ETHISCHE REFLECTIE ETHISCHE REFLECTIE 20/05/2016

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ETHISCHE REFLECTIE ETHISCHE REFLECTIE 20/05/2016"

Transcriptie

1 OP HET HANDELEN ALS ERGOTHERAPEUT Autonomie in verbondenheid Dit is voor mij persoonlijk het raakvlaak tussen ergotherapie en ethiek. De autonomie van de cliënt in relatie tot zijn omgeving Het handelen als ergotherapeut is gericht op de autonomie van de cliënt rekening houdend met zijn naastbetrokkenen of cliëntsysteem. We zijn als mens op verschillende manieren van elkaar afhankelijk. Autonomie: De term autonomie is afgeleid van het Grieks autonomia(zelf) + nomos(wet) = autonomos (eigen wetten opleggend) Ik maak mijn eigen keuzes Verbondenheid: De term verbondenheid verwijst naar het feit dat je in relatie staat tot de ander 1

2 Ergotherapie: De kern is het handelen van de cliënt in een specifieke handelingscontext in functie van de kwaliteit van leven, waarbij de ergotherapeut zich duidelijk profileert in relatie tot de maatschappelijke veranderingen en tendensen. (visietekst VE, 2008) Ergotherapie: De kern van het ergotherapeutisch handelen is gebaseerd op een dialooggerichte samenwerking met de cliënt en het cliëntsysteem vanuit een empowerende holistische attitude. (visietekst VE, 2008) Ethiek of moraalwetenschap: De term ethiek is afgeleid van het Grieks èthos (gewoonte of zedelijke handeling) Moraalwetenschap is een tak van de filosofie die zich bezighoudt met de kritische bezinning over het juiste handelen. In de ethiek vraagt de filosoof zich af wat de uiteindelijke norm is voor het menselijk handelen. Moraal = het zedelijk handelen zelf Ethiek = de studie van het zedelijk handelen 2

3 Ethiek: Nadenken over wat goed is. Wat is goed voor deze persoon, op dit moment, in deze context? Even stilstaan en kritische vragen stellen. Welke waarden en idealen zijn belangrijk? Wat zijn de regels en normen in deze situatie? Hoe gaan we om met bepaalde situaties? Ethiek geeft ruimte om over je werk te praten. Vier klassiek medisch-ethische beginselen: Niet schaden en bij twijfel niets doen Weldoen Respect voor autonomie Rechtvaardigheid Stromingen Deontologie of plichtsethiek Consequentialisme of gevolgenethiek Deugdethiek (hernieuwde aandacht) Zorgethiek (nieuwe tak binnen de ethiek) Moreel pluralisme Andere stromingen 3

4 De ethiek is in feite een bijzondere discipline binnen de filosofie. De Griekse filosoof Aristoteles stelde dat de ethiek een praktische discipline is omdat zij gericht is op het menselijk handelen. Het doel is mensen ethisch te doen handelen. De ergotherapie is ook gericht op het menselijk handelen. De ergotherapeut en de cliënt staan in relatie tot elkaar. Relationele afstemming als basis voor ethische reflectie binnen de ergotherapie: (Timmermann, 2010) van noodzakelijk geachte zorg naar passende zorg De rode draad is het bevragen van vanzelfsprekendheden De relationele afstemming waar zorg om draait overstijgt het contact en vindt plaats tijdens het handelen Vanuit het luisteren naar het verhaal van de cliënt en zijn naastbetrokken kunnen we als team de verschillende waarden afwegen en tot een ethische beslissing komen. De ergotherapeut heeft als mensvisie gekozen voor de holistische benadering. Deze mensvisie sluit heel goed aan bij de relationeel personalistische mensvisie van Liégeoisdie geleid heeft tot het volgende model: 4

5 Praktisch ethisch model (Liégeois, 2009) Soms ligt het niet zo eenvoudig en blijft er een spanningsveld. Hoe gaan we daar als ergotherapeut mee om? In de eerste plaats is het goed om goed voor jezelf te zorgen. Wat heb je nodig om je batterijen op te laden? Wie helpt jou bij zelfreflectie? Op wie kan je rekenen als je het moeilijk hebt? Als je zelf rustig bent kan je komen tot een weloverwogen beslissing. Waar heb ik mijn inspiratie gehaald? In de learningcommunity georganiseerd door GVO te Kortrijk. We hebben er kennis gemaakt met de grondslagen van de zorgethiek. We zijn er in de praktijk mee aan de slag gegaan en tot op de dag van vandaag blijft het een zoeken. We krijgen advies en feedback van LinusVanlaere, Mieke Grypdonck en Madeleine Timmermann. 5

6 Nog enkelen die me hebben geïnspireerd zijn: Joan Tronto: Caringabout-bezorgd zijn om» aandachtigheid Takingcare of -zorg dragen voor» verantwoordelijkheid Care giving-zorg geven» competentie Care receiving- ontvangen van zorg» responsiviteit (de webredactie, 2015) Andries Baert: (Baart, 2006) Hij ontwikkelde de theorie van de presentie Er zijn voor de ander nabijheid Wat is van waarde voor de ander? Aandachtigheid / open aandacht Betrokkenheid het aanbod van zichzelf Luisteren Annelies van Heijst: (van Heijst, 2009) Iemand zien staan iemand erkennen Zonder erkenning kan een mens niet leven Indien men erkenning krijgt komt men tot: Zelfvertrouwen Zelfrespect Zelfwaardering Wie je bent komt in contact met anderen tot stand 6

7 Linus Vanlaere& Chris Gastmans: (Vanlaere& Gastmans, 2010) In zorgethiek vormt betrokkenheid het fundament van goede zorg De relatie van mens tot mens,, daarin wordt waardigheid gerealiseerd en ondersteund Die betrokkenheid kan binnen een zorgsituatie alleen gerealiseerd worden wanneer er tijd en ruimte is voor reflectie en overleg met alle betrokkenen Alle mensen op mijn pad, dus deze namiddag laat ik me inspireren door jullie. Iedereen draagt op zijn unieke manier bij tot de ontwikkeling van de ander. Als we deze namiddag in dialoog gaan kunnen we leren van elkaar. Als we morgen terug gaan werken laat ons hopen op boeiende ontmoetingen met cliënten die blij zijn dat ze gehoord en gezien zijn. Baart, A. (2006). Een theorie van de presentie. Den Haag: Uitgeverij Lemma BV. De Vries, D. ( ). zorgethiek. Opgeroepen op mei 15, 2016, van Ethicasontwikkeling van ethiek in de zorgpraktijk: de webredactie, v. d. (2015). interview met joan tronto afhankelijkheid zorg en kwetsbaarheid. Opgeroepen op mei 15, 2016, van zorgethiek.nu: Liégeois, A. (2009). Waarden in dialoog - Ethiek in de zorg. Tielt: Uitgeverij Lannoo nv. Timmermann, M. (2010). Relationele afstemming. Den Haag: Uitgeverij Lemma. Van Acker, M., & Liégeois, A. (2015). Een ethische benadering -een relationeel personalistische mensvisie. In K. Geenen, Ergotherapie in de geriatrie (pp ). Leuven: Uitgeverij Acco. van Heijst, A. (2009). Iemand zien staan -zorgethiek over erkenning. Kampen: Uitgeverij Klement. Vanlaere, L., & Gastmans, C. (2010). Zorg aan zet -Ethisch omgaan met ouderen. Leuven: Davidsfonds Uitgeverij nv. 7

8 BEDANKT VOOR JULLIE AANDACHT 8

De paradox van verantwoordelijkheid en autonomie. Leentje De Wachter Coördinator stimul Lubbeek Lector, filosofie en ethiek, UC Leuven-Limburg

De paradox van verantwoordelijkheid en autonomie. Leentje De Wachter Coördinator stimul Lubbeek Lector, filosofie en ethiek, UC Leuven-Limburg De paradox van verantwoordelijkheid en autonomie Leentje De Wachter Coördinator stimul Lubbeek Lector, filosofie en ethiek, UC Leuven-Limburg OVERZICHT 1. Maatschappelijke context 2. Probleemstelling de

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG

ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG DINSDAG 24 MEI 2016 - HETE HANGIJZERS IN DE OUDERENZORG - STUDIEDAG ETHISCHE REFLECTIE OP HET HANDELEN ALS ERGOTHERAPEUT ERGOTHERAPIE BIJ ROUW EN PALLIATIEVE ZORG 27 NOVEMBER 2014 Graag nodigen we je uit

Nadere informatie

Ethisch verantwoorde zorg voor ouderen Tussen kwetsbaarheid en waardigheid. Prof. Dr. Chris GASTMANS KU Leuven

Ethisch verantwoorde zorg voor ouderen Tussen kwetsbaarheid en waardigheid. Prof. Dr. Chris GASTMANS KU Leuven Ethisch verantwoorde zorg voor ouderen Tussen kwetsbaarheid en waardigheid Prof. Dr. Chris GASTMANS KU Leuven INLEIDING Verbreding van ethische reflectie in gezondheidszorg Perspectiefverandering: zorg

Nadere informatie

op weg als zorgethisch coach over waardering, groeien, zorgethiek en learning community stimul

op weg als zorgethisch coach over waardering, groeien, zorgethiek en learning community stimul op weg als zorgethisch coach over waardering, groeien, zorgethiek en learning community stimul 1 oktober 2015 Dr. Madeleine Timmermann Opzet Learning Community stimul Competentie zorgethisch handelen Groeien

Nadere informatie

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Moreel Beraad Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Wat is goed handelen? Wat en wie bepaalt dat? Ethiek Het systematisch nadenken over normen en waarden die in handelings- en beslissituaties

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Relationele afstemming bij benadering van complex gedrag

Relationele afstemming bij benadering van complex gedrag Relationele afstemming bij benadering van complex gedrag 4 november 2011 Madeleine Timmermann & Jantine Ronde Opzet presentatie relationele afstemming Verkenningstocht naar betekenissen van jammerklachten

Nadere informatie

Ethiek in de ouderenzorg Over waarden, dialoog en grondhoudingen

Ethiek in de ouderenzorg Over waarden, dialoog en grondhoudingen Visies Visies Artevelde Algemene op op Hogeschool zorgrelatie zorgrelatie casus Gent Gent, 24 mei 2016 Ethiek in de ouderenzorg Over waarden, dialoog en grondhoudingen Axel Liégeois KU Leuven Broeders

Nadere informatie

Zilverzachte zorg verlenen (z)onder druk?

Zilverzachte zorg verlenen (z)onder druk? Zilverzachte zorg verlenen (z)onder druk? Linus Vanlaere Woonzorggroep GVO Kortrijk - stimul: zorg-ethisch lab Moorsele RHIZO School voor verpleegkunde, Kortrijk Vooraf André & de postbode De stervende

Nadere informatie

Ruimte voor relaties Ethisch verantwoorde ouderenzorg

Ruimte voor relaties Ethisch verantwoorde ouderenzorg Ruimte voor relaties Ethisch verantwoorde ouderenzorg Chris GASTMANS KU Leuven Zorgnet Icuro chris.gastmans@kuleuven.be Mijn inspiratiebronnen Personalistische ethiek de mens centraal Verpleegkundige ethiek

Nadere informatie

Ethiek & E-care in de jeugdzorg beroepsethische overwegingen

Ethiek & E-care in de jeugdzorg beroepsethische overwegingen Ethiek & E-care in de jeugdzorg beroepsethische overwegingen Symposium Oog in oog met online jeugdhulp Dr. Jos Kole jos.kole@radboudumc.nl IQ Healthcare sectie Ethiek van de Gezondheidszorg 9 oktober 2014

Nadere informatie

Ouderenzorg in 2025?

Ouderenzorg in 2025? Ouderenzorg in 2025? https://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=vo9 wlawhe3e Niemand gaat actief de gang naar het verpleeghuis, je wordt opgenomen, ik had geen inspraak 1 IDENTITEIT: wie

Nadere informatie

Menslievende zorg. Wat is het precies? 12 april 2012. Carlo Leget UvT/UvH

Menslievende zorg. Wat is het precies? 12 april 2012. Carlo Leget UvT/UvH Menslievende zorg Wat is het precies? 12 april 2012 Carlo Leget UvT/UvH Quizvraag 1: de Engelse vertaling van Menslievende zorg luidt: a) Humane care b) Human loving care c) Presence loving care d) Professional

Nadere informatie

Vermaatschappelijking van zorg

Vermaatschappelijking van zorg Vermaatschappelijking van zorg Een zorgethische verkenning. 07/03/17 jhoy.dassen@zuyd.nl Inhoud. Kennismaking De participatiesamenleving (in NL) INTERMEZZO Vermaatschappelijking van zorg INTERMEZZO Zorgethiek

Nadere informatie

Ervaringsbox dementie:

Ervaringsbox dementie: Ervaringsbox dementie: een uitnodiging tot gesprek Expertisecel Ouderenzorg PXL-Healthcare Inhoud Ervaringsbox dementie o Kadering o Onderdelen o Nabespreking Zorg met Aandacht Meerwaarde Implementatie

Nadere informatie

Programma vandaag: Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster en planning Introductievraag aan de slag

Programma vandaag: Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster en planning Introductievraag aan de slag Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster en planning Introductievraag aan de slag 1 Invullen vragenlijst maken plattegrond 10 min Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster

Nadere informatie

Beste deelnemers, Versie: :20

Beste deelnemers, Versie: :20 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van Icuro - Symposium Ethische debatcultuur in de zorg: fictie of realiteit? 17 oktober 2014 - Hasselt Versie: 20-10-2014

Nadere informatie

Epiloog 111. Literatuur en andere bronnen 117 Literatuur 117 Film, dvd, documentaires, video 120 Muziek 121 Theater 121 Websites 121

Epiloog 111. Literatuur en andere bronnen 117 Literatuur 117 Film, dvd, documentaires, video 120 Muziek 121 Theater 121 Websites 121 Inhoud Inleiding 7 1 Beelden van dementie in Nederland 11 Inleiding 11 De meest gevreesde ziekten volgens Sontag 12 Sontags vier criteria, toegepast op dementie 13 Taboe en schaamte 16 Angstaanjagende

Nadere informatie

Zorg-ethische reflectie in de presente praktijk van ouderenzorg

Zorg-ethische reflectie in de presente praktijk van ouderenzorg Zorg-ethische reflectie in de presente praktijk van ouderenzorg Vrijdag 23 januari 2015 Brugge Trees Coucke Zorg Ethische reflectie in presente zorg Goede Zorg Ethisch en zorg-ethisch Reflectie Presentie

Nadere informatie

Gastvrijheid: een universele waarde

Gastvrijheid: een universele waarde Gastvrije zorg Liselotte Van Ooteghem & Meredith Delaere Op het menu 1. Gastvrijheid en zorg 2. Gastvrije zorg 3. Blikopeners 4. Als ergo in de praktijk 5. Gastvrije zorg organiseren 1 Gastvrijheid: een

Nadere informatie

Ethische Dilemma s. Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde

Ethische Dilemma s. Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde Ethische Dilemma s Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde Deze presentatie Wat is ethiek Waarom ethiek Zorgethiek Casuïstiek Ethiek in de zorgorganisatie Ethiek: Nadenken

Nadere informatie

Onze intentieverklaring Waardigheidsondersteunend Leiderschap

Onze intentieverklaring Waardigheidsondersteunend Leiderschap Onze intentieverklaring Waardigheidsondersteunend Leiderschap 1. Inleiding Het realiseren van waardigheidsondersteunende zorg vormt de kern van de missie van de groep GVO. Dezelfde missie maakt duidelijk

Nadere informatie

Aanbod 2011 *Met verplaatsingsonkosten 0,4 /km vorming plaats aantal deelnemers

Aanbod 2011 *Met verplaatsingsonkosten 0,4 /km vorming plaats aantal deelnemers Aanbod 2011 *Met verplaatsingsonkosten 0,4 /km vorming plaats aantal Traject: Presente Zorg Presente zorg is een praktijk waarbij de zorggever zich aandachtig en toegewijd op de ander betrekt en met hem

Nadere informatie

Dialoog, de weg naar goede zorg

Dialoog, de weg naar goede zorg Dialoog, de weg naar goede zorg Inhoud 1. Macro / meso / micro 2. Zorg met aandacht 3. Ethiek ook iets voor ons? 4. Conclusies 2 Macro, meso, micro Macro meso micro Macrosysteem: Wereld Europa Mesosysteem

Nadere informatie

Learning Community en zorg voor kwetsbare ouderen

Learning Community en zorg voor kwetsbare ouderen Symposium: Ruimte voor relaties. 11 december 2017 Learning Community en zorg voor kwetsbare ouderen Mieke Grypdonck Mede namens Linus Vanlaere en Madeleine Timmermann Learning Community Een veel gebruikte

Nadere informatie

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg 1 DE THERAPEUTISCHE RELATIE Procesbevorderend Herstelgericht Zingevend Walter Krikilion Studiedag Geel 04/12/14 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG Fundamentele component van kwaliteitsvolle

Nadere informatie

Stafmedewerkers ethiek. Christophe Demeestere & Sofie Vercoutere

Stafmedewerkers ethiek. Christophe Demeestere & Sofie Vercoutere Ethische speeddating Stafmedewerkers ethiek Christophe Demeestere & Sofie Vercoutere Inhoud Wat is ethiek? Morele intuïtie en ethische reflectie Verschillende ethische visies/theorieën Korte bespreking

Nadere informatie

WORKSHOP ZORGETHIEK Studiedag Tachtig Tinten Agentschap Zorg & Welzijn 19 januari 2017

WORKSHOP ZORGETHIEK Studiedag Tachtig Tinten Agentschap Zorg & Welzijn 19 januari 2017 WORKSHOP ZORGETHIEK Studiedag Tachtig Tinten Agentschap Zorg & Welzijn 19 januari 2017 Katrien.ruytjens@gmail.com Intervisor zorgorganisaties, procesbegeleider postgraduaatsopleiding referentiepersoon

Nadere informatie

Kwaliteitsvol praktijkvoeren OLA Het klinisch consult. Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht KU Leuven

Kwaliteitsvol praktijkvoeren OLA Het klinisch consult. Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht KU Leuven Kwaliteitsvol praktijkvoeren OLA Het klinisch consult Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht KU Leuven Medische ethiek van theorie naar praktijk Eerste semester Modellen en methoden in medische ethiek

Nadere informatie

Omgaan met een vraag naar euthanasie

Omgaan met een vraag naar euthanasie Home Vrijzicht vzw vzw Werkgroep Datum nieuwsbrief Ethiek Juni 2006 Omgaan met een vraag naar euthanasie Ethisch advi es Ethisch advies Home Vrijzicht vzw Veurnseweg 538 8906 Elverdinge Tel 057/22 41 80

Nadere informatie

Van mensvisie naar goede zorg De invloed van de eigen mensvisie op de zorgpraktijk

Van mensvisie naar goede zorg De invloed van de eigen mensvisie op de zorgpraktijk Van mensvisie naar goede zorg De invloed van de eigen mensvisie op de zorgpraktijk 1. Mensbeelden: impliciet/expliciet, beschrijvend en normatief Het geleefde, gesproken, besproken mensbeeld: van impliciet

Nadere informatie

Het (gedeeld) beroepsgeheim

Het (gedeeld) beroepsgeheim Reling Sint-Truiden, 20 januari 2015 Het (gedeeld) beroepsgeheim Axel Liégeois KU Leuven Broeders van Liefde Morele intuïtie Probleemstelling en ethische reflectie Patiëntenrechten: recht op informatie

Nadere informatie

Samen maken wij het verschil!

Samen maken wij het verschil! Samen maken wij het verschil! Biest 43 6001 AP Weert T 0495 456 491 F 0495 456 499 www.landvanhorne.nl WAAR STAAN WE VOOR EN WAAR GAAN WE VOOR? inhoud onze identiteit 4 onze zorgvisie 6 onze kernwaarden

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Consequentialisme (Gevolgenethiek)

Consequentialisme (Gevolgenethiek) 22 oktober 2016 Ethiek Ethische theorieën Deontologie (Plichtethiek) Consequentialisme (Gevolgenethiek) Deugdethiek Casus bespreking Conclusies Filosofie van het juiste handelen. Systematische bezinning

Nadere informatie

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases.

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases. Toelichting vooraf Een van onze auteurs, Pierre Winkler, heeft op verzoek van de landelijke kenniskring ethiek in het mbo, een lezing gehouden over plaats en vormgeving van ethiek in SLB, Burgerschap en

Nadere informatie

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen 1 Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen Guy Widdershoven Amsterdam Center on Aging Take-home messages 1. Belang van mensvisie in de ouderenzorg: autonomie in afhankelijkheid 2. Kwaliteit

Nadere informatie

Werken in Teamverband Vragen voor een groepsgesprek

Werken in Teamverband Vragen voor een groepsgesprek Werken in Teamverband Vragen voor een groepsgesprek Don Boscocollege Hechtel Hieronder vind je een tekst en bijbehorende vragen waarmee de gangmakers in Hechtel een gesprek op gang willen brengen in verschillende

Nadere informatie

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Ethiek en welzijn Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Jos Hendriks, docent dierenhouderij Prof.Dr. Hub Zwart, ethicus Radboud Universiteit Prof.Dr. Johan de Tavernier, ethicus K.U. Leuven Mens dier relatie

Nadere informatie

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Ayse Dogan OPZ Geel- 6 Dec. 2012 Verloop Korte inleiding Reflectie- oefening Handvatten in veerkrachtig handelen bij feedback Tot slot Reflectie-

Nadere informatie

Hilde Van Der Donckt Voorzitter stimul. Madeleine Timmermann. Breakfast seminar. ethica 7/06/2011. Zorgethiek: de Breakthrough

Hilde Van Der Donckt Voorzitter stimul. Madeleine Timmermann. Breakfast seminar. ethica 7/06/2011. Zorgethiek: de Breakthrough Breakfast seminar Zorgethiek: de Breakthrough Hilde Van Der Donckt Voorzitter stimul Madeleine Timmermann ethica Veel van hen zijn door die ervaring aan het denken gezet (zorgvisie) 1 Veel van hen zijn

Nadere informatie

Presentie & kwaliteit van zorg 2.0

Presentie & kwaliteit van zorg 2.0 15 december 2011 Presentie & kwaliteit van zorg 2.0 prof. dr Anne Goossensen Universiteit van Tilburg 1 Kwaliteit van zorg Centrale vraag: wat maakt dat zorg goede zorg is? Deze presentatie: zorgethisch

Nadere informatie

Wanneer is een probleem niet van één mens alleen?

Wanneer is een probleem niet van één mens alleen? Wanneer is een probleem niet van één mens alleen? Voor huisartsen, verpleegkundigen, psychologen, advocaten & andere hulpverleners Soms ontmoet je cliënten/patiënten waarbij je vermoedt dat zij niet de

Nadere informatie

Prof. Chris Gastmans

Prof. Chris Gastmans www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw IS ER NOG PLAATS VOOR EEN NATUURLIJKE, ONTHAASTE DOOD? Prof. Chris Gastmans Ethicus, KU Leuven www.hhzhlier.be 2 Het nieuwe sterven Kort Kwaliteitsvol tot het einde

Nadere informatie

Het leven leren. De theorie en visie achter het levo lesmateriaal

Het leven leren. De theorie en visie achter het levo lesmateriaal Het leven leren De theorie en visie achter het levo lesmateriaal Waar gaat kaderdocument Het leven leren (2003) over? De levensbeschouwelijke ontwikkeling èn beroepsethische vorming van onderwijsdeelnemers

Nadere informatie

DOEBOEK VOOR OUDER EN KIND

DOEBOEK VOOR OUDER EN KIND Tussen JOU en MIJ SCHRIJF- EN DOEBOEK VOOR OUDER EN KIND Janneke van Bockel Tussen en Begonnen op 20 Herinneringen die je later wil hebben moet je NU maken 4 Ma-ham, luister je wel? zegt ze streng. Ja

Nadere informatie

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.09.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens

Nadere informatie

Pedagogiek op maat helpt co nc n re c et Deelsessie 12

Pedagogiek op maat helpt co nc n re c et Deelsessie 12 Pedagogiek op maat helpt concreet Deelsessie 12 Voorstellen Ank Greijmans José Reijntjens Carolien Hamer Warme Professional Brede concensus dtht dat het opvoeden van jonge kinderen in de kinderopvang een

Nadere informatie

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Wat vertelde Aristoteles lang geleden in Athene in zijn colleges aan het Lyceum over ethiek? Wat beschouwde hij als het doel van handelen? Wat verstond

Nadere informatie

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK?

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? PATIËNTENRECHTEN EN ETHIEK IN DE PSYCHIATRIE AXEL LIÉGEOIS Inleiding Verschillende benaderingen van de zorgrelatie Ethische beschouwingen bij de Wet Patiëntenrechten

Nadere informatie

Beroepsgeheim in de drughulpverlening

Beroepsgeheim in de drughulpverlening Beroepsgeheim in de drughulpverlening KU Leuven Broeders van Liefde Studiedag De8 Antwerps Integratiecentrum Antwerpen, 15 januari 2013 Inleiding Specifieke invalshoek Vanuit West-Europese en Vlaamse cultuur

Nadere informatie

Zorg om waarden, waarden in de zorg

Zorg om waarden, waarden in de zorg Zorg om waarden, waarden in de zorg Prof. dr MARIAN VERKERK Wat is basiszorg? Wat is luxe zorg? Welke zorg mag verwacht worden van naasten en familie? Hoeveel interne solidariteit? Economisering van de

Nadere informatie

VERANDERINGEN BINNEN HET

VERANDERINGEN BINNEN HET VERANDERINGEN BINNEN HET VERPLEEGKUNDIG LANDSCHAP Verpleegkunde en Geestelijke Gezondheidszorg Trends Vermaatschappelijking van zorg Individualisering van zorg, patiënt wordt mondiger GGZ-problemen komen

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ETHISCH. Zorgethische reflectie en moreel beraad in de praktijk van leidinggeven

NIEUWE VISIE OP ETHISCH. Zorgethische reflectie en moreel beraad in de praktijk van leidinggeven THEORETISCH ARTIKEL Zorgethische reflectie en moreel beraad in de praktijk van leidinggeven Tom van den Belt Managementsocioloog en ethicus SAMENVATTING Wat is goede ethiek voor het leidinggeven? Het laatste

Nadere informatie

Welkom op de nieuwsbrief van stimul

Welkom op de nieuwsbrief van stimul pagina 1 van 6 Welkom op de nieuwsbrief van stimul december 2008 : Deze nieuwsbrief wordt alleen toegezonden aan mensen die zich hierop hebben geabonneerd of die op een andere manier hebben aangegeven

Nadere informatie

Meerkeuzevragen. Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Vraag 7

Meerkeuzevragen. Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Vraag 7 Meerkeuzevragen Vraag 1 De belangrijkste morele reden voor collegiale samenwerking is: a. Het is inspirerend b. Je voelt je er prettig bij. c. Streven naar een optimale hulpverlening. d. Omdat het in het

Nadere informatie

stimul: een zorg-ethisch lab De Doelen, Rotterdam November 2015 Trees Coucke/Anky De Bakker

stimul: een zorg-ethisch lab De Doelen, Rotterdam November 2015 Trees Coucke/Anky De Bakker stimul: een zorg-ethisch lab De Doelen, Rotterdam November 2015 Trees Coucke/Anky De Bakker Koos de Zeeuw & Gerard Smits, Managers ouderenzorg, ZorgSaam Vremdieke & ZorgSaam Bachten Dieke Koos: Als voorbeeldfunctie

Nadere informatie

Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld

Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld Mirjam Kleinveld? Praktiserend fysiotherapeut, m.n afdeling geriatrie van het Jeroen Bosch

Nadere informatie

Het concept integriteit volgens Musschenga

Het concept integriteit volgens Musschenga Onderzoek Het concept integriteit volgens Musschenga Aanzetten tot een zorgethische reflectie Filip Ria Zutterman Vercamer Ideeën veranderen, visies wijzigen en ook onze waarden en normen evolueren. Het

Nadere informatie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Kariene Mittendorff, lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Studieloopbaanbegeleiding Binnen scholen wordt op verschillende manieren gewerkt aan

Nadere informatie

Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep

Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep (potentiele) belangenverstrengeling Geen Voor deze bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Nee Sponsoring/ onderzoeksgeld Honorarium Aandeelhouder

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool is

Nadere informatie

ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN

ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN Een bezinningsprogramma voor medisch specialisten, overige medici en het management van zorginstellingen ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN Ethiek en zorg Er bestaat misschien wel geen

Nadere informatie

Informatie & Beroepsgeheim

Informatie & Beroepsgeheim Informatie & Beroepsgeheim Duffel 1 december 2009 Axel Liégeois, Waarden in dialoog, hoofdstuk 7, p. 147-181. Inleiding Afbakening onderwerp Alle gegevens over zorgvrager in zijn of haar leefwereld Mondeling

Nadere informatie

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 3 juli 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 3 juli 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Het goede GOED doen Gerda van Brummelen - adviseur vereniging inhoud Professionele standaard Individuele professionaliteit Niet pluis gevoel Pak je invloed Professionele standaard Professionele standaard

Nadere informatie

Traject Goede zorg voor scholen maart 2011

Traject Goede zorg voor scholen maart 2011 1 Geachte directie en medewerkers, Zoals u al opgemerkt heeft, wordt gans de maatschappij gevoeliger voor ethiek. Het is juist de bedoeling van stimul om die ethische gevoeligheid te vergroten, zowel bij

Nadere informatie

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma: Dilemmamethode (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Verbinding in perspectieven. Jelle de Vos Petri Embregts

Verbinding in perspectieven. Jelle de Vos Petri Embregts Verbinding in perspectieven Jelle de Vos Petri Embregts Inhoud Voorstellen: waarom doen we dit? Empowerment, autonomie en zelfbepaling: hoe kom ik in mijn kracht, hoe leer ik zelf te bepalen? Competentie:

Nadere informatie

Zingeving, spiritualiteit en verpleegkundige zorg

Zingeving, spiritualiteit en verpleegkundige zorg Zingeving, spiritualiteit en verpleegkundige zorg Annemieke Kuin humanistisch geestelijk verzorger Westfriesgasthuis, Hoorn Spiritualiteit / Zingeving Aandacht voor eigen spiritualiteit In gesprek gaan

Nadere informatie

CAT B / Cursusafhankelijke toets

CAT B / Cursusafhankelijke toets Oefentoets CAT B1.2.4 0809 / Cursusafhankelijke toets Cursus B1.2 4 0708 het verhaal van de patiënt Cursuscoördinator dr. A.K. Oderwald 4 Opdrachten, gesloten boek, open vragen, MET antwoord aanwijzingen

Nadere informatie

Professionaliteit in wetenschap en zorg

Professionaliteit in wetenschap en zorg Professionaliteit in wetenschap en zorg Symposium: in balans Utrecht 27 november 2015 Dr. Hans van Dartel, ethicus, verpleegkundige (np) Voorzitter Commissie Ethiek V&VN Opzet Verkenning waarden van praktijken

Nadere informatie

Ervaringen van een specialist ouderengeneeskunde Verenso regiodag NBZO Lea Peen

Ervaringen van een specialist ouderengeneeskunde Verenso regiodag NBZO Lea Peen Ethiek in de praktijk Ervaringen van een specialist ouderengeneeskunde Verenso regiodag NBZO 4-11-2010 Lea Peen Deze presentatie: Waarom ethiek voor mij? Belang van ethiek voor de SO Belang van de ethiek

Nadere informatie

TOETSMATRIJS: Ethiek voor Makelaars en Taxateurs

TOETSMATRIJS: Ethiek voor Makelaars en Taxateurs TOETSMATRIJS: Ethiek voor Makelaars en Taxateurs Doel van het diploma Met dit diploma laten makelaars en taxateurs zien dat ze kritische professionals zijn met kennis van de ethiek. Deze kennis en houding

Nadere informatie

Zorgplichten en zorgethiek

Zorgplichten en zorgethiek Zorgplichten en zorgethiek ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit van Amsterdam op gezag van de Rector Magnificus prof.mr. P.F. van der Heijden ten overstaan

Nadere informatie

Dwang(reductie) in de psychiatrie

Dwang(reductie) in de psychiatrie Dwang(reductie) in de psychiatrie Drs. Yolande Voskes Research Programme > Quality of Care Department of Medical Humanities Separatie: problematisch? Traumatische en emotionele ervaring Cliënten: angst,

Nadere informatie

ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN

ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN Een bezinningsprogramma voor medisch specialisten, overige medici en het management zorginstellingen ETHIEK VAN LEVEN EN ZORGEN Ethiek en zorg Er bestaat misschien wel geen domein

Nadere informatie

Blij kuiken of veilig kuiken?

Blij kuiken of veilig kuiken? Blij kuiken of veilig kuiken? Een dilemma tussen welzijn en voedselveiligheid Mariska van Asselt, DVM Inhoud Aanleiding Welzijn vleeskuikens Voedselveiligheid Morele waarden Afweging Conclusie Aanleiding:

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd?

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd? Vraag 1 Wat is een ethische commissie? Waarom is het verpleeghuis Reggeland begonnen met een ethische commissie? Vraag 2 Welke drie zaken bij het personeel worden beïnvloed door het functioneren van de

Nadere informatie

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Nurse Academy lustrumcongres 2014 Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Amersfoort, 17 november 2014 Jos de Munnink, gespreksleider moreel beraad GGNet Contact: j.demunnink@ggnet.nl

Nadere informatie

Dag van de integriteit

Dag van de integriteit Dag van de integriteit Ken jezelf! Van niets te veel De twee opschriften op de tempel bij het Orakel van Delphi (500 jr v. Chr), waar mensen heen gingen voor advies bij keuzes in hun leven. Lezing voor

Nadere informatie

De wens een goede moeder te zijn

De wens een goede moeder te zijn De wens een goede moeder te zijn welke impact hebben de ethische bedenkingen van vrouwen op hun keuzes voor prenatale testen? Dr. E. Garcia 12-12-2013 In search of good motherhood How prenatal screening

Nadere informatie

Waardegedreven ondernemen in de zorg

Waardegedreven ondernemen in de zorg Ethisch debat in tijden van meten is weten : fictie of realiteit? Dr. Geboers Marc Algemeen Directeur Sint-Franciskusziekenhuis Specifieke eigenheid en ethische identiteit van zorgvoorzieningen als sociale

Nadere informatie

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve.

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Dilemma s s, issue s s en problemen. Casus. Di Drie bedreigingen bd i van het moreel bewustzijn.

Nadere informatie

Voorwoord 13. Inleiding 15

Voorwoord 13. Inleiding 15 Voorwoord 13 Inleiding 15 Antoinette Verhage 1. Deontologie en integriteitsbewaking 15 2. Scandal & reform 17 3. Integriteit, ethiek, moraal, en integritisme 19 4. Waarom is dit belangrijk voor een criminoloog?

Nadere informatie

Inleiding. Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015.

Inleiding. Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015. Inleiding Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015. Dit is intussen onze derde editie. Met deze Herstelweken willen we cliënten en hulpverleners samen gedurende

Nadere informatie

CENTRUM VOOR BIOMEDISCHE ETHIEK EN RECHT

CENTRUM VOOR BIOMEDISCHE ETHIEK EN RECHT CENTRUM VOOR BIOMEDISCHE ETHIEK EN RECHT DRIEJAARLIJKSE PRIJS VOOR BIOMEDISCHE ETHIEK PROFESSOR ROGER BORGHGRAEF Het Centrum voor biomedische ethiek en recht bestaat dit jaar twintig jaar. Het werd in

Nadere informatie

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 9 december 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 9 december 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Het goede GOED doen Gerda van Brummelen - adviseur vereniging V&VN Beroepsvereniging >60.000 leden, grootste beroepsvereniging Alle sectoren, alle transities Beroepsontwikkeling Wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Visie pastoraal in Monsheide

Visie pastoraal in Monsheide Visietekst pastoraal in Monsheide I. Inleiding Onze christelijke levensbeschouwing, ontleend aan de stichtende Congregatie Sint-Vincentius à Paulo, trachten wij een eigentijdse invulling te geven. Vanuit

Nadere informatie

Kernwaarden Hollands Kroon CONCEPT

Kernwaarden Hollands Kroon CONCEPT Kernwaarden CONCEPT 1. Bevlogenheid We zijn betrokken en gedreven in wat we doen voor onze omgeving en voor onszelf. We voelen ons verantwoordelijk voor het resultaat. We maken kenbaar wat onze toegevoegde

Nadere informatie

Interculturele CompetentieWijzer (ICW): mogelijkheden en beperkingen. Joke Simons & Yunsy Krols

Interculturele CompetentieWijzer (ICW): mogelijkheden en beperkingen. Joke Simons & Yunsy Krols Interculturele CompetentieWijzer (ICW): mogelijkheden en beperkingen Joke Simons & Yunsy Krols 1 INTERCULTURELE COMPETENTIE: WAT? 2 Metaforen 3 Competentie = K + V + A + A + (Fantini, 2000) 4 Onderwijs

Nadere informatie

Kijk naar wat we zeggen + Doorontwikkeling van Kijk naar wat we zeggen, in het kader van Pijler 3 van het Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg

Kijk naar wat we zeggen + Doorontwikkeling van Kijk naar wat we zeggen, in het kader van Pijler 3 van het Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg Kijk naar wat we zeggen + Doorontwikkeling van Kijk naar wat we zeggen, in het kader van Pijler 3 van het Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg WELKOM! Even voorstellen: Anneke Ellerbroek, kwaliteitsfunctionaris

Nadere informatie

HET CONCEPT WAT JE SCHRIJFT BEN JE ZELF

HET CONCEPT WAT JE SCHRIJFT BEN JE ZELF HET CONCEPT WAT JE SCHRIJFT BEN JE ZELF Inleiding Het boek Wat je schrijft ben je zelf (WJSBJZ) is een werkboek. Het bestaat uit 33 levensvragen met bijbehorende opdracht. Bij elke vraag is er schrijfruimte

Nadere informatie

Richtinggevend kader levensbeschouwelijke identiteit PCPO Midden-Brabant

Richtinggevend kader levensbeschouwelijke identiteit PCPO Midden-Brabant Richtinggevend kader levensbeschouwelijke identiteit PCPO Richtinggevend kader levensbeschouwelijke identiteit PCPO Status van het beleidsdeel: Status DO GMR RvT Kwaliteitscyclus Instemming verleend 12-06-2017

Nadere informatie

Deel 1 Schets van de verzorgingsstaat

Deel 1 Schets van de verzorgingsstaat Inhoud Inleiding Deel 1 Schets van de verzorgingsstaat 1 Tekortkomingen van het huidige stelsel 1.1 Eigentijdse sociale problemen 1.1.1 Oude en nieuwe vraagstukken 1.1.2 Secundaire problemen 1.2 Tekortkomingen

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Verpleegkundig competentieprofiel palliatieve zorg

Verpleegkundig competentieprofiel palliatieve zorg Verpleegkundig competentieprofiel palliatieve zorg Deskundigheidsniveau s 1 : A = basiscompetentie ontdekken / B = gevorderde competentie ontwikkelen / = specialistische competentie overdragen A B I. De

Nadere informatie

Academiejaar KBO 4. Uitgangspunten van de module. KBO4 - Sessie 3 - De leraar als opvoeder 1

Academiejaar KBO 4. Uitgangspunten van de module. KBO4 - Sessie 3 - De leraar als opvoeder 1 KBO 4 Uitgangspunten van de module opvoeder 1 Programma Leerkracht als opvoeder Opvoedende rol van de leraar Pedagogische dilemma s Leerkracht, wie ben je? Pedagogische visies in de praktijk Historiek

Nadere informatie