Hoofdstuk 1: Evaluatie Verantwoord Beleggen (beleid en uitvoering)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 1: Evaluatie Verantwoord Beleggen (beleid en uitvoering)"

Transcriptie

1 Aan : Bestuur Mn Services Fondsenbeheer BV Van : Directie VB Opsteller : Kris Douma, Head of Responsible Investment Support & Active Ownership Datum : 23 februari 2010 Onderwerp : Vaststelling beleid en jaarplan Verantwoord Beleggen 2010 voor Mn Services Beleggingsfondsen Inleiding Een groot aantal opdrachtgevers van Mn Services neemt deel in Mn Services Beleggingsfondsen. Voor deze Mn Services Beleggingsfondsen voert Mn Services een Maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid. Dit beleid wordt in opdracht van de besturen van die Mn Services Beleggingsfondsen ontwikkeld, vastgesteld en uitgevoerd door Mn Services. Op deze manier wordt voor de opdrachtgevers vorm en inhoud gegeven aan het verantwoord beleggingsbeleid van de in de Mn Services Beleggingsfondsen deelnemende pensioenfondsen en kunnen deze pensioenfondsen voldoen aan de WFT-verplichting tot het hebben en publiceren van een stembeleid en een stemrapportage. In de loop van 2007 stelde Mn Services voor de Mn Services Beleggingsfondsen een beleid vast voor maatschappelijk verantwoord beleggen. In 2008 ondertekende Mn Services de VN Principes voor Verantwoord Investeren (UN PRI). Tevens werden de acht leidende beginselen vastgesteld, gebaseerd op internationale verdragen (Rio Declaration, ILO, OESO, UN GIobal Compact e.a.). Implementatie vindt plaats langs 4 pijlers: uitsluiting; integratie van ESG-criteria in alle asset classes; actief aandeelhouderschap en thematische beleggingen. De afgelopen jaren zijn goede vorderingen gemaakt met de uitvoering van het beleid verantwoord beleggen. Medio 2009 werd echter wel de behoefte gevoeld het beleid te evalueren, mede in het licht van maatschappelijke ontwikkelingen en van de wens meer duidelijkheid te scheppen over de ambities op het gebied van verantwoord beleggen. Mn Services voelde de behoefte tot een herijking van het verantwoord beleggingsbeleid en vastlegging van de ambities voor komend jaar in een Jaarplan In hoofdstuk 1 worden het tot op heden gevoerde beleid en de uitvoering daarvan geëvalueerd. In hoofdstuk 2 worden op basis daarvan aanpassingen in het beleid aangebracht. Hoofdstuk 3 bevat het Jaarplan Verantwoord Beleggen In hoofdstuk 4 worden enkele formele besluitvormingspunten ten behoeve van het mandaat van de Mn Services Beleggingsfondsen aan Mn Services behandeld. 1/10

2 Hoofdstuk 1: Evaluatie Verantwoord Beleggen (beleid en uitvoering) De evaluatie van het verantwoord beleggingsbeleid voor de Mn Services Beleggingsfondsen loopt langs twee lijnen. De eerste lijn is een evaluatie van de uitvoering van het beleid. De tweede lijn is een evaluatie van het beleid zelf Paragraaf 1.1. Evaluatie uitvoering van het beleid Medio 2008 vond een evaluatie plaats van de voortgang. Dat leverde het volgende beeld op voor de vastgestelde vier pijlers van het verantwoord beleggingsbeleid: Pijler 1: Uitsluiting: Mn Services Beleggingsfondsen voeren een actief uitsluitingbeleid op ondernemingen die direct betrokken zijn bij productie clustermunitie en anti persoonsmijnen Pijler 2: Integratie van ESG-criteria (environment, social en governance): ESG-criteria zijn opgenomen in contracten externe managers ESG-criteria is onderdeel van de selectiecriteria voor hedge funds ESG-criteria worden meegenomen in selectie van private equity. Alhoewel veelal nog impliciet, worden materiële ESG criteria meegenomen in het overgrote deel van de investeringsbeslissingen. Pijler 3: Actief aandeelhouderschap: Mn Services Beleggingsfondsen stemmen sinds 2008 op (bijna) alle aandelen wereldwijd (relevante) Mn Services Beleggingsfondsen bezoeken enkele aandeelhoudersvergaderingen van AEX-fondsen Mn Services Beleggingsfondsen voeren dialoog met een groot aantal beursgenoteerde ondernemingen die in strijd handelen met de leidende beginselen Mn Services Beleggingsfondsen nemen deel aan initiatieven met andere investeerders via het UN PRI Clearinghouse Mn Services Beleggingsfondsen zijn verzekerd van deelname in settlements in Amerikaanse class actions en nemen soms deel aan juridische procedures buiten de VS (Opdrachtgevers van) de Mn Services Beleggingsfondsen publiceren hun stembeleid en een stemverantwoording op de eigen site. Pijler 4: Thematische beleggingen: Mn Services voert voor de opdrachtgevers van de Mn Services Beleggingsfondsen geen afzonderlijk beleid voor verantwoorde thematische beleggingen. Uit deze evaluatie en verschillende benchmarks die op basis van deze resultaten werden uitgevoerd kan de conclusie worden getrokken dat de afgelopen jaren grote voortgang is gerealiseerd in de uitvoering van het beleid verantwoord beleggen. Er zijn enkele zaken die opvallen. Bij uitvoering van het beleid is prioriteit gegeven aan compliance, voorkomen reputatieschade en het meenemen van materiële ESG-risico s. Het meenemen van materiële ESG-risico s in investeringsbeslissingen is onderdeel geworden (c.q. wordt) van reguliere beleggingsbeleid, maar dit proces in nog niet geheel voltooid. Paragraaf 1.2. Evaluatie van het beleid Naast de evaluatie van de uitvoering van het overeengekomen beleid heeft een evaluatie plaatsgevonden van het beleid zelf. Centrale vraag daarbij is of ontwikkelingen in de samenleving en in eigen gelederen tot aanpassing van het beleid moeten leiden. Die evaluatie heeft geleid tot onderstaande conclusies: Onvoldoende duidelijkheid over de ambities en targets 2/10

3 Huidige financieel/economische crisis is aanleiding opnieuw te kijken naar de rol en verantwoordelijkheid van pensioenfondsen en institutionele vermogensbeheerders, De permanente evolutie van de definitie van verantwoord onder invloed van maatschappelijk debat en nieuwe inzichten vereist meer flexibiliteit in het beleid Beleidsvorming, uitvoering en monitoring van de voortgang zijn nog niet verankerd in een duidelijke jaarlijkse planningscyclus. Paragraaf 1.3. Conclusie Mn Services meent dat er reden is te komen tot een actualisering van het beleid voor maatschappelijk verantwoord beleggen en voor vergroting van de betrokkenheid van de opdrachtgevers van de Mn Services Beleggingsfondsen in de toekomst. Hoofdstuk 2: Herijking van het beleid De belangrijke keuzes zijn de vaststelling van een duidelijk statement verantwoord beleggen, de goedkeuring van een aangepaste set van tien leidende beginselen, een uitspraak over de ambities ten aanzien van verantwoord beleggen en een voorstel voor verankering van het verantwoord beleggen in een jaarlijkse planningscyclus. Paragraaf 2.1. Naar een statement Verantwoord Beleggen Mn Services hanteert in het verantwoord beleggingsbeleid voor de Mn Services Beleggingsfondsen een brede doelstelling, niet alleen reputatie risico beperken en ESG-criteria integreren, maar in de volle breedte rekening houden met maatschappelijke effecten. Uitvoering van beleid vindt plaats binnen primaire pensioendoelstelling. Mn Services wil voor de Mn Services Beleggingsfondsen in haar beleggingsbeleid, investeringsbeslissingen en uitoefening van aandeelhoudersrechten, binnen het kader van zijn rol als pensioenfonds, een positieve maatschappelijke bijdrage leveren, voor een duurzame economische ontwikkeling: een goed én verantwoord rendement. Paragraaf 2.2. Van statement naar tien leidende beginselen Het is wenselijk dit statement door te vertalen in meer grijpbare principes. Rode draad bij de vaststelling van de principes is maximaal aansluiting zoeken bij internationaal erkende verdragen. De huidige acht leidende beginselen worden aangepast/aangevuld tot tien nieuwe/gewijzigde principes (zie bijlage 1). De belangrijkste wijziging is de toevoeging van een nieuw, overkoepelend principe waarin Mn Services uitspreekt in haar beleid voor Mn Services Beleggingsfondsen rekening te houden met de maatschappelijke effecten van haar investeringsbeslissingen. Het principe 4 is niet helemaal nieuw, want hiertoe is bij de vaststelling van het beleid in 2007 en de jaarplannen actief aandeelhouderschap 2009 al besloten. Maar het ligt voor de hand dat ook in de principes op te nemen. Het volledig overzicht van de tien principes treft u in bijlage 1. Principe 1: Mn Services streeft voor de Mn Services Beleggingsfondsen naar een goed én verantwoord rendement, houdt rekening met maatschappelijke gevolgen van haar beleid, voorkomt dat het bijdraagt aan ontstaan c.q. vergroting van maatschappelijke problemen en draagt, binnen het kader van zijn rol als pensioenfonds, bij aan oplossing van maatschappelijke problemen en houdt daarbij rekening met veranderende maatschappelijke inzichten en opvattingen. 3/10

4 Principe 4: Mn Services investeert in de Mn Services Beleggingsfondsen niet (rechtstreeks noch indirect) in ondernemingen en/of andere investeringsobjecten die producten maken die in strijd zijn met door Nederland ondertekende internationale verdragen. Paragraaf 2.3. De ambities Mn Services wil het beleggingsbeleid, investeringsbeslissingen en de uitvoering van aandeelhoudersrechten in volledige overeenstemming laten zijn met het statement en de tien principes. Mn Services kiest daarbij voor een principle based benadering. In de uitvoering moeten besluiten worden genomen naar de letter en naar de geest van het statement de tien principes. Mn Services streeft voor de Mn Services Beleggingsfondsen naar een verantwoord rendement en stelt als ambitie dat ultimo 2010 volledige vermogen wordt belegd conform geformuleerde statement en de tien principes. Mn Services houdt voo0r de Mn Services Beleggingsfondsen zicht op het verantwoord realiseren van een goed rendement door middel van een door Mn Services te publiceren jaarplan + jaarverslag verantwoord beleggen voor de (gezamenlijke) Mn Services Beleggingsfondsen. Hoofdstuk 3: Jaarplan Verantwoord Beleggen 2010 In dit jaarplan wordt aangegeven op welke wijze het statement en de tien principes worden doorgevoerd in het beleggingsproces van alle verschillende asset classes (en de asset allocatie). Onderdeel van het Jaarplan Verantwoord beleggen 2010 is een onderdeel verantwoord aandeelhouderschap, waarin wordt ingegaan op de volgende onderwerpen: uitsluiting, stemmen op (en evt. bezoek van) aandeelhoudersvergaderingen, dialoog/engagement met ondernemingen en legal actions. Het afzonderlijke jaarplan verantwoord aandeelhouderschap vervalt. Het nieuwe beleid heeft als overkoepelend principe het rekening houden met de maatschappelijke gevolgen van (de uitvoering van) het beleggingsbeleid. Dat stelt hogere, bredere eisen aan de uitvoering dan in de afgelopen periode. In een aantal asset classes is de invulling van dat overkoepelende principe reeds in het Jaarplan 2010 terug te vinden, maar nog niet overal. Volledige doorvoering van het nieuwe beleid vindt plaats in het Jaarplan Verantwoord Beleggen Het oude beleid rustte in belangrijke mate op de wens tot integratie van ESG-criteria in de investeringsbeslissingen. Voor zover het materiële ESG-risico s betreft zijn deze risico s al in belangrijke mate in de investeringsbeslissingen geïntegreerd. Waar dat nog niet volledig is gebeurd zal dat zo snel mogelijk plaats moeten vinden. Maar ook niet-materiële ESG-risico s zijn van belang en kunnen reden zijn voor engagement. Ook kunnen niet-materiële ESG-risico s leiden tot de conclusie dat Mn Services voor de Mn Services Beleggingsfondsen niet in een onderneming wenst te investeren omdat de maatschappelijke gevolgen te schadelijk (kunnen) zijn. Een voorbeeld hiervan is schending van mensenrechten. Schending kan onaanvaardbaar zijn, maar tevens ook niet-materieel. ESG-integratie zal daarom op verschillende momenten nog steeds onderdeel zijn van het Jaarplan. Paragraaf 3.1. Uitsluiting Het betreft volledige doorvoering van principe 4: Mn Services investeert voor de Mn Services Beleggingsfondsen niet (rechtstreeks noch indirect) in ondernemingen en/of andere investeringsobjecten die direct betrokken zijn bij productie, onderhoud of distributie van producten die in strijd zijn met door Nederland ondertekende internationale verdragen. Op dit moment worden in feite alleen aandelen uitgesloten van ondernemingen die direct betrokken zijn bij de productie, onderhoud of distributie van anti persoonsmijnen en clustermunitie. Zoals in het kader van het Jaarplan Verantwoord Aandeelhouderschap 2009 overeengekomen wordt met ingang van 2010 het 4/10

5 uitsluitingbeleid uitgebreid naar alle door Nederland ondertekende internationale verdragen die zich richten op bepaalde producten. Dat zijn de volgende verdragen: Montreal Protocol (halogenated hydrocarbons that played a role in ozone depletion); CITES (international trade in specimens of wild animals and plants); Non-Proliferation of Nuclear Weapons Treaty; Chemical Weapons Convention; Biological and Toxin Weapons Convention; Ottawa Convention on the Prohibition of the Use, Stockpiling, Production and Transfer of Anti- Personnel Mines and on Their Destruction; Oslo Convention on Cluster Munitions. Zodra er relevante nieuwe verdragen worden overeengekomen en (door Nederland worden) ondertekend zullen die met ingang van het daaropvolgende kwartaal aan deze lijst worden toegevoegd. Het uitsluitingbeleid wordt in 2010 uitgebreid naar de beleggingscategorieën bedrijfsobligaties en private equity. De huidige beschikbare research maakt dat het uitsluitingbeleid op bedrijfsobligaties van non-listed ondernemingen vooralsnog beperkt is tot non listed ondernemingen in de iboxx-300 index (de toonaangevende index voor bedrijfsobligaties). Zodra die research breder beschikbaar is zal het uitsluitingbeleid op bedrijfsobligaties verder worden uitgerold. Paragraaf 3.2. Capital Markets Capital markets valt uiteen in vier verschillende groepen: aandelen Europa, aandelen extern, bedrijfsobligaties en staatsobligaties. 3.2.a. Aandelen Intern Bij beleggingen in aandelen Europa wordt gebruik gemaakt van ESG-informatie die door brokers wordt aangeleverd. Al enige tijd wordt in de selectie van brokers ook gekeken naar de mate waarin zij relevante ESG-informatie leveren en of die informatie in de reguliere research is geïntegreerd (i.p.v. in afzonderlijke rapporten). De informatie wordt gebruikt voor een optimale beoordeling van het risico rendement profiel van de onderneming. Tevens wordt voor beleggingen in aandelen Europa (evenals voor aandelen in de portefeuilles van externe managers) een beleid gevoerd van verantwoord aandeelhouderschap (zie elders). In de (eventueel) intern beheerde actieve mandaten zal in 2010 verder worden gewerkt aan de integratie van ESG-informatie in het beleggingsproces en zal de verbinding worden versterkt tussen het beleggingsproces en het programma van verantwoord aandeelhouderschap. Op de agenda staat: beschikbaarheid van geïntegreerde ESG-informatie wordt meegenomen in broker review en eventuele selectie nieuwe brokers; onderzoek naar de mogelijkheden om van gespecialiseerde research providers investeringsrelevant ESG-onderzoek te betrekken en te gebruiken voor de portfolio constructie; betrekken van de informatie over non compliant (Europese) ondernemingen bij de investeringsbeslissingen; opname van alle ondernemingen waarin een belang is genomen van meer dan 3% in het engagement programma; betrekken van relevante ESG-informatie in one on one gesprekken van fundmanagers met ondernemingen; opname van de belangrijkste resultaten van one on one gesprekken in de engagement rapportage. 3.2.b. Aandelen Extern Sinds eind 2007 zijn de principes voor verantwoord beleggen van opgenomen in de investment management agreements (IMA s) met externe managers. Gebleken is dat deze benadering niet leidt tot ESG-integratie in 5/10

6 de investeringsbeslissingen van externe managers. Daarom is eind 2009 voor een andere benadering gekozen. Op dit moment worden ESG-criteria gebruikt voor de selectie van externe managers. In de loop van 2010 moet blijken of dit een vruchtbaardere benadering is. Externe managers worden al sinds eind 2007 verplicht uitvoering te geven aan het uitsluitingbeleid. De aanpassingen in het uitsluitingbeleid zullen in 2010 ook voor externe managers worden doorgevoerd. Aandelen in de portefeuilles van externe managers lopen mee met de programma s voor actief/verantwoord aandeelhouderschap en legal actions. 3.2.c. Bedrijfsobligaties Gebleken is dat externe bond managers niet of nauwelijks gebruik maken van ESG-research. Selectie van externe managers op basis van ESG-integratie is wenselijk, maar thans (nog) niet realiseerbaar. Ook voor de intern beheerde obligatieportefeuille is op dit moment geen gespecialiseerde research beschikbaar. In 2010 zal, in samenwerking met Aandelen Intern gezocht worden naar een research provider die een volledige integratie van ESG-criteria in het operationele investeringsproces mogelijk maakt. Met ingang van 2011 zal de integratie van ESG volledig operationeel moeten zijn. Bij de beoordeling van herstructureringen van obligaties in de intern beheerde portefeuille zal rekening worden gehouden met mogelijk negatieve maatschappelijke gevolgen. Het Amerikaanse programma voor class actions op aandelen wordt volledig uitgerold naar Amerikaanse bedrijfsobligaties. 3.2.d. Staatsobligaties Voor staatsobligaties, in het bijzonder bij emerging market debt, wordt op dit moment bij investeringsbeslissingen rekening gehouden met ESG-risico s. Het ligt echter voor de hand om, net als voor capital markets, een (beperkt) uitsluitingbeleid te realiseren. Een uitsluitingbeleid op staatsobligaties voorkomt dat opdrachtgevers in de Mn Services Beleggingsfondsen (indirect) bijdragen aan de financiering van landen die structureel ESG-gerelateerde internationale verdragen overtreden. Mn Services zal voor de Mn Services Beleggingsfondsen een uitsluitingbeleid realiseren gebaseerd op internationale verdragen die door Nederland zijn ondertekend of waaraan Nederland op grond van het lidmaatschap van VN en EU is gebonden. Het voorstel is (pas) tot uitsluiting over te gaan als de relevante organen op basis van hun bevoegdheden inzake handhaving van die verdragen, sancties aan een bepaald land hebben opgelegd. Ter bepaling van de landen waarvoor EU- en/of VN-sancties leiden tot uitsluiting zijn (aanvullende) criteria vereist: de sancties moeten in relatie staan met schending van internationale verdragen door Nederland ondertekend (of waaraan Nederland is gebonden op grond van haar lidmaatschap van internationale organisaties); de sancties moeten zijn opgelegd door erkende bevoegde organisaties, te weten de VN en aan de VN gelieerde organisaties en, gezien het feit dat Nederland geen eigen sanctiebeleid voert, de Europese Unie; de sancties moeten gericht zijn tegen het land zelf en/of de huidige machthebbers (dus niet tegen voormalige leiders of opstandige groepen in het betreffende land); in sommige gevallen zijn sancties uitgevaardigd zonder duidelijke termijnen of clausules voor de opheffing van die sancties. In die gevallen zal uitsluiting zich beperken tot staatsobligaties van die landen waarvoor de sancties korter dan 10 jaar geleden zijn getroffen, tenzij volstrekt helder is dat de schendingen waarop de sancties zijn gebaseerd nog steeds plaatsvinden; voor landen waarvoor de sancties in de eerste helft van 2010 aflopen geldt dat zij niet voor één of twee kwartalen worden uitgesloten, tenzij reeds thans duidelijk is dat die sancties zullen worden verlengd; Paragraaf 3.3. Actief, verantwoord aandeelhouderschap Mn Services zag en ziet actief aandeelhouderschap als essentieel onderdeel van verantwoord beleggen voor de Mn Services Beleggingsfondsen. Actief, of verantwoord aandeelhouderschap valt uiteen in vijf activiteiten: 6/10

7 stemmen, bezoek aandeelhoudersvergaderingen, dialoog/engagement, gezamenlijke sectorale initiatieven met andere investeerders in het kader van de UN PRI en (zo nodig) juridische actie. 3.3.a. Stemmen Mn Services zal voor de Mn Services Beleggingsfondsen in 2010 stemmen op (bijna) alle aandeelhoudersvergaderingen van ondernemingen in de portefeuille. Uitzonderingen zijn landen waar sprake is van blokkering van aandelen en landen waar extreme administratieve belemmeringen bestaan om op afstand te kunnen stemmen. In sommige landen wordt daarom partial gestemd, in een beperkt aantal landen niet. Mn Services stemt voor de Mn Services Beleggingsfondsen op basis van een eigen, op maat gesneden stembeleid (zie website), dat jaarlijks wordt geëvalueerd en zo nodig aangescherpt. Het huidige stembeleid is eind 2007 vastgesteld en sindsdien slechts beperkt aangepast om beter rekening te houden met de per land verschillende opvattingen over goede corporate governance, overigens zonder cruciale elementen uit het beleid tekort te doen. Een jaarlijkse evaluatie vindt plaats na de zomer van In het securities lending programma is opgenomen dat recall van aandelen plaatsvindt in die gevallen waarin belangrijke proxy fights worden verwacht en Mn Services wil verzekeren dat in lijn met het eigen stembeleid wordt gestemd. Een recall vindt tevens plaats als de Mn Services Beleggingsfondsen zich (fysiek) door Mn Services laten vertegenwoordigen op een aandeelhoudersvergadering. 3.3.b. Bezoek aandeelhoudersvergaderingen Bezoek van aandeelhoudersvergaderingen is geen doel op zich. Wel onderkent Mn Services de bijzondere verantwoordelijkheid actief invulling te geven aan haar rol als aandeelhouder in Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen. Mn Services wil ook in 2010 een actieve bijdrage leveren aan het werk van Eumedion en zal actief deelnemen aan enkele aandeelhoudersvergaderingen van AEX-ondernemingen, waarbij Mn Services ook (mede) namens andere institutionele vermogensbeheerders kan optreden. Welke aandeelhoudersvergaderingen worden bezocht is afhankelijk van afspraken die Mn Services met andere Eumedion-deelnemers maakt. Alleen in uitzonderlijke situaties, namelijk als dat vanuit het oogpunt van een effectieve engagement wenselijk is, zullen aandeelhoudersvergaderingen in het buitenland worden bezocht. 3.3.c. Dialoog/Engagement Mn Services hecht waarde aan een goede dialoog tussen aandeelhouder en de onderneming, maar erkent dat het onmogelijk is die dialoog te onderhouden met circa 1500 ondernemingen. In het programma van dialoog/engagement gelden daarom in 2010 de volgende prioriteiten: Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen waar belangrijke issues spelen ten aanzien van strategie, corporate governance en/of maatschappelijk verantwoord ondernemen; AEX-ondernemingen waarvoor Mn Services in Eumedion-verband de verantwoordelijkheid heeft genomen de aandeelhoudersvergadering te bezoeken; Europese ondernemingen waarin Mn Services voor de Mn Services Beleggingsfondsen en andere opdrachtgevers een belang houdt van meer dan 3%; alle ondernemingen die non compliant zijn met UN Global Compact (de VN-code voor maatschappelijk verantwoord ondernemen) of anderszins structureel in strijd handelen met de vastgestelde principes (ondernemingen met een hoog ESG-risico). De dialoog wordt gevoerd door Mn Services of door Mn Services aan te stellen gespecialiseerde dienstverleners. Over de inhoud, voortgang en resultaten van het programma van dialoog/engagement wordt in kwartaalrapportages en via de website gerapporteerd. Indien na verloop van tijd blijkt dat de dialoog (of pogingen daartoe) zonder enig resultaat blijft en de onderneming volhardt in ernstige en structurele overtreding van het UN Global Compact en tien principes, dan kan Mn Services besluiten tot engagement led divestment. 7/10

8 3.3.d. Gezamenlijke initiatieven met andere investeerders (UN PRI e.a.) Via Mn Services nemen de Mn Services Beleggingsfondsen deel aan een aantal gezamenlijke initiatieven van investeerders onder de vlag van de UN PRI (en eventuele andere samenwerkingsverbanden). Het betreft onder andere het Carbon Disclosure Project, de Sudan Engagement Group, het Extractive Industries Transparency Initiative en de gezamenlijke activiteit van UN PRI en UN Global Compact over ondernemen en investeren in conflict affected countries. Ook in 2010 zal via Mn Services aan dergelijke initiatieven worden deelgenomen. Over de gezamenlijke initiatieven onder de vlag van UN PRI (en vergelijkbare initiatieven in ander verband) wordt in de kwartaalrapportage, het Jaarverslag en op de website gerapporteerd. 3.3.e. Legal actions (Class actions) Sinds begin 2008 is een programma operationeel waardoor (opdrachtgevers in) de Mn Services Beleggingsfondsen deelnemen in class action settlements in de VS. In incidentele gevallen kan Mn Services besluiten dat een Mn Fonds deelneemt aan class actions als (potentiële) co-lead plaintiff. In 2010 zal tevens een programma voor legal actions buiten de VS operationeel worden. Dat is nodig omdat in een toenemend aantal gevallen niet-amerikaanse investeerders in de VS worden uitgesloten van class actions tegen niet- Amerikaanse ondernemingen (zelfs als de overtredingen van wet- en regelgeving in de VS heeft plaatsgevonden). Het is tevens nodig om in voorkomende gevallen ook in rechtszaken op te kunnen treden die in het geheel geen link hebben met de VS en dus juridische actie elders vereisen. Paragraaf 3.4. Alternative Investments Mn Services heeft voor opdrachtgevers geen Mn Services Beleggingsfondsen voor thematische beleggingen. Wel investeren (enkele) opdrachtgevers via Mn Services Beleggingsfondsen in hedge funds, private equity (evt. inclusief infrastructuur) en commodities. Zolang de investeringen in commodities passief zijn is het niet erg zinvol beleid voor responsible investment in commodities te ontwikkelen. 3.4.a. Hedge Funds (incl. GTAA) Mn Services hanteert ten aanzien van hedge funds het uitgangspunt dat activistische, of agressieve hedge funds niet voor investering in aanmerking komen. Een toets op agressief activisme maakt deel uit van de selectieprocedure. In de selectieprocedure wordt tevens gekeken naar het ESG-beleid van hedge funds. In 2010 zal het bestaande beleid worden geëvalueerd. 3.4.b. Private Equity (incl. Infrastructuur) Eind 2009 is een beleid operationeel geworden voor responsible investment in private equity, waarin het rekeining houden met maatschappelijke gevolgen en de integratie van ESG-criteria zijn opgenomen in het due dilligence proces. Mn Services wil eind 2010 een eerste evaluatie houden van dat recent operationeel geworden beleid. Belangrijke kenmerken van dat beleid zijn: pre investment transparantie over investment strategy en ESG-beleid randvoorwaarden aan de governance en remuneratie van PE-firms en fondsen geen eenzijdige focus op leverage en/of tax arbitrage een duidelijke ESG-policy van het PE-fonds portfolio ondernemingen worden gemanaged conform UN Global Compact PE-fondsen en portfolio ondernemingen zijn gehouden normaal overleg te voeren met stakeholders medewerking aan de uitvoering van het uitsluitingbeleid bereidheid op basis van comply or explain belangrijke dilemma s te bespreken in een advisory board. 8/10

9 Paragraaf 3.5. Internationaal Onroerend Goed (IOG) Sinds begin 2009 wordt door Mn Services voor de Mn Services Beleggingsfondsen deelgenomen aan een internationaal initiatief op ESG-gebied, de UNEP FI Property Working Group. De meerwaarde voor verantwoord beleggen in IOG lijkt op dit moment beperkt. Nadere besluitvorming in samenwerking met OGNL of dit inderdaad een relevant initiatief is volgt medio Deelname aan gezamenlijke internationale initiatieven is, gezien de aard van de asset class, wel een belangrijke optie. De mogelijkheden zullen verder worden onderzocht, onder andere bij de Royal Instititution of Chartered Surveyors (RICS, de internationale organisatie voor RE-professionals). De integratie van ESG-criteria in stockselectie en portefeuille samenstelling vindt thans plaats op ad hoc basis. In 2010 zal bezien worden hoe de tien beginselen meegenomen kunnen worden in de selectie van beursgenoteerde onroerend goed ondernemingen. Daarnaast is bij een aantal beursgenoteerde fondsen invulling gegeven aan het beleid van actief aandeelhouderschap (Unibail Rodamco en Prologis European Properties). IOG loopt ook in 2010 volledig mee in het programma van actief, verantwoord aandeelhouderschap. Hoofdstuk 4: Formalisering Jaarplan 2010 Het Beleids- en Jaarplan 2010 Verantwoord Beleggen zal door de besturen van de Mn Services Beleggingsfondsen vastgesteld. Over de uitvoering van het Jaarplan zal voor het eind van het eerste kwartaal van 2011 door middel van een Jaarverslag Verantwoord Beleggen 2010 worden gerapporteerd. Met ingang van 2011 worden opdrachtgevers van de Mn Services Beleggingsfondsen in de gelegenheid gesteld deel te nemen in de discussie en voorbereiding van het door Mn Services voor de Mn Services Beleggingsfondsen te voeren verantwoord beleggingsbeleid en het Jaarplan (te beginnen met Jaarplan 2011). 9/10

10 Bijlage 1: De tien principes voor verantwoord beleggen Principe 1: Mn Services streeft voor de Mn Services Beleggingsfondsen naar een goed én verantwoord rendement, houdt rekening met maatschappelijke gevolgen van haar beleid, voorkomt dat het bijdraagt aan ontstaan c.q. vergroting van maatschappelijke problemen en draagt, binnen het kader van zijn rol als pensioenuitvoerder, bij aan oplossing van maatschappelijke problemen en houdt daarbij rekening met veranderende maatschappelijke inzichten en opvattingen Principe 2: Mn Services draagt in de Mn Services Beleggingsfondsen waar mogelijk bij aan economische stabiliteit en duurzame economische groei en investeert in ondernemingen en andere investeringsobjecten vanuit verwachting dat die zich inzetten voor creatie van economische waarde op (middel-) lange termijn Principe 3: Mn Services voorkomt in de Mn Services Beleggingsfondsen (rechtstreeks en indirect) betrokkenheid bij omkoping, corruptie, kartelvorming en andere vormen van marktmisbruik en zal elke vorm van corruptie, inclusief afpersing en omkoping tegengaan Principe 4: Mn Services investeert voor de Mn Services Beleggingsfondsen niet (rechtstreeks noch indirect) in ondernemingen en/of andere investeringsobjecten die producten maken die in strijd zijn met door Nederland ondertekende internationale verdragen Principe 5: Mn Services eerbiedigt in de Mn Services Beleggingsfondsen de mensenrechten en voorkomt betrokkenheid (rechtstreeks en indirect) bij schending van internationaal aanvaarde mensenrechten zoals neergelegd in Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en aanverwante verdragen en zal zich er steeds van vergewissen dat zij niet medeplichtig wordt aan schending van mensenrechten Principe 6: Mn Services eerbiedigt voor de Mn Services Beleggingsfondsen (inter-) nationale arbeidsnormen zoals vastgelegd in de core labour standards van de ILO, zal vrijheid van vakvereniging respecteren, recht op collectieve onderhandelingen effectief erkennen, zich inzetten voor uitbanning van iedere vorm van verplichte en gedwongen arbeid, kinderarbeid effectief afschaffen, discriminatie in arbeid en beroep bestrijden Principe 7: Mn Services zal in de Mn Services Beleggingsfondsen ten aanzien van vragen van milieu, natuur en biodiversiteit voorzorg betrachten bij de benadering van milieu-uitdagingen, initiatieven ondernemen om groter milieubesef te bevorderen en ontwikkeling en verspreiding van milieuvriendelijke technologieën stimuleren Principe 8: Mn Services onderschrijft voor de Mn Services Beleggingsfondsen de zogenaamde investment nexus van de OESO-richtlijnen, waarin (multinationale) ondernemingen verantwoordelijk zijn voor toepassing van deze principes bij zakenpartners en onderaannemers en voor bevordering van de toepassing van deze principes in gehele keten. Zij meent dat die investment nexus zowel van toepassing is op geïnvesteerde ondernemingen, als op andere investeringsobjecten Principe 9: Mn Services streeft er voor de Mn Services Beleggingsfondsen naar dat ondernemingen (en andere investeringsobjecten) hun corporate governance zo vorm geven dat rechten van (minderheids-) aandeelhouders worden gerespecteerd, het management voldoende macht heeft strategie en beleid van onderneming uit te voeren, er voldoende checks and balances zijn, er onafhankelijk toezicht is, relevante belanghebbenden betrokken worden, beloningssystemen in overeenstemming zijn met lange termijn doelstellingen en dat nationale wetgeving en codes worden gerespecteerd Principe 10: Mn Services maakt voor de Mn Services Beleggingsfondsen in het geval van twijfel en/of dilemma s een door bovenstaande principes geïnspireerde gewetensvolle, ethische keuze, is transparant over beleid en uitvoering en is bereid over het gevoerde beleid aan opdrachtgevers, deelnemers en samenleving verantwoording af te leggen. 10/10

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Kwartaalrapportage PMT. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. 1 ste kwartaal 2011

Kwartaalrapportage PMT. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. 1 ste kwartaal 2011 Kwartaalrapportage PMT Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 ste kwartaal 2011 1 Inhoudsopgave Verantwoord Aandeelhouderschap...3 Stemmen...3 Uitsluiting...4 Dialoog...5 Class Actions...5 Integrale Benadering...6

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Agenda Achtergrond verantwoordelijkheden institutionele beleggers Code Tabaksblat Wettelijke verankering

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 2 0 1 3 PME Jaarverslag Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 De tien PME-principes Tien PME-principes voor verantwoord beleggen 1. PME streeft naar een goed én verantwoord rendement, houdt rekening

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Investment Beliefs Bpf MITT Missie en doelstellingen. 1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Bij het nemen van

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN Beleggingsstatuut JULI 2015 1. ALGEMENE RICHTLIJNEN 1.1. Statutaire doelstelling De Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF, zich beroepend op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, stelt

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID Providence Capital NV Meerweg 7, 1405 BA Bussum Postbus 286, 1400 AG Bussum Nederland T +31 (0)35 6926 750 F +31 (0)35 6926 740 info@providencecapital.eu www.providencecapital.eu ProvCapBussum VERANTWOORD

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT. Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT. Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT Onze tien leidende beginselen voor verantwoord beleggen Dit zijn de globale criteria op basis waarvan wij invulling geven aan verantwoord beleggingsbeleid.

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen WMP heeft zowel de UN PRI als de UN Global Compact getekend Wealth Management Partners is actief als vermogensbeheerder en vermogensregiseur (investment

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN DELTA LLOYD CORPORATE BOND FUND, DELTA LLOYD COLLATERALIZED BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN LT BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN XLT BOND FUND, DELTA LLOYD SUB SOVEREIGN

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN 23 april 2016 Agenda Doelstelling: het verbinden van de maatschappelijke missie van kerkelijke instellingen met de beleggingen Wat betekent

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

Treasury- en beleggingsstatuut

Treasury- en beleggingsstatuut Treasury- en beleggingsstatuut It Fryske Gea It Fryske Gea heeft als doel: bescherming, behoud en ontwikkeling van natuur en landschap en de bescherming van cultuurhistorische waarden in Fryslân. De vereniging

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Delta Lloyd Asset Management

Beleid Verantwoord Beleggen Delta Lloyd Asset Management Beleid Verantwoord Beleggen Delta Lloyd Asset Management Inhoudsopgave Beleid verantwoord beleggen... 1 Visie en doelstellingen... 1 Definities... 1 Reikwijdte... 2 Dilemma s... 2 Beleidsuitgangspunten...

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

TKPI Fund Governance Code

TKPI Fund Governance Code TKPI Fund Governance Code I Oversight entity TKP Investments BV (TKPI) heeft de Compliance Officer van TKPI aangewezen als toezichthoudende entiteit (oversight entity) die toezicht zal houden op de naleving

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Jaarverslag 2011 Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Inhoudsopgave Inleiding 3 Verantwoord Beleggen 4 Inleiding 4 Beleid 4 Uitsluitingen 5 Staatsobligaties 5 Controversiële wapens

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

Strategisch beleggingskader

Strategisch beleggingskader Strategisch beleggingskader Pensioenfonds van de Metalektro (PME) Juni 2015 Pagina 1 van 14 Inleiding In dit document wordt het strategisch kader voor het beleggingsbeleid van PME vastgelegd. Dit document

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed Compliance Charter Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3

Nadere informatie

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten 8 oktober 2015 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Oprichter

Nadere informatie

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen...

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen... Stichting Unilever Pensioenfonds Nederland Progress (Progress) Code Verantwoord Beleggen Met betrekking tot uitsluitingen, screening, stemmen en engagement Deze Code beschrijft de manier waarop Progress

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV INLEIDING Doel Hof Hoorneman Fund Management NV wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft tot doel de

Nadere informatie

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders?

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Carolus van de Ven Hoofd vermogensadvies 18 december 2006 Agenda - Definitie duurzaam beleggen - Hoofdvormen - Historie / Huidige situatie - Corporate

Nadere informatie