Pensioenrisico s bij fusies en overnames

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pensioenrisico s bij fusies en overnames"

Transcriptie

1 Pensioenrisico s bij fusies en overnames Pensioenverplichtingen zijn risicovol en ze beïnvloeden de waarde van een aan te kopen of te verkopen bedrijf(sonderdeel). De onderneming kan zelf invloed uitoefenen op deze risico s. Wim Holterman, Valuation - Advisory Eko Loijenga, Pensions, Actuarial & Insurance Service - Tax & Human Resource Services 1. Inleiding De onderneming kan haar (toekomstige) bedrijfsresultaten drukken met meegekochte pensioenverplichtingen. Een voorbeeld. Onderneming De toekomst heeft onlangs onderneming De uitdaging gekocht. Jan, Peter, Hans, Jelle en Piet zijn vroegere werknemers van De uitdaging. Zij drinken nu een borreltje op de rekening van De toekomst. Hoe kan dat nu? Toen De toekomst onlangs de aandelen kocht van die aantrekkelijke onderneming De uitdaging, kocht zij ook het bestaande pensioencontract mee. Binnen dat pensioencontract zijn ook de pensioenen van Jan, Peter, Hans, Jelle en Piet verzekerd. Hun pensioenen worden jaarlijks aangepast aan de inflatie, zodat hun koopkracht behouden blijft. En daarmee stelt De toekomst hen in staat om hun (steeds duurder wordende) borreltje te kunnen blijven drinken. De rekening daarvoor komt bij De toekomst terecht. 2. Uitgesteld loon met onzekerheden Pensioen is uitgesteld loon: de onderneming keert gedurende lange tijd nadat een werknemer de fabriekspoort verlaten heeft, uitkeringen uit. Eerst aan de voormalige werknemer zelf, en na diens overlijden aan de nabestaanden. De onderneming moet al deze nog toekomstige uitkeringen verdienen tijdens het dienstverband van de werknemer. Zij spaart of reserveert hier van jaar op jaar voor. Onzekerheden De uitkeringen zijn levenslang. Niemand kan voorspellen hoe lang de werknemer nog leeft. Blijft de werknemer langer leven dan ooit voorzien was, dan moet de onderneming op de een of andere manier toch bijbetalen. Het bedrag dat de onderneming moet uitkeren is immers hoger dan waarvoor zij in het verleden gespaard heeft. De uitkeringen die veelal op koopkracht worden gehouden, zijn ook niet vast. Ook dit leidt tot hogere toekomstige lasten. Ten slotte is er nog de onzekerheid over de ontwikkeling van de waarde van de pensioenbeleggingen. Dit geldt voor de situaties dat de onderneming de pensioenen bij een verzekeraar of een bedrijfstak- of ondernemingspensioenfonds heeft ondergebracht. Zeker nu, nu de waarde van de pensioenbeleggingen door de crisis gedaald is, en er tekorten zijn ontstaan. In alle gevallen heeft deze ontwikkeling linksom of rechtsom invloed op de pensioenlasten van de onderneming. Verplichtingen Hoe stelt de onderneming nu vast of zij voldoende opzij gezet heeft om alle toekomstige uitkeringen te kunnen doen zonder dat haar toekomstige bedrijfsresultaten daar al teveel onder te lijden hebben door hogere premies, bijbetalingen voor koopkrachtbescherming en/of bij onderdekking door tegenvallende beleggingsresultaten? Dit is de uitdaging waar vele ondernemingen voor staan. De waarde en risico s van pensioen zijn door al deze toekomstige onzekerheden lastig in te schatten. Dit geldt ook voor de koper van een bedrijf(sonderdeel). Zo is het voor de koper lastig in te schatten welke invloed meegekochte pensioenen hebben op de (te betalen) waarde van dat bedrijf(sonderdeel). Niettemin moet de koper toch een goede poging daartoe doen. 36 Spotlight Jaargang uitgave 2

2 De onderneming kan vaak zelf heel goed inschatten wat een gebouw of een machine of een handelsvordering waard is. Zij heeft een goed gevoel bij de markt of markten waarin zij zich begeeft. Maar pensioenen zijn eigenlijk hele-langetermijnschulden en feitelijk een bedrijfsvreemde eend in de bijt. Daarnaast zijn er wereldwijd ook heel veel verschillende pensioen- en waarderingssystemen en regels omtrent pensioen- en aanverwante regelingen. Hoe kan een koper of verkoper van een onderneming daarmee omgaan? Zij heeft bij koop of verkoop maar één kans om de verplichtingen en beleggingen goed te waarderen. Dit in tegenstelling tot bij de normale bedrijfsvoering, waar de onderneming eventuele schattingsverschillen van jaar op jaar kan nemen. 3. Pensioenen belangrijk bij koop en verkoop bedrijf(sonderdeel) Pensioenen zijn belangrijk bij de koop en verkoop van een bedrijf(sonderdeel), want het gaat om veel geld. De waarde van de verplichtingen kan met gemak enkele tientallen malen de koop- of verkoopprijs zijn. Daar tegenover staan, indien aanwezig, de pensioenbeleggingen, die ook forse waardebewegingen kunnen laten zien. Het kwijtraken van pensioenverplichtingen bij verkoop van een (onderdeel van een) onderneming, of juist het meekopen van pensioenverplichtingen bij een aankoop, kan een grote invloed hebben op het resultaat onder de streep. De pensioenverplichting brengt immers onzekerheden met zich mee, zoals (toekomstige) hogere premies, bijbetalingen voor koopkrachtbehoud en tegenvallende beleggingsresultaten. Het is daarom belangrijk dat de koper of verkoper dit al vroegtijdig realiseert en er tijdig maatregelen voor treft. Het is daarbij goed dat de verkoper beseft dat een potentiële koper weinig belang heeft bij het meekopen van pensioenverplichtingen. En waarschijnlijk al helemaal niet bij pensioenverplichtingen jegens vroegere werknemers en hun nabestaanden. 4. Invloed pensioenverplichtingen Het vraagstuk van de waardering van pensioenverplichtingen doet zich vooral voor bij toegezegd-pensioenregelingen. Bij toegezegde-bijdrageregelingen ligt het pensioenrisico bij de werknemer en hoeft de werkgever geen verplichtingen mee te nemen, behoudens voor eventuele achterstallige premies. Dit betekent dat de onderneming bij de waardebepaling van ondernemingen waarbij sprake is van een toegezegde-bijdrageregeling, alleen vaststelt dat de financiële prognoses de juiste pensioenpremies verwachten. Overigens: het gaat niet alleen om pensioenverplichtingen maar ook om andere langetermijnbeloningen voor (gewezen) werknemers, zoals jubileumuitkeringen. In bepaalde gevallen gaat het om extra seniorendagen, in sommige landen gaat het om afgesproken uitkeringen bij ontslag van werknemers, tegemoetkomingen in ziektekosten en andere lasten van pensioentrekkenden en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. In dit artikel gaat het alleen om pensioenverplichtingen; de andere langetermijnbeloningen kennen een veelal gelijke behandeling als pensioenverplichtingen. Verwerking pensioenverplichtingen Hoe gaat de onderneming om met de verwerking van pensioenverplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen? Dit hangt af van de waarderingsmethode die zij hanteert en van het verslaggevingregime. De meest gehanteerde waarderingsmethoden zijn de DCF-methode (de Discounted Cash Flow-methode) en de multiple-methode (bijvoorbeeld de EBITA- en EBITDA-multiple). Bij de DCFmethode wordt de ondernemingswaarde vastgesteld door de toekomstige operationele (niet-financiële) kasstromen contant te maken tegen de gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet. De waarde van de aandelen wordt vervolgens bepaald door de waarde van Samenvatting In dit artikel wordt ingegaan op de waardering van pensioenen en de pensioenrisico s bij fusies en overnames. Wat zijn bijvoorbeeld belangrijke aandachtspunten voor de onderneming en welke voorzorgsmaatregelen kan zij nemen inzake pensioenen zodat haar deals nog succesvoller worden? Verkopers van een (deel van een) onderneming kunnen zelf al veel doen om te voorkomen dat pensioenverplichtingen een grote prijsdrukkende factor worden. Aan de andere kant moeten kopers van een (deel van een) onderneming alert zijn op het meekopen van pensioenverplichtingen en proberen dit te voorkomen. Kan dit om allerlei redenen niet, dan is het zaak om die verplichtingen en lasten(stijgingen) tot de juiste waarde in het waarderingsmodel op te nemen en in de koopprijs te verwerken. niet-operationele activa (bijvoorbeeld overtollige liquide middelen en deelnemingen) bij de ondernemingswaarde op te tellen en de waarde van rentedragende schulden en equivalenten (bijvoorbeeld leaseverplichtingen en pensioenverplichtingen) hierop in mindering te brengen. Bij toepassing van de EBITA- of EBITDA-multiple wordt de ondernemingswaarde bepaald door de EBITA of EBITDA te vermenigvuldigen met een multiple (meestal afgeleid van beursmultiples). De stap van ondernemingswaarde naar de waarde van de aandelen verloopt identiek aan de DCF-methode: dezelfde niet-operationele activa en rentedragende schulden (en equivalenten daarvan) worden bijgeteld c.q. in mindering gebracht. De behandeling van de pensioenverplichting hangt vervolgens af van de accountingstandaarden die de onderneming hanteert, bijvoorbeeld Spotlight Jaargang uitgave 2 37

3 IFRS (International Financial Reporting Standards) of Dutch GAAP. De pensioenlasten die de onderneming onder IFRS in de winst-en-verliesrekening verantwoordt, bevatten diverse componenten die een financieringskarakter hebben, bijvoorbeeld een rentecomponent waarmee de onderneming de verplichting oprent en het verwachte rendement op de pensioenbeleggingen. Voorts bevatten de pensioenlasten afschrijvingselementen. Voor de DCF-methode schoont de onderneming de pensioenlasten voor de componenten die geen operationele kasstroom vormen. Wat dan overblijft als pensioenlast in de winst-en-verliesrekening zijn de zogenoemde net service cost. Voor de bepaling van de waardering op basis van de EBITDA- en EBITA-multiples maakt de onderneming dezelfde correctie. Daarnaast brengt de onderneming bij zowel de DCF-methode als de multiplebenadering het pensioentekort (het saldo van de beleggingen en de DBO, de Defined Benefit Obligation, is de waarde van de verplichtingen) op de ondernemingswaarde in mindering. De onderneming kan hierbij niet zonder meer uitgaan van het tekort in de balans. IAS 19 kent thans nog de mogelijkheid dat pensioenverliezen en -winsten worden uitgesmeerd in de toekomst ( corridor -benadering). Dit betekent dat voor veel ondernemingen het pensioentekort hoger of lager is dan uit de balans blijkt. De onderneming vermeldt de werkelijke hoogte van het tekort echter wel in de toelichting op de winst-enverliesrekening. Zij kan deze dus gebruiken als aftrekpost op de ondernemingswaarde. Omdat de toekomstige lasten uit hoofde van dit tekort fiscaal aftrekbaar zijn, moet de waarde van het tekort gecorrigeerd worden voor dit belastingvoordeel. Bij de verwerking van pensioenlasten in de DCF-methode zijn voorts de volgende aspecten van belang: Het pensioentekort volgens de IFRSjaarrekening heeft alleen betrekking op de werknemers die op jaareinde in dienst zijn, terwijl de prognoses die de onderneming in een waardebepaling hanteert, ook betrekking hebben op nieuwe werknemers. De onderneming dient bij de waardering erop te letten dat zij de pensioenlasten van toekomstige werknemers ook op basis van geprojecteerde net service cost bepaalt. Bij de DCF-methode gaat de onderneming in plaats van de netto pensioenkosten uit van de uitgaande cash flow, de verwachte jaarlijkse premie die zij betaalt. Op lange termijn zullen deze bedragen naar elkaar tenderen, op korte termijn kunnen de verschillen aanzienlijk zijn. De net service cost fluctueert meestal minder en is beter te voorspellen. Indien de onderneming kiest voor een benadering waarbij zij de verwachte werkgeverspremies contant maakt, dan brengt zij het IFRSpensioentekort niet meer in mindering op de ondernemingswaarde. Anders zou er sprake zijn van een dubbeltelling. De bepaling van de pensioen verplichting volgens IFRS is gebaseerd op een aantal (actuariële) veronderstellingen die niet noodzakelijk consistent zijn met de veronderstellingen die overigens in de DCF-waardering worden gehanteerd. Een belangrijk verschil betreft de gehanteerde disconteringsvoet voor de verplichtingen onder IFRS (afgeleid van het rendement op hoogwaardige bedrijfsobligaties) versus de disconteringsvoet die gebruikt wordt om operationele kasstromen (waaronder de toekomstige net service cost ) contant te maken. Het is van belang de implicaties van deze en andere mogelijke inconsistenties te analyseren. 5. Waarde onderneming vergroten Bij zowel de EBIT(DA)-multiple als de DCFmethode gaat het dus om de nettowaarde van de pensioenschuld. Deze is, zoals hiervoor genoemd, niet altijd gelijk aan de balansvoorziening doordat deze vaak Onder de Nederlandse verslaggevingregels (RJ 271.3) neemt de onderneming geen pensioenverplichtingen op de balans op, en in de winst-en-verliesrekening neemt zij alleen de verschuldigde werkgeverspremies op. Dit betekent dat zij aan de jaarrekening niet de benodigde informatie kan ontlenen om de pensioenpositie en pensioenlasten in haar waardebepaling te verwerken. Derhalve moet een actuaris deze informatie berekenen. nog beïnvloed is door de uitsmering van (actuariële) verliezen en winsten. De onderneming kan deze pensioen schuld, die alleen maar een rol speelt bij toegezegdpensioenregelingen, verminderen door deze schuld te reduceren. Maar ook de werkelijke toekomstige pensioenpremies zijn van belang, zeker bij toegezegdebijdrageregelingen, maar toch ook bij toegezegd-pensioenregelingen. Mogelijkheden zijn: een gehele of gedeeltelijke (bijvoorbeeld boven een bepaald salarisniveau) overgang op een beschikbare premieregeling, waardoor de onderneming een deel van de verplichtingen van de balans kan halen en de service-costcomponent afneemt; zodanige wijzigingen aanbrengen in het contract met het pensioenfonds of met de pensioenverzekeraar, dat de onderneming geen risico s meer loopt met betrekking tot pensioenaanspraken die over het verleden zijn opgebouwd, en de pensioenverplichting (grotendeels) van de balans gehaald kan worden; aansluiting (voor de toekomst en/ of het verleden) bij een bedrijfstakpensioenfonds, hetzij vrijwillig, hetzij door eerder geldende vrijstellingen in 38 Spotlight Jaargang uitgave 2

4 te trekken, waardoor de onderneming onder de huidige richtlijnen geen verplichting op de balans hoeft op te nemen; aanpassingen in het ontwerp van de pensioenregeling, bijvoorbeeld door indexaties volledig voorwaardelijk te maken, ook voor actieve deelnemers aan de regeling, waardoor de waarde van de pensioenverplichtingen kan dalen, de service cost verlaagd wordt en toekomstige pensioenbetalingen lager kunnen worden; afdekking van de marktrentegevoeligheid van de waarde van de pensioenverplichtingen via rentematching van (een gedeelte van) de pensioenbeleggingen in vastrentende waarden (duration matching), waardoor de beleggingen in meer of mindere mate mee fluctueren met de waarde van de verplichtingen en de netto pensioenschuld minder fluctueert en de bedrijfsresultaten beïnvloedt; gebruikmaking van andere financiële instrumenten (zoals swaps) om bepaalde risico s af te dekken; het finaal verkopen van vooral de totale verplichtingen (inclusief toekomstige indexaties) tegenover gewezen deelnemers en pensioentrekkenden aan marktpartijen (zoals verzekeraars) via een zogenoemde buy-outtransactie, waardoor pensioenverplichtingen jegens betrokkenen voorgoed buiten de risicosfeer van de onderneming gebracht worden; kritisch bekijken van de bij de pensioenwaardering te hanteren aannames, waardoor de onderneming wellicht de pensioenverplichtingen lager kan waarderen en de service cost verlaagd kan worden. Daarnaast is het bijna vanzelfsprekend zaak dat de onderneming: zich goed voorbereidt; goed onderhandelt; en het juiste dealscenario kiest zodat er een win-win-winsituatie ontstaat voor koper, verkoper en betrokken werknemers. Al deze mogelijkheden hebben vooren nadelen, die de onderneming goed in ogenschouw moet nemen voordat zij beslissingen neemt. Let wel: de onderneming heeft vaak instemming nodig voor wijzigingen in de inhoud van de pensioenregeling en/ of de uitvoering van de pensioenregeling van (gewezen) werknemers en/of ondernemingsraad en/of vakbonden. Dit hangt mede af van de geldende (locale) regelgeving en/of de in het verleden gemaakte afspraken. Wijzigingen in pensioenregelingen en/of pensioenuitvoering kunnen ook invloed hebben op de hoogte van toekomstige pensioenlasten. Zo kunnen toekomstige premies stijgen wanneer de onderneming haar risico s verlegt naar haar werknemers, de verzekeraar of het pensioenfonds. Maar ook een tegengestelde, verlagende invloed is mogelijk, bijvoorbeeld wanneer de onderneming zich aansluit bij een bedrijfstakpensioenfonds dat indirect schaalvoordelen biedt. Al met al is het zaak dat de onderneming de voor- en nadelen van dergelijke wijzigingen zeer goed op een rijtje heeft en weloverwogen beslissingen neemt. Ook moet bedacht worden dat genoemde wijzigingen een lange doorlooptijd kennen, onder andere door het noodzakelijke overleg met werknemers (vertegenwoordigers), onderhandelingen met diverse contractpartijen enzovoort. Het is dus belangrijk dat de onderneming hier vroegtijdig mee begint; niet pas op het moment dat besloten is een bedrijf(sonderdeel) te verkopen. 6. Vermijden van aan- en verkoop pensioenverplichtingen De onderneming kan verschillende maatregelen nemen om aan- en verkoop van pensioenverplichtingen te vermijden. Bij verkoop Door tijdig een of meerdere maatregelen te nemen, zoals die hiervoor genoemd zijn, kan de onderneming bij verkoop van een (deel van een) onderneming dus veel waarde toevoegen. Maar wat als de onderneming deze maatregelen (nog) niet genomen heeft en toch wil verkopen? In dat geval is het goed om te kijken of de onderneming met de verkoop ook verlost wil zijn van de pensioenverplichtingen tegenover de werknemers die overgaan, maar ook wellicht tegenover de gewezen werk nemers en pensioentrekkenden die aan het te verkopen deel van de onderneming verbonden zijn geweest. De onderneming moet dan de overdracht van pensioenverplichtingen met de potentiële koper(s) bespreken; iets wat vaak veel discussies oplevert. Ook kan overwogen worden de pensioenverplichtingen bij de onderneming achter te laten en achteraf te bezien of zij alsnog wat kan doen om deze verplichtingen te verminderen of van de balans te halen. Hiervoor zijn goede afspraken nodig met de potentiële koper(s) en met de werknemers die overgaan en/of hun vertegenwoordigers. Bij koop Bij de koop van een (deel van een) onderneming is het ook zaak goed te letten op de daar aanwezige pensioenverplichtingen. Is er sprake van een aandelentransactie, dan neemt de onderneming ook alle aanwezige pensioenverplichtingen mee over. Dat betreft dan meestal niet alleen de werknemers die overgaan, maar vaak ook de verplichtingen tegenover gewezen werknemers en pensioentrekkenden. Dit is zeker het geval als er sprake is van een situatie van een bij een verzekeraar ondergebracht pensioencontract. Spotlight Jaargang uitgave 2 39

5 De onderneming kan in zo n geval overwegen de transactie te gieten in de vorm van een activa-passivatransactie, waardoor de verplichtingen tegenover gewezen werknemers en pensioentrekkenden niet automatisch overgaan. De onderneming kan bekijken of het noodzakelijk of wenselijk is dat de opgebouwde pensioenrechten van de werknemers die overgaan, overgaan naar de onderneming of dat het beter is om die bij de verkoper achter te laten. Ook hier geldt dat hierover goede afspraken nodig zijn met de verkoper en de werknemers die overgaan en/of hun vertegenwoordigers. Blijven opgebouwde rechten achter, dan kijkt de onderneming goed naar de restverplichtingen over het verleden, bijvoorbeeld omdat opgebouwde aanspraken van actieve werknemers bij de verkoper voortaan alleen nog maar geïndexeerd worden op basis van de prijsontwikkeling in plaats van de loonontwikkeling, terwijl de onderneming in het kader van de hoofdregel van de wet overgang van ondernemingen (arbeidsvoorwaarden moeten hetzelfde blijven) nog steeds verplicht is om die aanspraken mee te laten gaan met de loonontwikkeling. Pensioen kan overigens in bepaalde gevallen uitgezonderd zijn van deze hoofdregel, maar dat wordt hier niet verder besproken. Moeten opgebouwde pensioenrechten mee overgaan, dan is het zaak om deze tot de goede waarde en kosten in het waarderingsmodel op te nemen en in de koopprijs te verwerken. Aandachtspunten bij een pensioen due diligence Dit zijn de aandachtspunten bij een due diligence op pensioengebied, in willekeurige volgorde van belangrijkheid en niet uitputtend: Is er sprake van pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen en/of pensioenregelingen op basis van toegezegde premies? Is de vermeende pensioenregeling op basis van toegezegde premies wel echt een pensioenregeling op basis toegezegde premies? Wat is de berekende waarde van de pensioenverplichtingen en -beleggingen en heeft de onderneming daarbij de juiste aannames gehanteerd, vooral ten aanzien van rekenrente en indexatie, maar ook qua methodiek? Als er geen berekeningen gemaakt zijn (wat bijvoorbeeld onder RJ veelal niet nodig is), wat is dan de geschatte waarde van de verplichtingen en beleggingen en is het verschil materieel voor de deal? Welke waarde van pensioenverplichtingen en -beleggingen, en welke toekomstige kosten, laat de onderneming in haar waarderingsmodel terugkomen? Heeft de onderneming alle regelingen juist in kaart gebracht? Geldt dit ook voor andere langetermijnbeloningen, vooral ook in landen buiten Nederland? Nemen alle in aanmerking komende werknemers deel aan de regelingen? Is er wellicht sprake van nog niet geïdentificeerde langetermijnbeloningen (bijvoorbeeld beloningen in het buitenland bij einde dienstverband), die de onderneming in de waardering moet meenemen? Is er wellicht toch sprake van toepasselijkheid van cao en bedrijfstakregelingen op grond van de activiteiten van (een deel van) de onderneming en heeft de deal wellicht invloed op de beoordeling daarvan? Welke invloed heeft de deal qua mogelijke eenmalige en toekomstige kosten(stijgingen) van pensioen- en aanverwante regelingen? Heeft de deal invloed op de uitvoering van pensioen- en aanverwante regelingen? Hoe is de positie geregeld van zieke en/of arbeidsongeschikte werknemers op de overnamedatum? Wie gaat de risico s van (toenemende) arbeidsongeschiktheid dragen? Moet de onderneming de opgebouwde pensioenen van werknemers die overgaan met een deal wel of niet overdragen en tegen welke voorwaarden? Welke representations, warranties en/of indemnifications moeten er opgenomen worden in de verkoop- en aankoopovereenkomst? Wat zijn de mogelijkheden voor harmonisatie van arbeidsvoorwaarden bij integratie van de overgenomen onderneming in de eigen groep en welke invloed zal dat hebben op toekomstige kosten en uitvoering, en welke problemen zal de onderneming daarbij naar verwachting moeten overwinnen? De onderneming moet overigens al in het onderhandelingsproces veel aandacht besteden aan de praktische uitwerking van deze overgang van opgebouwde pensioenaanspraken om te voorkomen dat er discussies achteraf ontstaan. In beide gevallen moet tevens aandacht geschonken worden aan de lastige situatie van de zogenoemde brandende huizen, de werknemers die op het moment van overgang ziek of arbeidsongeschikt zijn om te voorkomen dat zij onverzekerbaar blijken voor de toekomst of alleen tegen zeer ongunstige condities. Wordt dit niet gedaan, dan kunnen hier grote risico s en kosten aan verbonden zijn. 40 Spotlight Jaargang uitgave 2

6 7. Conclusie Door tijdig pensioenmaatregelen te treffen kan een onderneming veel waarde toevoegen, zichzelf beter verkoopklaar maken en vele discussies over pensioenverplichtingen voorkomen. Bij aankoop van een onderneming schenkt zij ook veel aandacht aan eventueel mee te kopen pensioenverplichtingen. Tevens bedenkt zij of het mogelijk is (door bijvoorbeeld achterlating van de pensioenverplichtingen bij verkoper en/ of een andere constructie van de deal) om die pensioenverplichtingen niet te hoeven meenemen. Hiermee voorkomt zij dat pensioenverplichtingen een waardedrukkende factor vormen voor toekomstige bedrijfsresultaten. Maar in ieder geval schenkt de onderneming altijd veel aandacht aan de juiste waarde van pensioen- en aanverwante regelingen. Ten slotte kijkt zij naar de mogelijkheden van harmonisatie en integratie na de deal. Spotlight Jaargang uitgave 2 41

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde?

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? De recent gepubliceerde IFRS 13 bevat geen nieuwe voorschriften over wanneer reële waarde toegepast moet worden, maar legt uit hoe de reële waarde

Nadere informatie

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen.

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. De hierna opgenomen bepalingen worden niet alleen toegepast op formeel overeengekomen

Nadere informatie

Pensioenverplichtingen

Pensioenverplichtingen Pensioenverplichtingen Het nieuwe IAS 19R: commercieel vs. fiscaal Sebastiaan Reenders Jurjen Bevers Pensioenen: IAS 19R en fiscaal Wijzigingen IAS 19R Hoofdlijnen IAS 19 en belangrijkste wijzigingen per

Nadere informatie

DAAR DENKEN WE LATER WEL AAN? PENSIOEN BIJ FUSIE OF OVERNAME. Whitepaper over de impact van lopende verplichtingen

DAAR DENKEN WE LATER WEL AAN? PENSIOEN BIJ FUSIE OF OVERNAME. Whitepaper over de impact van lopende verplichtingen DAAR DENKEN WE LATER WEL AAN? PENSIOEN BIJ FUSIE OF OVERNAME Whitepaper over de impact van lopende verplichtingen VOORWOORD Op weg naar de toekomst De economie komt meer en meer in beweging en ondernemers

Nadere informatie

IFRS: vanaf 2013 weer volop

IFRS: vanaf 2013 weer volop IFRS: vanaf 2013 weer volop wijzigingen De veranderingen op het gebied van IFRS zijn dit jaar zeer beperkt. Deze adempauze kan goed gebruikt worden, want voor de boekjaren 2013 en 2014 worden weer veel IFRSwijzigingen

Nadere informatie

www.pwc.nl Spotlight Special: Pensioenen Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 19-2011 uitgave 2

www.pwc.nl Spotlight Special: Pensioenen Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 19-2011 uitgave 2 www.pwc.nl Spotlight Special: Pensioenen Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 19-2011 uitgave 2 Bij PwC in Nederland werken ruim 4.500 mensen met elkaar samen vanuit 12 vestigingen en drie

Nadere informatie

Het kasstroomoverzicht minder objectief dan gedacht

Het kasstroomoverzicht minder objectief dan gedacht Het minder objectief dan gedacht Ondernemingen hebben nogal wat keuzevrijheid bij het opmaken van de jaarrekening. Dit maakt de vergelijkbaarheid van en moeilijk. Arjan Brouwer - Accounting and Valuation Advisory

Nadere informatie

DGA en de uitfasering Pensioen in Eigen Beheer

DGA en de uitfasering Pensioen in Eigen Beheer DGA en de uitfasering Pensioen in Eigen Beheer Als directeur-grootaandeelhouder (DGA) kun je vanaf 1 april 2017 geen pensioen meer opbouwen in je eigen onderneming; dan stopt de ingewikkelde regeling Pensioen

Nadere informatie

Revenue recognition: praktische implicaties

Revenue recognition: praktische implicaties Revenue recognition: praktische implicaties De IASB en de FASB hebben een ontwerpstandaard gepresenteerd voor een nieuw model van omzetverantwoording. Het is zaak om niet te lang te wachten met het evalueren

Nadere informatie

Een nieuwe baan pensioen meenemen naar ABP

Een nieuwe baan pensioen meenemen naar ABP Een nieuwe baan pensioen meenemen naar ABP Inhoudsopgave pagina Nieuwe baan, nieuw pensioenfonds 4 Uw pensioen meenemen naar ABP 7 Pensioen meenemen: ja of nee? 10 Vergelijk pensioenregelingen kritisch

Nadere informatie

Participatieregelingen: beloning of investering?

Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen zijn een veel voorkomend instrument om management te binden en te belonen, zowel in corporate- als privateequity-omgevingen. Ondernemingen

Nadere informatie

De nieuwe IFRS leasestandaard: stevige wijn of water?

De nieuwe IFRS leasestandaard: stevige wijn of water? De nieuwe IFRS leasestandaard: stevige wijn of water? Naar verwachting komt in het eerste kwartaal van 2013 een tweede voorstel voor nieuwe verslaggevingregels van leaseovereenkomsten. De oorspronkelijke

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-4 Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder

RJ-Uiting 2014-4 Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder RJ-Uiting 2014-4 Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder Algemeen RJ-Uiting 2014-4 bevat aanpassingen inzake de verwerking van de pensioenvoorziening van directeuren-grootaandeelhouder in Richtlijn

Nadere informatie

Nieuwe consolidatiestandaard geeft handvatten voor complexe praktijksituaties

Nieuwe consolidatiestandaard geeft handvatten voor complexe praktijksituaties Nieuwe consolidatiestandaard geeft handvatten voor complexe praktijksituaties De IASB heeft nieuwe standaarden uitgebracht en bestaande standaarden aangepast om de grondslagen voor consolidatie te uniformeren

Nadere informatie

gemeenschappelijke leiding is

gemeenschappelijke leiding is Transacties onder gemeenschappelijke leiding: veel keuzes, maar niet allemaal beschikbaar Sinds kort hebben we in Nederland regelgeving over transacties onder gemeenschappelijke leiding. De nieuwe Richtlijn

Nadere informatie

Optie 3 : welkome en veel gebruikte methode voor grondslagen in enkelvoudige jaarrekening

Optie 3 : welkome en veel gebruikte methode voor grondslagen in enkelvoudige jaarrekening Optie 3 : welkome en veel gebruikte methode voor grondslagen in enkelvoudige Beursgenoteerde ondernemingen stellen volgens IFRS een geconsolideerde op. Daarnaast is ook een enkelvoudige verplicht. Vaak

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-1: Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder

RJ-Uiting 2014-1: Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder RJ-Uiting 2014-1: Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder Belangrijkste wijziging Tot nu is door de Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) toegestaan om de verplichting voor pensioenregelingen

Nadere informatie

RJ-Uiting : Richtlijn Pensioenvoorziening en oudedags- verplichting directeuren-grootaandeelhouder

RJ-Uiting : Richtlijn Pensioenvoorziening en oudedags- verplichting directeuren-grootaandeelhouder RJ-Uiting 2017-8: Richtlijn Pensioenvoorziening en oudedags- verplichting directeuren-grootaandeelhouder Algemeen Met RJ-Uiting 2017-3 ontwerp-richtlijn Pensioenvoorziening en oudedagsverplichting directeuren-grootaandeelhouder

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen Bij een eindloonregeling bouwt u veel meer pensioen op als u gedurende uw werkzame leven behoorlijk carrière maakt (lees salarisstijgingen ontvangt). Want u ontvangt het pensioen over uw laatste en dus

Nadere informatie

RJ-Uiting : ontwerp-richtlijn Pensioenvoorziening en oudedagsverplichting directeuren-grootaandeelhouder

RJ-Uiting : ontwerp-richtlijn Pensioenvoorziening en oudedagsverplichting directeuren-grootaandeelhouder RJ-Uiting 2017-3: ontwerp-richtlijn Pensioenvoorziening en oudedagsverplichting directeuren-grootaandeelhouder Inleiding Op 27 maart 2017 is de gewijzigde Wet uitfasering pensioen in eigen beheer en overige

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

Aandachtspunten bij de controle van pensioen. Samenwerking tussen controleteam en specialist.

Aandachtspunten bij de controle van pensioen. Samenwerking tussen controleteam en specialist. Aandachtspunten bij de controle van pensioen. Samenwerking tussen controleteam en specialist. Momenteel is pensioen volop in het nieuws. Door het huidige economische klimaat staan verschillende pensioenfondsen

Nadere informatie

- wordt vastgesteld welke activa en passiva in de balans moeten worden opgenomen. Het kan zijn dat

- wordt vastgesteld welke activa en passiva in de balans moeten worden opgenomen. Het kan zijn dat IFRS LEIDT VOORALSNOG TOT BETERE RENTABILITEIT Prof. Dr. Auke de Bos RA 1. Inleiding IFRS heeft de afgelopen tijd veel professionals bezig gehouden. Met grote spanning werd uitgezien naar de eerste IFRS-cijfers.

Nadere informatie

RJ-Uiting : ontwerp-richtlijnen Pensioenvoorziening en oudedagsverplichting directeuren-grootaandeelhouder

RJ-Uiting : ontwerp-richtlijnen Pensioenvoorziening en oudedagsverplichting directeuren-grootaandeelhouder RJ-Uiting 2016-15: ontwerp-richtlijnen Pensioenvoorziening en oudedagsverplichting directeuren-grootaandeelhouder Inleiding Op 17 november 2016 is het voorstel van de Wet uitfasering pensioen in eigen

Nadere informatie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Inhoudsopgave Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie van Delta Lloyd Waarom Collectief Defined Contribution? 5 Wat is het? 5 De kracht van

Nadere informatie

Eén nieuwe Europese Accounting Directive voor Boek 2 Titel 9

Eén nieuwe Europese Accounting Directive voor Boek 2 Titel 9 Eén nieuwe Europese Accounting Directive voor Boek 2 Titel 9 De Europese Unie heeft een nieuwe Europese Richtlijn voor de jaarlijkse financiële verslaggeving door ondernemingen gepubliceerd: de Accounting

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft een aantal wijzigingen in hoofdstuk 271 Personeelsbeloningen

Nadere informatie

BIJLAGE. Raad voor de Jaarverslaggeving T.a.v. de voorzitter, de heer H. de Munnik RA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. 14 maart 2007 PN/AVs

BIJLAGE. Raad voor de Jaarverslaggeving T.a.v. de voorzitter, de heer H. de Munnik RA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. 14 maart 2007 PN/AVs RJ-Comm. 1034 Raad voor de Jaarverslaggeving T.a.v. de voorzitter, de heer H. de Munnik RA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM Datum BIJLAGE Onze 14 maart 2007 PN/AVs Betreft: pensioenlast uit hoofde van richtlijn

Nadere informatie

Huidige marktomstandigheden hebben impact op hedge accounting

Huidige marktomstandigheden hebben impact op hedge accounting Huidige marktomstandigheden hebben impact op hedge accounting IAS 39 geeft aan wat de spelregels zijn voor de waardering tegen reële waarde in geval van hedge accounting. Het is geen eenvoudige standaard.

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap jaarrekening 2013

Bijlage bij opgave 3 N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap jaarrekening 2013 Bijlage bij opgave 3 N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap jaarrekening 2013 GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER (x 1.000) Vaste activa Materiële vaste activa 48.001 45.836 Immateriële vaste activa

Nadere informatie

Toeslagverlening. Versie

Toeslagverlening. Versie Toeslagverlening Versie 23-02-2017 Versie 23-02-2017 Toeslagverlening Waarom toeslagverlening? Toeslag is een manier om te zorgen dat de pensioenen hun koopkracht behouden. Toeslag wordt ook wel indexatie

Nadere informatie

Toeslagverlening. Versie

Toeslagverlening. Versie Toeslagverlening Versie 25-02-2016 Versie 25-02-2016 Toeslagverlening (indexatie) Waarom toeslagverlening? Toeslag is een manier om te zorgen dat de pensioenen hun koopkracht behouden. Toeslag wordt ook

Nadere informatie

Gelden de kortingen op het pensioen per en voor beide regelingen?

Gelden de kortingen op het pensioen per en voor beide regelingen? Veelgestelde vragen DE KORTINGEN Gelden de kortingen op het pensioen per 1-9-2016 en 1-3-2017 voor beide regelingen? Ja, de kortingen gelden zowel voor de middelloon als de CDC regeling, ongeacht het afgesproken

Nadere informatie

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Economische waarde voor de waardering van de onderneming

Economische waarde voor de waardering van de onderneming Economische waarde voor de waardering van de onderneming Kort geleden werd het volgende artikel gepubliceerd: Waardebepaling rammelt aan alle kanten. Een Registeraccountant had in het kader van een geschillenwaardering

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014 Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV 1 2 3 4 Uit de grondslagen van de geconsolideerde jaarrekening: a. Algemeen Sligro Food Group N.V. is gevestigd te Veghel,

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Voorwaardelijke indexatie sneuvelt bij liquidatie pensioenfonds

Voorwaardelijke indexatie sneuvelt bij liquidatie pensioenfonds Voorwaardelijke indexatie sneuvelt bij liquidatie pensioenfonds 1 Midden 2004 is de productie van een bedrijf in Nederland beëindigd en verplaatst naar fabrieken in België. Daarbij werden circa 140 mensen

Nadere informatie

Toeslagverlening Uitgave mei 2015

Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds Sabic, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend indicatief

Nadere informatie

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf?

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf? 19 mei 2008 Wat is de waarde van een bedrijf? Wat is de waarde van een bedrijf? P.P.C. Buijsrogge RV Register Valuator Makelaar in bedrijfsbelangen www.corporatesearch.nl buijsrogge@corporatesearch.nl

Nadere informatie

Innovatie in de jaarrekening

Innovatie in de jaarrekening Innovatie in de jaarrekening Hoe komt de waarde die ondernemingen creëren met innovatie, tot uitdrukking in de jaarrekening? En hoe kunnen innovatieve ondernemingen de waarde van datgene wat zij ontwikkelen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Goed voorbereid een overnametraject in. Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts

Goed voorbereid een overnametraject in. Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts Goed voorbereid een overnametraject in Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts Inleiding Het overnametraject in Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy

Nadere informatie

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004 Ballast Nedam Pensioenfonds Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden Theo Bruijninckx 1 november 2004 Onderwerpen Agendapunt 1: Jaarverslag 2003 Overzicht 2003 Herstelplan 2002 Agendapunt

Nadere informatie

Wettelijke reserves nader bekeken

Wettelijke reserves nader bekeken Wettelijke reserves nader bekeken De regelgeving rond wettelijke reserves bestaat al geruime tijd en is in de afgelopen jaren niet wezenlijk veranderd. Toch is er in de praktijk regelmatig sprake van onduidelijkheden

Nadere informatie

Door Wim van Kouteren, senior compliance officer

Door Wim van Kouteren, senior compliance officer Door Wim van Kouteren, senior compliance officer CCollectieve waardeoverdracht is mogelijk als: de werkgever een nieuwe pensioenuitvoerder kiest de werkgever wordt overgenomen door een activa/ passiva

Nadere informatie

IFRS 11 Joint arrangements : meer dan het schrappen van een keuze

IFRS 11 Joint arrangements : meer dan het schrappen van een keuze IFRS 11 Joint arrangements : meer dan het schrappen van een keuze De IASB heeft de langverwachte IFRS 11 Joint arrangements gepubliceerd, als onderdeel van een pakket van vijf nieuwe verslaggevingstandaarden.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

7. Bouw ik nu meer/minder op? Bij Coop Pensioenfonds bouwt u 1,64% op (2016). Bij BPFL gaat u 1,875% opbouwen (2016).*

7. Bouw ik nu meer/minder op? Bij Coop Pensioenfonds bouwt u 1,64% op (2016). Bij BPFL gaat u 1,875% opbouwen (2016).* Beste lezer, Dit overzicht met veelgestelde vragen hebben wij opgesteld naar aanleiding van de brief d.d. 10 november 2016 over de liquidatie van Coop Pensioenfonds. Heeft u een vraag die hier niet tussenstaat

Nadere informatie

Eén standaard voor verslaggeving?

Eén standaard voor verslaggeving? Eén standaard voor verslaggeving? De IFRS for Small and Medium-sized Entities - de SME-standaard - is nu ruim anderhalf jaar geleden geïntroduceerd. Wat vinden ondernemingen van deze standaard? Naast veel

Nadere informatie

Pensioenoverzicht beschikbare premieregeling

Pensioenoverzicht beschikbare premieregeling Pensioenoverzicht beschikbare premieregeling Rapportnummer: 200909012126 Rapport ten behoeve van: de heer B.P.R. Pensioencheck BPR-pensioenrapport d.d. 01 september 2009: 21:26 uur Versienummer rapport:

Nadere informatie

www.boekhouder.be Wat is de waarde van een onderneming?... 4 De Discounted Cash Flow-methode (DFC)... 6

www.boekhouder.be Wat is de waarde van een onderneming?... 4 De Discounted Cash Flow-methode (DFC)... 6 door Inhoud Over omzet, nettowinst, ebit, ebitda,...... 1 Omzet... 1 Brutowinst... 1 Ebitda... 2 EBITDA... 2 Ebit... 3 Winst voor belastingen... 3 Nettowinst... 3 En toen was er ook nog de r...... 3 Wat

Nadere informatie

Gevolgen marktwaardering verplichtingen op beleid pensioenfondsen

Gevolgen marktwaardering verplichtingen op beleid pensioenfondsen Gevolgen marktwaardering verplichtingen op beleid pensioenfondsen Inleiding Op dit moment wordt bij pensioenfondsen veel onderzoek gedaan naar de beleidseffecten van het waarderen van pensioenverplichtingen

Nadere informatie

Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN

Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN Nieuwe pensioenregeling per 1 januari 2006 PENSIOENBELEGGEN Wie een dienstverband heeft, bouwt onder voorwaarden vanaf zijn 18 e pensioen op. Elke maand

Nadere informatie

Pensioenoverzicht beschikbare premieregeling

Pensioenoverzicht beschikbare premieregeling Pensioenoverzicht beschikbare premieregeling Rapportnummer: 201411132059 Rapport ten behoeve van: de heer B.P.R. Pensioen BPR-pensioenrapport d.d. 13 november 2014: 20:59 uur Versienummer gebruikte berekeningssoftware:

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer

Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer Pagina 1/6 Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer Momenteel bouwt u pensioen op bij uw eigen vennootschap. Dit betekent dat de vennootschap recht heeft op premieaftrek voor uw

Nadere informatie

Ballast Nedam Pensioenfonds. Deelnemersvergadering. Theo Bruijninckx 22 september 2004

Ballast Nedam Pensioenfonds. Deelnemersvergadering. Theo Bruijninckx 22 september 2004 Ballast Nedam Pensioenfonds Deelnemersvergadering Theo Bruijninckx 22 september 2004 Onderwerpen Agendapunt 4: Jaarverslag 2003 Overzicht 2003 Herstelplan 2002 Agendapunt 6: Wijziging bijsparen Agendapunt

Nadere informatie

PENSIOEN ACTIE- EN AANDACHTSPUNTEN Hans Kennis. 24 september 2015

PENSIOEN ACTIE- EN AANDACHTSPUNTEN Hans Kennis. 24 september 2015 PENSIOEN ACTIE- EN AANDACHTSPUNTEN Hans Kennis 24 september 2015 Pensioen ALGEMEEN 1 e pijler OVERHEID AOW ANW 2 e pijler WERKGEVER Pensioen 3 e pijler ZELF Lijfrente Banksparen 2 Een jaar geleden... Pensioen

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Startbrief. 1. Algemeen. Waardeoverdracht. Informatie die u geeft. Wanneer bent u deelnemer in de Basisregeling?

Startbrief. 1. Algemeen. Waardeoverdracht. Informatie die u geeft. Wanneer bent u deelnemer in de Basisregeling? Startbrief Deze startbrief bestaat uit 3 delen: Algemeen, Basisregeling en Plusregeling. 1. Algemeen Uw werkgever: Tentoo Collective Freelance & Flex B.V. Uw pensioenuitvoerder: ABN AMRO Pensioenen Soort

Nadere informatie

Overgang van pensioen

Overgang van pensioen Kenmerkend voor een fusie conform artikel 2:308 BW e.v. is de gehele vermogensoverdracht onder algemene titel. Onder het vermogen wordt het samenstel van activa en passiva verstaan. Daartoe kunnen zodoende

Nadere informatie

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld?

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Stichting PENSIOENFONDS CAPGEMINI Nederland Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Toepassen nieuwe IFRSconsolidatieregels. gestructureerde aanpak

Toepassen nieuwe IFRSconsolidatieregels. gestructureerde aanpak Toepassen nieuwe IFRSconsolidatieregels vraagt om gestructureerde aanpak Met ingang van 2014 moeten ondernemingen de nieuwe IFRSregelgeving toepassen met betrekking tot consolidatie (IFRS 10) en samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

PensioenNieuws van Pensioenfonds TenCate

PensioenNieuws van Pensioenfonds TenCate PensioenNieuws van Pensioenfonds TenCate oktober 2016 Hoe verloopt 2016 tot nu toe? Om maar meteen met de deur in huis te vallen: de financiële situatie bij Pensioenfonds TenCate is niet goed. De alsmaar

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Workshop overdracht KNGF. Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Overnames. Bedrijfsoverdrachten binnen fysio. Aspecten bedrijfsoverdracht

Workshop overdracht KNGF. Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Overnames. Bedrijfsoverdrachten binnen fysio. Aspecten bedrijfsoverdracht Workshop overdracht KNGF Programma Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht Henri Brom T: 06-54200497 E: hgtbrom@mkbadviseurs.nl Senior Adviseur Opvolging en Overdracht Inleiding Fasen in proces Waardebepaling

Nadere informatie

Aan de leden werkzaam bij Maersk Line. Geachte leden werkzaam bij Maersk Line,

Aan de leden werkzaam bij Maersk Line. Geachte leden werkzaam bij Maersk Line, Postadres Postbus 8696, 3009 AR Rotterdam Aan de leden werkzaam bij Maersk Line Vervoer / Havens Bezoekadres Pegasusweg 200 3067 KX Rotterdam T 010 23 35 000 F 010 23 35 216 www.fnvbondgenoten.nl Datum

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN 1 GEVOLGEN DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN 2 REKENRENTE,

Nadere informatie

Wat moet ik doen met mijn pensioen?

Wat moet ik doen met mijn pensioen? Het Dilemma van de DGA: Wat moet ik doen met mijn pensioen? Disclaimer Deze uitgave is ontwikkeld om u te voorzien van competente en betrouwbare informatie omtrent het onderwerp dat behandeld wordt. Echter,

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

pensioenkrant augustus 2015

pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 5 WOORD VAN DE VOORZITTER 6 DEKKINGSGRAAD 7 INDEXATIE RENDEMENT OP DE BELEGGINGEN 8 KERNCIJFERS KOSTEN UITVOERING EN VERMOGENSBEHEER 9 COMMUNICATIE

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Op dit tentamen kun je 100 punten halen : 25 pt Opgave A, óf je eindcijfer van de opdrachten tijdens het collegeblok. Het maimum van de twee scores is geldig, dus

Nadere informatie

HUNTER DOUGLAS N.V., Piekstraat 2, 3071 EL Rotterdam Tel , Telefax

HUNTER DOUGLAS N.V., Piekstraat 2, 3071 EL Rotterdam Tel , Telefax PERSBERICHT HUNTER DOUGLAS N.V., Piekstraat 2, 3071 EL Rotterdam Tel. 31 10 4869911, Telefax 31 10 4850355 Voor publicatie: 17 januari 2006 08.00 uur HUNTER DOUGLAS PRESENTEERT FINANCIËLE RESULTATEN OVER

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Toeslagverlening. Versie

Toeslagverlening. Versie Toeslagverlening Versie 07-10-2016 Versie 07-10-2016 Toeslagverlening (indexatie) Waarom toeslagverlening? Toeslag is een manier om te zorgen dat de pensioenen hun koopkracht behouden. Toeslag wordt ook

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

1 Balans per 31 december 2013 (ná verwerking voorstel resultaatbestemming) ACTIVA

1 Balans per 31 december 2013 (ná verwerking voorstel resultaatbestemming) ACTIVA Stichting Modus te Drunen 1 Balans per 31 december 2013 (ná verwerking voorstel resultaatbestemming) ACTIVA Vlottende activa 31 december 2013 31 december 2012 Vorderingen overige vorderingen en overlopende

Nadere informatie

PENSIOENRISICO'S IN UW ONDERNEMING

PENSIOENRISICO'S IN UW ONDERNEMING PENSIOENRISICO'S IN UW ONDERNEMING RISICO S DIE U ALS WERKGEVER DIRECT DIENT AF TE DEKKEN Volgens onze ervaring zeggen werkgevers vaak direct al bij het aannemen van een werknemer een pensioen toe. Meestal

Nadere informatie

Overdracht van opgebouwde pensioenen

Overdracht van opgebouwde pensioenen Overdracht van opgebouwde pensioenen een gegarandeerde pensioenuitkering voor uw deelnemers Overdracht van opgebouwde pensioenen Pag. 3/8 Overdracht van opgebouwde pensioenen Wilt u meer zekerheid voor

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

«Voornaam» «Tussenvoegsel» «Achternaam» «Adres1» «Postcode» «Plaats»

«Voornaam» «Tussenvoegsel» «Achternaam» «Adres1» «Postcode» «Plaats» Postadres Postbus 8696, 3009 AR Rotterdam «Voornaam» «Tussenvoegsel» «Achternaam» «Adres1» «Postcode» «Plaats» Bezoekadres Pegasusweg 200 3067 KX Rotterdam T 088 3680368 www.fnv.nl Datum Doorkiesnummer

Nadere informatie

Verschillen in pensioentoezicht tussen landen vragen om een integrale vergelijking

Verschillen in pensioentoezicht tussen landen vragen om een integrale vergelijking Verschillen in pensioentoezicht tussen landen vragen om een integrale vergelijking Binnen de Europese Unie gaan landen verschillend om met de manier waarop zekerheid over het beoogde pensioen wordt geboden.

Nadere informatie

7 Aansluitingsoverzicht van de eerste toepassing van IFRS

7 Aansluitingsoverzicht van de eerste toepassing van IFRS 7 Aansluitingsoverzicht van de eerste toepassing van Vanaf boekjaar 2005 past de Groep toe als basis voor haar rapportage. De jaarrekening van 2005 bevat vergelijkende cijfers over het boekjaar 2004 die

Nadere informatie

Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring

Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring Op 15 december 2010 nemen we afscheid van de accountantsverklaring en begroeten we de controleverklaring. Vanaf die datum moeten alle verklaringen voldoen

Nadere informatie

De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren

De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren De innovatiebox is een fiscale stimuleringsmaatregel. Enerzijds ter bevordering van de innovatiekracht van de Nederlandse economie en anderzijds

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie