Multinationale ketens in de Nederlandse hotellerie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Multinationale ketens in de Nederlandse hotellerie"

Transcriptie

1 Multinationale ketens in de Nederlandse hotellerie

2 September 2012 Dit onderzoek is in opdracht van het bedrijfschap Horeca en Catering uitgevoerd door het Saxion Kenniscentrum Hospitality. Betrokken onderzoekers zijn: Nico Kerssens, Docent finance en hotel management (hoofdauteur), Xander Lub, Programma manager onderzoek, Als invulling voor haar thesis heeft Michèlle Keij (Studente Hoger Hotelonderwijs, Saxion) het project ondersteund. 2

3 Inhoud Inleiding... 4 Samenvatting... 5 Hoofdstuk 1 Ontwikkelingen wereldwijd... 6 Hoofdstuk 2 Hotellerie, wereldwijd en in Nederland... 9 Hoofdstuk 3 Eigendomsverhoudingen Hoofdstuk 4 De grootste hotelketens in Nederland Hoofdstuk 5 Toekomst van de hotellerie Bijlage 1 Beschrijving van de 10 grootste hotelketens in Nederland 20 3

4 Inleiding Dit rapport geeft een overzicht van ontwikkelingen van de Nederlandse hotellerie, met extra aandacht voor verschuivingen in eigendomsstructuren. In hoofdstuk 1 worden eerst mondiale ontwikkelingen beschreven; deze vormen het kader voor de Nederlandse hotellerie. Daarna wordt in hoofdstuk 2 de hotellerie onder de loep genomen, waar deze ontwikkelingen in toepassingen terug komen. Verschuivingen in eigendomsverhoudingen en de hotelketens die in Nederland actief zijn, komen in respectievelijk hoofdstuk 3 en 4 aan bod. Tot slot wordt in hoofdstuk 5 in grote lijnen de hotellerie van de toekomst geschetst. Voor de geïnteresseerde lezer is er in bijlage 1 een beschrijving van de 10 grootste hotelketens in Nederland. 4

5 Samenvatting De wereld verandert steeds sneller en hotels dienen zich aan te passen aan en voor te bereiden op deze veranderingen. Internet heeft het boeken van kamers eenvoudiger gemaakt, en het aandeel internetboekingen neemt nog steeds toe. Sociale media en vergelijkingssites zijn zeer populair en ze vormen een bron van zorg en vreugde voor de hotellerie. Ook andere technologische vooruitgang wordt toegepast, waar het helpt de (energie)kosten te verlagen en de dienstverlening nog beter aan te passen op de wensen van die specifieke gast. De vraag naar hotelproducten is conjunctuurgevoelig (afhankelijk van de stand van de economie), en de economie vertoont steeds meer en heftigere schommelingen. Flexibiliteit is derhalve van levensbelang. Ook het juist toepassen van de principes van revenue management draagt bij aan goede rendementen. Revenue management is immers gericht op de selectie van de juiste gast, opdat winst en omzet geoptimaliseerd kunnen worden. Ketengraad in Nederland is fors toegenomen: meer dan 60% van de Nederlandse hotelkamers is verbonden aan een hotelketen. Dit wordt in toenemende mate gerealiseerd door verschuivingen van eigen exploitatie naar toepassen van Franchising en Management contracten. Ook worden steeds meer panden geleased. Snelle expansie in groeiende economieën als China is mogelijk door het vrijgekomen vermogen en het toepassen van Franchising en Management Contracten. Net zoals winkelstraten in Nederland steeds uniformer worden door de ketens met hun dominante positie, wordt de hotellerie professioneler en uniformer. Standard operating procedures, en richtlijnen van de ketens en het merk bepalen de bedrijfsvoering en het gezicht richting de gast. Aan de andere kant blijft een deel van de hotellerie een eigen gezicht houden, en is er een rijk aanbod van kleinschalige hotels en Bed and Breakfasts. Gemeten naar aantallen hotels is in Nederland 74% niet gebonden aan een keten; dit zijn echter veelal kleine hotels. 5

6 Hoofdstuk 1 Ontwikkelingen wereldwijd The only constant I am sure of is this accelerated rate of change. (Peter Gabriel, Downside up ) De wereld verandert steeds sneller en de veranderingen zijn ingrijpender dan ooit. In hoofdstuk 1 worden algemene ontwikkelingen behandeld, die direct en indirect ingrijpen in de hotellerie. Veel van deze ontwikkelingen zijn onderling verbonden, maar worden afzonderlijk besproken. Uiteraard is de werkelijke situatie complexer en zijn de beschrijvingen daarom (te) algemeen. Klimaatveranderingen Al Gore strijdt al enkele decennia tegen de globale opwarming van de aarde, tegelijkertijd wordt door de sceptici de klimaatverandering ontkend. Dat er sprake is van klimaatveranderingen en dat de mens hieraan een bijdrage levert, wordt steeds aannemelijker. Een groeiend aantal mensen is bereid hun gedrag aan te passen om het broeikaseffect te beperken. Voorbeelden hiervan zijn vaker de fiets of het openbaar vervoer gebruiken en de seizoenen volgen bij het eetpatroon. Schaarste Fossiele brandstoffen en andere natuurlijke grondstoffen worden schaarser terwijl de globale vraag ernaar toeneemt. Hogere prijzen zijn het gevolg. Een bijzondere plaats wordt ingenomen door de zeldzame aardmetalen, die worden toegepast in touch screens en mobiele telefoons. China verbetert haar positie in het winnen van gewone grondstoffen en zeldzame aardmetalen stelselmatig, waardoor westerse landen in groeiende mate afhankelijk worden van China. De wereldbevolking neemt nog steeds toe, en het wordt nog lastiger om te voorzien in ieders dagelijkse voedselbehoefte. Doordat er gewassen geteeld worden voor productie van biobrandstof, neemt de schaarste aan voeding nog verder toe. De piek in voedselprijzen in 2008 was hiervan mede het gevolg. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, good planets are hard to find People, planet en profit. Eenzijdig naar winst streven is niet meer van deze tijd. Consumenten verwachten van bedrijven dat ze de belangen van mensen en de aarde meenemen in hun bedrijfsbeslissingen. Konden bedrijven zich vroeger onderscheiden door hun duurzaamheidsbeleid, tegenwoordig is duurzaamheid noodzakelijk om zaken te kunnen doen. De tweede kamer drinkt bijvoorbeeld nog louter fair trade koffie. Geholpen door de fiscale regelingen, kiezen meer en meer Nederlanders voor electrisch en hybride rijden, waarbij overigens door deskundigen getwijfeld wordt aan de milieuvriendelijkheid van electrische auto s. Het marktaandeel van biologische producten is nog klein, maar groeit gestaag. Waren biologische producten vroeger het domein van strenge vegetariërs, tegenwoordig is biologisch/vegetarisch zelfs hip, waarvan het kookboek Hoge hakken, lekker vega een voorbeeld is. Naast de belangen van planeet en dier(soorten) wordt ook aandacht besteed aan personeel en minder bedeelde mensen. Zo helpen bedrijven projecten in Afrika zoals het bouwen van een schoolgebouw, maar ook in zogenoemde prachtwijken zetten werknemers zich in. Demografie Wereldwijd vergrijst de wereldbevolking met uitzondering van opkomende economieën, waar de bevolking door stijgende welvaart groeit. Steden worden groter en voller en het platteland loopt leeg. In Nederland is sprake van een forse toename van het aantal senioren, die door de diverse crises te kampen zal hebben met afnemende koopkracht. Ook in Nederland wordt een krimp van een aantal regio s verwacht, met name in de periferie van het land. 6

7 Individualisering/maatwerk Waren consumenten vroeger nog tevreden met een standaardaanbod (Henry Ford over zijn T-ford: You can get them in any colour as long as it is black. ), verwachten ze tegenwoordig maatwerk. Technologische ontwikkelingen maken het mogelijk om op afstand wensen te communiceren en te verwerken in een maatproduct. Voorbeelden hiervan zijn maatoverhemden, maar ook Puma customized sportschoenen. Generaties Generatieverschillen zijn van alle tijd. Verschillen tussen generaties zijn fors en generaties lijken korter te bestaan dan vroeger. Babyboomers, generatie X, Y en Z. Gedrag en verwachtingen van jongeren zijn op meerdere fronten anders dan die van oudere managers. Generatie Y verwacht snel carrière te maken, in combinatie met een goede balans tussen werk en privé. Ze kennen de wereld nog van voor internet en mobiele telefoon, maar zijn er wel mee opgegroeid. Alles kan en alles mag lijkt deze generatie vooral te geloven. Generatie Z wordt ook wel de digital natives genoemd en is vermaard voor hun vaardigheid in multi-tasken. Door internet en social media is deze generatie goed op de hoogte en is hun wereld transparant. Opgegroeid in welvaart en zelf in staat om keuzes te maken (eigen computer, eigen tv), hebben de digital natives moeite met vaste werktijden en hiërarchie. Digitalisering Digibeten worden steeds schaarser. Computers worden kleiner en krachtiger en mogelijkheden van telecommunicatie steeds beter. Gevolg hiervan is dat de moderne mens altijd bereikbaar is, overal bankzaken kan doen en op afstand de verwarming kan aanpassen. Het world wide web is sinds begin jaren 90 op grote schaal gebruikt voor verspreiden van informatie (1.0) en vervolgens voor samen ontwikkelen van zaken (2.0) waarvan Wikipedia een uitstekend voorbeeld is. In web 3.0 zullen internet toepassingen op nog grotere schaal worden geïntegreerd. Internet, eens een luxe product, is een commodity geworden. Gratis WIFI wordt steeds vaker aangeboden, bijvoorbeeld bij Mcdonald s. Social media Samen informatie delen is het doel van sociale media. Twitter, Facebook, en 4square zijn voorbeelden hiervan en deze media zijn heel belangrijk in het leven van velen. Persoonlijk lief en leed wordt met de vele friends gedeeld. Positieve en negatieve ervaringen worden verspreid en deze kunnen een bedrijf maken en breken. Door de grootte van de netwerken kunnen onverwachte dingen gebeuren: hiervan zijn Flashmobs, die vaak zijn gecoördineerd door sociale media een voorbeeld. Ontwikkelingen gaan snel: werd Hyves eind 2010 nog overgenomen door de Telegraaf Media Groep, nu lijkt Hyves op sterven na dood. Globalisering De wereld is één grote markt geworden. Enorme hoeveelheden goederen, effecten en geld worden iedere dag verhandeld, wat resulteert in grote prijsschommelingen. Bedrijven beperken hun core business mede vanwege snelle ontwikkelingen. De globalisering maakt het mogelijk de specifieke core business wereldwijd uit te nutten. Samenwerkingen tussen bedrijven worden ook vaker toegepast dan vroeger. 7

8 Economie Schommelingen in de economie zijn al eeuwen een gegeven. Sinds 2000 hebben Europa en de Verenigde Staten diepe recessies en een depressie meegemaakt. Ineenstorten van de dot-com bubble, en van de financiële wereld en vervolgens het wegvallen van vertrouwen in de euro hebben de economie veel dynamiek gegeven. Meer en steeds heftigere schommelingen van de conjunctuur lijken daarmee een gegeven te worden. Het zwaartepunt van de economie verschuift van de westerse landen naar de BRIC landen (Brazilië, Rusland, India, en China) en dus vooral naar het oosten. Veel ondernemingen investeren in Rusland, China en India. De USA vormen nu nog de grootste economie van de wereld en China is sinds eind 2011 de tweede op de lijst. De verwachting is dat China binnen 10 jaar leidend is in de wereldeconomie. Politiek Na het uiteenvallen van Oost Europa als communistisch machtsblok is de wereld in politiek opzicht fors gewijzigd. De USA verliezen hun leidende positie en kunnen het zich niet langer permitteren de rest van de wereld te helpen c.q. naar hun hand te zetten. De staatsschuld van USA is inmiddels opgelopen tot 15,5 biljoen dollar. Wat zal China gaan doen als het de grootste economie ter wereld is? Sinds de aanslag op de Twin Towers in 2001 zijn de spanningen tussen de islamitische en westerse wereld opgelopen. Hoewel grote aanslagen al weer enige tijd geleden plaats hadden, is de dreiging nog steeds reëel. 8

9 Hoofdstuk 2 Hotellerie, wereldwijd en in Nederland There is no business like hotel business. Hotellerie wereldwijd De hotellerie staat midden in de samenleving en is volop in beweging. Hotels zijn kapitaalintensief en de bedrijfstak is arbeidsintensief. Door de combinatie met de conjunctuurgevoelige (=afhankelijk van de stand van de economie) vraag vormt de hotellerie een laagrenderende bedrijfstak. Volgens onderzoek van Michael Porter is de gemiddelde ROIC (Return on Invested Capital, een indicator van het rendement) in de USA (gedurende ) 14,9%. Hotels scoorden 10,4% waar Soft drinks bijvoorbeeld 37,6% behaalde. Go east Hotelketens volgen de economische verschuivingen: er worden veel hotels geopend in de BRIClanden. Financiering geschiedt gedeeltelijk door verkoop van hotels in volwassen economieën. Dit kan volledig afstoten zijn, maar er kan ook sprake zijn sale and lease/manage back constructies (dit wordt hierna uitgelegd). Ook in de expansie in BRIC landen worden management contracten en ook franchising veel toegepast. Leasing Een aantal ketens wil graag het vastgoed in eigen bezit houden; als belangrijke bezitting biedt het pand zekerheid voor vermogensverschaffers. Daarnaast wordt de zelfstandige positie aangetast als de stenen verkocht worden. Niettemin kiezen vele nationale en internationale ketens voor specialisatie in hotelmanagement en nemen afscheid van het vastgoed, vaak door een sale and lease back constructie. Het pand wordt verkocht aan een leasemaatschappij en vervolgens terug geleased (wat vergelijkbaar is met huren). De balans wordt daarmee verkort (het geïnvesteerd vermogen neemt af) als vreemd vermogen (=leningen) wordt afgelost. De vrijgekomen middelen kunnen echter ook worden benut voor expansie. Bij balansverkorting zal de ROI (return on investment, een indicator van het rendement) bij gelijkblijvende winsten toenemen door het kleinere geïnvesteerde vermogen. Bij leasing kan onderscheid gemaakt worden tussen fixed leasing en variabele leasing. Bij fixed leasing wordt een vaste vergoeding afgesproken voor het gebruik van het onroerend goed. Bij variabele leasing is de vergoeding (mede) afhankelijk van de resultaten van het hotel. Dit is (eventueel naast een vast bedrag) een percentage van omzet. Franchising Snelle expansie is mogelijk door gebruik te maken van Franchising, waarbij de Franchisee (franchisenemer) gebruik maakt van de formule van de Franchisor (franchise-gever) en hiervoor een vergoeding betaalt. Gebruik van het merk, kennis van de keten en vooral omzet/boekingen zijn voor de Franchisee aantrekkelijk. Ongeveer 12% van de omzet is een gebruikelijke vergoeding; maar de fee is afhankelijk van de aantrekkelijkheid van de locatie. Kleine vermogensbehoefte en internationale mogelijkheden zijn naast de al eerder genoemde snelle expansie belangrijk voor de Franchisor. In het buitenland is er nog al eens sprake van belemmeringen bij investeringen in hotelexploitatie, waardoor Westerse ketens gedwongen worden samen te werken met locale partners. Ook beschikbaarheid van gewilde locaties werkt samenwerking in de hand. 9

10 Een spanningsveld bij Franchising is de onderlinge afhankelijkheid. Zeker bij een gestandaardiseerde hotelformule is het zaak de Franchisee de standaarden voor de volle 100% te laten hanteren, maar zelfstandige ondernemers hechten tegelijkertijd erg aan vrijheid. Management contracten Bij een management contract verzorgt de hotelketen het management van een hotel in een ruil voor een vergoeding die doorgaans prestatie-afhankelijk is: een percentage van de omzet en een zogenoemde `Incentive` fee die afhankelijk is van de GOP (=Gross Operating Profit, de bruto winst uit operatie). Het risico ligt dus grotendeels bij de eigenaar van de hotel exploitatie. (Vaak bezit deze eigenaar ook het onroerend goed, maar dat hoeft niet het geval te zijn). De keten biedt de eigenaar kennis/expertise en kamerboekingen via het reserveringssysteem. Sommige ketens werken met een systeem waarbij slechts een General Manager (GM) geleverd wordt, maar andere ketens werken met flinke management teams, bijvoorbeeld bestaande uit een GM, een Rooms division manager, een Food & Beverage manager, een chef-kok, Marketing & Sales manager(s), HRM manager en een financieel manager. Revenue management Hotel revenue management means selling the right room to the right customer at the right time for the right price for the right length of stay from the right distribution source. (Bonnie Buckhiester) De vraag naar hotelkamers is niet altijd gelijk, en daarom hanteren hotels verschillende prijzen, bijvoorbeeld afhankelijk van seizoen, en (zakelijke) evenementen opdat de omzet en winst gemaximaliseerd worden. Hierbij worden diverse hulpmiddelen ingezet, zoals computer tools en centrale revenue management afdelingen. De eerste aanpak van de hotellerie was een kopie van de korting bij laat boeken van vluchten, maar tegenwoordig wordt steeds vaker vroeg-boek korting gegeven en relatief hoge prijzen gevraagd dicht bij de datum van overnachten. Koesteren van vaste klanten/gasten blijft belangrijk. Beschikbare kamers worden op verschillende manieren aangeboden (multi channeling): hotelsite, diverse boekingssites, en de front-office van het hotel. Prijspariteit (via alle kanalen dezelfde prijs hanteren) is daarbij van groot belang, want anders is dat verwarrend voor de gast en deze waardeert het doorgaans niet als er teveel betaald is. Tegelijkertijd is het voor hotels zaak om de omzet zo veel mogelijk via de eigen kanalen te realiseren zodat de commissie aan de Online Travel Agencies, zoals Booking.com kan worden beperkt. Deze commissie kan oplopen tot wel 25% van de kamerprijs. De Olympische spelen in Londen 2012 is een voorbeeld van een evenement met enorme gevolgen voor de vraag en prijzen. In dit geval wordt zelfs de kamercapaciteit vergroot door het plaatsen van cruiseschepen in de Thames. Ook goed lopende restaurants hebben de principes van revenue management ontdekt. Technologie De moderne wereld is in hoge mate afhankelijk van (digitale) techniek. Vrijwel alle informatiesystemen zijn geautomatiseerd en geïntegreerd. Kamers zijn meer en meer individueel aanpasbaar aan de wensen van de gast, qua licht, verwarming en beleving. Bij nieuwe panden worden nieuwe technologieën ingezet om klimaat-neutrale gebouwen te realiseren. Optimale isolatie, warmtepompen (waarbij warmte van grond wordt gebruikt om op te warmen en af te koelen) en led-verlichting zijn voorbeelden van energiebesparende instrumenten. De mogelijkheden voor tele-conferencing zijn sterk toegenomen en verbeterd. Daarnaast wil een deel van het bedrijfsleven bezuinigingen op business trips, vanwege kosten en uit zorg voor het milieu. Dit resulteert in een afnemende vraag van het bedrijfsleven aan hotelovernachtingen en vergaderfaciliteiten. Het is de vraag of deze vraag weer toeneemt bij een aantrekkende economie. 10

11 Internet Was de consument oorspronkelijk nog huiverig om aankopen via internet te doen, tegenwoordig maken reserveringen van kamers via internet een belangrijk deel uit van het totaal aantal boekingen. Zoekmachines zoals Google en boekingssites zijn daarbij van groot belang. De commissies aan de boekingssites (rond de 15%) zijn menig hotelier een doorn in het oog, maar tegelijkertijd kan deze omzet niet gemist worden. Can t live with them, can t live without them, zo gezegd. Smartphones, waarbij internet mobiel wordt gemaakt, maken de consument nog minder voorspelbaar. Ter plekke (de bestemming) kan vrijwel altijd wat geregeld worden. Voor hotels wordt het boekingsgedrag van de gast minder voorspelbaar en dynamischer. Op het ene moment is er sprake van een lage bezetting, en kort daarna van een hoge bezetting, met alle operationele uitdagingen van dien. Vergelijkingssites en recensiesites maken de hotellerie en restaurants transparanter. Potentiële gasten oriënteren zich uitgebreid voordat geboekt wordt. Recensies schrijven en plaatsen is een fluitje van een cent. Slechte recensies kunnen een forse omzetdaling veroorzaken. Adequaat reageren op goede en slechte recensies is van levensbelang. Sociale media Opkomst van sociale media in hotellerie gaat snel. Hotels beseffen het belang van sociale media en het aansluiten bij de jonge doelgroep. Er wordt tegelijkertijd nog geworsteld met hoe dat goed te doen. De digital natives beginnen nu de arbeidsmarkt op te komen. Deze generatie accepteert niet dat ze langdurig (en dat kan 5 minuten zijn ) geen contact hebben via sociale media. Dit leidt tot wrijvingen en onbegrip bij de oudere generaties en tot uitdagingen bij externe uitingen. Veeleisende consument Segmenteren met klassieke criteria is niet meer van deze tijd, maar de levensstijl is nu leidend bij het ontwikkelen van de marketing mix (invulling van promotie-instrumenten bijvoorbeeld). De consument is welvarender en mondiger dan ooit. Als men thuis al een ultieme badkamer heeft, is dat de maatstaf waar de hotelbadkamer mee wordt vergeleken. Tegelijkertijd is de consument ook steeds grilliger: op sterren-niveau lunchen en s avonds fast food eten is niet ongebruikelijk. MVO & Green Key Ook in de hotellerie is MVO geland: er is een eigen certificering voor gastvrijheidsbedrijven. Om het Green Key certificaat te behalen, dient te worden voldaan aan allerlei criteria o.a. betreffende energie- en waterverbruik, afvalmanagement en beleid inzake F&B (=Food and Beverage). De Trek in is een voorbeeld van MVO binnen de gastvrijheid; het betreft een duurzame variant van de bekende trekkershut, gebouwd volgens het cradle-to-cradle-principe (=afval bestaat niet, alles is opnieuw te gebruiken). Deze is gebouwd van sloophout, maar ook goed geïsoleerd, zodat een verblijf in de winter ook mogelijk is. Wellness en gezondheid Genieten van wellness vormt voor velen een goede manier om bij te komen van het jachtige bestaan. Veel hotels hebben wellness-faciliteiten en meer en meer hotels specialiseren zich hierin. Wellness past goed bij de trend dat een deel van de bevolking gezonder wil leven. F&B-concepten worden hierop aangepast (denk aan menu s met informatie over calorieën per gerecht), en sportfaciliteiten zijn voor hotels van belang. Tegelijkertijd is er sprake te zijn van polarisatie: meer 11

12 dan de helft van de volwassenen in de Europese Unie kampt met overgewicht. Het aantal mensen met obesitas is verdubbeld in de periode Nederlandse Arbeidsmarkt Tot 2009 was de arbeidsmarkt krap en was het voor de hotellerie moeilijk om aan geschikt personeel te komen. Vanaf 2009 is de arbeidsmarkt ingrijpend verruimd, maar blijft echt gastvrij personeel in de beleving van hotelmanagers schaars. De verwachting is dat de beroepsbevolking vanaf 2012 zal afnemen, maar dat kan door verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd ook enkele jaren later worden. Bed & Breakfast In andere landen was al langer dan in Nederland sprake van kleinschalig aanbod van overnachtingen in eigen huis en/of op eigen terrein: Bed en Breakfast (B&B) in het Verenigd Koninkrijk en Agriturismo in Italië. Op deze manier kan een kleinschalig en traditioneel agrarisch bedrijf rendabel worden gemaakt. In Nederland groeit het aanbod, wordt de kwaliteit beter en waarderen gasten authenticiteit en persoonlijk gastheerschap. Schaalvergroting Een hotel met een klein aantal kamers is doorgaans minder rendabel dan een groter hotel. Door schaalvoordelen neemt de winstgevendheid toe; ongeveer 100 kamers per hotel wordt door ketens beschouwd als het minimum voor een gezonde exploitatie. Er wordt daarom veel geïnvesteerd in schaalvergroting. De Fletcher groep, die bestaat uit relatief kleine hotels, kiest ervoor om ondersteunende diensten te centraliseren. Hierdoor kunnen de aangesloten hotels kosten-efficiënter opereren dan zelfstandige hotels en is de winstgevendheid hoger. Nederlandse Hotels in 2011 Uit onderzoek van KPMG bleek dat de Nederlands hotels in 2011 in vergelijking met 2010 een hogere bezetting en hogere gemiddelde kamerprijzen hadden. Hierbij deden Amsterdam en het middensegment (drie sterren) het goed. De zakelijke markt liet het echter afweten; de vraag naar trainingen en congressen daalde. Ook de bestedingen in hotel-restaurants en -bars nam af, waardoor de totale omzet per hotelkamer toch daalde. Amsterdam Amsterdam neemt een bijzondere plaats in, binnen de Nederlandse hotellerie. Dit komt door de grootte en de internationale afhankelijkheid van de Amsterdamse hotels. Ondanks de matige jaren na 2008 is er toch volop geïnvesteerd in nieuwe capaciteit in Amsterdam. Het nieuwe Mint Hotel (inmiddels al weer omgevormd tot Double Tree by Hilton) is hiervan een voorbeeld. Verder valt op dat er in het luxury segment nieuwe hotels komen, waaronder een Waldorf Astoria, nu gepland om te openen in Ook het nieuwe 5-sterren Conservatorium hotel is vermeldenswaardig. Zakelijk vastgoed kent een slechte bezetting, waardoor er plannen ontwikkeld worden panden om te vormen tot hotel of bijvoorbeeld studentenwoningen, waarbij bestemmingsplannen in de weg kunnen zitten. Verder opmerkelijk is dat recentelijk enkele 5-sterren hotels ervoor kozen om de dienstverlening aan te passen aan het 4-sterren niveau. Een reden hiervoor is dat zakelijke gasten niet langer van hun werkgever in een 5-sterren hotel mogen verblijven. 12

13 Hoofdstuk 3 Eigendomsverhoudingen Less is more. Inleiding Eigendomsverhoudingen zijn de afgelopen decennia fors veranderd. Het betreft de mate waarin hotelketens zelf eigenaar van de panden zijn en de mate waarin ze gebruik maken van Franchising en Management contracten bij bestaande panden en bij hun expansie. In dit hoofdstuk zal de strategie van Accor worden toegelicht als voorbeeld van intensieve veranderingen. Ook zullen er voorbeelden van andere ketens die soms andere keuzes maken, worden behandeld. Accor Accor is een van origine Franse Hotelketen die (in 2012) 45 jaar bestaat. Voorbeelden van de uitgebreide verzamelingen Accor-merken zijn: Sofitel (Luxury) Pullman (upscale) Novotel en Mercure (Midscale) Ibis (classic, styles and budget) (economy) De geconsolideerde groepsomzet bedroeg in ,1 miljard euro. De kamercapaciteit bevindt zich voor 51% in Europa, 21% in Noord-Amerika en 17% in Asia Pacific. Op basis van aantal hotelkamers was Accor eind 2011 de vijfde keten van de wereld. In Nederland heeft (eind 2011) Accor 39 hotels en ruim zesduizend kamers. Accor heeft sinds 2005 belangrijke verschuivingen doorgevoerd: 1. Verkoop van slecht renderende hotels, die niet goed passen in het merken-portfolio; 2. Verkoop van panden en deze vervolgens leasen (Sale and lease back); 3. Binnen lease verschuiven naar variabele lease (lease vergoeding is dan afhankelijk van de omzet), dit wordt bemoeilijkt door de risicomijdende houding van banken; 4. Het aandeel Management contracten en Franchising verhogen (dat kan ook door toepassen van sale en management back constructie); 5. Resulteert in zogenoemde asset light categorie (totaal van Franchising, Management Contract en Variabele lease) van 68% van het aantal hotelkamers. Dit was een groei van 4% t.o.v. 2010, waarbij het aantal kamers toenam met iets minder dan kamers. In 2010 was er sprake van een bijzondere bate door het verkopen van zogenoemde discontinued operations (=afstoten van bedrijfsonderdelen) ter grootte van 4,0 miljard euro, wat erg hoog is, aangezien de jaarlijkse omzet rond de 6 miljard euro ligt. Mede hierdoor kon de schuldpositie fors verlaagd worden. 13

14 De `property strategy` van Accor bestaat uit: Segment Volwassen economieën Groei-economieën Luxury Management contracten (MC) MC Upscale MC en Franchising (F) MC Midscale Variabele lease (V), MC en F MC en Joint ventures Economy V en F Eigendom, V, MC en F De expansie zal vooral plaats vinden in de BRIC-landen (in China wil Accor de capaciteit verviervoudigen in ), en dus zal het aandeel Management contracten verder toenemen. Door deze forse verschuivingen in eigendomsstructuur verandert het karakter van het hoofdkantoor; het transformeert van een hoofdkantoor van hotels met eigen exploitatie naar een service organisatie met focus op marketing, het centrale reserveringssysteem, en andere (management) ondersteuning. Door deze transformatie veranderen de geconsolideerde omzet (bestaat voor een groeiend deel uit fees voor Management contracten en Franchising), de balans en kosten(structuur) ingrijpend. Waarschijnlijk zal Accor zo n 20% van de kamers zelf blijven exploiteren, zodat er contact met de operatie blijft bestaan en er eigen management ontwikkeld kan worden. Andere ketens Ook andere ketens passen vergelijkbare verschuivingen in hun eigendomsverhoudingen toe. Marriott had bijvoorbeeld in 2006 minder dan 10 hotels in eigendom, terwijl er op dat moment meer dan hotels tot hun ketens behoorden. Ex-topman Fuller legde in een interview uit waarom: `Many of the indicators the stock market uses, look at the return on investment and other factors in which ownership is a disadvantage`. Kortom: Een kleiner balanstotaal leidt tot hoger rendement op geïnvesteerd vermogen, en dat is goed voor de beurskoers. Er zijn echter ook ketens met andere inzichten. De `Carlton Hotel Collection` kiest ervoor om eigenaar van het onroerend goed te zijn. Managing Director Alfred Bree: Daarbij willen we graag controle houden over de stenen. Het geeft zekerheid. en In Engeland is de hotellerie meer speculatiehandel in onroerend goed geworden dan hotelexploitatie. Daar wil Carlton niet aan mee doen. Een ander voorbeeld van een keten met veel hotels in eigendom is Bilderberg, sinds 2004 in bezit van Goldman Sachs. NH had eind 2011 wereldwijd relatief veel eigen exploitatie (307 hotels), 83 hotels met management contract en slechts 7 Franchise hotels. In Nederland vallen 35 hotels onder de NH-groep, hiervan is de exploitatie van 34 hotels voor rekening van NH en 1 met een management contract. NH bezit maar liefst 16 Nederlandse hotelpanden, en heeft zelfs nog eigen grond in het centrum van Amsterdam. 14

15 Motieven voor ketens voor deze verschuivingen Als eerste gaat het bij ketens uiteindelijk om de winstgevendheid. Door te kiezen voor leasing, franchising en management contracten kunnen ketens hun balans verkleinen en/of sneller expanderen in groeiende economieën. Rendement op geïnvesteerd vermogen kan op deze manier vergroot worden. Beperken van risico s vormt een tweede reden. De schommelingen in de economie leidden in het verleden tot grote fluctuaties in de bedrijfsresultaten van hotelketens. Bij variabele leasing neemt de lease maatschappij dit risico gedeeltelijk over. Voor de franchise en management contracten is de fee weliswaar afhankelijk van omzet en in beperkte mate van de winst, maar wordt het grootste deel van het ondernemersrisico gedragen door de ondernemers. Voor ketens wordt het dus relatief eenvoudig (of minder moeilijk) om gedurende alle fasen van de conjunctuur winst te maken. Dit is aantrekkelijk voor de aandeelhouders. Franchisenemers hebben een andere kostenstructuur dan de hotelexploitatie van de grote ketens. Dit komt o.a. door de forse overhead van grote ketens. Het is dus voor de franchisenemers beter mogelijk om een hotel winstgevend te maken. In het upscale en luxury segment is winstgevend uitbaten van een hotel bijzonder uitdagend, een vierde punt. Onroerend goed op goede locaties is zeer kostbaar, onderhoud is eveneens duur en in dit segment leidt de full-service tot hoge personeelskosten. Er is een groep ondernemers en bedrijven die graag als visitekaartje een gerenommeerd hotel wil bezitten en voor de exploitatie hulp vraagt van een keten in de vorm van een management contract. Dat de exploitatie niet alle jaren winstgevend is, lijkt deze groep gefortuneerden te accepteren. Motieven voor zelfstandige hotels om zich aan te sluiten In Nederland is de ketengraad (hier gedefinieerd als percentage van het aantal hotelkamers dat tot een keten behoort, bron: Horwath) gegroeid van 35% naar 61% in de periode Deze groei kan gedeeltelijk verklaard worden doordat kleine zelfstandige hotels aansluiting hebben gezocht bij ketens als Hampshire, Fletcher en Sandton. Deze relatief kleine hotels kunnen door synergetische effecten kostenbesparingen realiseren. Dat kan door ondersteunende processen te centraliseren, maar ook biedt de samenwerking een sterkere onderhandelingspositie. Er kan derhalve goedkoper worden ingekocht en de tarieven voor de Online Travel Agencies (de OLTA s, zoals Booking.com) zijn lager. Een goede internetsite is van vitaal belang, ook deze kan samen goedkoper en beter ontwikkeld worden. Gevolgen voor arbeidsverhoudingen De verschuivingen in eigendomsverhoudingen hebben ook arbeidsrechtelijke gevolgen. Was vroeger een belangrijk deel van het personeel in dienst van een keten (vaak betrof het dan een bij een keten behorende rechtspersoon), tegenwoordig is het personeel vaak in dienst van de Franchise-nemer of van de onderneming die de hotelexploitatie verzorgt. Deze zelfstandige ondernemers en ondernemingen zijn soms minder gericht op baanzekerheid en een aantal heeft een sterke focus op winstgevendheid. 15

16 Hoofdstuk 4 De grootste hotelketens in Nederland Big is beautiful? Hotelketens in Nederland eind 2011 In Nederland waren eind 2011 vijftig hotelketens actief; hiervan waren er dertig nationaal (Nederlands hoofdkantoor en relatief veel hotels in Nederland) en twintig internationaal. Gezamenlijk voeren deze ketens 63 merken. Sommige ketens hanteren geen herkenbaar merk, terwijl andere ketens één of meerdere merken voeren. 26% van de hotels in Nederland is aangesloten bij een keten. Aangezien de meeste grote hotels tot een keten behoren, is maar liefst 61% van de hotelkamers gevestigd in een ketenhotel. De ketengraad is fors toegenomen, onder andere door toepassing van franchising en management contracten. Tabel 4.1 De tien grootste ketens in Nederland, gemeten naar aantal kamers Keten Hotels Kamers 1 Van der Valk NH Hoteles Accor Groupe Du Louvre (o.a. Golden Tulip en Campanile) Hampshire Best Western Bastion Intercontinental Hotels Group (IHG) Fletcher Bilderberg Bron: Horwath HTL Tabel 4.1 biedt een overzicht van de tien grootste ketens in Nederland. In bijlage 1 worden deze ketens uitgebreid beschreven. Naast deze ketens zijn vele andere ketens actief in Nederland, waaronder zeer bekende internationale ketens zoals Hilton en Marriott. Deze internationale ketens hebben echter in Nederland een beperkt aantal hotels. In het onderzoek zijn slechts de logiesaccommodaties opgenomen met tenminste een één-sterren kwalificatie. Stayokay valt daarom buiten het onderzoek, maar biedt steeds meer comfort en is ook actief in de zakelijke markt. Een aantal van deze ketens is bekend onder eigen naam, zoals Van der Valk en NH, maar een aantal andere ketens voert verschillende merken, zoals IHG en Accor. 16

17 Tot de tien grootste merken in Nederland behoren: Tabel 4.2 De tien grootste hotelmerken van Nederland 1. Van der Valk 2. NH Hoteles 3. Best Western 4. Bastion 5. Golden Tulip (onderdeel van Groupe du Louvre) 6. Fletcher 7. Ibis (onderdeel van Accor) 8. Novotel (idem) 9. Hampshire Eden 10. Bilderberg Bron: Horwath HTL Wanneer als maatstaf omzet van 2011 zou worden gehanteerd ziet het beeld er anders uit: Tabel 4.3 De grootste vijftien hotelbedrijven van Nederland, naar omzet van Van der Valk 2. NH Hoteles 3. Accor 4. Hampshire 5. Groupe du Louvre 6. Best Western 7. Fletcher 8. IHG 9. Bilderberg 10. Hennie van der Most 11. Hilton 12. Apollo Hotels and resorts 13. Westcord Hotels 14. Starwood Hotels 15. Bastion Bron: Misset Horeca Top 100 Grootste bedrijven 2012 Opmerkelijk is dat Bastion qua omzet zoveel lager gescoord heeft dan qua aantal hotelkamers. Verder valt ook op dat Okura met slechts 1 vestiging bijna 40 mln. euro omzet boekte, waar Bastion 48 mln. euro gerealiseerd heeft. Conjunctuur, overnames en fusies Zowel in laagconjunctuur als in hoogconjunctuur kiezen (hotel-) ondernemingen voor fusies en overnames. In hoogconjunctuur zijn bedrijven positief gestemd en goed bij kas. Ten tijde van laagconjunctuur zijn bedrijven veel lager gewaardeerd en zijn koopjesjagers actief. Het zogenoemde anti-cyclisch investeren, dus ten tijde van laagconjunctuur, heeft een positief effect op het rendement. In de periode was er sprake van goede economische omstandigheden, waardoor liquiditeit van bedrijven goed was. Ketens gingen op overnamepad en betaalden de hoofdprijs. 17

18 Golden Tulip nam in deze jaren verschillende mooie hotels over, waarvan Avegoor in Ellecom een goed voorbeeld is. Daarnaast voerde Golden Tulip ook een expansie-strategie in het buitenland. Na 2008 ging het snel bergafwaarts met bezetting, kamerprijzen en winstgevendheid. Opvallend is dat de neergang het eerst gevoeld werd in Amsterdam, waarna in 2009 de rest van het land volgde. De REVPAR in Nederland (revenue per available room = kameromzet gedeeld door aantal beschikbare kamers) daalde in 2009 met 19% naar 58 euro. Golden Tulip ging in 2009 failliet. De franchise Golden Tulip-Hotels bleven buiten dit faillissement, want het faillissement betrof slechts de 13 eigen hotels. De Fletcher Hotel Groep nam het eerste hotel over uit deze boedel, waarna Starwood Capital (ook eigenaar van Groupe du Louvre) volgde met de overname van het merk Golden Tulip en o.a. de Franchise business. Verschuivingen Er is vrijwel voortdurend sprake van verschuivingen van tot ketens behorende hotels. Soms stoten ketens hotels af: Accor verkocht in 2010 zes Mercure hotels en Starwood stootte Westin Rotterdam eind 2009 af. Redenen voor deze discontinueringen zijn divers, maar doorgaans passen de hotels niet goed in de portfolio, worden rendementseisen niet behaald, of wordt er vermogen vrijgemaakt voor expansie in andere landen. Accor zoekt via de eigen site franchisenemers, en contact leggen is voor de potentiële franchisenemers een kwestie van enkele klikken. Ook worden nieuwe hotels geopend, zoals het Mint Hotel (nu Double tree) in Amsterdam, en begin 2011 Hilton Den Haag, gevestigd in het oude PTT-hoofdkantoor. Van der Valk groeit gestaag, wellicht mede dankzij de groei van de familie. Sinds 2000 is Van der Valk een Franchise organisatie, en elke Franchisenemer dient een afstammeling te zijn van Martien van der Valk. Opvallend is dat de recent geopende Van der Valk hotels luxueuzer zijn dan de oudere hotels. Verder groeit een aantal relatief kleine Nederlandse hotelketens zoals Sandton, Charme hotels en Postillion Hotels. Sandton heeft inmiddels zo n 20 hotels in haar portefeuille in binnen- en buitenland. Tot de Nederlandse hotels behoren Bad Boekelo (vroeger Golden Tulip) en in Vreeland De Nederlanden. Postillion Hotels kwam voort uit de 6 afgestoten Mercure hotels, maar de naam Postiljon Hotels heeft al een rijke historie. Grote verschuivingen worden in Nederland in de komende 5 jaren niet verwacht. De internationale ketens investeren vooral in de groeiende economieën en kiezen dus in veel mindere mate voor expansie in westerse landen. NH leek een wankele financiële positie te hebben, na het terugtrekken van de Chinese investeerder eind 2011, maar inmiddels zijn de schulden van NH weer opnieuw gefinancierd. Grote investeringen van NH in Nederland worden niet verwacht. Ook het verkopen van NH-hotels in Nederland lijkt niet aan de orde, want de winstbijdrage van de business unit Benelux van NH is groot en relatief stabiel. De verwachte verschuivingen beperken zich derhalve tot het aansluiting zoeken van middelgrote hotels bij ketens als Fletcher en Hampshire. Veel kleine hotels en eigenzinnige hotels kiezen er echter voor om zelfstandig te blijven. Professionalisering De toegenomen ketengraad in de Nederlandse hotellerie veroorzaakt een groeiende professionalisering. Doordat steeds meer hotels zijn aangesloten bij een keten, wordt het management ondersteund of verzorgd door ketens. Een goede internetsite en een centraal reserveringssysteem zijn voor goede rendementen onontbeerlijk. Zelfstandige hotels zullen zeker ook blijven bestaan, maar onder hen zijn relatief veel kleine familiehotels, met slechts weinig (vast) personeel. 18

19 Hoofdstuk 5 Toekomst van de hotellerie No more business as usual Scenario s De economie zal waarschijnlijk in de toekomst meer, grotere en minder goed voorspelbare fluctuaties laten zien. Dit vraagt om management in hotels en ketens dat kan denken in scenario s. Welk scenario wordt toegepast, hangt af van de economische ontwikkelingen en dus van de vraag naar producten van de hotels. De managers dienen kordaat te reageren zodat kwaliteit van dienstverlening niet in het gedrang komt en tegelijkertijd kosten beheerst worden. Flexibiliteit Bij veranderingen in de vraag is het van cruciaal belang dat het bedrijf de kosten kan laten mee veranderen met de baten. De verhouding tussen constante en variabele kosten is daarbij bepalend. Door activiteiten zoals housekeeping en wassen van het linnen uit te besteden, wordt een groter deel van de kosten variabel en beïnvloedbaar. Ook in de contracten met medewerkers kan flexibiliteit worden ingebouwd door een deel op oproepbasis te contracteren. Dit staat overigens op gespannen voet met de MVO-gedachte en ook is het de vraag of dat in een krappe arbeidsmarkt realiseerbaar zal blijven. Verdere verschuiving in eigendomsstructuur Het aandeel asset light van ketens zal verder toenemen. Variabele leasing, franchising en management contracten worden nog meer toegepast zodat het geïnvesteerd vermogen fors gereduceerd kan worden. Rendementen (Return On Investment) zijn daardoor relatief hoog en risico s voor de ketens relatief laag. Meer technologie, minder arbeid. In volwassen economieën is arbeid duur en bovendien is de verwachting dat de arbeidsmarkt door vergrijzing krapper zal worden. Waar mogelijk zal arbeid vervangen worden door machines. De bemenste Front Office heeft zijn hoogtepunt gehad; net als bij vliegmaatschappijen kan inchecken worden geautomatiseerd. In een extreem scenario zal de hotellerie in Nederland een tweedeling laten zien: Luxury segment met full service en budget segment met zeer beperkte service maar wel aantrekkelijke kamerprijzen. Food en Beverage is in het budget segment niet aanwezig (zoals in het Amsterdamse easyhotel al het geval is) of er staan vending machines. Voor de gasten die het zich kunnen veroorloven zijn er luxueuze hotels die wel alle services aanbieden. Meer Customized producten Veeleisende gasten wensen invloed op alle aspecten van het hotelproduct. Kussens, F&B, de kleine presentjes in badkamer en slaapkamer en ambiance zijn voorbeelden van aspecten die aangepast worden aan de wensen van de gast. Voor het goed kunnen bedienen van deze gasten is een uitgebreide database noodzakelijk. Experience Overnachten wordt (nog) meer ontsnappen uit de sleur van alle dag. Escapisme. Een deel van de hotellerie voorziet in deze vraag. 19

20 Bijlage 1 Beschrijving van de 10 grootste hotelketens in Nederland De omzetgegevens zijn afkomstig uit de Misset Horeca top Van der Valk In 1939 werd door Martien van der Valk de basis gelegd van het huidige Van der Valk concern door de bouw van een restaurant, met een achttal hotelkamers. Sindsdien is het concern fors gegroeid: 59 hotels in Nederland 12 hotels in Duitsland 9 in België 2 in Frankrijk 1 in Spanje 2 op de Nederlandse Antillen Exploitatie van een Van der Valk hotel is slechts mogelijk voor nazaten van Martien van der Valk, en sinds 2000 maakt Van der Valk gebruik van een soort Franchise-constructie, maar noemt dat zelf licenties. De overeenkomst biedt het Van der Valk-familielid de mogelijkheid de naam, het bekende Toekan-logo en de formule te gebruiken en de vestiging is hiervoor een vergoeding verschuldigd. In 2011 bedroeg de Nederlandse omzet van de Van der Valk groep 537 miljoen euro. Het familiebedrijf verstrekt weinig interne gegevens. Vast staat wel dat Van der Valk International BV voor een deel van de activiteiten als moederbedrijf fungeert. Van der Valk spreekt zelf over zelfstandige vestigingen die verbonden zijn door een familiefranchiseconstructie en gaf aan dat er eind 2011 wereldwijd FTE in dienst was (FTE = full time equivalent, hierbij worden de deeltijd werknemers omgerekend naar voltijdskrachten). Als aangenomen wordt dat 75% van het personeel in Nederland actief is, komt dit overeen met bijna euro omzet per FTE. Dit is zeer hoog. 2 NH Hoteles NH Hoteles is een van oorsprong Spaanse keten. NH staat voor Navarra Hoteles. In 2000 nam NH de Nederlandse Krasnapolsky Groep (inclusief Golden Tulip) over. Golden Tulip werd later weer afgestoten, maar een aantal Golden Tulip hotels is verder gegaan als NH. NH is in Madrid beursgenoteerd. De NH Hoteles S.A. bezit op haar beurt in Nederland een aantal holdingmaatschappijen, waaronder Krasnapolsky Hotels en Restaurants NV en NH Hoteles Participaties NV. Verder bezit de groep in Nederland een groot aantal exploitatie-bv s en vastgoed- BV s. In 2011 boekte NH miljoen euro omzet, en het aantal FTE s bedroeg gedurende In 2011 bedroeg de omzet in Nederland 245 miljoen euro, en eind 2010 waren er FTE in dienst. Bijna de helft was vrouw en de grootste groep immigranten in Nederland werkzaam voor NH had de Poolse nationaliteit. 20

HOSTA 2013 The Benelux Hotel Industry

HOSTA 2013 The Benelux Hotel Industry HOSTA 2013 The Benelux Hotel Industry Ewout Hoogendoorn 5 juni 2013 HOSTA 2013 Resultaten 2012 Verwachtingen 2013 & 2014 Omzet, kosten en resultaat Vraag en aanbod Hotelvastgoed en contracten 2 Houdt het

Nadere informatie

Mogelijkheden zorgkapitaal vanuit een hotelperspectief

Mogelijkheden zorgkapitaal vanuit een hotelperspectief Mogelijkheden zorgkapitaal vanuit een hotelperspectief Agenda 1) Verschillen en gelijkenissen van hotels en zorginstellingen 2) Introductie hotelvastgoed 3) Investeerders in hotelvastgoed 4) Contractvormen

Nadere informatie

Horwath HTL Hotel Event 2013. De Kunst van Hotels

Horwath HTL Hotel Event 2013. De Kunst van Hotels Horwath HTL Hotel Event 2013 De Kunst van Hotels Programma Opening door Karin van Gilst, Stedelijk Museum Presentatie Ewout Hoogendoorn, Horwath HTL Presentatie Bart Lukaszewicz, Houthoff Buruma Presentatie

Nadere informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Horwath HTL Hotel Event 2014

Horwath HTL Hotel Event 2014 Horwath HTL Hotel Event 2014 Investeren in hotels Ewout Hoogendoorn Programma Opening door Ralph Lange, ING Presentatie Ewout Hoogendoorn, Horwath HTL Presentatie Casper Banz, Houthoff Buruma Presentatie

Nadere informatie

HOSTA 2012. The Benelux Hotel Industry. 5 juni 2012

HOSTA 2012. The Benelux Hotel Industry. 5 juni 2012 HOSTA 2012 The Benelux Hotel Industry 5 juni 2012 Programma Opening door Ralph Lange, ING Inleiding Jan van der Doelen, ING Presentatie Ewout Hoogendoorn, Horwath HTL Presentatie Michel Geurts, Inntel

Nadere informatie

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa;

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa; Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Van informatie naar actie. Business Intelligence voor Hospitality & Hotellerie

Van informatie naar actie. Business Intelligence voor Hospitality & Hotellerie Van informatie naar actie Business Intelligence voor Hospitality & Hotellerie Het gebeurt regelmatig: een klant heeft geboekt bij een hotel en bij het inchecken vraagt de receptiemedewerker: Bent u deelnemer

Nadere informatie

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa;

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa; Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0808-9807.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0808-9807.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Nummer: 808 / Krasnapolsky - Golden Tulip

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2004-I

Eindexamen m&o havo 2004-I Formuleblad Te gebruiken formules voor de beantwoording van de vragen 16, 21 en 25. 16 Brutowinstmarge = brutowinst omzet 100% 21 Cashflow = nettowinst + afschrijvingskosten 25 Solvabiliteit = eigen vermogen

Nadere informatie

2008 2012 % Groei verblijf locaties 11% Groei aantal hotel kamers 4% Groei van marktaandeel in de logies verstrekkende markt -6%

2008 2012 % Groei verblijf locaties 11% Groei aantal hotel kamers 4% Groei van marktaandeel in de logies verstrekkende markt -6% Inleiding Hieronder zult u een opsomming zien van trends in de Nederlandse hotel markt. Ook geeft het een beknopt verslag van de verschillende ontwikkelingen in deze markt. Ook de regio waar het hotel

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

BAVA PRESENTATIE 10 december 2013

BAVA PRESENTATIE 10 december 2013 BAVA PRESENTATIE 10 december 2013 Management Koos Hendriks CEO, oprichter Wim Moerman CFO Eigenaar wintersportwinkels Eigenaar Duijvestein Wintersport Oprichter en CEO SnowWorld 1974-1979 1980-2001 1996-heden

Nadere informatie

Halfjaarcijfers 2004. Henk Bierstee, CEO Jan Slootweg, CFO. Agenda. 1 e halfjaar 2004. Ambitie. Financieel overzicht. -pag 2-

Halfjaarcijfers 2004. Henk Bierstee, CEO Jan Slootweg, CFO. Agenda. 1 e halfjaar 2004. Ambitie. Financieel overzicht. -pag 2- Halfjaarcijfers 2004 Henk Bierstee, CEO Jan Slootweg, CFO Agenda 1 e halfjaar 2004 Ambitie Financieel overzicht -pag 2- Samenstelling groep Nederland België / Luxemburg Athlon Car Lease Nederland Wagenplan

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Personeelsmanagement HRM 1 Inleiding Waar gaat het om? Uw mensen zijn uw meest waardevolle bezit. U spaart tijd noch geld om uw mensen de erkenning te geven die zij

Nadere informatie

HOSTA 2013. The Benelux Hotel Industry. 4 juni 2013

HOSTA 2013. The Benelux Hotel Industry. 4 juni 2013 HOSTA 2013 The Benelux Hotel Industry 4 juni 2013 Programma Opening door Geert van de Guchte, ING Inleiding Jan van der Doelen, ING Presentatie Ewout Hoogendoorn, Horwath HTL Presentatie Kim van den Wijngaard,

Nadere informatie

2900 CLASSIC. keycardsysteem. Kwaliteit en veiligheid

2900 CLASSIC. keycardsysteem. Kwaliteit en veiligheid 2900 CLASSIC keycardsysteem Kwaliteit en veiligheid Hotek 2900 CLASSIC RFID De slimme vervanger van bestaande magneetkaartsystemen Een traditioneel hotelkamerdeurslot, omgebouwd naar het slot van de toekomst.

Nadere informatie

smart meeting solutions

smart meeting solutions smart meeting solutions Worldmeetings Worldmeetings is een zakelijk dienstverlener gespecialiseerd in het boeken van externe meetings en hotelkamers. Zowel nationaal als internationaal. Ontzorgen, organiseren

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

Nettowinst gestegen met 53%, sterke prestaties in met name Duitsland en Nederland

Nettowinst gestegen met 53%, sterke prestaties in met name Duitsland en Nederland Nettowinst gestegen met 53%, sterke prestaties in met name Duitsland en Nederland Kernpunten tweede kwartaal 2005 Stijging met 52% van de verwaterde winst per gewoon aandeel (WPA) in Q2 tot 0,47 (Q2 2004:

Nadere informatie

Horwath HTL Hotel Event HOSTA 2015 rapport. Ewout Hoogendoorn

Horwath HTL Hotel Event HOSTA 2015 rapport. Ewout Hoogendoorn Horwath HTL Hotel Event HOSTA 2015 rapport Ewout Hoogendoorn 8 september 2015 HOSTA 2015 rapport Cijfers hotellerie Disruptors / Sharing economy 2 Cijfers hotellerie 3 Aanbod blijft groeien 100,000 90,000

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Respect voor klanten, partners en medewerkers

Respect voor klanten, partners en medewerkers Respect voor klanten, partners en medewerkers Service : een ander woord voor het respect dat een onderneming verschuldigd is aan haar klanten, medewerkers en partners. Voertuigbeglazing KERNCIJFERS (in

Nadere informatie

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

CONTRACTEN VOOR HOTELEXPLOITATIE, EEN NADERE BESCHOUWING VANUIT JURIDISCH PERSPECTIEF. Casper Banz, partner Houthoff Buruma

CONTRACTEN VOOR HOTELEXPLOITATIE, EEN NADERE BESCHOUWING VANUIT JURIDISCH PERSPECTIEF. Casper Banz, partner Houthoff Buruma CONTRACTEN VOOR HOTELEXPLOITATIE, EEN NADERE BESCHOUWING VANUIT JURIDISCH PERSPECTIEF Casper Banz, partner Houthoff Buruma 2 BASISVORMEN Huurovereenkomst aan de ene kant van het spectrum: huurder is exploitant

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

www.brazucacoffee.nl

www.brazucacoffee.nl www.brazucacoffee.nl Brazuca Coffee verkoopt niet zomaar koffie, maar koffie die speciaal uit Brazilië wordt geïmporteerd. De bonen worden vervolgens op ambachtelijke wijze in Amsterdam gebrand. Deze bijzondere

Nadere informatie

ISBN:978-90-812462-1-7 NUR-code: 160

ISBN:978-90-812462-1-7 NUR-code: 160 ISBN:978-90-812462-1-7 NUR-code: 160 Drs. Bastiaan M. Driessen mre Carla M.C. Kempen September 2007 In opdracht van Invast B.V. te Den Haag. ISBN: 978-90-812462-1-7 NUR-code: 160 Voorwoord Welke rol speelt

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Value8 fors gegroeid in eerste vier maanden 2015

Value8 fors gegroeid in eerste vier maanden 2015 PERSBERICHT Bussum, 19 mei 2015 Aantal medewerkers ruim verdubbeld Value8 fors gegroeid in eerste vier maanden 2015 Hoofdpunten trading update: Goede bedrijfsmatige ontwikkeling bestaande bedrijven Resultaatverwachting:

Nadere informatie

DELTA Zakelijk. Meeting with DACT 27 oktober 2011. Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang

DELTA Zakelijk. Meeting with DACT 27 oktober 2011. Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang DELTA Zakelijk Meeting with DACT 27 oktober 2011 Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang Agenda Bedrijfspresentatie DELTA NV DELTA: Uw strategische gesprekspartner

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Klantbeheer CRM 1 Inleiding Waar gaat het om? De klant komt op de eerste plaats. Maar geldt dat voor al uw klanten? En om hoeveel (potentiële) klanten gaat het; tientallen,

Nadere informatie

Stern Groep N.V. Analistenbijeenkomst 19 augustus 2015

Stern Groep N.V. Analistenbijeenkomst 19 augustus 2015 Stern Groep N.V. Analistenbijeenkomst 19 augustus 2015 Agenda Belangrijke gebeurtenissen 2015 Samen Sterker! Resultaten H1-2015 Financiële positie 30 juni 2015 Prognose 2015 1 Belangrijke gebeurtenissen

Nadere informatie

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Case 2 start-ups 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13 Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Inhoud Interne analyse... 3 Peerby... 3 Over Peerby... 3 Lean

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Meet the global leader with the personal touch

Meet the global leader with the personal touch Meet the global leader with the personal touch Wereldwijd toonaangevend op het gebied van werving & selectie Sinds Michael Page in 1976 in Londen werd opgericht, heeft zij zich ontwikkeld tot een toonaangevende

Nadere informatie

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talent wordt schaars en er zal om gevochten worden. Dat was kort samengevat de gedachte achter de term The War for Talent, die eind vorige eeuw werd

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006 Bedrijfsprofiel 1 & 2 sterrenhotels in beeld Van Spronsen & Partners horeca-advies December 26 In dit profiel: Aanbod - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ontwikkeling - - - - - - - - - - - - 3 Branche onder

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. QWIC bv is een aanbieder op de markt van elektrische fietsen en elektrische scooters (informatiebron 1). Dit Nederlandse bedrijf zag

Nadere informatie

Halfjaarcijfers 2015. Amsterdam, 24 juli 2015. René J. Takens, CEO Hielke H. Sybesma, CFO

Halfjaarcijfers 2015. Amsterdam, 24 juli 2015. René J. Takens, CEO Hielke H. Sybesma, CFO Halfjaarcijfers 2015 Amsterdam, 24 juli 2015 René J. Takens, CEO Hielke H. Sybesma, CFO Agenda 1. Accell Group in H1 2015 2. Het aandeel Accell Group 3. Financieel 4. Vooruitzichten 24 juli 2015 Accell

Nadere informatie

Omarm de cloud. Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s

Omarm de cloud. Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s Omarm de cloud Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s Introductie Cloud computing symboliseert een grote verschuiving in de manier waarop ITdiensten worden geleverd binnen

Nadere informatie

Hidden Profit.! Optimal Hotel Performance!

Hidden Profit.! Optimal Hotel Performance! Creatieve Omzet! Verantwoorde Kostenbesparingen! Een Uitdagende Economische Realiteit.! Loopt u voorop en groeit uw marktaandeel! of staat u achter en verliest u terrein?! Royal Bank of Scotland klaar!

Nadere informatie

TRENDANALYSE EN METHODEVERANTWOORDING

TRENDANALYSE EN METHODEVERANTWOORDING TRENDANALYSE EN METHODEVERANTWOORDING Hotelgasten en overnachtingen Het aantal hotelovernachtingen blijft toenemen in Amsterdam: in de eerste tien maanden van is % meer overnachtingen geregistreerd dan

Nadere informatie

NH Hotel Group breidtverder uit in Italië

NH Hotel Group breidtverder uit in Italië NH Hotel Group breidtverder uit in Italië Historisch NH Collection hotel in Rome toegevoegd aan portfolio ROME - 13 augustus 2015 - NH Hotel Groupverstevigt haar positie in Italië met de opening van een

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Winkelstraat van de Toekomst Veranderende consument en online groei zetten winkels klem

Winkelstraat van de Toekomst Veranderende consument en online groei zetten winkels klem Winkelstraat van de Toekomst Veranderende consument en online groei zetten winkels klem Dirk Mulder Sectormanager Retail @MulderDirk 06-11380971 VOOR WE VAN START GAAN. 2 Agenda Stand van zaken in de retail

Nadere informatie

Online winkelen. & conversie. Affiliate marketing van de eerste impressie tot de laatste klik. tradedoubler.com

Online winkelen. & conversie. Affiliate marketing van de eerste impressie tot de laatste klik. tradedoubler.com Online winkelen & conversie Affiliate marketing van de eerste impressie tot de laatste klik Europese winkelaars richten zich eerst tot kanalen voor affiliate marketing wanneer zij inspiratie zoeken met

Nadere informatie

Presentatie Jan-Willem Grievink FoodService Instituut Nederland en EFMI Business School Maart 2011. Jan-Willem Grievink

Presentatie Jan-Willem Grievink FoodService Instituut Nederland en EFMI Business School Maart 2011. Jan-Willem Grievink concepten 2 Volatiele wereldeconomie Belangrijke maatschappelijke veranderingen Stress in housholds with children 1. 2. Growing to 35% 1-p household 3. Baby boomers 4. New Europeans 3 1 4 Single portions

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen

Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen PERSBERICHT Rotterdam, 20 april 2010 Amsterdam Commodities profiteert van volatiele prijzen Stijging nettowinst 2009 met 20% tot 10,5 miljoen Nettowinst 10,5 miljoen (2008: 8,7 miljoen) Voorstel slotdividend

Nadere informatie

#kpnjaarcijfers2011. Eelco Blok CEO KPN Eric Hageman CFO KPN a.i.

#kpnjaarcijfers2011. Eelco Blok CEO KPN Eric Hageman CFO KPN a.i. #kpnjaarcijfers2011 Eelco Blok CEO KPN Eric Hageman CFO KPN a.i. #hoofdpunten Turbulent 2011 Financiële doelen grotendeels gehaald Strategie neergezet voor komende jaren Internationaal gaat heel goed Nederland

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Sociale media en Sociale innovatie

Sociale media en Sociale innovatie 1 Sociale media en Sociale innovatie Een innovatief duo Ivo van Ham Syntens 11-5-2011 2 Veranderingen in onze arbeidsmarkt de afgelopen 50 jaar Typering van werk: Transformatie: omzetten van grondstoffen

Nadere informatie

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT Kantorenmarkt Weert Tot 2020 zeer beperkte behoefte aan nieuwe kantoorruimte in Weert, er is al meer dan voldoende aanbod van kantoorruimte, toevoegen van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Eindexamen m & o vwo 2011 - II

Eindexamen m & o vwo 2011 - II Opgave 2 In deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. Pim Lievens is eigenaar van fitnesscentrum Sanalux te Vlissingen (Zeeland). Sanalux is een eenmanszaak waarin Pim fulltime werkzaam is.

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop

JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop JAARVERSLAGEN ANALYSE 2010 Intrakoop De inkoopcoöperatie van de zorg Datum : september 2011 Versie : 0.1 Auteurs : Intrakoop i.s.m. Marlyse-Research Inhoud 1. Resultatenrekening... 2 1.1 Personeelskosten

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Aandelen Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2009 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008 Resultaten december 2008 Ontslaggolf op komst Foto Carel Richel De Nederlandse autodealers maken zich op voor een uitzonderlijk zwaar jaar. De verkopen nieuw blijven achter, de occasionmarkt is ingestort

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Persbericht Yacht, 23 februari 2010 Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Trends en ontwikkelingen op de financiële arbeidsmarkt Door: mr.drs. E. Kolthof, Yacht, Competence

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Revenue & Reservations, Meeting & Events Sales

Revenue & Reservations, Meeting & Events Sales HMA SRH courses HEM ITM Stand C008 Website bedrijf: Naam contactpersoon: E-mail contactpersoon: radissonblu.com/hotel-amsterdam Nathalie Visser nathalie.visser@radissonblu.com De student kan als volgt

Nadere informatie

Een uniforme dienstverlening van hoog niveau in de hele EMEA

Een uniforme dienstverlening van hoog niveau in de hele EMEA Een uniforme dienstverlening van hoog niveau in de hele EMEA Klik hier voor de Engelse versie van dit artikel EMC is wereldleider in 'Information Technology as a Service' (ITaaS). Alleen al in de EMEA-regio

Nadere informatie

Raats. In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e.

Raats. In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e. Raats In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e. E e n g e s p e c i a l i s e e r d e a f d e l i n g Strategisch uw beste zet in hippisch vastgoed. We re dedicated

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014 Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV 1 2 3 4 Uit de grondslagen van de geconsolideerde jaarrekening: a. Algemeen Sligro Food Group N.V. is gevestigd te Veghel,

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Oktober 2013 ONDERWERPEN Managementsamenvatting 2 Introductie 3 Online blijft 4 Waarom is Click-to-Call vandaag de dag relevant? De nieuwe

Nadere informatie

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde Technische Universiteit Delft Architecture, Urbanism & Building sciences Real Estate & Housing Joris Tensen 1560387

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 1 Datum: 12 december 2013

FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 1 Datum: 12 december 2013 FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 1 Datum: 12 december 2013 De bevindingen zijn gebaseerd op verstrekte en/of aangetroffen informatie. Dit verslag is niet bedoeld om rechten en/of verplichtingen vast te leggen

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG PIM DIEPSTRATEN Doorn, 1 december 2015 AGENDA 1 Financieringsstrategie zorginstelling 2 Huidige financiers en het WFZ 3 Perspectief investeerder op de zorgmarkt 4 Alternatieve

Nadere informatie

Hiswa Verhoudingen in de handelsketen. Hoe prepareren andere sectoren zich op de toekomst

Hiswa Verhoudingen in de handelsketen. Hoe prepareren andere sectoren zich op de toekomst Hiswa Verhoudingen in de handelsketen Hoe prepareren andere sectoren zich op de toekomst Santt bv, Jeroen Overing, Witte Inhoud Introductie Change is the nature of things De Toekomst Trends Wat gebeurt

Nadere informatie

Financieren van grote windprojecten Juni 2013. Vertrouwelijk NWEA Winddag

Financieren van grote windprojecten Juni 2013. Vertrouwelijk NWEA Winddag Financieren van grote windprojecten Juni 2013 Green Giraffe Energy Bankers gespecialiseerd in duurzame energie financieringen Focus op de duurzame energie: Green Giraffe Energy Bankers is opgericht door

Nadere informatie