Bouwvakkers adem en te veel kwarts in

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bouwvakkers adem en te veel kwarts in"

Transcriptie

1 Bouwvakkers adem en te veel kwarts in In opdracht van Arbouw is onderzocht of er bij werknemers in de bouw die aan hoge concentraties kwartsstof zijn blootgesteld, sprake is van vroege aanwijzingen voor silicose en zo ja, hoe groot dat risico is. Ook is nagegaan of vroege aanwijzingen zijn te associeren met klachten en een verminderde longfunctie, en bij welke blootstellingsconcentraties gezondheidseffecten optreden. Verder zijn de karakteristieken van kwartsstof nader onderzocht en is het effect van beheersmaatregelen bestudeerd. In grote lijnen bestaat deze studie uit blootstellingsen gezondheidskundig onderzoek. Om het voorkomen van silicose te bevestigen en gedetailleerder te bestuderen, is het gezondheidskundig onderzoek na 4,5 jaar herhaald bij een deelpopulatie. Drie deskundigen hebben blootstellingsschattingen ( expert judgment ) uitgevoerd. Daarnaast zijn kwartsstofmetingen gedaan. Bij 34 werknemers (n = 67) zijn herhaalde metingen uitgevoerd gedurende een gehele werkdag over een periode van zes tot acht uur. Voor een gedetailleerde beschrijving van het stof dat vrijkomt tijdens verschillende bouwwerkzaamheden, zijn de morfologie, aantallen deeltjes, verdeling van de deeltjesgrootte en de samenstelling van het stof bepaald in zes respirabele stofmonsters met een scanning elektronenmicroscoop (SEM) en een transmissieelektronenmicroscoop (TEM). Vorming van hydroxyl radicalen en oplosbare transitiemetalen is gemeten in twee monsters. In 1998 is bij werknemers in de bouw en de natuursteenbranche een gezondheidskundig onderzoek uitgevoerd. Dit bestond uit het maken van een rontgenfoto van de longen, het afnemen van de longfunctie en een vragenlijst. Er zijn alleen werknemers uitgenodigd met een verwachte hoge blootstelling aan kwartshoudend stof, dus werknemers die steenachtige materialen slijpen, frezen, slopen, boren, polijsten en zagen. In totaal zijn personen uitgenodigd. Drie specialisten (B-readers) in de Verenigde Staten hebben de longfoto s beoordeeld op vroege aanwijzingen voor silicose en de gradatie daarvan. Om het arbeidsverleden, het voorkomen van respiratoire aandoeningen plus symptomen, en de rookgewoonten van de werknemers in kaart te brengen zijn vragenlijsten gebruikt. Daarnaast is de spirometrische longfunctie bepaald. In 2002 is bij 96 deelnemers met verschillende gradaties van pneumoconiose een herhalingsonderzoek uitgevoerd. Hierbij zijn ook High Resolution Computed Tomography (HRCT) scans gemaakt.

2 Het longfunctieonderzoek is aangevuld met de bepaling van statische longfunctieparameters en de diffusiecapaciteit. De HRCT-scans zijn door drie geoefende lezers in Duitsland beoordeeld, de rontgenfoto s door twee B-readers. Om mogelijke relaties tussen blootstelling en gezondheidseffecten vast te stellen, zijn de resultaten van de gezondheidskundige onderzoeken gerelateerd aan de berekende cumulatieve kwartsstofblootstelling. FIGUUR 1 TABEL 1. BLOOTSTELLING AAN RESPIRABEL STOF (MG/M3), RESPIRABEL KWARTS (MG/M3) EN PERCENTAGE KWARTS PER BEROEPSGROEP Meer dan de helft van de metingen komt uit boven de Nederlandse MAC-waarde voor kwarts (0,075 mg/m 3 gedurende acht uur blootstelling). De gemiddelde blootstelling is 0,40 mg/m 3, varierend van 0,0016 tot 4,7 mg/m 3 (zie tabel 1). Er is geen sprake van uniforme groepen: de blootstelling aan kwarts is vooral bepaald door het bewerkte materiaal. Gedetailleerde karakterisering van stofmonsters toont grote verschillen aan in de samenstelling van het stof tussen de monsters van verschillende werkplekken. Ook bleek oplosbaar aluminium aanwezig, een stof die de potentie heeft de toxiciteit van kwarts te verlagen. Het onderzoek in 1998 (baselineonderzoek) toonde aan dat op 10,2 procent van rontgenfoto s vroege aanwijzingen voor pneumoconiose te zien zijn (categorie 1/0 en groter). Categorie 1/1 en groter is op 2,9 procent van de foto s waargenomen. De onderzochte personen waren gemiddeld 42 jaar en hadden gemiddeld negentien jaar in de bouw gewerkt. Op de meeste longfoto s zijn schaduwvlekken van onregelmatige vorm te zien. Bij zuivere silicose worden meestal vooral ronde knobbeltjes aangetroffen. De gevonden afwijkingen zijn geclassificeerd als gemengd stof pneumoconiose. Vroege aanwijzingen van silicose, gekenmerkt door kleine ronde schaduwvlekken, bleken relatief weinig voor te komen (0,8 procent). Pneumoconiose (categorie 1/1 of groter) is geassocieerd met cumulatieve kwartsstofblootstelling (zie figuur 1).

3 Bij werknemers met pneumoconiose (profusiecategorie 1/1 of groter) zijn een groepsgemiddelde verlaging van het geforceerde expiratoire volume in een seconde (FEV1) en een geforceerd vitale capaciteit (FVC) van respectievelijk 270 ml/s en 180 ml aangetoond. De gemiddelde longfunctie is daarmee iets lager dan die van een Nederlandse referentiepopulatie. Er is geen verband gevonden tussen de longfunctie en de cumulatieve blootstelling of de duur ervan. De onderzochte populatie heeft gemiddeld wel meer luchtwegklachten dan andere beroepsgroepen. In het vervolgonderzoek bij 96 personen zijn op de HRCT-scans van dertien personen (16 procent) en op longfoto s van elf personen (12 procent) vroege aanwijzingen te zien voor nodulaire silicose. Op de HRCT-scans van 29 individuen (37 procent) zijn pleurale afwijkingen waarneembaar. Deze afwijkingen zijn duidelijk geassocieerd met cumulatieve kwartsstofblootstelling. De resultaten van het vervolgonderzoek geven zodoende sterke aanwijzingen dat in het eerste onderzoek de kans op chronische silicose flink is onderschat. Emfyseem, dat vooral in verband wordt gebracht met roken, is waargenomen op HRCT-scans van 37 procent van de werknemers. Onregelmatige schaduwvlekken op deze scans zijn niet geassocieerd met cumulatieve kwartsstofblootstelling of roken, maar wel met obstructieve en restrictieve longfunctiepatronen. Uit onderzoek blijkt echter dat emfyseem ook door blootstelling aan kwartsstof kan worden veroorzaakt. Een verlaagde longfunctie bij de werknemers die aan kwartsstof zijn blootgesteld, zou eerder een gevolg kunnen zijn van emfyseem dan van fibrose in de longen. Bij het vertalen van de resultaten van het vervolgonderzoek naar de totale oorspronkelijk uitgenodigde populatie van 4173 personen is grofweg een prevalentie van 10 procent berekend voor vroege aanwijzingen van chronische silicose. Veel hoger dus dan de 0,8 procent die in het dwarsdoorsnedeonderzoek uit 1998 is berekend. Risicoanalyse gebaseerd op blootstellinggegevens suggereert dat zowel het risico van silicose als het risico van longkanker verhoogd is als werknemers gedurende hun hele werkzame leven zijn blootgesteld aan 0,1 mg/m 3 of meer respirabel kwartsstof. Deze risicoschatting moet echter nog worden bevestigd. De resultaten moeten met voorzichtigheid worden geinterpreteerd door het zeer beperkte aantal metingen dat is verricht. Ook kunnen de door deskundigen uitgevoerde blootstellingschattingen meetfouten bevatten. Bovendien nam slechts 32 procent van de oorspronkelijk uitgenodigden deel aan het baselineonderzoek. Selectie kan de onderzoeksresultaten dan ook hebben beinvloed. Ook waren de rontgenfoto s uit het eerste onderzoek moeilijk te beoordelen, hetgeen tot misclassificatie kan hebben geleid. De beoordeling van longfoto s en HRCTscans in het vervolgonderzoek leidde echter wel tot overeenkomstige resultaten. Silicose is een ongeneeslijke longaandoening die volledig te voorkomen is door het

4 elimineren van kwartsstofblootstelling. Het voorkomen van aan kwartsstof gerelateerde longaandoeningen verdient veel meer aandacht van alle verantwoordelijke partijen, zoals werkgevers, werknemers, overheid en experts als arbeidshygienisten en bedrijfsartsen. Het realiseren van beheersstrategieen in de bouw is immers niet eenvoudig. De wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beveelt aan om de blootstelling in eerste instantie te beheersen aan de bron en daarnaast toezicht te houden op de werkomgeving. Ze beschouwt diagnose en gezondheidsbewaking als essentiele elementen van elk programma gericht op het voorkomen van silicose. Zijn vroege aanwijzingen voor silicose gediagnosticeerd, dan is het zaak verdere blootstelling te voorkomen en de progressie van de aandoening tegen te gaan. Omdat er onvoldoende bekend is over het effect van diverse beheersmaatregelen op de blootstelling tijdens een acht uur durende werkdag, is ook niet duidelijk hoe doeltreffend de huidige aanpak is. Voor een goede brongerichte aanpak moeten in elk geval voldoende technische middelen beschikbaar zijn. De evaluatie van beheersmaatregelen toont aan dat de effectiviteit van ventilatie en het natmaken van het bouwmateriaal zeer hoog kan zijn. Toch is het verlagen van de blootstelling tot onder de MACwaarde gedurende een volledige werkdag moeilijk bereikbaar. Het gebruik van alleen adembescherming is daarvoor ook niet altijd voldoende. Gezien de resultaten van dit onderzoek is een gecombineerde aanpak vooralsnog het best: stofafzuiging of het natmaken van te bewerken materialen en het gebruik van adembescherming. Arbeidshygienisten, maar ook de Arbeidsinspectie, hebben een belangrijke taak in het toezicht op de werkomgeving. Arbeidshygienisten dienen ervoor te zorgen dat alle beschikbare middelen op de juiste wijze worden toegepast. Ook is het noodzakelijk het bewustzijn van werknemer te verhogen. De praktijk leert echter dat bouwbedrijven weinig advisering krijgen vanuit arbodiensten omdat zij veelal onder het midden- en kleinbedrijf vallen. Het is een grote uitdaging om werknemers in de bouw te beschermen tegen te hoge kwartsstofblootstellingen. Het risico van blootstellingsniveaus boven de MAC-waarde is immers groot en bovendien zijn er grote aantallen werknemers met vroege aanwijzingen voor silicose. In dat licht zou de effectiviteit van beheersmaatregelen, zoals afgesproken in het convenant tussen werkgevers en werknemers en beschreven in beleidsregels van de overheid, opnieuw geevalueerd moeten worden. Een kwantitatieve en wetenschappelijk degelijke evaluatie van de effectiviteit van beheersmaatregelen is dringend noodzakelijk.

5 SAMENVATTING In opdracht van Arbouw heeft Evelyn Tjoe Nij onderzocht of werknemers in de bouw die aan hoge concentraties kwartsstof zijn blootgesteld, vroege aanwijzingen hebben voor silicose en zo ja, hoe groot dat risico is. Nagegaan is of die vroege aanwijzingen zijn te associeren met klachten en een verminderde longfunctie, en bij welke blootstellingsconcentraties gezondheidseffecten optreden. De studie omvat blootstellings- en gezondheidskundig onderzoek. Ook zijn blootstellingsschattingen en kwartsstofmetingen gedaan. Meer dan de helft van de metingen lag boven de MAC-waarde voor kwarts. De blootstelling varieerde van 0,0016 tot 4,7 mg/m 3. Risicoanalyse suggereert dat de risico s van silicose en longkanker verhoogd zijn als werknemers tijdens hun gehele werkzame leven worden blootgesteld aan 0,1 mg/m 3 of meer respirabel kwartsstof. Geadviseerd wordt om tijdens werkzaamheden waarbij kwartsstof vrijkomt, niet alleen stof af te zuigen of de te bewerken materialen nat te maken, maar ook adembescherming te gebruiken.

Kwartsstof in de bouwnijverheid: blootstelling, preventie, begeleiding. Brussel, 26 januari 2010. Ton Spee, Arbouw, Harderwijk

Kwartsstof in de bouwnijverheid: blootstelling, preventie, begeleiding. Brussel, 26 januari 2010. Ton Spee, Arbouw, Harderwijk Kwartsstof in de bouwnijverheid Kwartsstof in de bouwnijverheid: blootstelling, preventie, begeleiding Brussel, 26 januari 2010 Ton Spee, Arbouw, Harderwijk Klachten over stof Risico (blootstellingsonderzoek)

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Kwartstofproblematiek in de bouwnijverheid het probleem en de aanpak 04/02/2014

Inhoudsopgave. Kwartstofproblematiek in de bouwnijverheid het probleem en de aanpak 04/02/2014 Kwartstofproblematiek in de bouwnijverheid het probleem en de aanpak Dr. Ir. Consultant arbeidshygiëne en epidemiologie Datum: 04 Februari 2014 1. Overzicht van de huidige wet en regelgeving 2. Gezondheidseffecten

Nadere informatie

Kwartstof in de lucht (mg/m2) Tot ca. 15 (= 200 x teveel!)

Kwartstof in de lucht (mg/m2) Tot ca. 15 (= 200 x teveel!) Stof in de bouw Iedereen die in de bouw werkt komt in aanraking met stof. Op iedere bouwplaats is stof aanwezig, want het komt vrij bij allerlei bewerkingen. Van iedere twee bouwvakkers heeft er een last

Nadere informatie

Ervaringen met bescherming tegen kwartsstof in Nederland

Ervaringen met bescherming tegen kwartsstof in Nederland Ervaringen met bescherming tegen kwartsstof in Nederland Seminarie NAVB CNAC Brussel 8-11-2011 Jan Warning, Arbouw Inhoud 1. Arbouw 2. Kwartsstof in de bouw in Nederland 3. Gezondheidkundige begeleiding

Nadere informatie

Op de bres voor arbeidshygiëne!

Op de bres voor arbeidshygiëne! Op de bres voor arbeidshygiëne! NVvA 19 maart 2015 Workshop J Op de bres voor arbeidshygiëne! NVvA 19 maart 2015 Workshop J Drie kwarts - maat Deel 1 Deel 2 Deel 3 Gezondheidsbewaking Jos Rooijackers,

Nadere informatie

LUISTER NAAR. DE RISICO S van PRAKTISCHE OPLOSSINGEN. Een initiatief van:

LUISTER NAAR. DE RISICO S van PRAKTISCHE OPLOSSINGEN. Een initiatief van: LUISTER NAAR JE LONGEN DE RISICO S van werken met FIJNSTOF en KWARTSSTOF PRAKTISCHE OPLOSSINGEN Een initiatief van: Wat is kwartsstof Siliciumdioxide, of kwarts, bestaat uit de chemische elementen silicium

Nadere informatie

Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever

Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever Kwartsstof te lijf Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever Kwartsstof te lijf! Bijna iedereen in de bouw heeft te maken met stof. Bij bouwwerkzaamheden komt nu eenmaal

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad gezondheidskundige

Nadere informatie

Veilig werken met schadelijke chemische producten. Kwartsstof: stofvrij werken. 5 september 2015, Dag van de Preventiemedewerker

Veilig werken met schadelijke chemische producten. Kwartsstof: stofvrij werken. 5 september 2015, Dag van de Preventiemedewerker Kwartsstof: stofvrij werken Veilig werken met schadelijke chemische producten 5 september 2015, Dag van de Preventiemedewerker Evelyn Tjoe Nij, arbeidshygiënist 1 Onderwerpen kwartsstof stofvrij werken

Nadere informatie

DE ARBOCATALOGUS. Veilig en gezond werken in de installatie en isolatiebranches

DE ARBOCATALOGUS. Veilig en gezond werken in de installatie en isolatiebranches DE ARBOCATALOGUS Veilig en gezond werken in de installatie en isolatiebranches Introductie Martijn van Amelsfort Arbeidshygiënist en Hoger Veiligheidskundige Inhoudsdeskundige werknemersvertegenwoordiging

Nadere informatie

Doe de kwartsstof test! Hoe stoffig ben jij? Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Informatie voor de werknemer

Doe de kwartsstof test! Hoe stoffig ben jij? Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Informatie voor de werknemer Kwartsstof te lijf Doe de kwartsstof test! Hoe stoffig ben jij? Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Informatie voor de werknemer Kwartsstof te lijf! Bijna iedereen in de bouw heeft

Nadere informatie

Projectrapportage Kwarts in de bouw 2007

Projectrapportage Kwarts in de bouw 2007 Projectrapportage Kwarts in de bouw 2007 Projectrapportage Kwarts in de bouw 2007 Blootstelling aan kwartsstof bij een aantal vaak voorkomende werkzaamheden Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Projectopzet en

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (Commissie GBBS; één van de vaste commissies

Nadere informatie

Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever

Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever Kwartsstof te lijf Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever Kwartsstof te lijf! Bijna iedereen in de bouw heeft te maken met stof. Bij bouwwerkzaamheden komt nu eenmaal

Nadere informatie

STOFVRIJ WERKEN LOST HET VOOR U OP! 1 2 3 EVEN...BIJ GERRITSE HALEN

STOFVRIJ WERKEN LOST HET VOOR U OP! 1 2 3 EVEN...BIJ GERRITSE HALEN STOFVRIJ WERKEN LOST HET VOOR U OP! 1 2 3 EVEN...BIJ GERRITSE HALEN WWW.GERRITSE.NL 2 Inhoud Inleiding Stofvrij werken en de overheid Wat is kwartsstof? Wat is houtstof? Werk gezond, werk stofvrij Kies

Nadere informatie

Kwartsstof in de bouwnijverheid. Ontwikkeling en uitvoering van interventie-onderzoek

Kwartsstof in de bouwnijverheid. Ontwikkeling en uitvoering van interventie-onderzoek Kwartsstof in de bouwnijverheid Ontwikkeling en uitvoering van interventie-onderzoek 2 Inhoud van de presentatie Introductie Inhoud interventiestudie Beschrijving baselinemeting Methode Resultaten Voorlopige

Nadere informatie

Effect beheersmaatregelen bij zagen dakpannen

Effect beheersmaatregelen bij zagen dakpannen Effect beheersmaatregelen bij zagen dakpannen NVvA-symposium 27 maart 2012 Con Boeckhout Tauw bv Geen vuiltje aan de lucht? 27 maart 2012 Zagen dakpannen 2 Of toch wel? PAGO 2009 Klachten over stof 66,0%

Nadere informatie

Kristallijn respirabel kwartsstof in de bouw

Kristallijn respirabel kwartsstof in de bouw Kristallijn respirabel kwartsstof in de bouw Unica Installatietechniek B.V. Columbusstraat 8 7225 VR EMMEN Tel. 0591-571111 Fax 0591-571110 Inleiding: Kristallijn respirabel kwartsstof. Heb ik daar iets

Nadere informatie

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel drs. Suzanne Spaan ir. Inge Wouters dr. ir. Dick Heederik Institute for Risk Assessment Sciences

Nadere informatie

Tussentoets Long (TT-2) Hart en Long 8WA03. Woensdag 3 april 2013 8.45-10.30

Tussentoets Long (TT-2) Hart en Long 8WA03. Woensdag 3 april 2013 8.45-10.30 Tussentoets Long (TT-2) Hart en Long 8WA03 Woensdag 3 april 2013 8.45-10.30 Faculteit Biomedische Technologie BSc opleiding Medische Wetenschappen en Technologie Verantwoordelijk docent: C. Bouten Coördinator

Nadere informatie

ToolboxKwartsstof. voor gezond en veilig werken

ToolboxKwartsstof. voor gezond en veilig werken ToolboxKwartsstof Inhoud toolbox Kwartsstof Wat is stof? Wat gebeurt er als je teveel stof inademt? Wat is teveel? Wat kun je hiertegen doen? 2 Wat is stof? Alle deeltjes die in de lucht rondzweven Stof

Nadere informatie

Basisinspectiemodule. Kwartsstof

Basisinspectiemodule. Kwartsstof Basisinspectiemodule Kwartsstof 1 Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie SZW. Verder is de in deze

Nadere informatie

Basisinspectiemodule Kwartsstof

Basisinspectiemodule Kwartsstof Basisinspectiemodule Kwartsstof Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie SZW. Verder is de in deze

Nadere informatie

VERVOLG WERKEN MET KWARTSSTOF ARBOCATALOGUS MAATREGELEN OM BLOOTSTELLING

VERVOLG WERKEN MET KWARTSSTOF ARBOCATALOGUS MAATREGELEN OM BLOOTSTELLING MAATREGELEN OM BLOOTSTELLING AAN KWARTSSTOF TE VOORKOMEN OF TE BEPERKEN Allereerst moet bekeken worden of ander materiaal of een andere werkmethode mogelijk is. Als dat niet kan is het belangrijk om zoveel

Nadere informatie

Silicablootstelling en Longkanker Nederland. De NederLandse Cohort Studie

Silicablootstelling en Longkanker Nederland. De NederLandse Cohort Studie Silicablootstelling en Longkanker Nederland De NederLandse Cohort Studie Achtergrond Incidentie kanker totaal: 34.000 per jaar (mannen) Schatting voor NL (FNV-rapport): werkgerelateerde kanker mortaliteit

Nadere informatie

VERSLAG BEVINDINGEN WERKBEZOEK AAN Natuursteen aanrechtfabriek op 21 augustus 2013

VERSLAG BEVINDINGEN WERKBEZOEK AAN Natuursteen aanrechtfabriek op 21 augustus 2013 VERSLAG BEVINDINGEN WERKBEZOEK AAN Natuursteen aanrechtfabriek op 21 augustus 2013 Bedrijf XXX Bij XXX worden luxe keukenbladen gemaakt van natuursteen en steen achtige materialen. In de ene vestiging

Nadere informatie

Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Voor werknemers Werk veilig. Kwartsstof te lijf! Doe de kwartsstof test.

Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Voor werknemers Werk veilig. Kwartsstof te lijf! Doe de kwartsstof test. Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Voor werknemers Werk veilig. Kwartsstof te lijf! Doe de kwartsstof test. Kwartsstof te lijf! BIJNA IEDEREEN IN DE BOUW HEEFT TE MAKEN MET STOF. BIJ

Nadere informatie

More than lung cancer: automated analysis of low-dose screening CT scans

More than lung cancer: automated analysis of low-dose screening CT scans Onno Mets More than lung cancer: automated analysis of low-dose screening CT scans Er zijn sterke aanwijzingen dat de sterfte als gevolg van longkanker zal afnemen wanneer zware rokers gescreend worden

Nadere informatie

Werkwijze Interpretatie van spirometrie

Werkwijze Interpretatie van spirometrie Werkwijze Interpretatie van spirometrie Document ID NVLA 160620 ww IntSpir Document titel Interpretatie van spirometrie Publicatiedatum Juni 2016 Versie 1.0 Herzieningsdatum Juni 2021 Doel Het standaardiseren

Nadere informatie

Samenvatting. Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem

Samenvatting. Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem Samenvatting Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem Veel van de gemelde beroepsziekten van de luchtwegen worden veroorzaakt door blootstelling aan allergenen in de werkomgeving. Dat

Nadere informatie

Beheersmaatregelen bij handgereedschap in de bouw

Beheersmaatregelen bij handgereedschap in de bouw Beheersmaatregelen bij handgereedschap in de bouw Kan het zonder ademhalingsbescherming? 19 maart 2015 Remko Houba, Chantal van Hengstum & Ingrid Oirbons Mechanische bewerkingen van bouwmaterialen Boren

Nadere informatie

HSE guidelinesh. April 2017 ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL

HSE guidelinesh. April 2017 ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL HSE guidelinesh April 2017 ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte procedures van kracht. Er bestaat immers een risico dat gevaarlijke

Nadere informatie

Astma/COPD Dienst Geldrop

Astma/COPD Dienst Geldrop Astma/COPD Dienst Geldrop Wat is astma en COPD? Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. Wanneer de luchtwegen overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels reageren door het samentrekken

Nadere informatie

Stofvrij werken in de bouw: waarom en hoe

Stofvrij werken in de bouw: waarom en hoe Stofvrij werken in de bouw: waarom en hoe Vanaf 1 januari 2014 controleert de Inspectie SZW strenger op het vrijkomen van kwartsstof bij werkzaamheden in de bouw. Stofvrij werken is de norm. In dit whitepaper

Nadere informatie

activeren en aan te zetten tot productie van diverse factoren (o.a. cytokines, RZS). Zo blijkt bijvoorbeeld dat mineraal stof macrofagen m uifro kan

activeren en aan te zetten tot productie van diverse factoren (o.a. cytokines, RZS). Zo blijkt bijvoorbeeld dat mineraal stof macrofagen m uifro kan Samenvatting Elk meetbaar biologisch effect tussen blootstelling en een daaruit resulterende ziekte kan men als "biomarker" bestempelen. Dit proefschrift beschrijft de evaluatie van een aantal biomarkers

Nadere informatie

Overzicht beboetbare nieuwe Arbo verplichtingen per

Overzicht beboetbare nieuwe Arbo verplichtingen per Overzicht beboetbare nieuwe Arbo verplichtingen Met ingang van 1 juli 2017 zijn de Arbowet en het Arbobesluit gewijzigd. Zie hierover: https://www.fnv.nl/themas/veilig-en-gezond-werken/arbo/nieuwe-arbowet-per-1-juli-2017

Nadere informatie

Werkinstructie. "FREZEN van TEERHOUDEND ASFALT"

Werkinstructie. FREZEN van TEERHOUDEND ASFALT Werkinstructie "FREZEN van TEERHOUDEND ASFALT" In opdracht van Arbouw Bouwend Nederland Vakgroep Specialistische Wegenbouw VSW Vakgroep Bitumineuze Werken VBW Versie 7 februari 2014 1 FREZEN van TEERHOUDEND

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Monique Meijerink Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Krantenkoppen liegen er niet om Bewoners eisen recht op schone lucht Niks aan de hand, gewoon deuren en ramen dicht Megastal bedreiging voor

Nadere informatie

Makita BHR242 snoerloze combihamer geschikt voor SDS-plus met Makita DX01 stofafzuigsysteem

Makita BHR242 snoerloze combihamer geschikt voor SDS-plus met Makita DX01 stofafzuigsysteem Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft Rapportnummer: Geldig tot: mei 2015 TNO.NL/stofvrijwerken F 088 86 63023 T 088 86 63410 Het kwaliteitssysteem

Nadere informatie

Checklist: Gezondheidsklachten door fijnstof

Checklist: Gezondheidsklachten door fijnstof Checklist: Gezondheidsklachten door fijnstof Er komt kwartsstof vrij wanneer je kwarts-houdend materiaal zoals hardsteen en baksteen bewerkt. De fijnstof kan via de huid en de inademing in je lichaam terechtkomen

Nadere informatie

Als de rook om je hoofd is verdwenen

Als de rook om je hoofd is verdwenen Als de rook om je hoofd is verdwenen Parallelsessie 27 I have no, real or perceived, conflicts of interest that relate to this presentation. 19 juni 2015 Dr Jos M Rooijackers Dr ir Remko Houba, Vanessa

Nadere informatie

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens Longziekten en respiratoire revalidatie Prof Dr W. Janssens Definitie Respiratoire revalidatie is gericht op patienten met chronische longaandoeningen met klachten en gereduceerde activiteiten van het

Nadere informatie

Stofvrij werken in de bouw

Stofvrij werken in de bouw Stofvrij werken in de bouw 1. Stof in de bouw Beton, cellenbeton, metselbaksteen, kalkzandsteen en diverse soorten natuursteen bevatten een hoog gehalte kwarts. Kwarts op zich is niet gevaarlijk voor de

Nadere informatie

Stofvrij voegen uithakken met waterverneveling

Stofvrij voegen uithakken met waterverneveling Stofvrij voegen uithakken met waterverneveling 1. Risico s Steenachtige materialen bevatten een hoog gehalte aan kwarts. Kwarts is een vorm van siliciumdioxide (SiO 2 ) en is één van de meest voorkomende

Nadere informatie

Persoonlijke Beschermingsmiddelen EEN VERPLICHT NUMMER

Persoonlijke Beschermingsmiddelen EEN VERPLICHT NUMMER Persoonlijke Beschermingsmiddelen EEN VERPLICHT NUMMER Wat zijn persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)? Onder persoonlijke beschermingsmiddelen wordt verstaan: uitrusting die bestemd is om door de werknemer

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 11 Samenvatting Bloedarmoede, vaak aangeduid als anemie, is een veelbesproken onderwerp in de medische literatuur. Clinici en onderzoekers buigen zich al vele jaren over de oorzaken en gevolgen

Nadere informatie

Bijsluiter gebruik astma (kinderen) indicatoren in de huisartsenpraktijk. Fenna Schouten Versie 3

Bijsluiter gebruik astma (kinderen) indicatoren in de huisartsenpraktijk. Fenna Schouten Versie 3 Bijsluiter gebruik astma (kinderen) indicatoren in de huisartsenpraktijk Fenna Schouten f.schouten@nhg.org 09-02-2017 Versie 3 Inhoud Overzicht van de indicatoren... 2 Populatie... 2 Monitoring... 2 Beschrijving

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Checklist: Gezondheidsklachten door fijnstof

Checklist: Gezondheidsklachten door fijnstof Checklist: Gezondheidsklachten door fijnstof Een gevaarlijke stof als fijnstof wordt niet in een flesje of doosje met etiket en veiligheidsinformatieblad bij je afgeleverd. Deze stof ontstaat tijdens je

Nadere informatie

Veehouderij en gezondheid omwonenden

Veehouderij en gezondheid omwonenden Veehouderij en gezondheid omwonenden Hebben veehouderijen effect op de gezondheid van mensen die in de omgeving wonen? Dat was de centrale vraag in het onderzoek VGO. In deze brochure vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

NATUURSTEEN. Hoe stoffig zijn de longen van uw werknemers? Arbouw voor gezond en veilig werken

NATUURSTEEN. Hoe stoffig zijn de longen van uw werknemers? Arbouw voor gezond en veilig werken NATUURSTEEN Hoe stoffig zijn de longen van uw werknemers? Arbouw voor gezond en veilig werken Zwaar en stoffig werk Het werken met natuursteen is zwaar werk. Ook komt er bij het bewerken van natuursteen

Nadere informatie

Handhavingsrichtlijn bij blootstelling aan respirabel kristallijn kwarts in de bouw

Handhavingsrichtlijn bij blootstelling aan respirabel kristallijn kwarts in de bouw Interne instructie Arbeidsinspectie Handhavingsrichtlijn bij blootstelling aan respirabel kristallijn kwarts in de bouw INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Inspectie en handhaving

Nadere informatie

HOUTSTOF EN UW GEZONDHEID ALGEMEEN

HOUTSTOF EN UW GEZONDHEID ALGEMEEN HOUTSTOF EN UW GEZONDHEID ALGEMEEN Bij de bewerking van hout komt bijna onvermijdelijk houtstof vrij. Blootstelling aan houtstof, met name inademing, brengt risico's voor de gezondheid met zich mee. Houtstof

Nadere informatie

Vastgestelde onderzoeksvragen RIVM-onderzoek Gezondheidsonderzoek gebruik gevaarlijke stoffen bij Defensie; POMS, chroom-6 en CARC

Vastgestelde onderzoeksvragen RIVM-onderzoek Gezondheidsonderzoek gebruik gevaarlijke stoffen bij Defensie; POMS, chroom-6 en CARC Vastgestelde onderzoeksvragen RIVM-onderzoek Gezondheidsonderzoek gebruik gevaarlijke stoffen bij Defensie; POMS, chroom-6 en CARC Introductie A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720

Nadere informatie

Chapter. De Longcirculatie in Pulmonale Hypertensie. Nieuwe inzichten in Rechter Ventrikel- & Longfysiologie. Nederlandse samenvatting

Chapter. De Longcirculatie in Pulmonale Hypertensie. Nieuwe inzichten in Rechter Ventrikel- & Longfysiologie. Nederlandse samenvatting Chapter 9 Nederlandse samenvatting De Longcirculatie in Pulmonale Hypertensie Nieuwe inzichten in Rechter Ventrikel- & Longfysiologie Samenvatting Pulmonale arteriële hypertensie is een ziekte van de longvaten,

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen in de lucht waaraan

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad gezondheidskundige

Nadere informatie

Evaluatie kwarts in de bouwnijverheid. februari 2014

Evaluatie kwarts in de bouwnijverheid. februari 2014 Evaluatie kwarts in de bouwnijverheid februari 2014 Arbouw is hét kennis- en service-instituut op het gebied van arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid. Arbouw biedt praktische informatie, instrumenten

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Self Assessment in de Schoenherstelsector. Het zelf meten van blootstelling aan oplosmiddelen. Notitie

Self Assessment in de Schoenherstelsector. Het zelf meten van blootstelling aan oplosmiddelen. Notitie Notitie Aan De Schoenherstelbranche Auteurs Selma Hertsenberg Marc Lurvink Dick Brouwer Maikel van Niftrik Erik Tielemans Onderwerp Rapportage onderzoek naar "Self Assessment" en blootstelling aan oplosmiddelen

Nadere informatie

SLEUVEN FREZEN BOUWCAT@BBTEC.NL 147

SLEUVEN FREZEN BOUWCAT@BBTEC.NL 147 SLEUVEN FREZEN 7 www.bbtec.nl FAX: 0168-331 250 l MAIL: www.bbtectools.com BOUWCAT@BBTEC.NL 147 148 SLEUVENFREZEN STOFPROBLEMATIEK t KWARTS Kwartstof dat vrijkomt bij het sleuvenfrezen kan ernstige longaandoeningen

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond

Samenvatting. Achtergrond Samenvatting Achtergrond Blootstelling aan asbest kan in diverse organen kanker veroorzaken. Het meest voorkomende gevolg is longvlies- en buikvlieskanker (mesothelioom) en longkanker. Omdat beide typen

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek bij kinderen

Longfunctieonderzoek bij kinderen Longfunctieonderzoek bij kinderen Uw zoon of dochter wordt binnenkort verwacht voor een longfunctieonderzoek. In deze informatiefolder kunt u lezen wat dit onderzoek inhoudt en hoe de gang van zaken is

Nadere informatie

Can f 1 project Nieuwsbrief

Can f 1 project Nieuwsbrief Can f project Nieuwsbrief Augustus 20 Inleiding In september 200 zijn wij met het Can f project gestart. Can f is het belangrijkste hondenallergeen. 75% van de mensen met een hondenallergie ontwikkelt

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde 1 Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beveelt de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden aan voor beroepsmatige blootstelling

Nadere informatie

Samenvatting Dissertatie B. Sorgdrager. Preventie en prognose van astma bij aluminium smelters

Samenvatting Dissertatie B. Sorgdrager. Preventie en prognose van astma bij aluminium smelters Samenvatting Dissertatie B. Sorgdrager Preventie en prognose van astma bij aluminium smelters Astma is een aandoening met aanzienlijke gezondheidkundige en sociale consequenties. Astma dient met medicijnen

Nadere informatie

1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen

1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen 1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen Definitie Chronisch obstructief longlijden (Chronic Obstructive Pulmonary Disease, COPD) wordt in de huisartsenrichtijn COPD

Nadere informatie

European Sick Leave Index Voorbeeldklant

European Sick Leave Index Voorbeeldklant European Sick Leave Index Voorbeeldklant Wij danken u voor de deelname aan het onderzoek European Sick Leave Index. Dit initiatief is ontwikkeld om te beantwoorden aan een groeiende vraag naar inzichten

Nadere informatie

Antwoorden op veel gestelde vragen over de folder Chroom-6 en ziekten: wat is er bekend uit de wetenschap?

Antwoorden op veel gestelde vragen over de folder Chroom-6 en ziekten: wat is er bekend uit de wetenschap? Antwoorden op veel gestelde vragen over de folder Chroom-6 en ziekten: wat is er bekend uit de wetenschap? De vragen en antwoorden zijn onderverdeeld in vijf groepen: 1 Algemene vragen over de folder...1

Nadere informatie

BOSCH STOFZUIGER GAS 35 M AFC IN COMBINATIE MET 125 MM HAAKSE SLIJPER EN TNO/DUSTTOOL AFZUIGKAP

BOSCH STOFZUIGER GAS 35 M AFC IN COMBINATIE MET 125 MM HAAKSE SLIJPER EN TNO/DUSTTOOL AFZUIGKAP Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft STOFVRIJWERKEN.TNO.NL F 088 86 63023 T 088 86 63410 Het kwaliteitssysteem van TNO is gecertificeerd overeenkomstig

Nadere informatie

Werken met kwarts ARBOWIJZER 4. Kwarts of kwatsch? Inhoudsopgave

Werken met kwarts ARBOWIJZER 4. Kwarts of kwatsch? Inhoudsopgave FNV BOUW BESTAAT UIT FNV BOUW & INFRA, FNV AFBOUW EN ONDERHOUD, FNV MEUBEL & HOUT EN FNV WOONDIENSTEN ARBOWIJZER 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch? Stof zijt gij... De één werpt stof op, de ander krijgt

Nadere informatie

Makita HR4510C SDS-max combihamer in combinatie met een Makita VC3210 LX1 stofzuiger

Makita HR4510C SDS-max combihamer in combinatie met een Makita VC3210 LX1 stofzuiger Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft Rapportnummer: Geldig tot: juni 2015 TNO.NL/stofvrijwerken F 088 86 63023 T 088 86 63410 Het kwaliteitssysteem

Nadere informatie

Samenvatting Advies normering piekblootstelling oplosmiddelen 1

Samenvatting Advies normering piekblootstelling oplosmiddelen 1 Commissie Arbeidsomstandigheden Samenvatting Advies normering piekblootstelling oplosmiddelen 1 Kern van het advies De Commissie Arbeidsomstandigheden van de Sociaal-Economische Raad (SER) heeft in een

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

2

2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Vergelijkende studie om de effectiviteit van natuurlijke enzymen oraal versus injectiepreparaat en valproïnezuur te vergelijken in tonisch clonische aanvallen bij primaire systemische

Nadere informatie

Hilti diamantboormachines DD EC-1, REC, DD 110W, DD 130, DD 200, DD 350, DD 500 met watertoevoersysteem

Hilti diamantboormachines DD EC-1, REC, DD 110W, DD 130, DD 200, DD 350, DD 500 met watertoevoersysteem TNO Bouw en Ondergrond Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft www.tno.nl F 015

Nadere informatie

Samenvatting. Waaraan kunnen mensen die in de buurt van veehouderijen wonen worden blootgesteld?

Samenvatting. Waaraan kunnen mensen die in de buurt van veehouderijen wonen worden blootgesteld? Samenvatting Maatschappelijk is er de laatste jaren veel ongerustheid over de intensieve veehouderij in ons land. Diverse elementen zijn daarbij in het spel: dierwelzijn, duurzaamheid, leefbaarheid, landschapskwaliteit

Nadere informatie

vrom Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 3 augustus 2000

vrom Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 3 augustus 2000 vrom000650 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 3 augustus 2000 De Inspectie Milieuhygiëne (IMH) heeft aan het einde van het eerste kwartaal

Nadere informatie

Wat is kwartsstof? p. 2

Wat is kwartsstof? p. 2 Campagne Kwartsstof Wat is kwartsstof? Kwarts = siliciumdioxide (SiO 2 ) Fijn, onzichtbaar stof Uiterst kleine onoplosbare stofdeeltjes < 0,0007mm Dringen diep door in de longen indien geen bescherming

Nadere informatie

212

212 212 Type 2 diabetes is een chronische aandoening, gekarakteriseerd door verhoogde glucosewaarden (hyperglycemie), die wereldwijd steeds vaker voorkomt (stijgende prevalentie) en geassocieerd is met vele

Nadere informatie

5 uur. 8 uur MAKITA DBM131 DIAMANTKERNBOORMACHINE LOGO STOFVRIJWERKEN.TNO.NL MET WATERTOEVOERSYSTEEM

5 uur. 8 uur MAKITA DBM131 DIAMANTKERNBOORMACHINE LOGO STOFVRIJWERKEN.TNO.NL MET WATERTOEVOERSYSTEEM MAKITA DBM131 DIAMANTKERNBOORMACHINE MET WATERTOEVOERSYSTEEM LOGO Meer informatie vindt u op www.makita.nl Verantwoord gebruik: 625 gaten (Ø82 mm) per 8 urige werkdag in kalkzandsteen Makita DBM 131 diamantkernboormachine

Nadere informatie

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease Roken is verreweg de belangrijkste risicofactor. Andere risicofactoren zijn: beroepen of hobby s met regelmatige blootstelling aan kleine deeltjes (fijnstof ) en (zelden) een familiair voorkomend enzymtekort

Nadere informatie

white paper (kwarts)stofvrij werken samenvatting

white paper (kwarts)stofvrij werken samenvatting white paper (kwarts)stofvrij werken samenvatting In de praktijk Silicum en silica Na zuurstof is silicium het meest voorkomende element in de aardkorst (ruim 25%). Silicium of kiezel wordt in veel takken

Nadere informatie

but no statistically significant differences

but no statistically significant differences but no statistically significant differences Astma is een chronische aandoening, die niet te genezen is. Met de passende zorg kunnen symptomen tot een minimum worden gereduceerd en zou een astma patiënt

Nadere informatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie Samenvatting Gehoor en de relatie met psychosociale gezondheid, werkgerelateerde variabelen en zorggebruik. De Nationale Longitudinale Studie naar Horen Slechthorendheid is een veelvoorkomende chronische

Nadere informatie

Minerale oliën. Dick Heederik Lid GBBS Gezondheidsraad

Minerale oliën. Dick Heederik Lid GBBS Gezondheidsraad Minerale oliën Dick Heederik Lid GBBS Gezondheidsraad Verschillende soorten oliën niet of matig geraffineerde oliën hooggeraffineerde oliën overige oliën zuivere oliën oplosbare MBV semisynthetische MBV

Nadere informatie

Afbouw en onderhoud Arbeidsbelasting van zandcementdekvloerenleggers tijdens het werken met twee verschillende mechanische reien (2014)

Afbouw en onderhoud Arbeidsbelasting van zandcementdekvloerenleggers tijdens het werken met twee verschillende mechanische reien (2014) Arbouw Onderzoeksrapporten (alle rapporten zijn gratis) Afbouw en onderhoud Arbeidsbelasting van zandcementdekvloerenleggers tijdens het werken met twee verschillende mechanische reien (2014) 14-176 Arbovriendelijke

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38701 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Visschedijk, Johannes Hermanus Maria (Jan) Title: Fear of falling in older patients

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 106 Samenvatting Samenvatting Actieve sportpaarden krijgen vaak vetrijke rantsoenen met vetgehalten tot 130 g/kg droge stof. De toevoeging van vet verhoogt de energiedichtheid van voeders.

Nadere informatie

lijkt gerechtvaardigd te zijn omdat (a) door het sterke gezonde werknemers effect, elk verband tussen duur van de blootstelling en longkankerrisico

lijkt gerechtvaardigd te zijn omdat (a) door het sterke gezonde werknemers effect, elk verband tussen duur van de blootstelling en longkankerrisico Samenvatting Over de gezondheidseffecten van blootstelling aan dampen en gassen, die vrijkomen bij asfalteren, dakbedekken en waterdichtmaken met bitumen bestaat geen eenduidig beeld. Er zijn aanwijzingen

Nadere informatie

2 uur. 3 uur beton / baksteen MAKITA HR4510C COMBIHAMER IN COMBINATIE MET MAKITA STOFAFZUIGADAPTER EN VC3210L STOFZUIGER

2 uur. 3 uur beton / baksteen MAKITA HR4510C COMBIHAMER IN COMBINATIE MET MAKITA STOFAFZUIGADAPTER EN VC3210L STOFZUIGER MAKITA HR4510C COMBIHAMER IN COMBINATIE MET MAKITA 195886-2 STOFAFZUIGADAPTER EN VC3210L STOFZUIGER Makita HR4510C combihamer voor SDS-max i.c.m. 195886-2 stofafzuigadapter Makita VC3210L stofzuiger met

Nadere informatie

Endotoxinen. Het ontwikkelen van een meetprotocol voor endotoxinen. RIsk assessment in the Work Environment (RIWE)

Endotoxinen. Het ontwikkelen van een meetprotocol voor endotoxinen. RIsk assessment in the Work Environment (RIWE) Het ontwikkelen van een meetprotocol voor endotoxinen Endotoxinen Ingrid Links, Jody Schinkel, Erik Tielemans, Evelyn Tjoe Nij, Inge Wouters en Dick Heederik RIsk assessment in the Work Environment (RIWE)

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch Summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch Summary) Nederlandse samenvatting (Dutch Summary) 87 Appendix Inleiding Diabetes mellitus gaat een steeds belangrijkere rol spelen in onze gezondheidszorg. Het aantal patiënten met diabetes zal naar verwachting

Nadere informatie

Schadelijke producten algemeen

Schadelijke producten algemeen Schadelijke producten algemeen Wat zijn schadelijke producten? Wat zijn de gevolgen van werken met schadelijke producten? Welke factoren zijn van invloed op de schadelijkheid? Wat zegt de wet? Wat kunnen

Nadere informatie

Gevaarlijk duo bedreigt varkenshouders

Gevaarlijk duo bedreigt varkenshouders Gevaarlijk duo bedreigt varkenshouders De blootstelling aan zowel chemische en biologische stoffen als allergenen is in de werkomgeving vaak vele malen hoger dan in het algemene milieu. Hierdoor biedt

Nadere informatie

Inleiding Positie van chronisch zieke werknemers Welke drempels ervaren chronisch zieke werknemers?... 6

Inleiding Positie van chronisch zieke werknemers Welke drempels ervaren chronisch zieke werknemers?... 6 1 Inleiding... 3 1. Kennis over de ontwikkeling rondom chronisch zieke medewerkers... 4 1.1 Zijn werkgevers bekend met de groei van het aantal chronisch zieken?... 4 1.2 Zijn werkgevers op de hoogte van

Nadere informatie

Samenvatting Chapter 2 128

Samenvatting Chapter 2 128 et al. [55] vond zelfs dat embryonale stamcellen van de muis bewerkt konden worden om te kunnen differentieren naar folliculaire cellen van de schildklier, in vitro te genereren naar functioneel schildklierweefsel,

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

28 november 1995 95.23074 jjb/ipw 5 070 3 499 558 Toetsing haalbaarheid voorgestelde MAC-waarde (wettelijke grenswaarde) voor minerale kunstvezels

28 november 1995 95.23074 jjb/ipw 5 070 3 499 558 Toetsing haalbaarheid voorgestelde MAC-waarde (wettelijke grenswaarde) voor minerale kunstvezels Subcommissie MAC-waarden Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509 LK Den Haag Tel. : 070-3 499 499 Fax.: 070-3 832 535 Aan geadresseerde (branche-iorganisatie MAC/860 152-45 Den Haag: Ons kenmerk: Bijlage(n):

Nadere informatie