom 0,00 3,09 1,77 6,99 4,19 Noordwijkerhout 0,00 3,78 0,00 3,68 1,65 Uit figuur 3.1 werd al duidelijk dat ICT Software voor de groei heeft gezorgd binnen de ICTsector. In absolute zin zijn er sinds 1996 in ICT Software in Nederland 118 duizend arbeidsplaatsen bijgekomen, in Telecom 200 (de winst in de tweede helft van de jaren negentig is daarna dus volledig verloren gegaan). In ICT Hardware nam het aantal arbeidsplaatsen af met tel

22 17 duizend (zie tabel III.1 in bijlage III). Per saldo droeg de ICT-sector ruim 100 duizend arbeidsplaatsen bij aan de werkgelegenheidsgroei in Nederland. In procentuele termen bedroegen de ontwikkelingscijfers voor ICT Hardware, ICT Software, Telecom en de totale ICT-sector respectievelijk -2.0%, 5.2%, 0.0% en 2.5% per jaar (en in de sterk ICT-gevoelige sector Media met 2.4% per jaar). Ook in Zuid-Holland werd de toename van het aantal arbeidsplaatsen in de ICT-sector volledig gedragen door ICT Software en nam het aantal arbeidsplaatsen in ICT Hardware af. Per saldo nam in de periode het aantal arbeidsplaatsen in de ICT-sector slechts in enkele plaatsen iets af (het meest in Dordrecht; de enige stad met een afname). Van een sterke groei is vooral sprake geweest in Den Haag, op afstand gevolgd door Zoetermeer, Westland en Capelle a/d IJssel. Opvallend is dat het aantal arbeidsplaatsen in Rotterdam slechts licht is gestegen, vooral door de sterke afname in Telecom (samen met Delft en Zoetermeer kende Rotterdam wel de hoogste absolute ontwikkeling in ICT Software). De groeiprestaties van Delft en Zoetermeer in ICT Software moeten overigens hoger worden aangeslagen dan in Rotterdam, omdat het om gemeenten met een veel kleiner aantal inwoners gaat. In tabel 3.1 is daarvoor gecorrigeerd door te schalen aan het gemiddeld in de beschouwde periode woonachtige aantal inwoners van jaar. Zuid-Holland als geheel blijft wat betreft groei van het aantal arbeidsplaatsen achter bij het nationaal gemiddelde, als gevolg van de minder sterke groei in ICT Software (zoals, op een iets andere manier gemeten, ook al bleek uit figuur 3.1). Uit tabel 3.1 blijkt dat het aantal arbeidsplaatsen in de ICT-sector zich in Rotterdam relatief matig heeft ontwikkeld. Veel hoger was de groei in Den Haag en Delft. Ook in Leiden is de groei relatief laag geweest. Gemeten naar relatieve ontwikkeling komen vooral wat kleinere gemeenten naar boven. Bodegraven-Reeuwijk (langs de A12) voert de ranglijst aan, op enige afstand gevolgd door een groepje gemeenten met Hardinxveld-Giessendam, Capelle a/d IJssel, Gorinchem, Lansingerland, Alblasserdam, Pijnacker-Nootdorp, Barendrecht en Zoetermeer. Het gaat daarbij steeds om gunstig aan het snelwegennet gelegen, veelal suburbane gemeenten. Met name in ICT Software dienen de kantoren vaak als uitvalsbasis, van waaruit de klant per auto snel bereikt dient te kunnen worden. De ICT-sector is dus vooral langs de randen van de stedelijke gebieden en op snelweglocaties sterk gegroeid. 3.2 Ontwikkeling vestigingen In bijlage III, tabel III.2 staat de ontwikkeling in de periode van het aantal vestigingen in de ICT per gemeente, onderverdeeld naar segmenten. In tabel 3.2 staat de relatieve ontwikkeling weergegeven. Daarbij is weer gecorrigeerd voor verschillen in omvang van gemeenten aan de hand van de door Bureau Louter ontwikkelde alternatieve groeimaat. Sinds 1996 zijn er in Nederland bijna 40 duizend vestigingen in de ICT-sector bijgekomen. ICT Software was voor het overgrote deel verantwoordelijk voor deze groei. Ook in de sterk ICTgevoelige sector Media is het aantal vestigingen sterk toegenomen (zie tabel III.2 in bijlage III). Met uitzondering van Zwijndrecht is het aantal ICT-vestigingen in alle Zuid-Hollandse gemeenten toegenomen. In de segmenten Telecom en ICT Hardware was dat niet altijd het geval. In die segmenten ging het ook veelal om kleine veranderingen in het aantal vestigingen. Uit tabel 3.2 blijkt dat de relatieve ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen in de ICT en alle drie segmenten achter is gebleven bij het nationaal gemiddelde. Met Barendrecht als enige uitzondering liggen alle gemeenten met een relatieve ontwikkeling boven het nationaal gemiddelde in een aaneengesloten gebied in Haaglanden, namelijk de steden Den Haag en Delft en de suburbs Zoetermeer, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk en Wassenaar. Niet duidelijk is of het daarbij om de invloed van de TU Delft gaat (wanneer veel afgestudeerden een bedrijf starten of tel

23 bedrijven afkomen op het grote aantal informatici in de regio) of dat het om de invloed van een aantal grote bedrijven en (kennis)instellingen gaat, zoals bijvoorbeeld Shell, EPO, TNO, en dergelijke. Het aantal vestigingen in ICT Hardware en Telecom is veel minder sterk toegenomen dan in ICT Software. Dat geldt overigens ook nationaal. Het hangt waarschijnlijk samen met de veel hogere (financiële) drempels om een bedrijf te starten in Telecom of ICT Hardware dan in ICT Software. Tabel 3.2 Ontwikkeling vestigingen ICT per 1000 gemiddeld in de beschouwde periode woonachtige inwoners van jaar, ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Nederland 0,04 3,48 0,15 3,67 2,45 Zuid-Holland 0,02 2,02 0,12 2,16 1,05 Rotterdam 0,00 1,23 0,14 1,38 0,92 's-gravenhage 0,01 3,94 0,24 4,19 2,60 Leiden -0,08 1,91 0,09 1,92 0,78 Delft -0,06 5,57 0,12 5,63 1,88 Dordrecht -0,06 0,46 0,13 0,52-0,23 Gouda 0,06 0,70 0,19 0,95 0,89 Alphen aan den Rijn 0,06 1,98 0,08 2,13 0,79 Gorinchem 0,00 0,67 0,04 0,67-0,22 Schiedam 0,02 0,91 0,00 0,93 0,30 Spijkenisse 0,00 0,67 0,04 0,77 0,06 Vlaardingen -0,02 0,42 0,08 0,48 0,19 Capelle aan den IJssel 0,02 1,56 0,02 1,60 0,23 Lansingerland 0,10 3,02 0,17 3,29 2,18 Goeree-Overflakkee -0,03 0,43-0,07 0,33-0,16 Barendrecht 0,00 4,37 0,30 4,67 1,25 Ridderkerk -0,03 1,05 0,23 1,25 0,39 Zwijndrecht -0,03-0,07-0,03-0,14 0,37 Zuidplas 0,19 1,84 0,35 2,38 1,04 Hellevoetsluis 0,00 0,92 0,04 0,88-0,31 Maassluis 0,05 1,19 0,00 1,23 0,27 Papendrecht -0,05 0,20 0,25 0,39-0,64 Binnenmaas 0,05 0,37 0,05 0,48-0,26 Krimpen aan den IJssel 0,16 0,55 0,05 0,77 0,22 Hendrik-Ido-Ambacht 0,00 2,25 0,06 2,31 0,56 Albrandswaard 0,00 2,90-0,07 2,97 1,56 Oud-Beijerland 0,07 1,01 0,00 1,08-0,47 Brielle -0,09 0,92 0,00 0,73 0,37 Nederlek 0,00 0,73 0,31 1,15 0,31 Westvoorne 0,00 1,34-0,22 1,23 0,45 Cromstrijen 0,00 0,47-0,12 0,35 0,47 Bernisse 0,00 1,52 0,35 2,10 0,23 Korendijk 0,00 0,57 0,00 0,71 0,43 Strijen 0,00 0,33 0,00 0,66-0,66 Ouderkerk 0,00 0,56 0,00 0,37 1,31 Zoetermeer 0,05 3,81 0,13 3,98 1,85 Westland 0,03 3,18 0,29 3,51 1,45 tel

24 ICT Hardware ICT Software Telecom Totaal ICT Media Leidschendam-Voorburg 0,00 3,26 0,11 3,37 1,39 Pijnacker-Nootdorp 0,00 5,34 0,43 5,77 2,28 Rijswijk 0,11 4,42 0,11 4,63 2,79 Leiderdorp 0,00 1,50-0,12 1,38 1,50 Wassenaar 0,00 3,80 0,06 3,99 1,71 Voorschoten 0,13 0,67 0,20 1,00 1,20 Oegstgeest 0,00 1,55 0,00 1,63 0,74 Midden-Delfland 0,00 3,74 0,00 3,56 3,65 Zoeterwoude 0,00 1,05 0,35 1,58 1,05 Molenwaard 0,11 0,54-0,16 0,49 0,33 Sliedrecht 0,00 0,45 0,06 0,52-0,13 Leerdam -0,15 0,82-0,15 0,52 0,59 Alblasserdam 0,00 1,78 0,59 2,54 0,00 Hardinxveld-Giessendam 0,00 0,97 0,09 0,97 0,18 Giessenlanden 0,00 0,52 0,21 0,73-0,52 Zederik 0,00 0,34 0,11 0,34 0,23 Bodegraven-Reeuwijk 0,00 2,76 0,28 3,18 0,47 Nieuwkoop 0,05 1,08-0,05 1,08 0,54 Kaag en Braassem 0,00 1,57-0,06 1,57 0,93 Waddinxveen 0,00 1,70 0,06 1,76 0,70 Rijnwoude 0,00 1,65 0,16 1,81 0,55 Boskoop 0,00 1,60 0,00 1,50 0,40 Schoonhoven 0,00 0,38 0,38 0,75 0,25 Vlist 0,00 1,25-0,16 1,10 2,35 Bergambacht 0,16 1,77 0,00 1,61 0,80 Katwijk 0,00 0,68 0,03 0,70 0,65 Teylingen 0,00 1,54-0,18 1,36 1,23 Noordwijk 0,11 1,78 0,06 1,95 1,15 Lisse 0,00 1,15 0,34 1,48 0,88 Hillegom 0,00 1,25 0,15 1,55 0,00 Noordwijkerhout 0,00 1,16 0,00 1,07 0, Ontwikkeling ICT op de kaart Aan de hand van het vestigingenregister van de Provincie zijn door Bureau Louter kaartbeelden opgesteld die zicht geven op de ruimtelijke verschillen in ontwikkeling van de ICT-sector over Zuid-Holland. Evenals in paragraaf 2.4 is daarbij gebruik gemaakt van de techniek van potentiaalscores. De score voor een locatie wordt daarbij bepaald door alle gebieden binnen een straal van vijf kilometer, waarbij de bijdrage aan de score rechtevenredig afneemt met de afstand. In figuur 3.2 staat het resultaat voor de totale ICT-sector, met een onderscheid naar het aantal arbeidsplaatsen en het aantal vestigingen. Daarnaast is zowel de werkgelegenheidsdichtheid (per vierkante kilometer landoppervlak) als de relatieve ontwikkeling volgens de alternatieve groeimaat (per 1000 gemiddeld in de beschouwde periode woonachtige inwoners van jaar) weergegeven. Duidelijk komt uit figuur 3.2a naar voren dat de werkgelegenheidsdichtheid in de ICT-sector vooral in Haaglanden sterk is toegenomen. In Rotterdam resulteert een opvallend patroon met een sterke afname in het Centrum (vooral als gevolg van een afname in Telecom) en groei in een ring tel

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland? Structin maakt het u makkelijker! Structin is het samenwerkingsverband van netbeheerders voor de coördinatie van de gecombineerde aanleg van ondergrondse

Nadere informatie

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland?

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland? Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland? Structin maakt het u makkelijker! Structin is het samenwerkingsverband van netbeheerders voor de coördinatie van de gecombineerde aanleg van ondergrondse

Nadere informatie

MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2012/2013 Eindrapportage. Gemeente Papendrecht

MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2012/2013 Eindrapportage. Gemeente Papendrecht MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2012/2013 Eindrapportage Gemeente Papendrecht Voorwoord Groningen, september 2013 Voor u ligt het resultaat van het in 2012 en 2013 gehouden onderzoek naar de

Nadere informatie

MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2012/2013. Gemeente Maassluis

MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2012/2013. Gemeente Maassluis MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2012/2013 Gemeente Maassluis Voorwoord Groningen, september 2013 Voor u ligt het resultaat van het in 2012 en 2013 gehouden onderzoek naar de MKBvriendelijkste

Nadere informatie

Interpretatie van de kengetallen

Interpretatie van de kengetallen Interpretatie van de kengetallen Om een goed beeld te vormen van de kengetallen volgt hieronder een korte toelichting op de betekenis van de kengetallen en welke signaleringswaarden er gebruikt worden

Nadere informatie

MKB vriendelijkste gemeente van Nederland 2010/2011 Provincie Zuid Holland Gemeente Leiden

MKB vriendelijkste gemeente van Nederland 2010/2011 Provincie Zuid Holland Gemeente Leiden Laan Corpus den Hoorn 300 9728 JT Groningen Telefoon (050) 595 73 00 Telefax (050) 595 74 00 MKB vriendelijkste gemeente van Nederland 2010/2011 Provincie Zuid Holland Gemeente Leiden Voorwoord Voor u

Nadere informatie

Gegevens gemeente woonplaats Alblasserdam Alblasserdam Totaal Alblasserdam

Gegevens gemeente woonplaats Alblasserdam Alblasserdam Totaal Alblasserdam provincie Zuid Holland Gegevens gemeente woonplaats 2016 2015 Alblasserdam Alblasserdam 1.581 1.778 Totaal Alblasserdam 1.581 1.778 Albrandswaard Poortugaal 1.954 2.793 Totaal Albrandswaard 1.954 2.793

Nadere informatie

Geachte leden van de raad,

Geachte leden van de raad, R A A D S I N F O R M A T I E B R I E F De leden van de raad Postbus 200 2920 AE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL Datum: 7-5-2013 Zaaknummer: Afdeling: Financiën en Control Contactpersoon: Uw brief van: Onderwerp:

Nadere informatie

Leges Zuid-Holland 2015. Postzegelplan

Leges Zuid-Holland 2015. Postzegelplan Leges Zuid-Holland 2015 Op basis van legesverordeningen 2015 van 60 gemeenten in Zuid-Holland * verbijzondering: de vijf voormalige gemeenten die vanaf 1 januari 2015 als gemeente Krimpenerwaard verder

Nadere informatie

Eenheid Rotterdam. Reactietijden politie spoedmeldingen

Eenheid Rotterdam. Reactietijden politie spoedmeldingen Eenheid Rotterdam Reactietijden politie Eenheid Rotterdam Alblasserdam Albrandswaard Barendrecht Binnenmaas Brielle Capelle aan den IJssel Cromstrijen Dordrecht Giessenlanden Goeree-Overflakkee Gorinchem

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. De gemeenteraden van de provincie Zuid-Holland. Inventarisatie kengetallen Zuid-Hollandse gemeenten.

Gedeputeerde Staten. De gemeenteraden van de provincie Zuid-Holland. Inventarisatie kengetallen Zuid-Hollandse gemeenten. Gedeputeerde Staten Directie Concernzaken Afdeling Financiële en Juridische zaken Contact R. van Bruggen T 070-441 67 37 r.van.bruggen@pzh.nl De gemeenteraden van de provincie Zuid-Holland Postadres Provinciehuis

Nadere informatie

Business Barometer. 2 e kwartaal 2006

Business Barometer. 2 e kwartaal 2006 Business Barometer 2 e kwartaal 26 Voor meer informatie: Peter Blasić, tel. 1-42 78 28, e-mail pblasic@rotterdam.kvk.nl. Voor een volledige rapportage: www.kvk.nl/businessbarometer. Samenvatting De Business

Nadere informatie

De tarieven van de Onroerende Zaak Belasting. in de Regio Rotterdam

De tarieven van de Onroerende Zaak Belasting. in de Regio Rotterdam De tarieven van de Onroerende Zaak Belasting in de Regio Rotterdam 2003-2004 Gemeentelijke Lasten Conclusies De OZB-tarieven voor niet-woningen in de Kamerregio Rotterdam stegen met gemiddeld 4,8 %, tegen

Nadere informatie

De leden van de gemeenteraad, Door tussenkomst van de griffie III III li:iiillllll;iiii

De leden van de gemeenteraad, Door tussenkomst van de griffie III III li:iiillllll;iiii gemeente Nieuwkoop afdeling Publiekszaken nieuwkoop De leden van de gemeenteraad, Door tussenkomst van de griffie III III li:iiillllll;iiii VERZONDEN 5 DEC2013 datum uw brief/kenmerk registratienummer

Nadere informatie

Eenheid Den Haag. Reactietijden politie spoedmeldingen

Eenheid Den Haag. Reactietijden politie spoedmeldingen Eenheid Den Haag Reactietijden politie Eenheid Den Haag Alphen aan den Rijn Bodegraven-Reeuwijk Delft Gouda Hillegom Kaag en Braassem Katwijk Krimpenerwaard Leiden Leiderdorp Leidschendam-Voorburg Lisse

Nadere informatie

KAART 1 - Concentratiegebieden (glas)tuinbouw

KAART 1 - Concentratiegebieden (glas)tuinbouw KAART - Concentratiegebieden 5 Greenports (glastuinbouw en boomteelt) overige gebieden met tuinbouw glastuinbouw (substraat- of grondgebonden teelt) Noordwijk open teelt (container- of grondgebonden teelt)

Nadere informatie

REGISTER GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN GEMEENTE VOORSCHOTEN

REGISTER GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN GEMEENTE VOORSCHOTEN REGISTER GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN GEMEENTE VOORSCHOTEN Gemeenschappelijke regelingen gemeente Voorschoten Samenwerkingsorgaan Holland Rijnland Openbaar Lichaam Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond, december 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond, december 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond, december 2016 Minder nieuwe WW-uitkeringen in 2016 Het aantal nieuwe WW-uitkeringen in de arbeidsmarktregio s Rijnmond, Drechtsteden en Gorinchem

Nadere informatie

Wanneer wordt psychologische hulp door de gemeente vergoed? Psychologische hulp alleen vergoed als voldaan is aan een aantal voorwaarden.

Wanneer wordt psychologische hulp door de gemeente vergoed? Psychologische hulp alleen vergoed als voldaan is aan een aantal voorwaarden. VERGOEDING PSYCHOLOGISCHE HULP Met ingang van 2015 zijn de wettelijke regels voor vergoeding van psychologische hulp gewijzigd. De overheid heeft bepaald dat psychologische hulp niet altijd volledig vergoed

Nadere informatie

Verkiezingen 18 maart 2015

Verkiezingen 18 maart 2015 Verkiezingen 18 maart 2015 Bekijk hier uw mogelijkheden om zelf uw stem uit te brengen of dit door iemand anders te laten doen verder Wij gaan er vanuit dat u: op 4 februari 2015 in Dordrecht staat ingeschreven

Nadere informatie

Samenvatting begrotingsbrieven Overige onderwerpen, taakstellingen en Overige. Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen

Samenvatting begrotingsbrieven Overige onderwerpen, taakstellingen en Overige. Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Samenvatting begrotingsbrieven 2016 Gemeente Begroting 2016 Meerjarenbegroting 2017-2019 Alblasserdam. behoedzaam om te gaan met het inzetten van precariobelasting als structureel dekkingsmiddel De paragraaf

Nadere informatie

Memo. Medewerkers wonen gemeenten. WBR en BP Contact. demografie en prognoses Ewoud Smit /

Memo. Medewerkers wonen gemeenten. WBR en BP Contact. demografie en prognoses Ewoud Smit / Memo Contact demografie en prognoses Ewoud Smit e.smit@pzh.nl / 070-441 7441 beleid Martine Tragter m.tragter@pzh.nl / 070-441 6505 Aan Medewerkers wonen gemeenten Datum 9 juni 2016 Onderwerp WBR en BP

Nadere informatie

Leerlingenprognose Rijnmond en Haaglanden 2012-2025

Leerlingenprognose Rijnmond en Haaglanden 2012-2025 Leerlingenprognose Rijnmond en Haaglanden 2012-2025 Onderzoeksnotitie Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW Sil Vrielink & Dik Leering ResearchNed & QDelft april 2012 2012 ResearchNed Nijmegen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond, augustus 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond, augustus 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond, augustus 2017 WW daalt licht in augustus In de augustus 2017 is het aantal lopende WW-uitkeringen in de drie arbeidsmarktregio s van Groot

Nadere informatie

Hoogvliet Poortugaal. Spijkenisse. Hellevoetsluis. Oud-Beijerland. Zuidland Nieuw-Beijerland HOEKSCHE WAARD GOEREE-OVERFLAKKEE.

Hoogvliet Poortugaal. Spijkenisse. Hellevoetsluis. Oud-Beijerland. Zuidland Nieuw-Beijerland HOEKSCHE WAARD GOEREE-OVERFLAKKEE. Hoogvliet Poortugaal Spijkenisse Hellevoetsluis 4 Zuidland Nieuw-Beijerland Oud-Beijerland 3 6 1 HOEKSCHE WAARD 2 GOEREE-OVERFLAKKEE 7 5 0 2,5 5 km Projecten 1 Agroranden 2 Ontsluiting Tiengemeten 3 Proeftuin

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond juni 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond juni 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Drechtsteden, Gorinchem en Rijnmond juni 2016 Minder nieuwe WW-uitkeringen in Groot Rijnmond Het aantal nieuwe WW-uitkeringen in de arbeidsmarktregio s Drechtsteden, Gorinchem

Nadere informatie

Economisch rapport Zwolle 2011 Opgesteld door Bureau Louter in opdracht van de gemeente Zwolle

Economisch rapport Zwolle 2011 Opgesteld door Bureau Louter in opdracht van de gemeente Zwolle Economisch rapport Zwolle 20 Opgesteld door Bureau Louter in opdracht van de gemeente Zwolle Bureau Louter april 20 Auteurs: Peter Louter (Bureau Louter) Pim van Eikeren (Bureau Louter) Bureau Louter Rotterdamseweg

Nadere informatie

Ondernemers aan het woord bereikbaarheid communicatie vacatures ruimte

Ondernemers aan het woord bereikbaarheid communicatie vacatures ruimte Ondernemers aan het woord 2004 bereikbaarheid communicatie vacatures ruimte Inhoudsopgave bladzijde Inleiding 3 Bedrijfsomgeving 4 Vacatures 6 Uitbreidingsplannen 8 Verplaatingsplannen 10 Bijlage 12 Colofon

Nadere informatie

Wettelijk register gemeenschappelijke regelingen

Wettelijk register gemeenschappelijke regelingen Wettelijk register gemeenschappelijke regelingen Stellers Eigenaar Zaaknummer : M.P.C. van Hal : Bestuurszaken Z/16/015870 Maart 2016 WETTELIJK REGISTER GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN (ART. 27 WGR) Nr.

Nadere informatie

VOORNEMEN TOT AANWIJZEN KERNWERKGEBIED HAAGLANDEN, ROTTERDAM, MIDDEN- HOLLAND

VOORNEMEN TOT AANWIJZEN KERNWERKGEBIED HAAGLANDEN, ROTTERDAM, MIDDEN- HOLLAND DSO/2016.270 RIS 292840 VOORNEMEN TOT AANWIJZEN KERNWERKGEBIED HAAGLANDEN, ROTTERDAM, MIDDEN- HOLLAND HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, Overwegende dat: - de Woningwet eisen stelt aan het werkgebied

Nadere informatie

Kennis(sen) netwerk externe veiligheid

Kennis(sen) netwerk externe veiligheid Kennis(sen) netwerk externe veiligheid Kennis(sen) netwerk externe veiligheid Provincie Zuid-Holland Regio Hollands Midden Regio Haaglanden Regio Zuid-Holland Zuid Regio Rotterdam Rijnmond April 2011 Kennis(sen

Nadere informatie

VEILIGHEIDSRAPPORTAGE REGIO ROTTERDAM 2014

VEILIGHEIDSRAPPORTAGE REGIO ROTTERDAM 2014 VEILIGHEIDSRAPPORTAGE REGIO ROTTERDAM 2014 Colofon April 2014 Uitgave van Veiligheidsalliantie Regio Rotterdam en politie Rotterdam, in opdracht van Regionaal Veiligheidsoverleg Eenheid Rotterdam. Bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Kerncijfers Holland Rijnland

Kerncijfers Holland Rijnland 2012 Kerncijfers 2013 Inhoud Voorwoord 3 Technische toelichting 5 1. Benchmark 6 2. Kerncijfers per gemeente 10 3. Oppervlakte en bodemgebruik 26 4. Bevolking 28 5. Wonen 36 6. Economie & toerisme 39 7.

Nadere informatie

Dag strippenkaart. Hallo OV-chipkaart. Vanaf 19 mei 2011 is de strippenkaart niet meer geldig. Kijk op ov-chipkaart.nl/zuidholland

Dag strippenkaart. Hallo OV-chipkaart. Vanaf 19 mei 2011 is de strippenkaart niet meer geldig. Kijk op ov-chipkaart.nl/zuidholland Dag strippenkaart Waar kan ik terecht met vragen? Voor alle vragen over het afschaffen van de strippenkaart en/of het reizen met de OV-chipkaart en over abonnementen bij Connexxion kunt u bij ons terecht.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijnmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Rijnmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Rijnmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Rijnmond groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

100.000 INWONERS KWETSBARE BURGERS IN EEN GEMEENTE MET...

100.000 INWONERS KWETSBARE BURGERS IN EEN GEMEENTE MET... IN EEN GEMEENTE MET... 100.000 MEE Zuid-Holland Noord biedt ondersteuning bij leven met een beperking in de gemeenten Alphen aan den Rijn - Delft - Den Haag ('s-gravenhage) - Hillegom - Kaag en Braassem

Nadere informatie

Bedoeling is in juni 2016 een verzoek voor de vorming van een kernwerkgebied bij de minister in te dienen.

Bedoeling is in juni 2016 een verzoek voor de vorming van een kernwerkgebied bij de minister in te dienen. 2016-03- 03 Aan:. de raden van bestuur van de corporaties die actief zijn in de regio s Haaglanden, Midden-Holland en Rotterdam. de colleges van B&W van de gemeenten waar corporaties die actief zijn in

Nadere informatie

Inhoudsopgave hoofdstuk 13

Inhoudsopgave hoofdstuk 13 -222- Inhoudsopgave hoofdstuk 13 Samenvatting hoofdstuk 13 Tabellen: 13.1 Gemeentepersoneel, werkzame uren per week en bezetting in fulltime equivalenten naar geslacht op 31 december 13.2 Gemeentepersoneel

Nadere informatie

Tabellenboek Veiligheidsmonitor Eenheid Den Haag 2014

Tabellenboek Veiligheidsmonitor Eenheid Den Haag 2014 Tabellenboek Veiligheidsmonitor Datum: Juni 2015 Uitgave: I&O Research Respons : Algemeen Over de Veiligheidsmonitor De Veiligheidsmonitor is een jaarlijks terugkerend bevolkingsonderzoek naar veiligheid,

Nadere informatie

Introductie merkonderzoeksmodel BrandAlchemy

Introductie merkonderzoeksmodel BrandAlchemy Merkkracht van de Rotterdamse cultuurorganisaties volgens de inwoners van de provincie Zuid-Holland Rotterdam, 7 november 13 Page 1 11 Introductie merkonderzoeksmodel BrandAlchemy! BrandAlchemy is een

Nadere informatie

Aanval op schooluitval

Aanval op schooluitval 05EA STC Aanval op schooluitval Convenantjaar 2011-2012 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over STC. De tabellen zijn gebaseerd op

Nadere informatie

De Kracht van de Ondernemer

De Kracht van de Ondernemer De Kracht van de Ondernemer In Zoetermeer en Leidschendam-Voorburg De cost gaet voor de baet uyt Economische Thermometer 2009 Thema: investeringsgedrag Rabobank. Een bank met ideeën. De kracht van de ondernemer

Nadere informatie

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Rijnmond

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Rijnmond Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Rijnmond Tabel 1: Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar Sep 2017 % aantal % aantal % Nederland 350.810 3,9% -11.322-3,1%

Nadere informatie

Aanval op schooluitval

Aanval op schooluitval 01OE Wellantcollege Aanval op schooluitval Convenantjaar 2011-2012 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over Wellantcollege. De tabellen

Nadere informatie

Aanval op schooluitval

Aanval op schooluitval 23JA Grafisch Lyceum R'dam Aanval op schooluitval Convenantjaar 2011-2012 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over Grafisch Lyceum

Nadere informatie

Telefoonverkeer. In de Leidse Regio, Rijnstreek, Duin- en Bollenstreek en Regio Gouda

Telefoonverkeer. In de Leidse Regio, Rijnstreek, Duin- en Bollenstreek en Regio Gouda Telefoonverkeer In de Leidse Regio, Rijnstreek, Duin- en Bollenstreek en Regio Gouda Colofon Serie Statistiek 2004/08 Gemeente Leiden Concernstaf BOA (Beleidsinformatie, Onderzoek en Advies) Postadres

Nadere informatie

Herstraatvoorwaarden Regionaal overleg. De Spil in Bleskensgraaf 19 september 2013

Herstraatvoorwaarden Regionaal overleg. De Spil in Bleskensgraaf 19 september 2013 Herstraatvoorwaarden Regionaal overleg De Spil in Bleskensgraaf 19 september 2013 Opening Tarievenvergelijking AVH en KPN Juridische status van de overeenkomst Meldpakket MOOR en toelichting Molenwaard

Nadere informatie

om goed te keuren dat 49 in het verzoek genoemde toegelaten instellingen, te weten

om goed te keuren dat 49 in het verzoek genoemde toegelaten instellingen, te weten Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties DG Bestuur en Wonen Datum 25 augustus 2016 Kenmerk 2016-0000454100 Ik heb op 30 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

De schaal van de woningcorporaties in overeenstemming brengen met de schaal van de regionale woningmarkt.

De schaal van de woningcorporaties in overeenstemming brengen met de schaal van de regionale woningmarkt. COLLEGEVOORSTEL Onderwerp Besluit tot aanwijzing gebied regio s Haaglanden, Midden-Holland en Rotterdam als kernwerkgebied voor de woningcorporaties Te besluiten om 1. Kennis te nemen van de voorlopige

Nadere informatie

ZZTID. provincie H~~~~~~ Begeleidend schrijven O W 26 APRIL Gemeente Molenwaard. De raden van de in Zuid-Holland gelegen gemeenten

ZZTID. provincie H~~~~~~ Begeleidend schrijven O W 26 APRIL Gemeente Molenwaard. De raden van de in Zuid-Holland gelegen gemeenten 26 APRIL 2016 provincie H~~~~~~ ZZTID De raden van de in Zuid-Holland gelegen gemeenten Gemeente Molenwaard O W Begeleidend schrijven Directie Leefomgeving en Bestuur (DLB) Contact S.K. Ramadhin sk.ramadhin(c~pzh.nl

Nadere informatie

. 2.550^ BasUssïng: _

. 2.550^ BasUssïng: _ Gemeente in Bergen op Zoom RMDSVEROAOeRtó. 2.550^ BasUssïng: _ Datum raadsvergadering Nummer Onderwerp : 25 september 2003 : SMD/03/29 : Spreidingsplannen REC 4 West-Brabant/Zeeland en REC 4 Rijndrecht

Nadere informatie

Inventarisatie sectorprojecten arbeidsmarktregio s Zuid-Holland

Inventarisatie sectorprojecten arbeidsmarktregio s Zuid-Holland Inventarisatie sectorprojecten arbeidsmarktregio s Project Screening & Matching Vergunninghouders / Anton Revenboer regio-coördinator 31 augustus 2017 Divosa voert sinds 14 juli 2016 het project Screening

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Notitie 2012-04 > Verhuringen 2007-2012 > via Woonnet Rijnmond

Notitie 2012-04 > Verhuringen 2007-2012 > via Woonnet Rijnmond Notitie -04 > Verhuringen - > via Woonnet Rijnmond Datum 4 juli 2013 Voor Maaskoepel Door Explica Explica > Beukelsdijk 106a > 3022 DK Rotterdam www.explica.nl > e. info@explica.nl > t. 010 2236820 01

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer.

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer. REFERENTIELIJST GEMEENTEN Almere Teamleider Bestuurssecretariaat Alkmaar Procesbegeleider Agendakamer Teamleider Amersfoort Amsterdam Amsterdam Dienst ICT Directie- bestuurssecretaresse Amsterdam Dienst

Nadere informatie

TBC-JAARCIJFERS GGD HOLLANDS MIDDEN GGD ROTTERDAM-RIJNMOND & GGD ZUID-HOLLAND ZUID

TBC-JAARCIJFERS GGD HOLLANDS MIDDEN GGD ROTTERDAM-RIJNMOND & GGD ZUID-HOLLAND ZUID 2013 TBC-JAARCIJFERS HOLLANDS MIDDEN ROTTERDAM-RIJNMOND & ZUID-HOLLAND ZUID Samenstelling: Dr. N.A.H. van Hest, tuberculose-arts/epidemioloog Team Tuberculosebestrijding Afdeling Infectieziektebestrijding

Nadere informatie

Zuid-Holland krijgt R-net

Zuid-Holland krijgt R-net Zuid-Holland krijgt R-net Betrouwbaar Samenhang Herkenbaar Aantrekkelijk Moeiteloos In de Randstad komt een betere bereikbaarheid en een betere doorstroming van het verkeer. Eén van de maatregelen is R-net:

Nadere informatie

Inleiding. Kantorenvoorraad in Holland Rijnland. Belangrijkste ontwikkelingen. Colofon

Inleiding. Kantorenvoorraad in Holland Rijnland. Belangrijkste ontwikkelingen. Colofon Feitenblad 217 Inleiding Sinds een aantal jaar verschijnt de Kantorenmonitor Holland Rijnland. In dit feitenblad 217 laten we de ontwikkeling zien in de afgelopen jaren. Door kleine correcties zijn er

Nadere informatie

Brandweer en brandpreventie in Hollands Midden

Brandweer en brandpreventie in Hollands Midden Brandweer en brandpreventie in Hollands Midden Integrale Veiligheidsmonitor Hollands Midden 2011 Themarapport Brandweer April 2012 Brandweer en brandpreventie in Hollands Midden Integrale Veiligheidsmonitor

Nadere informatie

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen?

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen? Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen? In dit gebied? Bodegraven Waddinxveen Reeuwijk Gouda Zuidplas Vlist Schoonhoven Ouderkerk Krimpen a/d IJssel Nederlek Bergambacht Molenwaard Zederik Leerdam Hendrik- Ido-Ambacht

Nadere informatie

Havenmonitor De economische betekenis van Nederlandse zeehavens. Mei Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Havenmonitor De economische betekenis van Nederlandse zeehavens. Mei Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Havenmonitor 2010 De economische betekenis van Nederlandse zeehavens Mei-2012 Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Opgesteld door: Erasmus Universiteit Rotterdam (RHV) Onderzoekers Michiel

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer 5083 / 13 Betreft

Nadere informatie

Kantorenmonitor Holland Rijnland

Kantorenmonitor Holland Rijnland Kantorenmonitor Holland Rijnland Inhoud Voorwoord 4 Inleiding 4 Kantorenvoorraad in Holland Rijnland 7 Bestaande kantorenvoorraad 7 Kantoren 8 Kantorenstand 9 Ontwikkelingen in 21, 211 en 212 12 Kantorenvoorraad

Nadere informatie

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Overzicht wijzigingen CAFAS database t/m Q1 2016

Overzicht wijzigingen CAFAS database t/m Q1 2016 Ablasserdam Dordrecht (+ Spijkenisse) A0 Centercom 01.05.2013 9/01.07.2013 Bergen op zoom Roosendaal+Breda A0 Centercom 01.07.2013 10/01.10.2013 Bloemendaal Haarlem+Haarlemmermeer A0 Centercom 01.10.2011

Nadere informatie

Schoolconcentratie in het voortgezet onderwijs, een verkenning van ontwikkelingen in Rijnmond 1986-2010

Schoolconcentratie in het voortgezet onderwijs, een verkenning van ontwikkelingen in Rijnmond 1986-2010 Schoolconcentratie in het voortgezet onderwijs, een verkenning van ontwikkelingen in Rijnmond 1986-2010 Dr. Enne de Boer TU Delft, Faculteit CiTG, Afdeling Transport en Planning e.deboer@tudelft.nl Dirk-Jan

Nadere informatie

Kantorenvoorraad in Holland Rijnland

Kantorenvoorraad in Holland Rijnland Feitenblad Kantoren 5 Holland Rijnland Inleiding Sinds vijf jaar verschijnt de Kantorenmonitor Holland Rijnland. In dit feitenblad 215 laten we de ontwikkeling zien in de afgelopen jaren. Door kleine correcties

Nadere informatie

Risicobeleving in Hollands Midden

Risicobeleving in Hollands Midden Risicobeleving in Hollands Midden Integrale Veiligheidsmonitor Hollands Midden 2011 Themarapport Risicobeleving Juni 2012 Risicobeleving in Hollands Midden Integrale Veiligheidsmonitor Hollands Midden

Nadere informatie

Feitenkaart Inkomensgegevens Rotterdam en regio 2006

Feitenkaart Inkomensgegevens Rotterdam en regio 2006 Feitenkaart Inkomensgegevens Rotterdam en regio 2006 Begin 2009 zijn de inkomensgegevens op gemeentelijk, deelgemeentelijk en buurtniveau uit het Regionaal Inkomens Onderzoek 2006 van het CBS beschikbaar

Nadere informatie

Maandinformatie Arbeidsmarkt Zuidwest-Nederland

Maandinformatie Arbeidsmarkt Zuidwest-Nederland Maandinformatie Arbeidsmarkt Zuidwest-Nederland Per 1 november 2009 Uitgave Rijnmond (Rotterdam e.o.) Dit is een maandelijkse uitgave met de recente arbeidsmarktgegevens uit Zuidwest- Nederland. Nadere

Nadere informatie

Gebiedsindeling Elektriciteit

Gebiedsindeling Elektriciteit Gebiedsindeling Elektriciteit Gebiedsindeling als bedoeld in artikel 1, lid 1, sub d van de Elektriciteitswet 1998 Disclaimer: Deze bundel bevat de doorlopende tekst van de voorwaarden als bedoeld in artikel

Nadere informatie

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Holland Rijnland

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Holland Rijnland Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Holland Rijnland Tabel 1: Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar Nov 2017 % aantal % aantal % Nederland 336.902 3,8% -6.194-1,8%

Nadere informatie

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Holland Rijnland

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Holland Rijnland Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Holland Rijnland Tabel 1: Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar Sep 2017 % aantal % aantal % Nederland 350.810 3,9% -11.322-3,1%

Nadere informatie

INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM

INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM G.H. van der Wilt en W.H.M. van der Zanden Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) maart 2006 In opdracht van Stadsregio Rotterdam en Ontwikkelingsbedrijf

Nadere informatie

Jaarverslag Steunpunt Huiselijk Geweld Hollands Midden in 2014

Jaarverslag Steunpunt Huiselijk Geweld Hollands Midden in 2014 Jaarverslag Steunpunt Huiselijk Geweld Hollands Midden in 2014 Het Steunpunt Huiselijk Geweld Hollands Midden richt zich voor het realiseren van een integrale aanpak op de samenwerkingspartners in de zorg,

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer 3833 / 15 Betreft

Nadere informatie

winkelruimte zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

winkelruimte zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Herkomsttabellen Utrecht Randstad Koopstromenonderzoek 2011

Herkomsttabellen Utrecht Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Herkomsttabellen Utrecht Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Gemeenten en aankooplocaties, dagelijkse & niet-dagelijkse sector Colofon Opdrachtgever Provincie Zuid-Holland Provincie Noord-Holland Provincie

Nadere informatie

Factsheet. Zuid-Holland

Factsheet. Zuid-Holland Noordwijk Hillegom Factsheet Noordwijkerhout Lisse Teylingen Nieuwkoop 's-gravenhage Leidschendam- Voorburg Zoetermeer Bodegraven-Reeuwijk Westland Rijswijk Delft Pijnacker- Nootdorp Lansingerland Waddinxveen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Holland Rijnland, november 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Holland Rijnland, november 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Holland Rijnland, november 2017 Groei webwinkels zorgt voor nieuwe banen Ook in november daalt het aantal lopende WW-uitkeringen in Holland Rijnland. Steeds meer mensen doen online

Nadere informatie

DCMR milieudienst Rijnmond

DCMR milieudienst Rijnmond milieudienst Parallelweg 1 Airmazing Postbus 843 Raadhuishof 5 3100 AV Schiedam 2761 AM ZEVENHUIZEN ^ 010-246 80 00 F 010-246 82 83 W wwwdcmr nl E coen.boog8rd@dcmr,nl BESLUIT van gedeputeerde staten van

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 5 e editie. Opzet en inhoud. Deze factsheet is de vijfde editie van de

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 5 e editie. Opzet en inhoud. Deze factsheet is de vijfde editie van de 5 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud Deze factsheet is de vijfde editie van de Economische Monitor Voorne-Putten en presenteert recente economische ontwikkelingen van Voorne-Putten

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Gorinchem Samenvatting Aantal banen neemt in beperkte mate toe, echter niet in collectieve sector In de krimpregio Gorinchem neemt het aantal banen van

Nadere informatie

NOTITIE AANPASSING GR SVHW

NOTITIE AANPASSING GR SVHW A.B. 15/14 NOTITIE AANPASSING GR SVHW Er bestaat een aantal concrete aanleidingen om de GR aan te passen. Alvorens in te gaan op de afzonderlijke wijzigingen, worden deze hierna toegelicht. 1. Wijziging

Nadere informatie

Huisvesting asielzoekers met verblijfsvergunning Asielbeleid Rijksoverheid.nl pagina 1 van 5

Huisvesting asielzoekers met verblijfsvergunning Asielbeleid Rijksoverheid.nl pagina 1 van 5 Huisvesting asielzoekers met verblijfsvergunning Asielbeleid Rijksoverheid.nl pagina 1 van 5 Rijksoverheid Home Alle onderwerpen Asielbeleid As i e I b e I e i d [/onden«erpen/asielbeleid] Huisvesting

Nadere informatie

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl)

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl) Indicator 13 februari 2013 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In 2012 woonden er in Nederland

Nadere informatie

GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM DE ZILK HILLEGOM NIEUW-VENNEP LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE ROELOFARENDSVEEN KOUDEKERK A/D RIJN

GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM DE ZILK HILLEGOM NIEUW-VENNEP LEIDERDORP HOOGMADE WOUBRUGGE ROELOFARENDSVEEN KOUDEKERK A/D RIJN Lijnfolder 2013 LEIDEN, ZOETERMEER, DEN HAAG GELDIG VANAF 9 DECEMBER 2012 HAARLEM SCHIPHOL DE ZILK HILLEGOM NOORDWIJKERHOUT LISSE NIEUW-VENNEP KATWIJK WASSENAAR NOORDWIJK RIJNSBURG OEGSTGEEST VOORSCHOTEN

Nadere informatie

INWONERS KWETSBARE BURGERS IN EEN GEMEENTE MET...

INWONERS KWETSBARE BURGERS IN EEN GEMEENTE MET... KWETSBARE BURGERS IN EEN GEMEENTE MET... 100.000 INWONERS Dee l2 MEE Zuid-Holland Noord biedt ondersteuning bij leven met een beperking in de gemeenten: Alphen aan den Rijn - Delft - Den Haag ('s-gravenhage)

Nadere informatie

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer.

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer. REFERENTIELIJST GEMEENTEN Almere Teamleider Bestuurssecretariaat Alkmaar Procesbegeleider Agendakamer Teamleider Managementassistente Amersfoort Amsterdam Amsterdam Dienst ICT Directie- bestuurssecretaresse

Nadere informatie

Werkgelegenheidsrapportage Haarlemmermeer Inleiding

Werkgelegenheidsrapportage Haarlemmermeer Inleiding Inleiding De werkgelegenheid in Haarlemmermeer is in 2014 vrijwel gelijk gebleven. Het aantal werkzame personen nam af met 238; een daling van 0,2%. Het totaal komt hiermee op 117.550 full-time arbeidsplaatsen.

Nadere informatie

Feiten over Zoetermeer IN VERGELIJKING MET ANDERE STEDEN

Feiten over Zoetermeer IN VERGELIJKING MET ANDERE STEDEN Feiten over Zoetermeer IN VERGELIJKING MET ANDERE STEDEN voorwoord 3 INWoNERS 4 BEvoLKINGSDICHtHEID 6 HUISHoUDENSGRoottE 8 HUISHoUDENS 10 WoNINGEN 12 SoCIALE HUURWoNINGEN 14 GEMIDDELDE WoNINGWAARDE 16

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING OPSTALVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.368 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

SOCIAL RETURN ROTTERDAM

SOCIAL RETURN ROTTERDAM Investeren in mens en stad SOCIAL RETURN ROTTERDAM Presentatie Social Return 2013 Inkoop Volume De gemeente Rotterdam heeft een inkoop Volume van ± 800 miljoen. Het inkoopproces Strategieontwikkeling Specificeren

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Holland Rijnland, juli 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Holland Rijnland, juli 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Holland Rijnland, juli 2016 Minder nieuwe WW-uitkeringen in Holland Rijnland UWV verstrekt in de eerste 7 en van 2016 in Holland Rijnland ruim 7.400 WW-uitkeringen. Dat zijn zo

Nadere informatie

OMGEVINGSDIENST ZUID-HOLLAND ZUID

OMGEVINGSDIENST ZUID-HOLLAND ZUID www.ozhz.nl De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid draagt bij aan een veilige, gezonde, duurzame en leefbare regio OZHZ is de organisatie die voor en namens de zeventien gemeenten en de provincie Zuid-Holland

Nadere informatie

Cultuureducatie met Kwaliteit in het primair onderwijs

Cultuureducatie met Kwaliteit in het primair onderwijs Cultuureducatie met Kwaliteit in het primair onderwijs Bestuurlijk kader 1. Inleiding Het programma Cultuureducatie met Kwaliteit heeft tot doel de kwaliteit van cultuureducatie in het primair onderwijs

Nadere informatie