LEERWAAIER EN ALGEMENE DIDACTISCHE WENKEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LEERWAAIER EN ALGEMENE DIDACTISCHE WENKEN"

Transcriptie

1 LEERWAAIER EN ALGEMENE DIDACTISCHE WENKEN 1

2 WOORD VOORAF Materiaal voor de leerling en de leerkracht Leesboek Peristylium A en B Algemeen De dynamisch-lineaire leesstrategie Latijnse teksten Hulp bij het lezen Woordenschat bij de teksten - opbouwende leerlijn bij woordafleidingen Opdrachten bij een groter tekstgeheel (Antieke) cultuur Onderzoeksopdrachten Andere gebruikte icoontjes Taalboek Algemeen Drie onderdelen in het taalboekje Woordenlijst Algemeen Tien onderdelen in de woordenlijst Online materiaal voor de leerlingen op Knooppunt Materiaal voor de leerkracht Jaarplanning Bordboek Taalboek Handleidingen bij de tekstfragmenten uit leesboek A (Caesar en Sallustius) en leesboek B (Ovidius, Plinius en Colombus)

3 WOORD VOORAF Beste leerkracht, We danken u voor het vertrouwen dat u in onze handboekenreeks stelt. We zijn ervan overtuigd dat de nieuwe Peristylium u zal bekoren. Wij bieden u: volledige conformiteit met het leerplan (D/2013/7841/002) een ruim aanbod aan nieuw en herwerkt tekstmateriaal een grote keuze aan cultuurteksten en actualisering, die aansluiten bij de inhoud van de teksten een uitgebreide digitale ondersteuning voor leerling en leerkracht een aantrekkelijke lay-out, rijkelijk geïllustreerd Met deze handleiding willen wij u een maximale ondersteuning bieden tijdens het lesgeven, met een jaarplanning, didactische wenken, oplossingsleutels, vertaling van teksten, toetsen Al dit materiaal vindt u in digitale versie op Knooppunt. Het spreekt voor zich dat u dit materiaal aan uw behoeften en aan die van uw leerlingen kunt aanpassen en kunt gebruiken zoals u het wilt. Raadpleeg af en toe de methodesite Hier vindt u altijd de meest recente informatie en nieuwtjes omtrent de reeks Ars Legendi. Ondanks alle inspanningen om heel zorgvuldig te werk te gaan, kunnen er altijd ongemerkt foutjes in een boek sluipen. Eventuele fouten in de Leesboeken, het Taalboek, de Woordenlijst of de handleiding mag u melden aan de uitgever Ze zullen verzameld worden in een erratalijst die op Knooppunt komt te staan. Bij een volgende druk zullen die fouten dan verwerkt worden. Wij wensen u veel succes, een grote tevredenheid en veel plezier met Peristylium! De auteurs 3

4 1. Materiaal voor de leerling en de leerkracht 1.1 Leesboek Peristylium A en B Algemeen Beide leesboeken bevatten een ruim aanbod aan tekstfragmenten van Caesar (Peristylium A) en Ovidius (Peristylium B), de verplichte auteurs van het vierde jaar. Daarnaast komen ook Sallustius en Plinius aan bod, twee auteurs die in het leerplan aanbevolen worden. Alle Latijnse teksten zijn vergezeld van infoteksten i.v.m. antieke cultuur. De cultuurteksten vormen een eenheid met de inhoud van de leesteksten De dynamisch-lineaire leesstrategie Er wordt ook nu veel aandacht besteed aan het bevorderen van leesvaardigheid en aan tekstbegrip. De grammaticale vragen bij de leesteksten staan enkel in functie van de lectuur. De reeks van Ars Legendi huldigt hierbij de dynamisch-lineaire leesmethode (zie ook Scalae p.8): Hieronder volgen - kort samengevat - de principes van die leesstrategie, waarbij de Latijnse woordorde en de gedachtegang van de auteur gerespecteerd wordt. - Eerste fase: (analytische) verkenningsfase De leerlingen lezen in woordgroepen en vertalen de woorden of woordgroepen met de stereotiepe weergave (= voorlopige vertaling). We denken intussen al na welke functie die woorden en woordgroepen zouden kunnen hebben. Zo kunnen we al een mogelijk idee hebben over het gezegde (als dat op het einde van de zin staat) (= grammaticale verwachtingspatronen). Als eindpunt van die eerste fase bekomen de leerlingen een voorlopige weergave van een reeks woorden en woordgroepen. - Tweede fase: (syntactische) controlefase De leerlingen bekijken of hun grammaticale verwachtingen (bv. over het gezegde) ingelost worden of bijgestuurd moeten worden. Ze zoeken nu het juiste verband tussen de woorden en woordgroepen die ze al voorlopig vertaald hebben. Ze hebben hierbij aandacht voor voegwoorden (bv. bij bepaalde (nevenschikkende) voegwoorden kan men al voorzien wat er inhoudelijk zal volgen = inhoudelijke verwachtingspatronen), signaalwoorden (nadenken over het verband met wat voorafging, proberen te voorzien) en verwijswoorden (wie/wat wordt bedoeld?). Ze letten op de vorm, de syntactische functie en semantische rol. Een belangrijk hulpmiddel hierbij is het formuleren van ontledingsvragen (Wie? Wat? Wanneer? Waarom? Aan wie? ). Als eindpunt van die syntactische fase bekomen de leerlingen een werkvertaling. - Derde fase: evaluatiefase en vlotte weergave De leerlingen beoordelen hun werkvertaling: heeft die vertaling op zich zin? Heeft die vertaling zin in de context? De leerlingen zetten nu de werkvertaling om in leeswaardig, prettig leesbaar Nederlands ( = vlotte vertaling). 4

5 Met het lezen van authentieke teksten worden de leerlingen nu ook meer geconfronteerd met complex samengestelde zinnen. Af en toe verschijnt een schematische voorstelling in het leesboek, zodat de lectuur van zo n ingewikkelde zin vlotter verloopt. Leerlingen moeten ook in staat zijn zelf een schematische voorstelling van een samengestelde zin te maken. Terwijl ze aan de hand van de leesstrategie een werkvertaling maken, stellen ze een schematische voorstelling op. Hiermee kunnen ze reflecteren over de samenhang tussen hoofdzin(nen) en bijzin(nen) en - waar nodig - sturen ze de werkvertaling bij. Bij een eventuele omzetting van de werkvertaling naar een vlotte vertaling is de schematische voorstelling een handig hulpmiddel. Bij de vertaling zullen ze de opeenvolging van de Latijnse zinnen zoveel mogelijk bewaren, maar hier en daar zullen ze van een bijzin van de eerste graad een onafhankelijke zin maken Latijnse teksten Peristylium A omvat de teksten van twee antieke schrijvers uit de republiek: - Caesar (De bello Gallico) - Sallustius (De Catilinae coniuratione) Peristylium B bevat: - het poëtisch Latijn van Ovidius (Metamorphoses) - het postklassiek Latijn van Plinius (Epistulae) - het humanistische Latijn met een brief van Columbus. De brief van Columbus is in het Latijn vertaald en dateert uit de 15de eeuw. Terwijl de leerlingen vorig schooljaar in Tablinum kennis maakten met het middeleeuwse Latijn, worden ze nu geconfronteerd met humanistisch Latijn, een variant die gesproken en geschreven werd tijdens de renaissance ( ). Zo worden ze zich meer bewust van de verdere evolutie van de Latijnse taal Hulp bij het lezen Omdat het leerplan voorschrijft dat de leerlingen zo zelfstandig mogelijk tot tekstbegrip moeten komen, is ook nu weer veel aandacht besteed aan het hulpmateriaal dat voor hen nodig is om een tekst zelfstandig aan te pakken. Om tijdens het zelfstandig lezen van Latijnse teksten tot tekstbegrip en een goede en vlotte vertaling te komen, staan bij de teksten allerlei hulpvraagjes die de leerlingen helpen een moeilijkheid te ontwrichten en verder te lezen. Die vragen zijn van diverse aard en doen de leerlingen nadenken over de betekenis van een bepaald woord, over de grammaticale samenhang binnen een zin of over de inhoud van een tekst of stuk van de tekst. Ook andere extra hulp, zoals verwijzingen naar de vernieuwde grammatica Scalae (SC.) of naar het taalboek (TB), en verduidelijkende info helpen bij het tekstbegrip. Door die inhoudelijke en grammaticale ondersteuning zullen de leerlingen in geval van lectuur onder leiding van de leerkracht ook minder gegevens moeten noteren. Zo blijft hun aandacht meer gefocust op tekstbegrip. Bij toetsen over de gelezen teksten beschikken de leerlingen uiteraard niet meer over het hulpmateriaal dat zich onder de Latijnse tekst bevindt. Af en toe is de schematische voorstelling van een complex samengestelde zin in het leesboek afgedrukt. Zo kan de lectuur van ingewikkelde zinnen vlotter verlopen. Wel is het de bedoeling dat leerlingen na verloop van tijd zelf in staat zijn een schematische voorstelling te maken. 5

6 1.1.5 Woordenschat bij de teksten - opbouwende leerlijn bij woordafleidingen Voor een vlotte lectuur van de Latijnse teksten is een goede kennis van de Latijnse woordenschat onontbeerlijk. De leerlingen moeten daarom gedurende het hele schooljaar over parate kennis van de basiswoordenlijst (zie Woordenlijst deel I: basiswoordenlijst in enge zin) beschikken. Om de kennis van die basiswoorden gedurende het hele schooljaar te bezitten, is het aan de leerlingen aan te raden die woorden heel regelmatig te herhalen en is het noodzakelijk dat ze door de leerkracht frequent getoetst worden. Bij elke auteur is ook een specifieke woordenlijst opgemaakt. Die auteurswoorden behoren tot het basisvocabularium in ruime zin. In voorbereiding op de lectuur van een welbepaald tekstfragment van een welbepaalde auteur moet vooraf de bijhorende specifieke woordenlijst gememoriseerd worden: zie Woordenlijst deel IV (Caesar), V (Sallustius), VI (Ovidius), VII (Plinius) en VIII (Columbus). Bij aanvang van de lectuur van een nieuwe auteur moeten de specifieke woorden van een al eerder gelezen auteur niet meer gekend zijn. In de rechtermarge naast de Latijnse tekst vinden de leerlingen de betekenis van Latijnse woorden die niet tot het te kennen vocabularium behoren en dus niet in de woordenlijst zijn opgenomen. De leerlingen hoeven die woorden niet te memoriseren, ook niet voor de evaluatie van de gelezen teksten. In de leesboeken van Peristylium wordt eveneens veel aandacht besteed aan de vaardigheid om de betekenis van een woord af te leiden vanuit woordsamenstelling en woordverwantschap, en dit in een opbouwende leerlijn. Zo leren ze actief zoeken naar bekende stammen, naar bekende voor- en achtervoegsels (zie kaders in de Woordenlijst: K 3, K 5 en K 10). Voor het afleiden van woorden hebben we dus geopteerd voor een opbouwende leerlijn. Bij Caesar worden enkel de afleidingen van basiswoorden geoefend, en dit aan de hand van vraagjes bij de tekst. Bij de andere auteurs moeten leerlingen de betekenis van een woord dat afgeleid is van een basiswoord zonder hulpvraagje kunnen achterhalen. Betreft het een afleiding van een woord dat niet tot de basiswoordenschat behoort maar tot het specifieke vocabularium, dan is het stamwoord in de specifieke auteurslijst opgenomen en is bij de tekst een begeleidend vraagje hierover gesteld Opdrachten bij een groter tekstgeheel Na de lectuur van een tekstgeheel volgt een uitgebreid gamma aan tekstopdrachten. In Peristylium A zijn de vragen bij Caesar vooral gericht op de subtiele manier waarop en de manipulatieve technieken waarmee hij zijn lezers wil beïnvloeden. Bij Sallustius ligt de nadruk vooral op de structuur van de tekst, Sallustius als geschiedschrijver en op de inhoudelijke, psychologische en stilistische bespreking. Vanzelfsprekend zal de inhoudelijke en stilistische uitleg al grotendeels tijdens de lectuur plaatsvinden. Het is dus niet de bedoeling om eerst de Latijnse tekst van een groter geheel te lezen en na de lectuur ervan de vragen één voor één te beantwoorden. De leerkracht zal dus op een creatieve manier omgaan met de vele opdrachten, waaruit hij/zij een keuze kan maken in functie van de belangstelling van de leerlingen en van de leerplandoelstellingen. Op Knooppunt zijn nog extra opdrachten van allerlei aard te vinden. In Peristylium B worden de verhalen van Ovidius inhoudelijk uitgediept en vanuit verschillende oogpunten bekeken. Eerst wordt het centrale liefdesthema uitgediept in Amor aan het werk. Bij elke metamorfose wordt een aspect van de liefde belicht en geactualiseerd. Van de leerlingen wordt verwacht dat ze hun eigen mening kunnen verwoorden en dat ze onderling tot een leerrijk gesprek komen over die verscheidene emoties. Elke metamorfose wordt daarna ook vanuit een ander oogpunt benaderd: Het verhaal anders bekeken. De verhalen handelen immers niet alleen over gedaanteveranderingen en liefde; ze belichten ook allerlei aspecten van het mens-zijn: cultuurhistorische, mythologische, psychologische, pedagogische, technische Deze rubriek opent alvast de weg naar actualisering en het formuleren van eigen standpunten. De opdrachten bij de brieven van Plinius zijn vooral van inhoudelijke en stilistische aard. Ook hier wordt enige creativiteit van de leerkracht verwacht. 6

7 1.1.7 (Antieke) Cultuur De cultuurteksten sluiten zeer nauw aan bij de inhoud van de Latijnse teksten. In Peristylium A staan bij Caesar het Romeinse leger en militaire tactiek centraal. Ook de Keltische beschaving wordt uitvoerig besproken. Bij Sallustius wordt het verval van de Romeinse zeden belicht en worden de personages aan een psychologische analyse onderworpen. Naast de cultuurteksten bevat Peristylium A ook nog een ruim aanbod aan actualisering en extra informatie, die verband houden met de inhoud van de tekstfragmenten. De cultuurpassages zijn aantrekkelijk gemaakt door toevoeging van vele, kleurrijke illustraties en verduidelijkende kaartjes. In het bordboek staat nog extra materiaal: afbeeldingen, powerpoints In Peristylium B ligt bij Ovidius de nadruk op de nawerking van zijn verhalen in allerlei kunstvormen. Zijn Metamorphōses waren en zijn nog altijd een rijke inspiratiebron voor menig kunstenaar. De rubriek Nawerking biedt - al dan niet uitgebreid - voorbeelden van navolging in de literatuur, de schilderkunst, de beeldhouwkunst, de muziek Het spreekt voor zich dat dit onderdeel rijkelijk geïllustreerd is. Er wordt ook vaak dieper ingegaan op de belangrijkste kenmerken van bepaalde kunststromingen. Van de leerlingen wordt verwacht dat ze enkele typische kenmerken bij een kunstwerk kunnen herkennen of achterhalen. Om wat wegwijs te raken in de verschillende kunststijlen staat achteraan het Ovidiusdeel (p ) een tijdslijn (TK). Bij de afgebeelde kunstwerken wordt vaak daarnaar verwezen. Wegens de gevarieerde inhoud van Plinius brieven zijn de hierbij aansluitende cultuurlessen een bonte mix van verschillende aspecten van het dagelijkse leven van de Romeinen in de eerste en tweede eeuw na Chr. Uit het vele materiaal dat in beide leesboeken voor de lessen cultuur opgenomen is, zal de leerkracht een selectie kunnen en/of moeten maken Onderzoeksopdrachten Omdat onderzoekscompetentie een wezenlijk onderdeel van het vernieuwde leerplan is, zijn in beide leesboeken ook onderzoeksopdrachten opgenomen en uitgewerkt. Ze zijn te herkennen aan de blauwe achtergrond en het vergrootglasicoontje Ook op Knooppunt is aanvullend materiaal hierover te vinden. Een grondig onderzoek gebeurt volgens een goede methode, waarbij welbepaalde stappen doorlopen moeten worden. In Peristylium wordt de OVUR-methode gehanteerd. Verduidelijking van deze methode is te vinden in de Woordenlijst p Andere gebruikte icoontjes Bij dit icoon worden verdiepende opdrachten bij de gelezen teksten aangetroffen. Bij dit icoon staan vragen die verwachtingen over de inhoud van de volgende tekst oproepen, zodat de leerlingen meteen al een stukje op weg geholpen worden. 7

8 Bij dit icoon staat de vertaling van een Latijns fragment (met een groene achtergrond) of de samenvatting van een tekst (zonder achtergrond). Zo kan probleemloos de volledige inhoud van het verhaal begrepen worden. Met dit icoon wordt naar Knooppunt verwezen, waar aanvullend digitaal materiaal bij de Latijnse teksten en de cultuurlessen te vinden is. 1.2 Taalboek Algemeen Bij dit icoontje vinden de leerlingen een kader met schematische weergave van de nieuwe grammaticale leerstof. De inhoud van dit kader moet de leerling grondig kennen. Bij het icoontje vinden de leerlingen een uitvoerige beschrijving van de nieuwe grammaticale theorie. Deze info is vooral gericht op het begrijpen van leerstof: de leerling kan hier de uitleg van de leerkracht nog eens rustig doornemen. De verwerkingsoefeningen zijn te herkennen aan het potloodicoontje. Eens de nieuwe grammatica is aangebracht, kunnen de leerlingen zelfstandig aan de slag. - Op Knooppunt staan ook controletoetsen: die zijn bedoeld voor leerlingen die vooraf willen testen in hoeverre ze de basisgrammatica nog beheersen. De leerlingen kunnen die ook gebruiken om zichzelf te controleren, nadat ze eerst de grammaticale theorie hebben ingestudeerd. - Op Knooppunt vindt de leerling ook nog extra oefeningen op zinsleer, gebaseerd op de teksten van Sallustius en Plinius Drie onderdelen in het taalboekje Het aparte taalboekje is in drie delen opgesplitst. In deel A staan oefeningen en extra informatie op enkele nieuwe grammaticale aanvullingen bij de vorm- en zinsleer, zoals bv. de verkorte werkwoordsvormen, de indirecte rede Bij de oefeningen wordt telkens verwezen naar Scalae, waar de nieuwe grammatica verduidelijkt wordt. In deel B volgen de herhalingsoefeningen op de basisgrammatica die al in de voorgaande leerjaren aangebracht en ingeoefend is. Van de leerlingen wordt verwacht dat ze die basisgrammatica repeteren met behulp van Scalae. Bij alle oefeningen staan dan ook telkens verwijzingen naar Scalae. De leerkracht kan vrij kiezen wanneer hij die herhalingsoefeningen 8

9 plant. Wel zal het herhalen van de basisgrammatica vooral buiten de les gebeuren, maar de leerkracht doet er goed aan een tijdschema op te leggen en op geregelde tijdstippen de verworven kennis aan de hand van Latijnse zinnen te toetsen. De herhalingsoefeningen in het boek zijn allemaal gebaseerd op de teksten van Caesar. Voor vele leerlingen zal de toepassing van de basisgrammatica bij de lectuur volstaan. Toch reiken we een aantal grammaticale oefeningen aan, zodat de leerlingen zich extra kunnen oefenen in dat deel van de leerstof die ze onvoldoende beheersen. We pleiten ervoor zo weinig mogelijk tijd te besteden aan grammaticale oefeningen binnen de les. De leerlingen die meer oefeningen nodig hebben, kunnen zichzelf controleren aan de hand van de oplossingen die ze digitaal of op papier van de leerkracht krijgen. Alle oplossingen van de oefeningen zijn in het bordboek en in de handleiding voor de leraar te vinden. Sommige oefeningen kunnen eventueel opgespaard worden voor huiswerk of remediëring na een controletoets. Deel C van het taalboekje bevat een reeks oefeningen op woordafleidingen. Dergelijke oefeningen trainen de vaardigheden, waardoor de leerlingen vlotter omgaan met de woorden in de teksten. Zo worden de leerlingen zich meer en meer bewust dat ze op basis van gekende samenstellende delen van een woord gemakkelijk de betekenis ervan kunnen achterhalen. Die attitude verwerven is trouwens een belangrijke doelstelling in het nieuwe leerplan. De meeste oefeningen in dit taalboekje zijn - conform het leerplan - in zins- of verhaalverband opgesteld. Extra oefeningen op zinsleer, gebaseerd op de teksten van Sallustius en Plinius, zijn op Knooppunt te vinden. De oplossingen van alle oefeningen staan in het bordboek en in de handleiding voor de leerkracht Woordenlijst Algemeen De Woordenlijst is uiteraard een onmisbaar en zeer vaak gehanteerd hulpmiddel bij zowel het Taalboek als bij het Leesboek. Ze is opgebouwd volgens dezelfde methode als de woordenlijsten van de vorige jaren, waarbij vooraan de stam staat. Zo leren de leerlingen vanuit de stam het grondwoord te bepalen, wat essentieel is ter voorbereiding van de lectuur. In die eerste kolom kan ook de perfectumstam of het participium perfectum staan: die zijn te herkennen aan het grijze kadertje en aan de cursieve druk. Om de Woordenlijst overzichtelijk te maken, staan de kolommen met de grondwoorden en met de betekenissen vetjes gedrukt. De laatste kolom bevat woorden die verwant zijn met het Latijn of met woorden uit de moderne talen. Die kolom dient drie doelen: - ondersteuning voor efficiënt geheugenwerk - transfer van de klassieke talen naar de moderne talen - leerlingen leren hoe ze bij lectuur de betekenis van woorden ook zelf uit verwante woorden kunnen afleiden. 9

10 1.3.2 Tien onderdelen in de woordenlijst De woordenlijst bij de vernieuwde uitgave van Peristylium bevat tien onderdelen: I. Basiswoordenlijst II. Lijst met moeilijk herkenbare perfecta III. Lijst met moeilijk herkenbare participia perfecta IV. Woordenlijst bij de teksten van Caesar V. Woordenlijst bij de teksten van Sallustius VI. Woordenlijst bij de teksten van Ovidius VII. Woordenlijst bij de teksten van Plinius VIII Woordenlijst bij de brief van Columbus Een bijlage: op onderzoek : de OVUR-methode Alfabetisch register De basiswoordenlijst (I) bevat ca. 500 woorden die bij nagenoeg alle auteurs frequent tot heel frequent voorkomen. De meeste van die woorden hebben de leerlingen al geleerd in de woordenlijst bij Vestibulum en herhaald in de woordenlijsten bij Atrium en Tablinum. De basiswoordenlijst is niet volledig alfabetisch. Per letter van het alfabet staan eerst de woorden waarvan de stam in de eerste kolom ingevuld is (werkwoorden, substantieven, adjectieven), alfabetisch opgesomd. Na die alfabetische lijst volgen de woorden waarvan de eerste kolom leeg is: voegwoorden, bijwoorden, voornaamwoorden, voorzetsels. Die manier van ordenen is van praktisch nut voor de leerlingen: om de woorden met een stam in de eerste kolom te memoriseren, laten ze enkel die eerste kolom zichtbaar en dekken de rest af; van de andere woorden laten ze de eerste twee kolommen zichtbaar. Op verschillende plaatsen in de basiswoordenlijst zijn genummerde kaders (K) ingelast. In sommige kaders worden woorden die zonder context moeilijk in te studeren zijn, in zinsverband aangebracht (bv. K 2, K 4 ). De genusregels van de substantieven worden in kader 1 verduidelijkt. Kaders 3, 5 en 10 betreffen afleidingen bij werkwoorden, substantieven en adjectieven. Leerlingen worden geacht de betekenis van woorden op basis van hun reeds bekende samenstellende delen te achterhalen. Na de basiswoordenlijst worden de werkwoorden, waarvan de perfectumstam en/of het participium perfectum moeilijk te herkennen is/zijn, nog eens in twee lijsten samengebracht (II - III). De nummering van deze stamtijden verwijst naar de nummers van de basiswoordenlijst. Bij elk van de vier Peristylium-auteurs is ook een specifieke auteurslijst (IV, V, VI, VII, VIII) De lijsten zijn opgemaakt in volgorde van voorkomen in de tekst. Alleen de tijdstammen die in de tekst voorkomen, zijn in die lijsten opgenomen. In een toegevoegde bijlage Op onderzoek wordt verduidelijkt welke stappen de leerlingen moeten zetten om een onderzoeksopdracht tot een goed einde te brengen. De voorgestelde stappen staan beter bekend als de OVUR-methode. Dit boekje wordt afgesloten door een alfabetisch register van alle woorden die in de Peristylium-woordenlijst zijn opgenomen. Het register is een handig instrument voor de leerlingen en voor de leerkrachten. Woorden, waarvan het rangnummer voorafgegaan wordt door een B, behoren tot de basiswoordenlijst. Staat vóór het rangnummer een C, een S, een O een P of een Co, dan behoren die woorden tot de specifieke auteurslijsten (Caesar, Sallustius, Ovidius, Plinius, Columbus). Sommige woorden komen in meerdere tekstfragmenten van eenzelfde auteur voor en hebben dan ook meer dan één rangnummer. Andere woorden komen bij meerdere auteurs voor en hebben dan ook rangnummers, voorafgegaan door verschillende hoofdletters. 10

11 Aan de hand van de hoofdletters en rangnummers kunnen de leerkrachten nagaan of de leerlingen die woorden op dat ogenblik moeten kennen. Dat maakt het mogelijk om bij het opstellen van toetsen, vooral dan de toetsen leesvaardigheid, na te gaan welke woorden in de kantlijn moeten opgegeven worden. 1.4 Online materiaal voor de leerlingen op Knooppunt Op knooppunt staat extra materiaal voor leerlingen bij het leesboek en het taalboek. Wanneer er extra materiaal beschikbaar is, wordt dit in het leesboek of het taalboek gesignaleerd door het icoontje van knooppunt. Bij het leesboek bieden we extra cultuur en Latijnse teksten (met o.a. hulpvraagjes) aan. Bij het taalboek bieden we extra grammaticale oefeningen aan op de zinsleer. In die oefeningen zijn de zinnen gebaseerd op de teksten van Sallustius en Plinius. Daarnaast staan er op knooppunt ook controletoetsen bij de basisgrammatica. Deze controletoetsen worden in het taalboek niet aangekondigd met een knooppunt-icoontje. Leerlingen kunnen deze controletoetsen gebruiken om hun parate kennis te testen alvorens de basisgrammatica in Scalae te herhalen. De controletoetsen kunnen natuurlijk ook gebruikt worden om zichzelf te controleren nadat ze eerst de grammaticale theorie in Scalae hebben opgefrist. 11

12 2. Materiaal voor de leerkracht Omwille van de zeer grote omvang van de handleiding hebben we ervoor gekozen om het materiaal voor de leraar alleen maar digitaal aan te bieden in een lerarenkit. De keuze voor deze digitale handleiding is niet alleen milieuvriendelijk, maar heeft ook het grote voordeel dat de leraar een grotere vrijheid krijgt en het aangereikte extra materiaal zelf nog verder kan aanpassen aan zijn eigen wensen. Graag herinneren we u eraan dat de lerarenkit niet persoonlijk is, maar door heel de vakgroep van de school gebruikt kan worden. Wellicht bevat de handleiding nog een aantal onnauwkeurigheden en zelfs fouten. De tijdsdruk was enorm en we zijn geen experten inzake kunstgeschiedenis, relationele vorming, psychologie, We zouden het erg waarderen als u ons van die fouten op de hoogte brengt. Waarschijnlijk zijn er onder u collega s die op bepaalde domeinen veel competenter zijn. Als u degelijk lesmateriaal of achtergrondinformatie uitgewerkt hebt bij een onderdeel van Peristylium A of B en u wil dat met ons delen, neem dan a.u.b. contact op met ons We kunnen dan samen nagaan hoe we uw werk onder collega s kunnen verspreiden. Kritische opmerkingen en suggesties zijn altijd welkom. De lerarenkit bij Peristylium A & B bevat naast deze didactische wijzer volgende onderdelen: 2.1 Jaarplanning U vindt in de lerarenkit de volledige jaarplanning digitaal, wat u de mogelijkheid geeft het document aan te passen naargelang uw wensen en noden. Het document bevat een overzicht met alle LPD en ET gekoppeld aan de lesgehelen. 2.2 Bordboek Het bordboek is de digitale versie van het Leesboek, het Taalboek en de Woordenlijst die u via een projector op een (eventueel interactief) bord of scherm projecteert en waarmee u uw leerlingen op een eigentijdse manier uitdaagt en stimuleert. Via een enkele muisklik kunt u tijdens uw les moeiteloos switchen tussen het Leesboek, het Taalboek en de Woordenlijst. De Latijnse teksten in het bordboek zijn voorzien van links die extra informatie, powerpointpresentaties, beeldfragmenten, afbeeldingen, internetlinks... bevatten. Bovendien kunt u zelf heel eenvoudig extra s aan uw bordboek toevoegen (lesvoorbereidingen, extra afbeeldingen, tekst...) en deze bewaren. Het bordboek kan in de klas zowel offline als online worden gebruikt. Meer informatie vindt u op 2.3 Taalboek Naast alle oplossingen van de oefeningen die in het Taalboek voorkomen bieden wij in de lerarenkit ook controletoetsen en extra oefeningen met hun oplossingen aan: 1. oplossingen van alle oefeningen uit het Taalboek 2.1 controletoetsen 2.2. oplossingen van de controletoetsen 3.1 extra oefeningen op de zinsleer, gebaseerd op Sallustius 3.2 oplossingen van extra oefeningen op de zinsleer, gebaseerd op Sallustius 4.1 extra oefeningen op het gebruik van de naamvallen, gebaseerd op Plinius 4.2 oplossingen van extra oefeningen op de naamvallen, gebaseerd op Plinius 12

13 2.4 Handleidingen bij de tekstfragmenten uit leesboek A (Caesar en Sallustius) en leesboek B (Ovidius, Plinius en Columbus) Peristylium nodigt de leraar uit om Latijnse teksten te behandelen in de geest van het nieuwe leerplan: met meer aandacht voor interpretatie, actualisering, nawerking, creatieve verwerking Een omvangrijke handleiding is daarbij geen overbodige luxe en biedt u een maximale ondersteuning tijdens het voorbereiden van uw lessen en het lesgeven. Omdat in Peristylium vier auteurs van het klassieke Latijn en één auteur van het humanistisch Latijn aan bod komen, wordt de handleiding voor de leesboeken in de lerarenkit opgesplitst in vijf onderdelen: I. Caesar II. Sallustius III. Ovidius IV. Plinius V. Columbus Per auteur is de handleiding verder opgesplitst in aparte onderdelen volgens de hoofdstukken in het leesboek. Op deze manier hoeft de leraar niet de gehele handleiding uit te printen, maar heeft hij in een document al het nodige materiaal bij de bepaalde tekst die hij met de leerlingen leest. Voor Caesar bestaat de handleiding uit volgende onderdelen: A. Handleiding bij Caesar algemeen B. Handleiding bij het inleidende hoofdstuk C. Handleiding bij D.B.G. I,1: Gallië en zijn bewoners D. Handleiding bij D.B.G. VI, 13-17: de Kelten E. Handleiding bij D.B.G. II, 15-28: de slag aan de Sabis F. Handleiding bij D.B.G. V, 28-37: Ambiorix G. Handleiding bij D.B.G. VII, 4-89: Vercingetorix H. Extra materiaal bij Caesar In mappen B tot en met G kan de leraar volgend materiaal terugvinden: Vertaling van de teksten van het tekstonderdeel opm.: deel B bevat geen Latijnse teksten en dus ook geen vertalingen. Handleiding bij de tekst De handleiding bestaat uit één document en bevat alle antwoorden van de tekstvragen en opdrachten uit het leesboek, extra achtergrondinformatie, artikels en de oplossingen van extra opdrachten op knooppunt. Extra documenten en opdrachten als aparte documenten We bieden hier de extra opdrachten uit de handleiding in aparte documenten aan. Op deze manier willen we de leraar onnodig knip-en-plak-werk besparen. De leraar vindt hier ook de documenten die de leerlingen op hun knooppunt ter beschikking hebben. Powerpoints PowerPoint-presentaties bij de cultuurlessen of bij de Latijnse teksten 13

14 In de map H vindt de leraar: Teksten uit het Leesboek met grotere interlinie Door de teksten ook digitaal beschikbaar te stellen, kunt u ze aan de leerlingen aanbieden als huistaak, als extra oefening... Op deze manier kan de leerling de tekst bewerken (indelen in zinsdelen, aanduiden van dominanten met pijltjes...) en hoeft hij niet bang te zijn dat hij het Leesboek beschadigt. Vertaling van de teksten Werkvertalingen van alle teksten van Caesar die u digitaal beschikbaar kunt stellen via een leerplatform of kunt laten afdrukken voor uw leerlingen Extra Latijnse teksten Bij elke auteur bieden we ook nieuwe verhalen of teksten/tekstfragmenten, voorzien van tekstvragen aan. Ook de oplossingen van die vragen en de vertaling van die teksten zijn digitaal beschikbaar in de handleiding. Toetsen Een voorbeeld van een toets (on)geziene tekst bij de auteur in kwestie. Erratalijst Meldingen van fouten door gebruikers zullen verzameld worden in een erratalijst die op Knooppunt komt te staan. Hetzelfde principe is ook van toepassing bij de andere auteurs uit de leesboeken van Peristylium. 14

Methodewijzer. Surf naar. www.plantyn.com

Methodewijzer. Surf naar. www.plantyn.com Wilt u meer informatie over Ars Legendi of een presentatie in uw school? Neem dan contact op met uw vertegenwoordiger. Johan Jonckers Telefoon: 0476 76 19 40 johan.jonckers@plantyn.com Dirk Van Den Berghen

Nadere informatie

Ars Legendi Vestibulum

Ars Legendi Vestibulum Martine Bourgeois Hugo De Smedt Mieke Detienne Lucien De Vuyst Henri Dreesen Dietske Lehembre Marc Van Den Eynde Bruno Van der Biest Ars Legendi Vestibulum In deze presentatie Nieuw leerplan (sept 2011)

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS EERSTE GRAAD PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Nadere informatie

TALEN EN CULTUREN VAN GRIEKENLAND EN ROME

TALEN EN CULTUREN VAN GRIEKENLAND EN ROME TALEN EN CULTUREN VAN GRIEKENLAND EN ROME GRIEKS LATIJN KCV AAN HET STEDELIJK GYMNASIUM JOHAN VAN OLDENBARNEVELT TE AMERSFOORT (Plaatje 1 & 2) De klassieke talen en kcv aan het gymnasium Aan het Gymnasium

Nadere informatie

jaarplan Latijn 5 lestijden.xlsx

jaarplan Latijn 5 lestijden.xlsx JAARPLAN LATIJN EERSTE GRAAD EERSTE JAAR 5 UUR PER WEEK Referentie leerplan : D/2011/7841/001 Handboek : Ars Legendi Vestibulum: taalboek, leesboek, woordenlijst Voeten: Bij het begin van elke les worden

Nadere informatie

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com WAT OMVAT BIO NATURALIS 3 VOOR DE LEERLING? Leerwerkboek: Laboboek: Een algemene inhoudstafel en methodewijzer Onderzoeksvragen die elk nieuw onderwerp inluiden Actieve leermethode: gevarieerde werkvormen,

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

2 Lesstof Formuleren

2 Lesstof Formuleren LESSTOF Formuleren 2 Lesstof Formuleren INHOUD INLEIDING... 4 STRUCTUUR... 4 INHOUD... 8 TOT SLOT... 18 Lesstof Formuleren 3 INLEIDING Muiswerkprogramma s zijn computerprogramma s voor het onderwijs. De

Nadere informatie

Leerstofoverzicht Lezen in beeld

Leerstofoverzicht Lezen in beeld Vaardigheden die bij één passen, worden in Lezen in beeld steeds bij elkaar, in één blok aangeboden. Voor Lezen in beeld a geldt het linker. Voor Lezen in beeld b t/m e geldt het rechter. In jaargroep

Nadere informatie

Latijn in de 21ste eeuw

Latijn in de 21ste eeuw Latijn in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn? Als leerling in het laatste jaar van de lagere school sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het middelbaar onderwijs?

Nadere informatie

JAARPLANNING LEESBOEK A ALGEMEEN

JAARPLANNING LEESBOEK A ALGEMEEN JAARPLANNING LEESBOEK A ALGEMEEN Het is quasi onmogelijk om een algemeen geldend jaarplan op te stellen bij het handboek van de vierdes omdat het aanbod aan teksten en auteurs te groot is om alles aan

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Visie en accenten leerplan Frans BaO 1 De eerste stappen zetten - Basiswoordenschat

Nadere informatie

jaarplan Latijn 4 lestijden.xlsx

jaarplan Latijn 4 lestijden.xlsx Referentie leerplan : D/2011/7841/001 JAARPLAN LATIJN EERSTE GRAAD EERSTE JAAR 4 UUR PER WEEK Handboek : Ars Legendi Vestibulum: taalboek, leesboek, woordenlijst Voeten: Bij het begin van elke les worden

Nadere informatie

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs kennisnet.nl Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs Op de volgende pagina s treft u het beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs. Het instrument is ingedeeld in acht

Nadere informatie

VITAAL Plus 1 e graad

VITAAL Plus 1 e graad VITAAL Plus 1 e graad Krachtlijnen VITAAL Plus 1 e graad 1 Bouwstenen VITAAL Plus 1 e graad DIFFERENTIATIE TAALTAKEN AUTHENTIEKE COMMUNICATIEVE SITUATIES SCHOOLTAALWOORDEN VAARDIGHEDEN REMEDIËRING INTERCULTURALITEIT

Nadere informatie

LiNk! Nederlands 2. Evalueren om te leren LINK! NEDERLANDS 2. LiNk! Nederlands

LiNk! Nederlands 2. Evalueren om te leren LINK! NEDERLANDS 2. LiNk! Nederlands LiNk! Nederlands 2 Evalueren om te leren LiNk! Nederlands 1 Agenda LiNk! Nederlands Krachtlijnen Leerwaaier Structuur Reflecteren en evalueren Waarom? Hoe? In de praktijk Vragen? 3 Krachtlijnen LiNk! Nederlands

Nadere informatie

Connect en Connect & go

Connect en Connect & go Gloednieuwe methode Engels voor A-stroom en aso Connect en Connect & go Als leerkracht Engels staat u vandaag voor een pak uitdagingen. Uw les moet communicatief en aantrekkelijk zijn. Ze zit liefst barstensvol

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties

Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties Ronde 3 Joost Hillewaere Eekhoutcentrum Contact: joost.hillewaere@kuleuven-kulak.be Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties 1. Inleiding Waarom leren kinderen taal op school? Taal heeft

Nadere informatie

Open Google Chrome en ga naar www.scoodle.be. Meld je aan met je persoonlijke Knooppunt-account.

Open Google Chrome en ga naar www.scoodle.be. Meld je aan met je persoonlijke Knooppunt-account. Scoodle is een gratis platform, ontwikkeld door Plantyn. Met Scoodle vermindert de planlast aanzienlijk en krijg je als leerkracht alles in handen om het digitale materiaal bij een Plantynmethode naar

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat.

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. A. LEER EN TOETSPLAN DUITS Onderwerp: Leesvaardigheid De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven

Nadere informatie

Informatieavond / boekenmarkt 7 september 2009

Informatieavond / boekenmarkt 7 september 2009 Informatieavond / boekenmarkt 7 september 2009 Wat leert mijn kind allemaal in groep 5/6? Wanneer wordt er getoetst? Belangrijkste einddoelen per vak per groep Wat voor huiswerk wordt er meegegeven? Wat

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

INFORMATIE GROEP 7. De vakken: Taal:

INFORMATIE GROEP 7. De vakken: Taal: INFORMATIE GROEP 7 Kenmerken: De meeste kinderen krijgen wat meer oog voor wereldse problemen, tevens komen ze met allerlei vragen over de meest uiteenlopende onderwerpen. Ze verwachten exacte antwoorden

Nadere informatie

Formuleren voor gevorderden

Formuleren voor gevorderden Formuleren voor gevorderden Het programma Formuleren voor Gevorderden is gemaakt voor leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs en voor leerlingen in mbo en hbo voor wie vaardigheden op het

Nadere informatie

Blauwe stenen leer je zo

Blauwe stenen leer je zo Handleiding groep 3-8 Blauwe stenen leer je zo Wijzers Jeelo heeft gele wijzers om samen met leerlingen te verkennen hoe je een steen van Jeelo leert. Voor groep 3-4 wijzer 2009 Zo leer je blauwe stenen

Nadere informatie

Formuleren. Doelgroep Formuleren. Omschrijving Formuleren

Formuleren. Doelgroep Formuleren. Omschrijving Formuleren Formuleren Muiswerk Formuleren is een programma dat aandacht besteedt aan de belangrijkste stof die in de eerste klassen van het voortgezet onderwijs veelal aan de orde komt. Doelgroep Formuleren Formuleren

Nadere informatie

Muiswerk Studievaardigheid richt zich op de belangrijkste deelvaardigheden die nodig zijn voor studievaardigheid.

Muiswerk Studievaardigheid richt zich op de belangrijkste deelvaardigheden die nodig zijn voor studievaardigheid. Studievaardigheid Muiswerk Studievaardigheid richt zich op de belangrijkste deelvaardigheden die nodig zijn voor studievaardigheid. Doelgroep Studievaardigheid Muiswerk Studievaardigheid is bedoeld voor

Nadere informatie

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT)

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT) Schooljaar 2015 2016 Nederlands havo vwo 1 Lesperiode: 1 week 36 t/m week 38 Hoofdstuk: Spelling H 2 t/m 6 De stam van het werkwoord Splitsbare werkwoorden Persoonsvorm tegenwoordige tijd en de bijbehorende

Nadere informatie

Taaljournaal Leerlijnenoverzicht - Lezen

Taaljournaal Leerlijnenoverzicht - Lezen Taaljournaal Leerlijnenoverzicht - Lezen 1.1 Eigen kennis 1.1.1 Kinderen kunnen hun eigen kennis activeren, m.a.w. ze kunnen aangeven wat ze over een bepaald onderwerp al weten en welke ervaringen ze er

Nadere informatie

Hoe werk ik een opdracht uit?

Hoe werk ik een opdracht uit? Hoe werk ik een opdracht uit? Ik gebruik de OVUR-methode om in stappen een opdracht of een probleem op te lossen. Oriënteren Wat wordt er verwacht? (evaluatiecriteria) Wat weet ik al over het onderwerp?

Nadere informatie

Formuleren voor gevorderden

Formuleren voor gevorderden Formuleren voor gevorderden Het Muiswerkprogramma Formuleren voor Gevorderden is gemaakt voor leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs en voor leerlingen in mbo en hbo voor wie vaardigheden

Nadere informatie

Instructies zijn niet alleen visueel, maar ook auditief, met hoogkwalitatief ingesproken geluid (geen computerstem).

Instructies zijn niet alleen visueel, maar ook auditief, met hoogkwalitatief ingesproken geluid (geen computerstem). Getallen 3 Doelgroep Getallen 3 is bedoeld voor leerlingen in klas 3-5 van de havo, klas 3-6 van het vwo en in mbo 3&4. Het programma is bijzonder geschikt voor groepen waarin niveauverschillen bestaan.

Nadere informatie

Goed, vlot en begrijpend lezen blijft één van de belangrijkste doelen die een leerling gedurende zijn of haar schoolloopbaan moet bereiken.

Goed, vlot en begrijpend lezen blijft één van de belangrijkste doelen die een leerling gedurende zijn of haar schoolloopbaan moet bereiken. Goed, vlot en begrijpend lezen blijft één van de belangrijkste doelen die een leerling gedurende zijn of haar schoolloopbaan moet bereiken. Daarom hechten wij er dan ook veel belang aan dat dit op een

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Klassieke Talen (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je leest graag, je wil je taalvaardigheid versterken, en je hebt interesse in cultuur en maatschappij? Een

Nadere informatie

H u i s w e r k b e l e i d

H u i s w e r k b e l e i d H u i s w e r k b e l e i d Voor maken. sommige een Voor kinderen aantal anderen kinderen een is complexe het levert huiswerk huiswerk taak echter waarbij geen een zij problemen bron een beroep van op,

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Versie: november 2013

Huiswerkbeleid Versie: november 2013 Huiswerkbeleid Versie: november 2013 1 Inhoud 1. Wat is huiswerk?... 3 2. Doelstellingen huiswerk... 3 3. Doorlopende leerlijn... 3 4. Rol leerkracht... 6 5. Rol ouder... 7 6. Rol kind/leerling... 7 2

Nadere informatie

Vaksubkernen Inhouden vwo kerndoelen onderbouw. kiezen. De leerling kan referentiële verwijzingen expliciteren.

Vaksubkernen Inhouden vwo kerndoelen onderbouw. kiezen. De leerling kan referentiële verwijzingen expliciteren. Tussendoelen Latijn ( vwo ) Latijn havo/vwo onderbouw K = gericht op voorbereiding op deze vakken in bovenbouw (Turquoise) KGV= gericht op algemene gymnasiale vorming (Zilver) = K = Kgv Taalbeschouwing

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN 2014-2015

A. LEER EN TOETSPLAN 2014-2015 Vak: Leerjaar: 1 Onderwerp: fictie (creatief lezen) Kerndoel(en): (nr)-2, 3, 4, 5, 7, 10. 1-smaakontwikkeling bevorderen 2-soorten verhalen onderscheiden 3-beoordelingswoorden 4-begrippen: spanning en

Nadere informatie

Connect en Connect & go

Connect en Connect & go Gloednieuwe methode Engels voor A-stroom en aso Connect en Connect & go Als leerkracht Engels staat u vandaag voor een pak uitdagingen. Uw les moet communicatief en aantrekkelijk zijn. Ze zit liefst barstensvol

Nadere informatie

WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS

WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS 1. Talenonderwijs binnen een schoolbreed beleid De school werkt aan de

Nadere informatie

Eigen vaardigheid Taal

Eigen vaardigheid Taal Eigen vaardigheid Taal Door middel van het beantwoorden van de vragen in dit blok heeft u inzicht gekregen in uw kennis en vaardigheden van de grammatica en spelling van de Nederlandse taal. In het overzicht

Nadere informatie

Hardware-eisen Programma draait onder Windows 95/98 of hoger, geluidskaart aanbevolen.

Hardware-eisen Programma draait onder Windows 95/98 of hoger, geluidskaart aanbevolen. Titel D-einfach Vak/Onderwerp Duits, programma voor het oefenen van de basisgrammatica. Hardware-eisen Programma draait onder Windows 95/98 of hoger, geluidskaart aanbevolen. Algemeen Het is een oefenprogramma

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

Wat stelt de doorlichting vast? Enkele voorbeelden:

Wat stelt de doorlichting vast? Enkele voorbeelden: Werken aan leerlijnen De nieuwe leerplannen zijn nu van kracht in het basisonderwijs, in de eerste en de tweede graad. Dit is een geschikt moment om leerlijnen opnieuw te bekijken of uit te werken. Wat

Nadere informatie

Doelen taalbeschouwing die verworven moeten zijn in het vierde leerjaar

Doelen taalbeschouwing die verworven moeten zijn in het vierde leerjaar Doelen taalbeschouwing die verworven moeten zijn in het vierde leerjaar Hieronder vindt u de leerplandoelen taalbeschouwing die we met onze evaluatie in kaart willen brengen. Ze staan in dezelfde volgorde

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Compleet vernieuwd! Waarom kiest ú voor de nieuwe Taalblokken? Taalblokken Nederlands Brochure MBO

Verleg je grenzen! Compleet vernieuwd! Waarom kiest ú voor de nieuwe Taalblokken? Taalblokken Nederlands Brochure MBO Taalblokken Nederlands Brochure MBO Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor de nieuwe Taalblokken? U kunt gemakkelijk differentiëren studenten leren wat nodig is Motiverend en uitdagend lesmateriaal voor

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

1 WOORDSOORTEN 3 2 ZINSDELEN 8

1 WOORDSOORTEN 3 2 ZINSDELEN 8 Deel 1 Grammatica 1 1 WOORDSOORTEN 3 1.1 Tot welke woordsoort behoren de onderstreepte woorden in de volgende zinnen? 3 1.2 Multiple choice. Benoem de onderstreepte woorden 4 1.3 Benoem de onderstreepte

Nadere informatie

Taal in beeld Spelling in beeld

Taal in beeld Spelling in beeld Taal in beeld/ / Spelling in beeld Kerndoelanalyse SLO Juli 2011 Verantwoording 2011 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld

Nadere informatie

Turkije-Turks Leer- en werkboek

Turkije-Turks Leer- en werkboek Turkije-Turks Leer- en werkboek Deel I Tonyukuk Ersoy Petra van Dongen ITS Serie van Turkse Studies Auteurs: Tonyukuk Ersoy en Petra van Dongen Copyright foto s: Petra van Dongen Foto voorblad: Tegelpaneel

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

iomniwize: tip 1: Les- en methodefiches in uw agenda plannen, lessen verwijderen en uw eigen favoriete mappen instellen

iomniwize: tip 1: Les- en methodefiches in uw agenda plannen, lessen verwijderen en uw eigen favoriete mappen instellen 5 belangrijke verbeteringen aan iomniwize iomniwize: tip 1: Les- en methodefiches in uw agenda plannen, lessen verwijderen en uw eigen favoriete mappen instellen... 1 iomniwize: tip 2: Duidelijke navigatie

Nadere informatie

# 4 De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven teksten.

# 4 De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven teksten. A. LEER- EN TOETSPLAN Onderwerp: Grammatica De leerlingen kunnen onderscheiden. De leerlingen kennen elementen van het verbuiging- en vervoegingsysteem. De leerlingen kunnen m.b.v. de betekenis van een

Nadere informatie

Sabine Sommer is Interne begeleider van de bovenbouw.. Zij gaat vooral over de zorg van de kinderen.

Sabine Sommer is Interne begeleider van de bovenbouw.. Zij gaat vooral over de zorg van de kinderen. Informatie over de gang van zaken in leerjaar 5 Sabine Sommer is Interne begeleider van de bovenbouw.. Zij gaat vooral over de zorg van de kinderen. ALGEMEEN Het allerbelangrijkste vinden wij dat de kinderen

Nadere informatie

Techniek Explora leerplan GO! 2015

Techniek Explora leerplan GO! 2015 Techniek Explora leerplan GO! 2015 Wat wil ik u met deze presentatie vertellen? Techniek Explora conform nieuw leerplan: een analyse - Visie - Competenties - Ondersteunende kennis - Begrippen - Evaluatie

Nadere informatie

Centrum voor Taal en Migratie Werkgroep Anderstalige Nieuwkomers

Centrum voor Taal en Migratie Werkgroep Anderstalige Nieuwkomers REFERENTIEKADER ONTWIKKELINGSDOELEN TAALVAARDIGHEID ANDERSTALIGE NIEUWKOMERS SECUNDAIR ONDERWIJS HANDLEIDING COMPUTERPROGRAMMA Centrum voor Taal en Migratie Werkgroep Anderstalige Nieuwkomers Deze website

Nadere informatie

en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 en 2 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde

Nadere informatie

Je eigen nieuwjaarsbrief

Je eigen nieuwjaarsbrief Je eigen nieuwjaarsbrief Doelgroep Eerste, tweede, derde graad Aard van de activiteit De leerlingen schrijven zelf een nieuwjaarsbrief voor hun ouders. Vooraf Verzamel allerhande nieuwjaarsbrieven: tekstjes

Nadere informatie

Vakles 1 / 2 / 3 / 4. # 3 De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn woordenschat.

Vakles 1 / 2 / 3 / 4. # 3 De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn woordenschat. A. LEER- EN TOETSPLAN Onderwerp: Grammatica De leerlingen kunnen onderscheiden. De leerlingen kennen elementen van het verbuiging- en vervoegingsysteem. De leerlingen kunnen m.b.v. de betekenis van een

Nadere informatie

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen?

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? In groep 5-6 nemen kinderen steeds vaker werk mee naar huis. Vaak vinden kinderen het leuk om thuis aan schooldingen

Nadere informatie

Taal in beeld/ Spelling in beeld (tweede versie) Kerndoelanalyse SLO

Taal in beeld/ Spelling in beeld (tweede versie) Kerndoelanalyse SLO Taal in beeld/ Spelling in beeld (tweede versie) Kerndoelanalyse SLO Oktober 2015 Verantwoording 2015 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het

Nadere informatie

De Programma-matrix. http://www.programmamatrix.be/ Functie van de Programma-matrix

De Programma-matrix. http://www.programmamatrix.be/ Functie van de Programma-matrix De Programma-matrix Informatie over educatieve programma's kunnen wij terugvinden op de Programma-matrix. De Programma-matrix is een elektronische databank gemaakt in samenwerking met Nederland. De nieuwe

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Startpunt. Handleiding voor het bijbelonderwijs op de basisschool. Wat is Startpunt?

Startpunt. Handleiding voor het bijbelonderwijs op de basisschool. Wat is Startpunt? Startpunt Handleiding voor het bijbelonderwijs op de basisschool Wat is Startpunt? Startpunt is een handleiding voor leerkrachten op de basisschool, voortgekomen uit de praktijk van de basisschool. Veel

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

HANDLEIDING LVS. versie 2.0 dd 15/4/15

HANDLEIDING LVS. versie 2.0 dd 15/4/15 HANDLEIDING LVS versie 2.0 dd 15/4/15 Inhoudstabel 1 INLEIDING... 3 2 BEHEER LVS... 3 3 HET LVS OPENEN... 4 4 INGEVEN VAN DE LVS RESULTATEN... 5 4.1 LEZEN... 5 4.2 SPELLING... 6 4.3 WISKUNDE... 7 5 RAPPORTAGE

Nadere informatie

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT)

Programma van Inhoud en Toetsing (PIT) Programma van Inhoud en Toetsing (PIT) 2015-2016 Lesperiode: 1 week 36 t/m week 38 Hoofdstuk: Spelling 2 t/m 6 De stam van het werkwoord Splitsbare werkwoorden Persoonsvorm tegenwoordige tijd en de bijbehorende

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

FRANS. Personeelsvergadering 31 mei 2011. mogen moeten. taalregeling. Talenbeleidsnota 3220 FRANS 1

FRANS. Personeelsvergadering 31 mei 2011. mogen moeten. taalregeling. Talenbeleidsnota 3220 FRANS 1 FRANS Personeelsvergadering 31 mei 2011 1 taalregeling 1963 LP 1972 LP 1998 LP 2004 2007 LP 2010 2008 2009 Talenbeleidsnota mogen moeten 3220 FRANS 1 De geschiedenis van het leerplan Frans 1963 : De taalgrens

Nadere informatie

Module 3 De nieuwe lerarenkit biedt extra mogelijkheden 3 Wil je meer weten? Ga naar helpdesk.plantyn.com of mail helpdesk@plantyn.

Module 3 De nieuwe lerarenkit biedt extra mogelijkheden 3 Wil je meer weten? Ga naar helpdesk.plantyn.com of mail helpdesk@plantyn. Scoodle is een gratis platform, ontwikkeld door Plantyn. Met Scoodle vermindert de planlast aanzienlijk en krijg je als leerkracht alles in handen om het digitale materiaal bij een Plantynmethode naar

Nadere informatie

HUISWERKBELEID 1. AANLEIDING

HUISWERKBELEID 1. AANLEIDING HUISWERKBELEID 1. AANLEIDING In het schooljaar2013-2014 staat onder andere een beleidsplan over huiswerk centraal. Met dit nieuwe beleidsplan krijgen de leerkrachten een afgewogen werkinstrument ter beschikking.

Nadere informatie

Titel Taalverhaal, software bij, taal. Vak/onderwerp Nederlandse taal

Titel Taalverhaal, software bij, taal. Vak/onderwerp Nederlandse taal Titel Taalverhaal, software bij, taal Vak/onderwerp Nederlandse taal Hardware-eisen Beeldschermformaat: 800 x 600, aantal kleuren 256, audio: 48 kbps, 22/44.1 khz, Processor minimaal Pentium 200, cd-rom:

Nadere informatie

Algemeen Oefenprogramma op het gebied van zinsbouw, in de eerste plaats bestemd voor anderstaligen.

Algemeen Oefenprogramma op het gebied van zinsbouw, in de eerste plaats bestemd voor anderstaligen. Husselaar VE Vak/onderwerk Nederlands, Nederlands als Tweede taal (NT2) Hardware-eisen MS-DOS, Hercules, CGA, EGA, VGA (muis) Algemeen Oefenprogramma op het gebied van zinsbouw, in de eerste plaats bestemd

Nadere informatie

Staal. Kerndoelanalyse SLO

Staal. Kerndoelanalyse SLO Staal Kerndoelanalyse SLO oktober 2014 Verantwoording 2014SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het toegestaan zonder voorafgaande toestemming van

Nadere informatie

Steekkaart: nummer 3Wi

Steekkaart: nummer 3Wi Steekkaart: nummer 3Wi Onderwerp Kloklezen aan de hand van foto s van verschillende soorten klokken (analoog, digitaal) Leeftijd/Doelgroep 3 e leerjaar Leergebied Wiskunde Tijdsduur 50 minuten Beschrijving

Nadere informatie

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Basis Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Deviant methode leer/werkboek VIA vooraf op weg naar 1F. De 8 thema s in het boek hebben terugkerende

Nadere informatie

Studiehandleiding. Engels voor gevorderden

Studiehandleiding. Engels voor gevorderden Studiehandleiding Engels voor gevorderden Lay-out en opmaak: NTI DTP Studio, Leiden 1 e druk, maart 2012 001204544 2012, NTI bv, Leiden Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Werken met de Excelmappen

Werken met de Excelmappen Werken met de Excelmappen Het nieuwe leerplan wijst op het gebruik van een Excelrekenmap naast andere ICT-toepassingen. Het handboek voorziet in de mogelijkheid om sommige opdrachten en oefeningen met

Nadere informatie

Vernieuwde reeks volgens het ritme en de vereisten van de nieuwe eindtermen en leerplannen In september 2013 kunt u aan de slag met de nieuwe Branché

Vernieuwde reeks volgens het ritme en de vereisten van de nieuwe eindtermen en leerplannen In september 2013 kunt u aan de slag met de nieuwe Branché Vernieuwde reeks volgens het ritme en de vereisten van de nieuwe eindtermen en leerplannen In september 2013 kunt u aan de slag met de nieuwe Branché Édition Révisée 4 (ASO, TSO en TSO X-tra) Voor TSO

Nadere informatie

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën 1 Bijlage 10. Eindtermen moderne vreemde talen: Frans of Engels van de derde graad bso (derde leerjaar) Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën LUISTEREN vrij concreet

Nadere informatie

Jeannine Van Assche. Stepping Stones. Leerboek en werkboek STEPPING STONES

Jeannine Van Assche. Stepping Stones. Leerboek en werkboek STEPPING STONES Jeannine Van Assche Stepping Stones Leerboek en werkboek 1 Table of contents The first lesson Chapter 1 Me, myself and you Chapter 2 Crazy critters Chapter 3 Let s ch@t Chapter 4 My way of life Chapter

Nadere informatie

Whitepaper Nieuw Nederlands 6 e editie onderbouw

Whitepaper Nieuw Nederlands 6 e editie onderbouw Whitepaper Nieuw Nederlands 6 e editie onderbouw WHITEPAPER NIEUW NEDERLANDS 6 e editie onderbouw Nieuw Nederlands onderbouw 6 e editie staat als vanouds voor hoge kwaliteit en aandacht voor de individuele

Nadere informatie

Niveauproef voor Nederlands in ASO 3 de graad

Niveauproef voor Nederlands in ASO 3 de graad Niveauproef voor Nederlands in ASO 3 de graad Waarom? Voor Nederlands zijn er 3 modules van elk 4 uur per week. De uren worden aansluitend gegeven, het gaat dus om een volledige namiddag. De vaardigheden

Nadere informatie

De hen wij 1@ndel WELKOM! Agenda: -Nieuw in De h@ndel en wij. -Ondersteuning: ook digitaal. -Sage BOB 50: tips & tricks.

De hen wij 1@ndel WELKOM! Agenda: -Nieuw in De h@ndel en wij. -Ondersteuning: ook digitaal. -Sage BOB 50: tips & tricks. De hen wij 1@ndel WELKOM! Agenda: -Nieuw in De h@ndel en wij -Ondersteuning: ook digitaal -Sage BOB 50: tips & tricks -Rondleiding 1 Wat is nieuw? DE HANDEL EN WIJ 1 (keuzegedeelte) Volledig geactualiseerd.

Nadere informatie

Basisles 4: Windows Movie Maker

Basisles 4: Windows Movie Maker Basisles 4: Windows Movie Maker Onderwerp Het hanteren van het programma Windows Live Movie Maker: foto s toevoegen, overgangen selecteren, muziek toevoegen, film opslaan Leeftijd/Doelgroep Alle leerjaren

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

Pedagogische begeleiding wiskunde oktober 2016 Pagina 1

Pedagogische begeleiding wiskunde oktober 2016 Pagina 1 Pedagogische begeleiding SO Vakbegeleiding wiskunde ONDERZOEKSCOMPETENTIES WISKUNDE DERDE GRAAD AS0 Specifieke eindtermen i.v.m. onderzoekscompetenties (SETOC) Wat? Leerplan a derde graad aso VVKSO De

Nadere informatie

De leerplannen geven een aantal pedagogisch- didactische wenken.

De leerplannen geven een aantal pedagogisch- didactische wenken. WERKEN AAN EEN LEESMETHODE Inleiding Dit artikel betreedt geen nieuwe paden. Elke vakgroep buigt zich immers over de leesmethode die de leraren willen aanleren aan hun leerlingen. Het leerplan onderstreept

Nadere informatie

PTA VWO wiskunde A 1518

PTA VWO wiskunde A 1518 PTA VWO wiskunde A 1518 Inleiding Wiskunde A is wiskunde waarin vooral gewerkt wordt vanuit realistische contexten. Vaak is het lastig om de wiskundige inhoud uit de context te halen en daar wordt dan

Nadere informatie

Oranje stappers maak je zo

Oranje stappers maak je zo Handleiding groep 3-8 Oranje stappers maak je zo Wijzers Jeelo heeft gele wijzers om samen met leerlingen te verkennen hoe je een oranje stapper van Jeelo maakt. Voor groep 3-4 wijzer 2008 Zo maak je oranje

Nadere informatie

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen 16.1. Inleiding 215 16.2. Woorden, zinnen, in een vreemde taal laten voorlezen 217 16.3. Uitspraak van woorden leren en controleren 219 16.4. Woorden vertalen

Nadere informatie

MULTICOM 112. Gebruiksinstructies CD

MULTICOM 112. Gebruiksinstructies CD MULTICOM 112 Gebruiksinstructies CD Doelstelling Deze MULTICOM 112 CD - ROM heeft tot doelstelling het personeel van de hulpcentrales de mogelijkheid te geven een vreemde taal te herkennen (en de oproep

Nadere informatie

Titel Leesstrategieën Duits. Vak/onderwerp Nederlands, Duits, Engels, Frans

Titel Leesstrategieën Duits. Vak/onderwerp Nederlands, Duits, Engels, Frans Titel Leesstrategieën Duits Vak/onderwerp Nederlands, Duits, Engels, Frans Hardware-eisen Systeemeisen: Windows 95 of hoger, Pentium processor, 100 MHz, 8 Mb intern geheugen, 40 Mb vrije ruimte, SVGA-beeldscherm,

Nadere informatie

Welkom. Uitkomst. Uitkomst. J.P. De Beleyr M. De Sadeleer E. Vanbiesbrouck M. Vanlede

Welkom. Uitkomst. Uitkomst. J.P. De Beleyr M. De Sadeleer E. Vanbiesbrouck M. Vanlede Welkom J.P. De Beleyr M. De Sadeleer E. Vanbiesbrouck M. Vanlede Uitkomst Uitkomst Methode wiskunde voor B-stroom en tweede graad BSO Decennialang: jarenlange ervaring met bso-leerlingen 1 Uitkomst Remediërend

Nadere informatie