Cytologische en histologische afwijkingen van de cervix door HPV infectie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cytologische en histologische afwijkingen van de cervix door HPV infectie"

Transcriptie

1 Cytologische en histologische afwijkingen van de cervix door HPV infectie Dr. M-J Vanstapel PhD Centrum voor Medische Analyse Medisch Labo Kempen Vosselaar 24/10/06 Cervixcytologie en Humaan Papilloma Virus : een update

2 Cervixcytologie Screening van onze vrouwelijke patiënten naar de aanwezigheid van premaligne cervixafwijkingen heeft in het verleden geleid tot de beoogde afname van het aantal baarmoederhalskankers.

3 Is screening doeltreffend? Jaarlijks wordt er bij 59 % van de Belgische vrouwen (25-64 jaar) een uitstrijkje genomen ter preventie van baarmoederhalskanker. Hierdoor schat men dat op jaarbasis 1400 gevallen van cervixkanker worden vermeden. Maar er wordt bij 700 vrouwen toch nog jaarlijks baarmoederhalskanker gevonden. 1/3 de van deze patiënten overlijdt hieraan. Men kan dit aantal dus vooral doen dalen door meer vrouwen aan de preventieve screening te doen deelnemen.

4 Is screening doeltreffend? Ja Maar grotere deelname van de doelgroep is noodzakelijk.

5 Traditioneel is de preventie gebaseerd op volgende 3 stappen Detecteren van cytologische afwijkingen in een uitstrijkje. Histologische bevestiging via biopt onder colposcopie Behandeling van het letsel in een preïnvasief stadium.

6 Het traditionele uitstrijkje Wordt meer en meer vervangen door liquid based cytology (LBC) of dunne laag cytologie.

7 Voordelen van de liquid based cytology Levert minder afnames met onvoldoende kwaliteit (te dik uitgestreken, slechte fixatie, te veel bloed of pus) NB. Dat de junctiezone moet gesampeld worden blijft een conditio sine qua non voor betrouwbare afname! Snellere interpretatie mogelijk. Geautomatiseerde screening mogelijk. HPV opsporing kan tegelijkertijd op hetzelfde staal gebeuren.

8 Dunne laag cytologie (LBC( LBC) Heeft er toe geleid dat meer precursor afwijkingen werden gedetecteerd doch niet in een toename van het aantal HSIL s. Deze precursor afwijkingen konden niet in de klassieke Papanicolaou klassificatie worden ingepast. Wel in de Bethesda klassificatie van 1988: de termen ASCUS en AGUS werden toegevoegd.

9 Papanicolaou versus Bethesda klassificatie De terminologie van de geobserveerde cytologische afwijkingen is geëvolueerd van de klassieke Papanicolaou (I-V) naar de Bethesda terminologie.

10 Vergelijking van beide systemen PAPANICOLAOU PAP I: normaal PAP II: ontsteking PAP IIIa: CIN I: lichte dysplasie PAP IIIb: CIN II: matige dysplasie PAP IV: CIN III: ernstige dysplasie / carcinoma in situ PAP V: invasief carcinoom

11 BETHESDA 1988 PAP I normaal PAP II goedaardige veranderingen Er worden 2 kategorieën bijgemaakt» ASCUS atypische squameuze cellen of unknown significance» AGUS atypische glandulaire cellen of unknown significance

12 BETHESDA 1988 PAP IIIa lichte dysplasie LSIL (laag gradige squameuze intraepitheliale laesie) PAP IIIb matige dysplasie HSIL (hooggradige squameuze intraepitheliale laesie) PAP IV ernstige dysplasie (CIS) HSIL PAP V spinocellulair carcinoma blijft

13 Verdere verfijning: BETHESDA 2001 Normaal en goedaardige veranderingen negatief voor intraepitheliale lesie of maligniteit (NILM) ASCUS ASC-US en ASC-H (kan geen HSIL uitsluiten) AGUS AGC LSIL blijft HSIL blijft Spinocellulair carcinoom blijft

14 > 40 jaar (Bethesda( 2001) Vermelding maken van de aanwezigheid van endometriale klierepitheelcellen Niet endometriale stromale cellen of macrofagen Klinicus dient deze bevinding te correleren met de klinische context: vb datum LM, PMB, IMB, poliep...

15 AGC (Bethesda( 2001) vervangt AGUS Men tracht toe te voegen over welk type glandulaire cellen het gaat Endocervicaal Endometriaal Niet verder te specifiëren Hoge predictieve waarde: 5-40 %, nochtans zijn het merendeel van de gevonden hooggradige afwijkingen squameus. Colposcopie met biopsiename / of curettage is noodzakelijk

16 Protocol Specimen type: conventioneel of dunne laag Adequaatheid van het staal Geautomatiseerde review (Cytyc) Interpretatie resultaat: NILM: met vermelding van organismen ASC-US, ASC-H, AGC LSIL HSIL Spinocellulair carcinoom

17 Relatie van HR-HPV HPV infectie met cervicale neoplasie HPV 16: 50 % van de squameuze letsels HPV 18: < 15 % van de squameuze letsels maar vooral aanwezig in glandulaire letsels. Small cell neuroendocriene tumoren gerelateerd aan HPV 18. Bijna 100 % van de cervicale afwijkingen zijn gerelateerd aan de 13 meest voorkomende HR- HPV types: 16,18,31,33,35,39,45,51,52,56,58,59,68

18 Progressie

19 Progressie Overgang van transiënte naar persisterende infectie door ontbreken van immunologische afweer. Overgang van episomaal viraal DNA naar integratie van het viraal DNA in het genoom van de gastheer. Resulteert in verhoogde produktie van E6 en E7 (virale oncoproteines). Bij infectie door een oncogeen virus type kan de cel de capaciteit verliezen om beschadigd DNA te herstellen. De cel wordt aneuploid, ongecontroleerde groei.

20 Criteria voor de cytoloog om cytologische afwijkingen te interpreteren

21 Cytologische criteria voor ASCUS Kerngrootte: x 2,5 Hyperchromasie zonder grof granulair chromatine en zonder onregelmatig kernoppervlak De cellen komen zo weinig frequent voor dat een zekerheidsdiagnose niet mogelijk is. Koilocytotische cellen: perinucleaire halo maar zonder de nucleaire atypie (cave Trichomonas) Atypische parakeratotische cellen (cave Candida) NB. Veilger controle cytologie te vragen na anti-infectieuze therapie.

22 ASCUS: cellen die cytologisch nauw aansluiten bij LSIL: atypische oppervlakkige cellen met perinucleaire halo s die lijken op koilocyten.

23 ASCUS : gering atypische uitrijpende squameus metaplastische cellen

24 ASCUS: gering atypische uitrijpende squameus metaplastische cellen.

25 Beleid bij ASC-US Uitstrijkje herhalen: is effectief maar vereist continue follow-up. (psychologische repercutie op de patiënte) NB. Verantwoorde keuze in afwezigheid van RIZIV nomenclatuur nummer voor HPV typering. HR-HPV opsporen is zeer sensitief: - positief: colposcopie met biopsie - negatief: uitstrijkje herhalen na 12 maand ASC-H: colposcopie.

26 Follow-up adviezen ASC-US (Belgische werkgroep voor uniformicering van de cervixcytologie WUCC) < 25JAAR HOOG BESMETTINGSRISICO SPONTANE CLEARING -daarom: cytologische controle na 6 maand -als de afwijking blijft: colposcopie met biopsie

27 Follow-up adviezen ASC-US > 25 jaar (WUCC) Als HR-HPV positief: colposcopie met biopsie binnen 3 maand (wachten op regeneratie van het epitheel: anders ten onrechte hooggradiger letsel). Vrouwen in de menopauze: zoals > 25 jaar. Bij atrofie: 1-2 weken intravaginale oestrogenen applicatie gevolgd door cytologische controle

28 Cytologische criteria voor LSIL Intermediaire of oppervlakkige plaatepitheelcellen met; - kernvergroting en - hyperchromasie met fijn granulair chromatine en geringe onregelmatigheid van het kernoppervlak. Koilocyten: vergrote, hyperchromatische, vaak hoekige kern, waarrond scherp afgelijnde perinucleaire cytoplasmatische halo Binucleaire keratinocyten Zeer geringe afwijkingen van de parabasale cellen.

29 Low squamous intraepithelial lesion (LSIL): koilocytosis

30 LSIL: oppervlakkige en intermediaire cellen met karyomegalie en meerkernigheid

31 LSIL: oppervlakkige en intermediaire cellen met karyomegalie en meerkernigheid

32 Follow-up adviezen voor LSIL Zoals voor ASC-US Onderscheid tussen < en > 25 jaar < 25 jaar: controle na 6 maand > 25 jaar: HPV opsporen: Als HR-HPV positief: colposcopie met biopsie binnen 3 maanden Als HR-HPV negatief: controle na 12 maand

33 Cytologische criteria voor HSIL Afwijkingen van parabasale cellen Hoge karyo-cytoplasmatische index Hyperchromasie, anisokaryose, grof granulair chromatine. Deze afwijkingen zijn veel meer uitgesproken dan bij LSIL. Komen als cohesieve groepjes voor met onscherp afgelijnde celmembranen ( syncythiaal ) Of als singuliere cellen

34 HSIL: matige anisokaryose en grof korrelig chromatine.

35 HSIL: anisokaryose, hyperchromasie, hoge kayocytoplasmatische index.

36 HSIL: hoge karyocytoplasmatische index.

37 HSIL: sterk uitgesproken hyperchromasie, anisokaryose, cytoplasmatische keratinisatie

38 Follow-up advies voor HSIL Colposcopie en biopsiename Conisatie/LLetz als CIN III(II) HR-HPV bijna steeds positief is HPV test is dus zinloos

39 SIL: cytologische veranderingen geïnduceerd door HPV infectie komen voor in de transformatiezone

40 Transformatiezone Gevormd door immature epitheliale cellen gelegen net distaal van de squamo-columnaire junctie op de overgang tussen de portio vaginalis en de endocervix. Bij de foetus migreren immature basale cellen naar de uterus - vormen de squamo-columnaire junctie - multipotentiële component van de transformatiezone

41 Transformatiezone :

42 Transformatiezone basale en subcolumnaire cellen kunnen als antwoord op een bepaalde prikkel differentiëren tot squameuze of tot columnaire cellen (P63+). Het zijn net deze cellen die receptoren hebben voor het papillomavirus waardoor de cytologische afwijkingen geïnduceerd door het virus op de eerste plaats hier aanwezig zijn. Daarom is het zo belangrijk dat uitstrijkjes op deze plaats worden afgenomen.

43 Gevoelige zone voor andere infecties

44 Cytomegalovirus

45 Herpes

46 Folliculaire cervicitis door Chlamydia infectie

47 Histologische pitfalls Zelfde als de cytologische: Niet specifieke reactionele epitheliale veranderingen door ontsteking, onrijpe plaatcelmetaplasie postmenopausale squameuze atypie en atrofie Radiotherapie

48 Nieuwe methodologiën: immunohistochemie P16: tumor suppressor gen dat up-regulated is bij cervicale neoplasie zowel in de kern als in het cytoplasma. Bij CIN II en III is de positiviteit diffuus en sterk. Bij CIN I is de positiviteit beperkt en zwak. Ki-67 (MIB1): proliferatiemarker: in normale exocervicale mucosa beperkt tot de basale cellenlaag. Bij HPV infectie ook in hogere cellagen aantoonbaar. (P63): in het onderscheid tussen squameuze en niet squameuze cervicale neoplasie.

49 Ki-67

50 SIL: CIN I

51 Ki-67

52 CIN II

53 Ki-67

54 P16

55 P16 (cycline dependente kinase inhibitor)

56 Samengaan van LSIL en AIS

57 Glandulaire afwijkingen

58 Ook HPV gerelateerd Cervicaal adenocarcinoom: HPV 16: 50% HPV 18: 40% HPV 45: 10%

59 Cytologische principes voor glandulaire neoplasie Cytologisch onderscheid tussen: Atypische glandulaire cellen AGC Adenocarcinoma in situ AIS Adenocarcinoma AC Is uiterst moelijk: PAP tests zijn dus niet even sensitief voor de diagnose van glandulaire letsels als ze dit zijn voor squameuze letsels. - vaak zeer weinig endocervicale klierepitheelcellen aanwezig: belang van sampling thv de transformatiezone - onderwaardering van glandualire atypieën

60 Criteria voor (AIS) adenocarcinoma in situ Nucleaire appositie van basaal gelegen celkernen feathering : perpendiculaire oriëntatie van de lange axis van de cel radiair geschikt thv de periferie van de celgroep Roset (klierbuis) vorming: centrale holte waarrond de cellen radiair geschikt zijn NB: in dunne laag cytologie zijn de glandulaire celgroepen kleiner en zijn deze criteria minder goed te zien.

61 Follow-up voor AIS Diepe, hoge conisatie Voor AGC: HPV opsporen Als HR-HPV: positief: colposcopie en biopsie binnen 3 maand Als HR-HPV: negatief: herhalen van het uitstrijkje na 12 maand Of als geen onmiddellijke HPV test mogelijk is: uitstrijkje herhalen na 3-6 maand met afname in liquid medium voor HPV test

62 Crowding, hyperchromasie, anisokaryose

63 Kernappositie, roset, feathering

64 Crowding, mitose, nucleolen

65 Roset structuur

66 Histologie AIS

67 AIS

68 AIS

69 Ki-67

70 Discordantie tussen cytologie en histologie Vertical sampling error: Biopt onmiddellijk na cytologische afname is tegenaangewezen: de basale atypische cellenlaag resteert, de oppervlakkiger cellen met koilocytose zijn weg. Plaatepitheel heeft 3 maand nodig om te reëpithelialiseren. Horizontale sampling error: Cytologische afname van de exocervix met aanwezigheid van LSIL CIN III op biopt ter hoogte van de junctiezone.

71 Kan HPV screening bij alle vrouwen het cytologische screeningsonderzoek vervangen?

72 10-15 % van de vrouwen in reproductieve leeftijd is HR-HPV positief. Van deze groep zal 10-28% HSIL ontwikkelen. Functie van de duur van besmetting: normaal clearing van het virus in 92 % over een periode van 2-5 jaar. Virale load (vooral HPV 16) Persisteren van infectie met hetzelfde virus, maar coëxsistentie met meerdere types bestaat. Per saldo: 1% tot maximaal 4 % van deze bevolking ontwikkelt HSIL Boodschap: slechts een zeer klein percentage zal werkelijk een HSIL ontwikkelen. HPV test bij normale cytologie: wat kan ik verwachten?

73 HPV test bij normale cytologie: wat kan ik verwachten? Psychologische reacties van de patiënte: Negatieve connotatie met sexueel overdraagbaar virus In afwezigheid van cytologische afwijkingen is er geen therapie Angst: Er is een infectie, maar op mijn uitstrijkje ziet men niets en deze infectie kan er een hele tijd zijn (klaring kan 2-5 jaar duren) en ik weet niet wat de uiteindelijke uitkomst zal zijn

74 HPV test bij ASCUS: wat kan ik verwachten? % van deze groep is HR-HPV positief 20 % van deze groep heeft effectief een HSIL Als negatief: zeer hoge predictieve waarde: 98 % : ik kan dus in dat geval mijn patiënte direct geruststellen

75 HPV test bij LSIL: wat kan ik verwachten? % van deze groep is HR-HPV positief: de cytologische veranderingen bij LSIL zijn cytopathische effecten veroorzaakt zowel door HPV low als high risk. Cytologisch is er geen onderscheid mogelijk: dit is dus een indicatie voor het opsporen van HPV. De progressie rate is slechts 10 %. 7,5 % zal uiteindelijk HSIL ontwikkelen. Conclusie en boodschap aan de patiënte: de meeste vrouwen met LSIL en HR-HPV positief zullen regresseren.

76 Indicaties voor HPV typering ASC-US ASC-H (AGC): maar bij verdenking op AIS: hoge conisatie LSIL: cytopathisch effect van HR en LR-HPV zijn vergelijkbaar Follow-up na conisatie voor hooggradig letsel: is er persisteren van de HR-HPV infectie?

77 Soorten HPV testen Hybrid Capture II (Digene): detecteert de 13 meest frequent voorkomende HR-HPV: virtueel 100 % van de HPV infecties worden hiermee gedetecteerd. PCR : voordeel: typering van het virus als specifieke primers worden gebruikt. In situ hybridisatie: detecteert het virus in de cytologisch afwijkende cel. Kan specifieker zijn dan testen op vochten maar minder sensitief.

78 SOS HPV Cytologische screening is doeltreffend in de preventie van cervixcarcinoom maar 41% van de doelgroep wordt niet bereikt: deze groep moet uitgebreid worden. HPV test is nuttig bij: bepaalde cytologische afwijkingen (ASCUS,AGC,LSIL) en als follow-up (postconisatie). HPV test bij normale cytologie is geen vervangtest voor cytologisch onderzoek. Het gebruik van nieuwe methodologiën (LBC, geautomatiseerde prescreening) ontslaat me niet van gerichte cytologie afnames uit te voeren thv de junctiezone.

79 Cytologische en histologische afwijkingen van de cervix door HPV infectie Dr. M-J Vanstapel PhD Medisch Pathologisch Laboratorium Dr. Vanstapel Leuven Monica VZW Campus OLVMiddelares Ziekenhuis Deurne ZNA Middelheim CMA

SUREPATH GYN MORFOLOGIE Cervixcytologie

SUREPATH GYN MORFOLOGIE Cervixcytologie SUREPATH GYN MORFOLOGIE Cervixcytologie info@klinipath.nl Klinipath Tripath Normale celbeelden KOPAC K 1-9 Normaal celbeeld Normaal celbeeld Normaal endocervicaal epitheel Squameuze metaplasie Normaal

Nadere informatie

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink HPV nu en in de toekomst Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink 15000 HPV HPV2 HPV4 HPV6 HPV11 High risk HPV (hr-hpv) Hr HPV 80 % van alle vrouwen maakt eens

Nadere informatie

PRAKTIJKCONSENSUS CERVIXKANKERSCREENING Dr. Ive Talboom Medisch Centrum voor Studenten K.U. Leuven

PRAKTIJKCONSENSUS CERVIXKANKERSCREENING Dr. Ive Talboom Medisch Centrum voor Studenten K.U. Leuven PRAKTIJKCONSENSUS CERVIXKANKERSCREENING Dr. Ive Talboom Medisch Centrum voor Studenten K.U. Leuven INLEIDING Ondanks de dalende incidentie (8,9/100.000)* en mortaliteit (3,38/100.000)* van cervixkanker

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een virus, het zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirus (hrhpv).

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Evoluties in de primaire en secundaire preventie van baarmoederhalskanker. Koen Traen

Evoluties in de primaire en secundaire preventie van baarmoederhalskanker. Koen Traen Evoluties in de primaire en secundaire preventie van baarmoederhalskanker Koen Traen Baarmoederhalskanker Baarmoederhalskanker Baarmoederhalskanker Life-time risico in België 1 2% 600 nieuwe gevallen/jaar

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie Programma Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk Oplossen casuïstiek in kleine groepen Bespreken casuïstiek in plenum en toetsing aan de richtlijn Algemene conclusies Evaluatie Inleiding Jaarlijks sterfte

Nadere informatie

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker 13-april-2016 Dorry Boll, gynaecoloog Lizette Nollen, patholoog Rob Beumer, huisarts In samenwerking met: Els Bovy, Bevolkingsonderzoek Zuid Programma Baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV test volgens landelijke richtlijn Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV-vaccinatie Het kan je leven redden, maar ook voor niks zijn NRCnext, dd 03-03-09 1.Wat heeft baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Bijzondere gevallen urinecytologie H.M.Peters, klinisch patholoog Labpon, Hengelo

Bijzondere gevallen urinecytologie H.M.Peters, klinisch patholoog Labpon, Hengelo Bijzondere gevallen urinecytologie H.M.Peters, klinisch patholoog Labpon, Hengelo Virus, metastasen, therapie-effecten en parasieten www.labpon.nl Boerhaavelaan 59 Postbus 516, 7550 AM Hengelo T 088 537

Nadere informatie

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Diagnostiek en etiologie van endocervicale afwijkingen Donderdag 9 november 2006 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën

Nadere informatie

Thema: GYN-nieuwe stijl BVO-na HPV test

Thema: GYN-nieuwe stijl BVO-na HPV test RAPPORT RONDZENDNG BD-SUREPATH LBC- 08 Thema: GYN-nieuwe stijl BO-na HP test Opgesteld door: Dhr. H. Ramman, Productspecialist, Klinipath B Website: www.klinicyte.nl Met medewerking van: Spaarne Ziekenhuis

Nadere informatie

Cervixkankerscreening

Cervixkankerscreening VOOR GOEDE MEDISCHE PRAKTIJKVOERING Gevalideerd door CEBAM in januari 2011 AUTEURS F. Smeets, V. Verhoeven, M. Baay, S. Weyers, C. Colpaert, F. Govaerts Uitgave van Domus Medica vzw bijlage bij Huisarts

Nadere informatie

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA)

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA) Het afwijkende uitstrijkje Polikliniek Gynaecologie (TZA) In het kader van het bevolkingsonderzoek of omdat u klachten heeft, is er bij u een uitstrijkje gemaakt. De uitslag van dit uitstrijkje blijkt

Nadere informatie

Wat is de betekenis van HPV-testen in de cervixscreening anno 2004?

Wat is de betekenis van HPV-testen in de cervixscreening anno 2004? G0680N_2004 Willy Poppe De kennis over humane papillomavirussen (HPV) in het ontstaan van baarmoederhalskanker en de ontwikkeling van HPV-testen hebben de screening naar voorloperletsels en beginnende

Nadere informatie

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING Baarmoederhalskanker of cervixcarcinoom is wereldwijd nog steeds een van de belangrijkste oorzaken van sterfte aan kanker bij vrouwen. Nederland is één van de Europese landen

Nadere informatie

De Promiscuïteit van Primaire HPV-Screening:

De Promiscuïteit van Primaire HPV-Screening: De Promiscuïteit van Primaire HPV-Screening: een Klinisch-Biologische of een Anatoom-Pathologische Vrijage? Ramses FORSYTH, MD, PhD, MBA, IFCAP Histopathological & Molecular Laboratories Doel van deze

Nadere informatie

Resultaten van de haalbaarheidsstudie over de opzet van een centraal cyto-histopathologie

Resultaten van de haalbaarheidsstudie over de opzet van een centraal cyto-histopathologie Resultaten van de haalbaarheidsstudie over de opzet van een centraal cyto-histopathologie register: aandachtsgebied baarmoederhalskanker Met dank aan de deelnemende artsen Auteurs: Roos Schellings & Liesbet

Nadere informatie

Stichting PALGA. Landelijke PALGA Protocol: CRIS4

Stichting PALGA. Landelijke PALGA Protocol: CRIS4 Landelijke PALGA Protocol: CRIS4 Inhoudsopgave Algemeen Overzicht van aanpassingen per uitgebrachte versie Handleiding Scherm 1 Klinische gegevens Scherm 2 Microscopie Scherm Protocollaire verslaglegging

Nadere informatie

Cervicale Intra-epitheliale Neoplasie (CIN)

Cervicale Intra-epitheliale Neoplasie (CIN) Cervicale Intra-epitheliale Neoplasie (CIN) Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Datum Goedkeuring: 29-09-2004 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Werkgroep Oncologische Gynaecologie Inhoudsopgave

Nadere informatie

Kankerpreventie bij de vrouw

Kankerpreventie bij de vrouw Kankerpreventie bij de vrouw Dirk Devroey 8 november 2006 Kankerpreventie Er worden 1000x minder levens gered met kankerpreventie dan dat er mensen ongerust gemaakt worden Lesdoelstellingen Verschil kennen

Nadere informatie

CORRELATIE CYTOLOGIE, COLPOSCOPIE, HISTOLOGIE.

CORRELATIE CYTOLOGIE, COLPOSCOPIE, HISTOLOGIE. Academiejaar 2008-2009 CORRELATIE CYTOLOGIE, COLPOSCOPIE, HISTOLOGIE. Inès CHEVOLET Promotor: Prof. Dr. Jan Gerris Co-promotor: Prof. Dr. Marc Dhont Scriptie voorgedragen in de 2 de Master in het kader

Nadere informatie

Woord vooraf. Sharon, juni 2009. Onderzoek van cervicale intra-epitheliale neoplasie aan de hand van HPV, p16 en Ki67 1

Woord vooraf. Sharon, juni 2009. Onderzoek van cervicale intra-epitheliale neoplasie aan de hand van HPV, p16 en Ki67 1 Woord vooraf Als laatstejaarstudente in de biomedische laboratoriumtechnologie kreeg ik de opdracht een eindwerk te maken. Ik heb mijn stage gevolgd in AZ Onze-Lieve- Vrouw Ter Linden (Knokke) op de dienst

Nadere informatie

Baarmoederhalskanker screening

Baarmoederhalskanker screening Baarmoederhalskanker screening Wat gaat er veranderen? Lex Makkus, Patholoog PAL Geschiedenis BVO-BMHK Huidige BVO - hrhpv Triage Sterfte cervix carcinoom absolute aantallen/cohort 45 40 35 30 25 20 15

Nadere informatie

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Dienst Gynaecologie Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Verloskunde Waartoe dient een uitstrijkje? Een uitstrijkje wordt ook wel de PAPsmeartest genoemd. Het dient om een voorstadium van

Nadere informatie

Inleiding... 2. Procedure... 2. Wat is een colposcopie?... 2. Verloop van het onderzoek... 2. Voorbereiding... 2. Het onderzoek... 2. Biopten...

Inleiding... 2. Procedure... 2. Wat is een colposcopie?... 2. Verloop van het onderzoek... 2. Voorbereiding... 2. Het onderzoek... 2. Biopten... Colposcopie H15.021-01 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Procedure... 2 Wat is een colposcopie?... 2 Verloop van het onderzoek... 2 Voorbereiding... 2 Het onderzoek... 2 Biopten... 3 Endocervicale curettage...

Nadere informatie

Epigenetische veranderingen betrokken bij het ontstaan van baarmoederhalskanker

Epigenetische veranderingen betrokken bij het ontstaan van baarmoederhalskanker Epigenetische veranderingen betrokken bij het ontstaan van baarmoederhalskanker Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door infectie met hoog-risico types van het humaan papillomavirus (hrhpv). Echter,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift gaat over (symptomatische) vulvovaginale candidiasis en over de asymptomatische aanwezigheid van Candida in de vagina. Vulvovaginale candidiasis (VVC) wordt veroorzaakt door

Nadere informatie

Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen.

Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen. Uitstrijkje Inleiding Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen. Uitstrijkjes worden gemaakt om de volgende redenen: Bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Consilium Pathologicum Belgicum

Consilium Pathologicum Belgicum Doel: Consilium Pathologicum Belgicum representatief platform van de gemeenschap van patholooganatomen; beraad zich over alle problemen die met de pathologische anatomie verband houden. Consilium Pathologicum

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 201 Hoofdstuk 9 NEDERLANDSE SAMENVATTING Verbeterd moleculair inzicht in het ontstaan van baarmoederhalskanker De ontwikkeling van baarmoederhalskanker verloopt via een lang traject van goed behandelbare

Nadere informatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie U heeft een verwijzing gekregen naar het uitstrijkjespreekuur omdat u een afwijkende uitslag heeft van het uitstrijkje

Nadere informatie

Artsformulier DES-dochter (B2)

Artsformulier DES-dochter (B2) Artsformulier DES-dochter (B2) Toestemmingsverklaring inzage en kopiëren medisch dossier (in te vullen door de aanvraagster (DES-dochter)) In onderstaande periode werd ik in uw ziekenhuis/op uw afdeling

Nadere informatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 pavo 0597 Inhoudsopgave Inleiding 2 Algemeen 2 1. Het uitstrijkje 3 1a. Hoe wordt een uitstrijkje

Nadere informatie

De rol van screening door middel van anaal uitstrijkje bij risicopersonen voor het ontstaan van anale dysplasie en anaal carcinoom.

De rol van screening door middel van anaal uitstrijkje bij risicopersonen voor het ontstaan van anale dysplasie en anaal carcinoom. FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2010-2011 De rol van screening door middel van anaal uitstrijkje bij risicopersonen voor het ontstaan van anale dysplasie en anaal carcinoom.

Nadere informatie

Anale Intraepitheliale Neoplasie (AIN) Irina Cairo, dermatoloog

Anale Intraepitheliale Neoplasie (AIN) Irina Cairo, dermatoloog Anale Intraepitheliale Neoplasie (AIN) Irina Cairo, dermatoloog Humaan papilloma virus (Anogenitale) wratten Pre-maligniteiten: CIN = Cervicale intraepitheliale neoplasie VIN = Vulvaire intraepitheliale

Nadere informatie

RAPPORT RONDZENDING BD-SUREPATH LBC- 06. Thema: GYN en NON GYN

RAPPORT RONDZENDING BD-SUREPATH LBC- 06. Thema: GYN en NON GYN RAPPORT RONDZENDING BD-SUREPATH LBC- 06 Thema: GYN en NON GYN Opgesteld door: Dhr. H. Ramman, Productspecialist, Klinipath BV Website: www.klinicyte.nl Met medewerking van: Jeroen Bosch Ziekenhuis te Den

Nadere informatie

Cervixkankerscreening Aanpak in de huisartsenpraktijk

Cervixkankerscreening Aanpak in de huisartsenpraktijk Karen Smets Cervixkankerscreening Aanpak in de huisartsenpraktijk Handleiding voor de moderator Handleidingen voor Kwaliteitsbevordering, Antwerpen 2014 Domus Medica vzw BELANGRIJK! Het is niet de bedoeling

Nadere informatie

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM CERVIXCARCINOOM Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM Nascholing Diagnostiek en behandeling van het Cervixcarcinoom Programma 1. Ontvangst en Welkom 2. Cytologische

Nadere informatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen Wat is een uitstrijkje? 1 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt?

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hende, Muriel van den Title: Human papillomavirus clade A9 specific cellular immunity

Nadere informatie

CONSENSUS OMTRENT FOLLOW-UP ADVIEZEN BIJ CYTOLOGISCHE SCREENING NAAR BAARMOEDERHALSKANKER

CONSENSUS OMTRENT FOLLOW-UP ADVIEZEN BIJ CYTOLOGISCHE SCREENING NAAR BAARMOEDERHALSKANKER Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Vlaamse Advies-Commissie voor Kankerpreventie Vlaamse Stuurgroep Cervixkankeropsporing BAARMOEDERHALSKANKERSCREENING IN VLAANDEREN CONSENSUS OMTRENT FOLLOW-UP ADVIEZEN

Nadere informatie

Plaveiselepitheel. Ontstekings verschijnselen. Onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk Endocervix 1 virus 1 geen afwijkingen

Plaveiselepitheel. Ontstekings verschijnselen. Onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk Endocervix 1 virus 1 geen afwijkingen Bijlage bij richtlijn Cervixcarcinoom, hoofdstuk Algemeen Versie 1.0, Verantwoording vaststelling: IKZ werkgroep gynaecologie, Datum vaststelling: 20-06- 02. STADIUMINDELING Zowel de cytologische classificatie

Nadere informatie

Terugblik Casuïstiek

Terugblik Casuïstiek Terugblik Casuïstiek 2010-2014 Overzicht casuïstiek 2010 2014 44 deskundigen-onderzoeken waarvan 42 met herbeoordelingsprocedure waarvan 39 op verzoek van schadeverzekeraar en/of belangenbehartiger patient

Nadere informatie

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen?

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen? Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Wat zijn de veranderingen? Wat zijn de veranderingen? Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker gaat veranderen. Wat verandert er precies? Testen op

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje

Een afwijkend uitstrijkje Een afwijkend uitstrijkje Aan een uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker. Als in het uitstrijkje afwijkende cellen worden gezien, wordt een nieuw

Nadere informatie

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Mijn baarmoederhalsuitstrijkje vertoont afwijkingen. Antwoorden op veelgestelde vragen. Wat

Nadere informatie

Ontstekings verschijnselen. Plaveiselepitheel. Onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk. Endocervix 1 virus 1 geen afwijkingen

Ontstekings verschijnselen. Plaveiselepitheel. Onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk 0 onmogelijk. Endocervix 1 virus 1 geen afwijkingen Bijlage bij richtlijn Cervixcarcinoom, hoofdstuk Algemeen Versie 1.0, Verantwoording vaststelling: KZ werkgroep gynaecologie, Datum vaststelling: 20-06- 02. STADUMNDELNG Zowel de cytologische classificatie

Nadere informatie

Baarmoederhalskankerscreening en testen op Human Papillomavirus (HPV) KCE reports vol. 38A

Baarmoederhalskankerscreening en testen op Human Papillomavirus (HPV) KCE reports vol. 38A Baarmoederhalskankerscreening en testen op Human Papillomavirus (HPV) KCE reports vol. 38A Federaal Kenniscentrum voor de gezondheidszorg Centre fédéral d expertise des soins de santé 2006 Het Federaal

Nadere informatie

Cervixpoli. Gynaecologie. Beter voor elkaar

Cervixpoli. Gynaecologie. Beter voor elkaar Cervixpoli Gynaecologie Beter voor elkaar 2 3 Inhoudsopgave Inleiding 4 Waarom is er een uitstrijkje gemaakt? 4 Bij wie wordt een colposcopie verricht? 5 Het Humaan papillomavirus (HPV) 5 De baarmoeder

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje en dan.

Een afwijkend uitstrijkje en dan. Een afwijkend uitstrijkje en dan. Inleiding 3 1. Wat betekent de uitslag van het uitstrijkje? 3 2. Hoe ontstaan de afwijkingen in de cellen? 4 3. Hoe bereidt u zich voor op het bezoek aan het spreekuur?

Nadere informatie

Diathermische Lis Excisie (DLE)

Diathermische Lis Excisie (DLE) Diathermische Lis Excisie (DLE) Polikliniek Gynaecologie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Wat is een uitstrijkje 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt 3 Een afwijkende uitslag 4 Hoe ontstaan de de afwijkingen

Nadere informatie

Investigatie van microcalcificaties dmv mammotoom dr. W. Aertsens dr. S. Dekeyzer

Investigatie van microcalcificaties dmv mammotoom dr. W. Aertsens dr. S. Dekeyzer Investigatie van microcalcificaties dmv mammotoom dr. W. Aertsens dr. S. Dekeyzer Beeldvormende technieken bij borstpathologie 20 november 2010 Indicaties Techniek Voordelen en nadelen Resultaten van eerste

Nadere informatie

CERVIXKANKERSCREENING

CERVIXKANKERSCREENING V O O R G O E D E M E D I S C H E P R A K T I J K V O E R I N G CERVIXKANKERSCREENING Gevalideerd onder het nummer 2002/03 AUTEURS: FRANK SMEETS, LUTGART DE DEKEN, RIK BAETEN, FRANS GOVAERTS Inleiding

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Een uitstrijkje 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 6 De uitslag 7 Colposcopie 9 Biopsie

Nadere informatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Inhoud 1 Algemeen 3 2 Het uitstrijkje 3 3 Wat betekent de uitlslag 4 4 Een afwijkende uitslag 5 5 Een afwijkend uitstrijkje: hoe nu verder 7 6 Colposcopie

Nadere informatie

Efficiënter screenen naar baarmoederhalskanker. dunne laag cervixcytologie screening met voorkennis van HPV type en lading

Efficiënter screenen naar baarmoederhalskanker. dunne laag cervixcytologie screening met voorkennis van HPV type en lading Efficiënter screenen naar baarmoederhalskanker door geautomatiseerde dunne laag cervixcytologie screening met voorkennis van HPV type en lading Christophe Depuydt AML - Labo Lokeren Campus RIATOL LABORATORY

Nadere informatie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie Uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borsteltje cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

HPV als ziekteverwekker

HPV als ziekteverwekker HPV als ziekteverwekker Nathalie Reesink-Peters 27 februari 2009 Inhoud Introductie HPV Levenscyclus HPV, ziekte verwekker Oncogenese Therapie (van HPV gerelateerde ziekte) Indicaties moleculaire diagnostiek

Nadere informatie

HET NUT VAN HPV TYPERING IN DE SCREENING EN PREVENTIE VAN BAARMOEDERHALSKANKER

HET NUT VAN HPV TYPERING IN DE SCREENING EN PREVENTIE VAN BAARMOEDERHALSKANKER FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2008-2009 HET NUT VAN HPV TYPERING IN DE SCREENING EN PREVENTIE VAN BAARMOEDERHALSKANKER Leen DE VOS Promotor: Prof. Dr. C. Cuvelier Scriptie

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Een uitstrijkje 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 6 De uitslag 7 Colposcopie 9 Biopsie

Nadere informatie

Implementatie van cervixkankerscreening in het multicultureel wijkgezondheidscentrum De Brug

Implementatie van cervixkankerscreening in het multicultureel wijkgezondheidscentrum De Brug Implementatie van cervixkankerscreening in het multicultureel wijkgezondheidscentrum De Brug Aïcha Faik, Vrije Universiteit Brussel Promotor: Prof. dr. Johan Vansintejan, Vrije Universiteit Brussel Praktijkopleidster

Nadere informatie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals. Poli Gynaecologie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals. Poli Gynaecologie 00 Het uitstrijkje van de baarmoederhals Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is mede samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

Q1 Wat is uw specialistische registratie?

Q1 Wat is uw specialistische registratie? Q Wat is uw specialistische registratie? Beantwoord: Overgeslagen: 0 Patholoog Gynaecoloog Huisarts Analist Moleculair bioloog Medisch microbioloog Doktersassisten t Verpleegkundige Anders, nl.: 0% 0%

Nadere informatie

patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel Geachte mevrouw Deze brochure geeft u een duidelijk beeld van de verschillende stappen van

Nadere informatie

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar 4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar Donderdag 21 november 2002 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium Pathologie

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker.

Nadere informatie

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost BVO Baarmoederhalskanker in breed perspectief Donderdag 27 november 2003 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium

Nadere informatie

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV Rol van de pathologische anatomie in de oncologie 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV De oncologische patiënt Multidisciplinaire benadering: huisarts patholoog chirurg oncoloog

Nadere informatie

Uitstrijkje. Gynaecologie

Uitstrijkje. Gynaecologie Uitstrijkje Gynaecologie Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Uitleg over een uitstrijkje 3 2. Een afwijkende uitslag 9 3. Colposcopie 10 4. Biopsie 11 5. Lis-excisie 15 6. Conisatie 17 Uitleg over een uitstrijkje

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje en dan

Een afwijkend uitstrijkje en dan Een afwijkend uitstrijkje en dan Gynaecologie Locatie Langendijk Een afwijkend uitstrijkje en dan Binnenkort verwachten we u op het cervixspreekuur (cervix = baarmoederhals). De uitslag van uw uitstrijkje

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33005 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Vos van Steenwijk, P.J. de Title: Immunology and immunotherapy of high grade cervical

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

Humaan papillomavirus en screening op baarmoederhalskanker: stand van zaken en mogelijkheden

Humaan papillomavirus en screening op baarmoederhalskanker: stand van zaken en mogelijkheden Humaan papillomavirus en screening op baarmoederhalskanker: stand van zaken en mogelijkheden c.j.l.m.meijer, l.rozendaal, f.j.voorhorst, r.verheijen, th.j.m.helmerhorst en j.m.m.walboomers Academisch Ziekenhuis

Nadere informatie

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie GYNAECOLOGIE UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Versie 2.4 Datum Goedkeuring 07-07-2006 Verantwoording NVOG Algemeen Bij een uitstrijkje

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een uitstrijkje? 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Hoe wordt

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie mca.nl Wat is een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie? 3 Uitstrijkje 4 Colposcopie 7 Lis-excisie en conisatie 8 Controle 11 Uw vragen 11

Nadere informatie

De baarmoedermond. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Er zijn verschillende onderzoeken van de baarmoedermond:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Nederlandse samenvatting Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Baarmoederhalskanker is de op een na meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Elk jaar krijgen wereldwijd ongeveer 500.000

Nadere informatie

ThinPrep Non-Gynae Presentaties

ThinPrep Non-Gynae Presentaties ThinPrep Non-Gynae Presentaties Urinecytologie 36224-002 Rev. C Voordelen van de ThinPrep-technologie Het gebruik van ThinPrep Non-Gyn voor specimens van de urinewegen: Optimale celpreservatie Standaardisatie

Nadere informatie

SAMEN PRECANCEREUZE LETSELS GYNAECOLOGIE. News nr.8 VAN DE REDACTIE WIST U DAT. Maart 2011 TEGEN IN DE

SAMEN PRECANCEREUZE LETSELS GYNAECOLOGIE. News nr.8 VAN DE REDACTIE WIST U DAT. Maart 2011 TEGEN IN DE VAN DE REDACTIE News nr.8 Maart 2011 Het dossier in deze News van het Chirec Cancer Institute gaat over kanker van de gynaecologische organen, en vooral over precancereuze letsels. De laatste decennia

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Deze folder is bedoeld voor vrouwen die een onderzoek krijgen van de. Er zijn verschillende onderzoeken: een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie

Nadere informatie

9 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

9 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 9 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost 2 e lustrum HPV, het begin of het einde? Maandag 12 november 2007 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie mca.nl Wat is een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie? 3 Uitstrijkje 4 Colposcopie 7 Lis-excisie en conisatie 9 Controle 11 Uw vragen 12

Nadere informatie

Chapter 8 S U M M AR Y / S AM E N V AT T IN G

Chapter 8 S U M M AR Y / S AM E N V AT T IN G S U M M AR Y / S AM E N V AT T IN G Chapter 1 In the group of women with equivocal cytology (Pap II) 15-30% have high-grade CIN or even cervical carcinoma. This high percentage underlines the importance

Nadere informatie

Basisbegrippen Oncologie

Basisbegrippen Oncologie Basisbegrippen Oncologie Tumor afmeting Diagnose periode Behandel periode Preventie/interventie periode Invasie interventie Tijd Detectie drempel Van normale naar kankercel Normale cel Van celkern naar

Nadere informatie

HPV En Cervix Carcinoma

HPV En Cervix Carcinoma HPV En Cervix Carcinoma Primaire Screening en/of ASCUS Triage Vaccinatie wereldwijd??? Enkele gegevens 250000 sterfgevallen per jaar Tweede meest voorkomende kanker in vrouwen 500000 nieuwe gevallen per

Nadere informatie

DES-rapport Hoofdstuk IV: De bewijsvoering

DES-rapport Hoofdstuk IV: De bewijsvoering DES-rapport Hoofdstuk IV: De bewijsvoering Om voor een uitkering in aanmerking te komen zal de aanvrager van een uitkering moeten aantonen dat hij voldoet aan de daarvoor gestelde eisen. Met name zal bewijs

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/145698

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie lnleiding Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals

Het uitstrijkje van de baarmoederhals Gynaecologie Het uitstrijkje van de baarmoederhals www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Uitstrijkje... 3 Wat betekent de uitslag?... 6 Afwijkende uitstrijkjes... 9 Onderzoek door de gynaecoloog: colposcopie...

Nadere informatie