PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Zittingsdocument. over de sociale en milieugevolgen van klimaatverandering in de ACS-landen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Zittingsdocument. over de sociale en milieugevolgen van klimaatverandering in de ACS-landen"

Transcriptie

1 PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Zittingsdocument ACP-UE/AP/ /B/ VERSLAG over de sociale en milieugevolgen van klimaatverandering in de ACS-landen Commissie sociale zaken en milieu Co-rapporteurs: Netty Baldeh (Gambia) en Josep Borrell Fontelles DEEL B: TOELICHTING PR\ doc PEAP/ /B

2 TOELICHTING Inleiding De opwarming van de aarde is één van de grootste bedreigingen voor het welzijn van de mens, de ecosystemen en de economische en maatschappelijke ontwikkeling. De internationale gemeenschap heeft nog maar weinig tijd om de onomkeerbare gevolgen ervan te voorkomen. Terwijl klimaatverandering een mondiaal verschijnsel is, worden arme mensen en arme landen er het zwaarst door getroffen. Achtergrond Sinds 1750 is de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer door menselijke activiteiten gestegen, met als resultaat dat de huidige CO 2 -niveaus (384 ppm) honderd deeltjes per miljoen hoger zijn dan vóór de industrialisatie (280 ppm). Als geen maatregelen worden genomen, zal deze stijging van de CO 2 -concentratie ertoe leiden dat de temperatuur op aarde tegen ,7-2,4 C hoger zal zijn dan vóór de industrialisatie, en tussen 4 en 6 C op langere termijn, wat op zijn beurt leidt tot een stijging van de zeespiegel, het smelten van de ijskap en gletsjers, extreme weersverschijnselen en extreme verschillen in regenval. Om de temperatuurstijging te beperken tot minder dan 2 C en zo de ergste onomkeerbare gevolgen van klimaatverandering te voorkomen, moet het niveau van de mondiale broeikasgasconcentraties op minder dan 450 ppm worden gestabiliseerd een scenario dat zeker niet goedkoop is, maar wel betaalbaar. Gezien hun historische verantwoordelijkheid dienen geïndustrialiseerde landen het voortouw te nemen in het verminderen van de CO 2 -emissies, gevolgd door de opkomende economieën en de ontwikkelingslanden, waar de broeikasgasemissies pas vrij recent hoge waarden hebben bereikt. Net zo belangrijk is het investeren in het adapteren en integreren van risicovermindering en versterking van de veerkracht in ontwikkelingsprojecten. De financiering hiervan zou op de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de geïndustrialiseerde landen moeten zijn (volgens het beginsel dat de vervuiler betaalt). Wanneer adaptatie niet meer mogelijk is, zouden de geïndustrialiseerde landen moeten overwegen compensatie te betalen. Gevolgen van klimaatverandering in de ACS-landen Gevolgen voor het milieu Kustgebieden. Doordat de zeespiegel in versneld tempo stijgt, zullen veel ACS-landen steeds vaker door overstromingen worden getroffen. Meer dan 25% van de bevolking van Afrika woont binnen honderd kilometer van de kust. Een groeiend aantal van hen zal met de overstroming van kustgebieden worden geconfronteerd (één miljoen in 1990, zeventig miljoen in 2080). Naast overstromingen behoren ook kusterosie, binnendringing van PEAP/ /B 2/7 PR\ doc

3 zeewater in binnenlandse zoetwatervoorraden en zelfs het onderlopen van enkele laaggelegen eilanden tot de waarschijnlijke gevolgen van de stijging van de zeespiegel. Watervoorraden. Door de klimaatverandering zullen verschuivingen optreden in de regenpatronen, waardoor sommige gebieden te kampen zullen hebben met overmatige regenval en andere juist met langere droogteperioden. Halverwege de eeuw zal op veel kleine eilanden het watertekort zo groot zijn dat in perioden met weinig regen niet aan de vraag kan worden voldaan. Bij een temperatuurstijging van 1 C zullen in Afrika tussen 75 en 250 miljoen mensen worden geconfronteerd met een grotere waterschaarste (bij 2 C ligt dit aantal tussen 350 en 600 miljoen en bij 3 C tot 1,8 miljard). Landbouw en visserij. Voor de meeste inwoners van de ACS-landen zijn dit de belangrijkste bestaansbronnen. In de nu al aride en semi-aride gebieden van het Afrikaanse continent zal de klimaatverandering de woestijnvorming nog versnellen en de bodemdegradatie nog verergeren, waardoor de landbouwproductie nog verder achteruitgaat en honger en ondervoeding toenemen. Biodiversiteit en ecosystemen. Toenemende woestijnvorming in veel gebieden in Afrika, vooral de Sahel en Zuid-Afrika, zal zeer grote gevolgen hebben voor mensen die rechtstreeks afhankelijk zijn van producten uit de getroffen ecosystemen. Sociale gevolgen Gezondheid. De verwachte toename van via vectoren en water overgedragen ziekten zal in combinatie met de huidige slechte en beperkt toegankelijke gezondheidszorg het groeien ontwikkelingspotentieel ernstig ondermijnen. Migratie en verhuizing. Milieugevolgen zullen in combinatie met bevolkingsgroei en voedselonzekerheid massale migratiestromen en gedwongen verhuizing op gang brengen, zowel binnen het land als grensoverschrijdend. Daarbij zal het de komende twintig jaar om tientallen miljoenen en de komende vijftig jaar om honderden miljoenen mensen gaan. Voor iedere centimeter dat de zeespiegel stijgt, zal het aantal ontheemden met een miljoen toenemen, waarbij de meeste milieumigranten naar stedelijke centra in hun eigen land zullen verhuizen ( Zuid-Zuid-migratie ). Een kleiner deel zal naar de geïndustrialiseerde landen migreren en zo bijdragen aan de 'braindrain' van geschoolde migranten. De last van deze migratie valt zodoende in overweldigende mate op de ACS-landen. Toch zal ook Europa te maken krijgen met een toegenomen migratiedruk, die men vergeefs met dwangmaatregelen zal proberen te beheersen. Conflict. Slinkende voorraden en toenemende spanningen door de komst van ontheemde bevolkingsgroepen zullen conflicten veroorzaken. Armoede en millenniumontwikkelingsdoelstellingen. De grote afhankelijkheid van de ACS-landen van toerisme (eilanden) en landbouw (Afrika) maakt hun bevolking extreem kwetsbaar. Klimaatverandering leidt mogelijk tot een vermindering van de economische groei en vertraging misschien zelfs achteruitgang in het bereiken van de millenniumdoelstellingen. Klimaatverandering is daarom niet alleen een probleem voor de PR\ doc 3/7 PEAP/ /B

4 economische groei, maar ook een obstakel voor de ontwikkeling en een verschijnsel dat raakt aan mondiale veiligheid en zelfs het voortbestaan van de mensheid. Maatregelen tegen klimaatverandering Mondiaal partnerschap voor het bestrijden van klimaatverandering De enige oplossing is dat alle partijen en belanghebbenden van de internationale gemeenschap hun krachten bundelen om zo de opwarming van de aarde een halt toe te roepen. Aangezien de opkomende economieën een steeds groter aandeel hebben in de uitstoot van broeikasgasemissies, is voor hen, net zoals voor de geïndustrialiseerde landen, een sleutelrol weggelegd. Adaptatie en mitigatie even belangrijk In het kader van de routekaart van Bali is enige beperkte vooruitgang geboekt in het gelijkstellen van adaptatie en mitigatie. Toch is de koppeling tussen adaptatie- en mitigatieonderhandelingen nog steeds onvoldoende. Mitigatie Verbeteren van de systemen en mechanismen voor de handel in emissierechten Tot dusver zijn de belangrijkste mitigatiemechanismen het Protocol van Kyoto dat de geïndustrialiseerde landen die partij zijn bij het Protocol verbindt tot het verlagen van hun broeikasgasemissies en het marktgestuurde mechanisme voor schone ontwikkeling (CDM) waarin het Protocol voorziet, dat die landen de mogelijkheid biedt om in projecten voor emissiereductie in ontwikkelingslanden te investeren. Helaas lopen er maar heel weinig van deze projecten in ACS-landen. Bovendien moeten maatregelen worden genomen om er zeker van te zijn dat die projecten in overeenstemming zijn met het additionaliteitsbeginsel en tot duurzame ontwikkeling leiden. Mitigatie in geïndustrialiseerde landen: eco-innovatie in de energie- en transportsector Investeringen in eco-innovatie verbeteren niet alleen de milieuprestatie, maar vergroten ook de economische productiviteit en het concurrentievermogen. Daarnaast moeten echter methoden worden ontwikkeld om op middellange tot lange termijn de consumptiepatronen in de geïndustrialiseerde landen te veranderen. Mitigatie in ACS-landen: concentreren op energie, bosbouw en landbouw De EU en andere donoren zouden de ACS-landen moeten helpen om te streven naar een koolstofarme en klimaatbestendige toekomst en om tegelijkertijd hun toegang tot duurzame energie te vergroten, in het bijzonder energie afkomstig van de zon en energie die is opgewekt door de kracht van water en wind, die in de meeste ACS-landen alle drie in overvloed aanwezig zijn. Landgebruik, in het bijzonder voor land- en bosbouw, leidt tot meer dan 47% van de CO 2 - PEAP/ /B 4/7 PR\ doc

5 emissies in de ACS-landen. De mitigatie-inspanningen zouden daarom op deze twee sectoren moeten worden gericht. Beleidsinitiatieven voor het tegengaan van ontbossing en verbeteringen in de agrobosbouw, het beheer van natuurlijke hulpbronnen en landbouwgrond en de controle op het gebruik van meststoffen, kunnen eveneens bijdragen tot vermindering van broeikasgassen. Mede door de landbouwsubsidies in de geïndustrialiseerde landen zijn initiatieven voor gemechaniseerde en duurzame landbouw in de ACS-landen mislukt. Adaptatie Integreren van adaptatie in planning en besluitvorming inzake ontwikkelingssamenwerking Het is nodig om de ontwikkelingssamenwerking een andere vorm te geven zodat ontwikkelingsprojecten bestand zijn voor de gevolgen van klimaatverandering en een koolstofarme ontwikkeling ondersteunen. Hoewel veel minst ontwikkelde landen (MOL s) al nationale actieplannen hebben opgesteld voor het aanpakken van lokale adaptatiebehoeften (NAPA s), stuit de uitvoering van die plannen op tal van obstakels, zoals ontoereikende financiering, bureaucratie en oneerlijke regels en praktijken. Het is nodig dat in de ACS-landen zowel op lokaal als regionaal niveau strategieën en beleidsplannen beter worden gecoördineerd. Verhoging en beter beheer van de financiële middelen voor adaptatie Helaas gebeurt het financieren van adaptatieprojecten via het Wereldmilieufonds dat in het kader van het Klimaatverdrag is ingesteld, op basis van vrijwilligheid en beschikt het fonds maar over zeer beperkte middelen. Het toekomstige Adaptatiefonds in het kader van het Protocol van Kyoto biedt in potentie meer mogelijkheden, omdat het ruimer bij kas zal zijn het wordt gefinancierd door een heffing van twee procent op projecten inzake het mechanisme voor schone ontwikkeling (CDM) en uitsluitend concrete adaptatieprojecten in ontwikkelingslanden zal financieren. Internationale financiële instellingen zoals de Wereldbank, alsook EU-lidstaten, spelen eveneens een belangrijke rol, omdat ze verscheidene fondsen voor het bestrijden van de klimaatverandering hebben opgericht. Huidige financieringsmechanismen en toegezegde middelen voor adaptatiemaatregelen in ontwikkelingslanden zijn aantoonbaar onvoldoende, onvoorspelbaar en vaak niet beschikbaar. Schattingen over de financiële middelen die nodig zijn voor de adaptatie van ontwikkelingslanden lopen uiteen van tien tot honderd miljard US-dollar per jaar, terwijl op dit moment maar tussen honderdvijftig en driehonderd miljoen US-dollar per jaar wordt verstrekt. De financiering van adaptatiemaatregelen zou niet mogen gebeuren door een vorm van medefinanciering waarmee de schulden van ontwikkelingslanden verder worden verhoogd. Ook moeten toezeggingen voor de financiering van zulke projecten wettelijk verbindend worden en als zodanig in toekomstige internationale overeenkomsten worden geregeld. De PR\ doc 5/7 PEAP/ /B

6 benodigde middelen moeten worden mechanismen. verkregen via heffingen of marktgestuurde Bovendien moeten nieuwe prikkels en partnerschappen worden ontwikkeld voor het aantrekken van extra middelen uit de particuliere sector voor het financieren van adaptatiemaatregelen en voor het financieren van microkredieten voor private adaptatie. Wat het beheer van de financiële middelen betreft, moeten donoren hun activiteiten beter coördineren en moet met de ontwikkelingslanden worden samengewerkt op het terrein van klimaatbeleid, adaptatiemechanismen en de financiering van adaptatie, conform de Beginselen van Parijs en de Agenda voor actie 2008 van Accra. Verbetering van toegang tot informatie, capaciteitsopbouw en bestuur in de ACS-landen Het invoeren van klimaatgegevens van hoge kwaliteit in besluitvormingsprocessen, het verspreiden van kennis en informatie over klimaatverandering binnen de ACS-landen, en het vergroten van het aanpassingsvermogen van instellingen, lokale gemeenschappen en individuele personen in de ACS-landen, zijn stuk voor stuk cruciaal voor adaptatie. Investeren in rampenrisicovermindering en weerstand Middelen voor rampenrisicovermindering moeten gaan naar het ontwikkelen van lokale observatietechnologieën en monitoringinstrumenten voor het maken van meteorologische waarnemingen, het gebruik van satellietgegevens, het bewaren en analyseren van historische klimaatgegevens, het ontwikkelen van betere systemen voor vroegtijdige waarschuwing en risicobeheer, en het bouwen van klimaatbestendige publieke infrastructuur en van infrastructuur ter bescherming tegen extreme weersverschijnselen. In de meeste ACS-landen is speciaal hiervoor een wetgeving inzake nationale rampenbestrijding en nationale opsporings- en reddingscommissies vastgesteld. Bevorderen en overdragen van geschikte technologie voor adaptatie in sleutelsectoren van de ACS-landen Er moet worden geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling van de noodzakelijke adaptatietechnologie in sleutelsectoren als de land- en bosbouw, visserij en gezondheidszorg en in de snelle en uitgebreide overdracht van die technologie. Mogelijkheden zijn onder meer: onderzoek, ontwikkeling en introductie van gewasvariëteiten die beter bestand zijn tegen droogte en hitte; technieken om bodemdegradatie en woestijnvorming tegen te gaan; efficiëntere irrigatiesystemen; integraal en verstandig waterbeheer; wegnemen van handelsbelemmeringen voor gerelateerde technologie en zo nodig het vrijgeven van intellectuele-eigendomsrechten (bijv. dwanglicenties). Verbeteren van het beheer van milieumigratie PEAP/ /B 6/7 PR\ doc

7 Voor de veiligheid van mensen is het absoluut noodzakelijk dat milieumigratie naar behoren wordt gepland en beheerd. Daarbij moet naar het volgende worden gekeken: eventuele beschermingslacunes voor klimaatvluchtelingen in de bestaande wetgeving; met betrekking tot de eilandstaten, met name de kleine insulaire ontwikkelingslanden die het gevaar lopen om permanent onder te lopen: asielregelingen of -overeenkomsten op regionaal of international niveau; instrumenten ter bescherming van de identiteit, cultuur en tradities van milieuvluchtelingen. Wanneer niet snel ambitieuze en bindende emissiereducties worden afgesproken en uitgevoerd, zullen veel kwetsbare gemeenschappen hun aanpassingscapaciteit overschrijden, met mogelijk rampzalige gevolgen voor armoede, menselijk welzijn en ecosystemen. De internationale gemeenschap kan niet riskeren om met betrekking tot het klimaat een punt te bereiken waarop veranderingen onomkeerbaar zijn geworden. Hoe sneller we ingrijpen, hoe beter... en hoe voordeliger. PR\ doc 7/7 PEAP/ /B

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Commissie sociale zaken en milieu ONTWERPVERSLAG

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Commissie sociale zaken en milieu ONTWERPVERSLAG PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie sociale zaken en milieu 15.01.2009 ONTWERPVERSLAG over de sociale en milieugevolgen van klimaatverandering in de ACSlanden Co-rapporteurs: de heer Netty

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland Gastcollege door Sander Brinkman Haagse Hogeschool Climate & Environment 4 september 2008 Introductie Studie Bodem, Water en Atmosfeer, Wageningen Universiteit Beroepsvoorbereidendblok UNFCCC CoP 6, Den

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

NL In verscheidenheid verenigd NL B8-1043/8. Amendement. Giovanni La Via, Peter Liese namens de PPE-Fractie

NL In verscheidenheid verenigd NL B8-1043/8. Amendement. Giovanni La Via, Peter Liese namens de PPE-Fractie 4.10.2016 B8-1043/8 8, Jo Leinen, Julie Girling, Gerben-Jan Gerbrandy, Visum 14 bis (nieuw) gezien de encycliek "Laudato si'", 4.10.2016 B8-1043/9 9, Jo Leinen, Julie Girling, Gerben-Jan Gerbrandy, Paragraaf

Nadere informatie

klimaatverandering Planet

klimaatverandering Planet klimaatverandering Planet 66 67 klimaatver andering De verandering van het klimaat wordt tegenwoordig gezien als de grootste milieudreiging in de wereld. Klimaatmodellen voorspellen op de lange termijn

Nadere informatie

MAATSCHAPPIJ ONDERSCHAT ERNST EN TAAIHEID KLIMAATPROBLEEM

MAATSCHAPPIJ ONDERSCHAT ERNST EN TAAIHEID KLIMAATPROBLEEM MAATSCHAPPIJ ONDERSCHAT ERNST EN TAAIHEID KLIMAATPROBLEEM De maatschappelijke discussie over klimaatverandering wordt onvoldoende scherp gevoerd. Er wordt nauwelijks nagedacht over de ernst van de problematiek

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen.

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen. RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 18 mei 2009 (26.05) (OR. en) 9909/09 DEVGE 147 E ER 187 E V 371 COAFR 172 OTA van: het secretariaat-generaal d.d.: 18 mei 2009 nr. vorig doc.: 9100/09 Betreft: Conclusies

Nadere informatie

Klimaat en ontwikkeling

Klimaat en ontwikkeling Klimaat en ontwikkeling Een eerlijk en juridisch bindend klimaatakkoord is van groot belang voor ontwikkelingslanden, omdat deze landen dagelijks de gevolgen ondervinden van klimaatverandering die hoofdzakelijk

Nadere informatie

Klimaat en ontwikkeling

Klimaat en ontwikkeling Klimaat en ontwikkeling Een eerlijk en juridisch bindend klimaatakkoord is van groot belang voor ontwikkelingslanden, omdat deze landen dagelijks de gevolgen ondervinden van klimaatverandering die hoofdzakelijk

Nadere informatie

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving Voorzichtig herstel bedreigde soorten Verdere achteruitgang functioneren van ecosystemen en biodiversiteit Meer aandacht voor natuur als basisvoorwaarde

Nadere informatie

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Samenvatting Burgers verwachten dat de overheid het voortouw neemt bij het aanpakken van duurzaamheidsproblemen. In deze

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews WWViews C/o The Danish Board of Technology Antonigade 4 DK-1106 Copenhagen K Denemarken Tel +45 3332 0503 Fax +45 3391 0509 wwviews@wwviews.org www.wwviews.org

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

over het standpunt van Europa en Latijns- Amerika omtrent het klimaat en klimaatverandering in het kader van de klimaattop 2015 in Parijs (COP21)

over het standpunt van Europa en Latijns- Amerika omtrent het klimaat en klimaatverandering in het kader van de klimaattop 2015 in Parijs (COP21) EURO-LATIJNS-AMERIKAANSE PARLEMENTAIRE VERGADERING URGENTIERESOLUTIE: over het standpunt van Europa en Latijns- Amerika omtrent het klimaat en klimaatverandering in het kader van de klimaattop 2015 in

Nadere informatie

Klimaatverandering in internationaal perspectief

Klimaatverandering in internationaal perspectief Klimaatverandering in internationaal perspectief Gaan onze buurlanden uit van dezelfde verandering? Janette Bessembinder Stelling 1 Als de warme golfstroom tot stilstand komt, wordt het in Nederland minstens

Nadere informatie

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 19 januari 2009 (20.01) (OR. en) 5365/09 DEVGE 9 RELEX 36 ACP 14 AGRI 16 ALIM 1 PROBA 2 FAO 1

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 19 januari 2009 (20.01) (OR. en) 5365/09 DEVGE 9 RELEX 36 ACP 14 AGRI 16 ALIM 1 PROBA 2 FAO 1 RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 19 januari 2009 (20.01) (OR. en) 5365/09 DEVGE 9 RELEX 36 ACP 14 AGRI 16 ALIM 1 PROBA 2 FAO 1 OTA I/A-PU T van: de Groep ontwikkelingssamenwerking aan: het COREPER/de

Nadere informatie

Klimaat verandert toerisme

Klimaat verandert toerisme 5 10 15 20 25 30 35 40 Tekst 4 Klimaat verandert toerisme (1) Het klimaat verandert, zoveel is inmiddels wel zeker. De temperatuur loopt op, neerslagpatronen veranderen, de kans op hittegolven neemt toe,

Nadere informatie

6981/17 ASS/sl 1 DG C 1

6981/17 ASS/sl 1 DG C 1 Raad van de Europese Unie Brussel, 6 maart 2017 (OR. en) 6981/17 RESULTAAT BESPREKINGEN van: d.d.: 6 maart 2017 aan: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties nr. vorig doc.: 6626/17 Betreft:

Nadere informatie

Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie

Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie ingediend overeenkomstig artikel 110, lid 2, van het

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU Commissie politieke zaken 5.3.2009 AP/100.506/AM1-24 AMENDEMENTEN 1-24 Ontwerpverslag (AP/100.460) Co-rapporteurs: Ruth Magau (Zuid-Afrika) en Filip Kaczmarek

Nadere informatie

Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1

Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1 Achtergrondinformatie toelichtingen bij ppt1 Dia 1 Klimaatverandering Onomstotelijk wetenschappelijk bewijs Deze presentatie geeft een inleiding op het thema klimaatverandering en een (kort) overzicht

Nadere informatie

Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE

Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE istock Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE Overzicht van het nieuwe LIFE-subprogramma Klimaatactie 2014-2020 Klimaat Wat is het nieuwe LIFE-subprogramma Klimaatactie? De Europese staatshoofden

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw KLIMAATVERANDERING 20e eeuw Vraag De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met 0.2-0.5 C 0.6-0.9 C Antwoord De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met

Nadere informatie

Klimaatveranderingen 2014: Beperking van de klimaatverandering

Klimaatveranderingen 2014: Beperking van de klimaatverandering 5 de Evaluatierapport van het IPCC Bijdrage van Werkgroep III: Klimaatveranderingen 2014: Beperking van de klimaatverandering Belangrijkste punten van de "Samenvatting voor beleidsmakers" De bijdrage van

Nadere informatie

KNMI 06 klimaatscenario s

KNMI 06 klimaatscenario s KNMI 06 klimaatscenario s Stof tot nadenken? Opzet presentatie Klimaatverandering en het (versterkte) broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering De nieuwe KNMI-klimaatscenario s Mogelijke effecten 1

Nadere informatie

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ACP-UE/101.868/B 19.3.2015 ONTWERPVERSLAG over de financiering van de investeringen en de handel, met

Nadere informatie

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s,

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s, Speech door staatssecretaris Dijksma van Milieu op de Klimaatsessie over burgerluchtvaart en zeescheepvaart tijdens de gezamenlijke Informele Transport- en Milieuraad op 15 april 2016. Geachte commissarissen,

Nadere informatie

Klimaatverandering 2014: Gevolgen, aanpassing en kwetsbaarheid

Klimaatverandering 2014: Gevolgen, aanpassing en kwetsbaarheid 5 de Evaluatierapport van het IPCC Bijdrage van Werkgroep II: Klimaatverandering 2014: Gevolgen, aanpassing en kwetsbaarheid Belangrijkste punten van de "Samenvatting voor beleidsmakers" De bijdrage van

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 250 Beleidsbrief Ontwikkelingssamenwerking Nr. 38 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWER- KING Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 EUROPESE COMMISSIE Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 Algemene informatie De partnerschapsovereenkomst (PO) van Nederland is het overkoepelende strategische document

Nadere informatie

Klimaatveranderingstand. wetenschap. Prof Wilco Hazeleger

Klimaatveranderingstand. wetenschap. Prof Wilco Hazeleger Klimaatveranderingstand van de wetenschap Prof Wilco Hazeleger Achtergrond Wetenschap kan nooit absolute zekerheden bieden Het klimaatsysteem is complex Beperkingen in kennis en waarnemingen Beleid wil

Nadere informatie

KNMI 06 klimaatscenario s

KNMI 06 klimaatscenario s KNMI 06 klimaatscenario s Hoe verandert ons klimaat? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Klimaatscenario s Mogelijke

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

12950/17 van/asd/dp 1 DG B 2B

12950/17 van/asd/dp 1 DG B 2B Raad van de Europese Unie Brussel, 9 oktober 2017 (OR. en) 12950/17 AGRI 530 FAO 41 RESULTAAT BESPREKINGEN van: d.d.: 9 oktober 2017 aan: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties nr. vorig doc.:

Nadere informatie

Factsheet. Klimaatverandering: Beleid en maatregelen

Factsheet. Klimaatverandering: Beleid en maatregelen Factsheet Klimaatverandering: Beleid en maatregelen Sinds het begin van het Industriële Tijdperk (circa 1860) is de gemiddelde temperatuur op aarde met 0,8 C gestegen. Wetenschappers kennen het grootste

Nadere informatie

DOD-den richting 2030

DOD-den richting 2030 Toelichting bij de Duurzame OntwikkelingsDoelen en een zoektocht naar eigen verantwoordelijkheden. Herwig Nulens herwig.nulens@limburg.be Coördinator Educatie Duurzame Ontwikkeling PNC Inleiding en situering

Nadere informatie

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238

Nadere informatie

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Millenniumdoelstelling 7: Een duurzaam leefmilieu 1 Inhoud Voorwoord... 3 Waterproblemen in Namibië... 4 Acties ter plaatse... 7 Waterschaarste... 8 Voeg de afbeelding

Nadere informatie

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Mondiale ambities In 1992 is in Rio de Janeiro in het VN-Klimaatverdrag de doelstelling vastgelegd om de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te

Nadere informatie

Analyse van de sociale kwetsbaarheid van de gemeente via een kaart

Analyse van de sociale kwetsbaarheid van de gemeente via een kaart Thema(s): Landgebruik: Kosten: Beschrijving van de maatregel: Niet elke inwoner van de gemeente heeft evenveel last van klimaateffecten. Een aantal sociale bevolkingsgroepen ondervindt meer last of worden

Nadere informatie

Datum 13 november 2013 Betreft Motie Sjoerdsma (33625, nr. 8) inzet private sector bij klimaatfinanciering

Datum 13 november 2013 Betreft Motie Sjoerdsma (33625, nr. 8) inzet private sector bij klimaatfinanciering Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 13 november 2013 Betreft Motie Sjoerdsma

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Mondiaal en in Nederland J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in Europa

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 793 Internationale klimaatafspraken Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTE- LIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Les bij klimaatverandering:

Les bij klimaatverandering: Les bij klimaatverandering: Lesdoelen: De leerlingen zijn aan het einde van de les meer te weet gekomen over het gevolg van de opwarming van de aarde. De leerlingen kunnen zich verplaatsen in kinderen

Nadere informatie

The Day After tomorrow... Waarom wachten

The Day After tomorrow... Waarom wachten The Day After tomorrow... Waarom wachten als we vandaag kunnen reageren? The Day After Tomorrow, de film van Roland Emmerich (Godzilla en Independence Day), verschijnt op 26 mei 2004 op het witte doek.

Nadere informatie

Voor de delegaties gaan in bijlage dezes de conclusies die de Raad (Milieu) op 11 juni 2010 over bovengenoemd onderwerp heeft aangenomen.

Voor de delegaties gaan in bijlage dezes de conclusies die de Raad (Milieu) op 11 juni 2010 over bovengenoemd onderwerp heeft aangenomen. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 juni 2010 (16.06) (OR. en) 11061/10 ENV 426 AGRI 232 PROCIV 85 INFORMATIEVE NOTA van: het secretariaat-generaal aan: de delegaties Betreft: Waterschaarste, droogte

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie werkgelegenheid en sociale zaken 2 oktober 2003 WERKDOCUMENT over aan armoede gerelateerde ziekten en reproductieve gezondheid in ACSlanden, in het

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING EN ZESDE STAATSHERVORMING. Prof. Dr. Luc LAVRYSEN. Rechter in het Grondwettelijk Hof Hoogleraar Universiteit Gent

KLIMAATVERANDERING EN ZESDE STAATSHERVORMING. Prof. Dr. Luc LAVRYSEN. Rechter in het Grondwettelijk Hof Hoogleraar Universiteit Gent KLIMAATVERANDERING EN ZESDE STAATSHERVORMING Prof. Dr. Luc LAVRYSEN Rechter in het Grondwettelijk Hof Hoogleraar Universiteit Gent 1 KLIMAATVERANDERING Toename van concentratie van broeikasgassen in de

Nadere informatie

Klimaat in de 21 e eeuw

Klimaat in de 21 e eeuw Klimaat in de 21 e eeuw Hoe verandert ons klimaat? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd en voor Nederland Mogelijke

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

De toekomst van energie

De toekomst van energie De toekomst van energie Duurzame Energie door Redactie ElectricityMatters 15-08-2017 Dat ons wereldwijde energiesysteem niet duurzaam is, blijkt duidelijk uit onze steeds schaarsere hulpbronnen, de regelmatig

Nadere informatie

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Wie ben ik? Mijn naam is Graham Degens Ik heb >30 jaar in de olie industrie gewerkt, om olie en gas optimaal

Nadere informatie

Groene Suriname Strategie

Groene Suriname Strategie Groene Suriname Strategie Economische ontwikkeling die de natuurlijke rijkdommen benut, met behoud van Suriname s status als het groenste land ter wereld Er is een vreemde paradox in de internationale

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Welke extremen kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Klimaatscenario

Nadere informatie

Samenvatting OESO milieuverkenning tot 2050

Samenvatting OESO milieuverkenning tot 2050 PBL Notitie Samenvatting OESO milieuverkenning tot 2050 PBL, in samenwerking met 15 maart 2012 Contact: ton.manders@pbl.nl PBL- publicatienummer: 500113003 Inleiding De Organisatie voor Economische Samenwerking

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag Datum

Nadere informatie

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Page 1 of 6 Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Hoe voorspeld? Klimaatscenario's voor Nederland (samengevat) DOWNLOAD HIER DE WORD VERSIE In dit informatieblad wordt in het kort klimaatverandering

Nadere informatie

Zittingsdocument 17.12.2013 B7-0000/2013 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2013

Zittingsdocument 17.12.2013 B7-0000/2013 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2013 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 17.12.2013 B7-0000/2013 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2013 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 China, globalisering en milieuproblematiek Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 Economisch Socio-cultureel Politiek Milieu Globalisering Globaal milieubeleid in een notendop Sinds 1972 op internationale agenda

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 30 495 Toekomstig internationaal klimaatbeleid Nr. 12 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Q&A Migratie. Wat doen Nederland en de EU om te voorkomen dat mensen op de vlucht slaan?

Q&A Migratie. Wat doen Nederland en de EU om te voorkomen dat mensen op de vlucht slaan? Q&A Migratie Wat doen Nederland en de EU om te voorkomen dat mensen op de vlucht slaan? In de hoofdstad van Malta, Valletta, hebben de Europese Unie en een groot aantal Afrikaanse landen in november 2015

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 4 december 2013 Betreft Uitkomst Klimaatconferentie Warschau

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 4 december 2013 Betreft Uitkomst Klimaatconferentie Warschau > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Commotie in klimaat en de evaluatie van een IPCC rapport. Leo Meyer

Commotie in klimaat en de evaluatie van een IPCC rapport. Leo Meyer Commotie in klimaat en de evaluatie van een IPCC rapport Leo Meyer Klimaatverandering: van wetenschap naar Samenleving, NVBM, 19 November 2010, Wageningen 2 Evaluatie van een IPCC klimaatrapport een analyse

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie sociale zaken en milieu 19 september 2003 APP 3590/1-16 AMENDEMENTEN 1-16 Ontwerpverslag (APP 3590) Joaquim Miranda en Gado Boureïma (Niger) over duurzaam

Nadere informatie

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52494 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Wat kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in

Nadere informatie

Nieuwe KNMIklimaatscenario s. Janette Bessembinder e.v.a.

Nieuwe KNMIklimaatscenario s. Janette Bessembinder e.v.a. Nieuwe KNMI klimaatscenario s Nieuwe KNMIklimaatscenario s 2006 2006 Janette Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Klimaatverandering Waargenomen veranderingen Wat zijn klimaatscenario s? Huidige en nieuwe

Nadere informatie

Klimaatverandering : effecten, risico s en adaptatiebeleid in Europa Dr Hans Bruyninckx EEA Executive Director

Klimaatverandering : effecten, risico s en adaptatiebeleid in Europa Dr Hans Bruyninckx EEA Executive Director Klimaatverandering : effecten, risico s en adaptatiebeleid in Europa Dr Hans Bruyninckx EEA Executive Director Klimaatadaptatie in de Benelux Brussel, 25 November 2014 Missie: informatie voor beleidsmakers

Nadere informatie

Genoeg water voor iedereen

Genoeg water voor iedereen Genoeg water voor iedereen eerlijk verdeeld - betaalbaar - schoon - duurzaam Of je nu rijk bent of arm, als je een dag niet drinkt heb je dorst. Niemand kan zonder water. Met genoeg en schoon water hebben

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING EN INTERNATIONALE VEILIGHEID

KLIMAATVERANDERING EN INTERNATIONALE VEILIGHEID S113/08 14 maart 2008 KLIMAATVERANDERING EN INTERNATIONALE VEILIGHEID Voor de Europese Raad bestemde tekst van de secretaris-generaal/hoge vertegenwoordiger en de Commissie I. IEIDING De risico's die de

Nadere informatie

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Conferentie Keuzes voor landbouw en veehouderij Huidige mondiale impact van veehouderij Biodiversiteit, aandeel 30% in mondiaal verlies

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering BIODIVERSITEIT RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering DUURZAME ONTWIKKELING INTEGRAAL WATERBEHEER BIODIVERSITEIT Wat? Belang?

Nadere informatie

NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik

NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik Het klimaat is een complex systeem waarin fysische, chemische en biologische processen op elkaar inwerken. Die complexiteit

Nadere informatie

KLIMAATBELEID. Joke Schauvliege Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw. 20 maart 2015, Drongen. Joke Schauvliege

KLIMAATBELEID. Joke Schauvliege Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw. 20 maart 2015, Drongen. Joke Schauvliege KLIMAATBELEID Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw 20 maart 2015, Drongen Klimaatverandering, wat? IPCC KYOTO PLEDGE klimaatverandering = wereldprobleem klimaatverandering is een wereldprobleem,

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme. dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland

Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme. dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland Sustainable Tourism Duurzaam Toerisme dr. Anja de Groene lector duurzaamheid en water Hogeschool Zeeland Programma 15.15 uur: Inleiding duurzaam toerisme door Dr. Anja de Groene 15.35 uur: Cradle to Cradle

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Regionale gevolgen

1. Inleiding. 2. Regionale gevolgen Brussel, 18 december 2008 S412/08 Klimaatverandering en veiligheid: Aanbevelingen van de hoge vertegenwoordiger en vervolg op het verslag van de hoge vertegenwoordiger en de Commissie inzake klimaatverandering

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 1 maandag 17 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 1 maandag 17 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 maandag 17 mei 13.30-16.30 uur tevens oud programma Nederlands Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 18 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor

Nadere informatie

Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen

Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen BIJLAGE 4 TARGETS MET UITSLUITEND EEN EXTERNE DIMENSIE Beëindig armoede overal en in al haar vormen 1.a Zorgen voor een aanzienlijke mobilisatie van middelen afkomstig uit verschillende bronnen, ook via

Nadere informatie

Bos en klimaatverandering

Bos en klimaatverandering Bos en klimaatverandering 19/08/2009 De mondiale trend van klimaatverandering brengt vele klimaateffecten met zich mee. Temperatuurstijging, de verandering van regenvalpatronen, hiervan kunnen we in Suriname

Nadere informatie

Manifest voor de Rechten van het kind

Manifest voor de Rechten van het kind Manifest voor de Rechten van het kind Kinderen vormen de helft van de bevolking in ontwikkelde landen. Ongeveer 100 miljoen kinderen leven in de Europese Unie Het leven van kinderen in de hele wereld wordt

Nadere informatie

Nieuwe strategieën voor mondiale biodiversiteit. Prof. dr. Maarten Hajer

Nieuwe strategieën voor mondiale biodiversiteit. Prof. dr. Maarten Hajer Nieuwe strategieën voor mondiale biodiversiteit Prof. dr. Maarten Hajer Waarom deze studie? 2 Convention on Biological Diversity (CBD) Rio de Janeiro 1992 193 landen, 3 doelen 18-29 oktober 2010: COP10

Nadere informatie

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. 9 000 actieve mkb/kmo s bijna 500 000 banen JOUW MENING TELT Met het waterbeleid en de maatregelen van de EU krijgt iedereen inspraak door middel

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Op 24 mei 2005 heeft de Raad (RAZEB), in zijn samenstelling van ministers van Ontwikkelingssamenwerking, de conclusies in bijlage I aangenomen.

Op 24 mei 2005 heeft de Raad (RAZEB), in zijn samenstelling van ministers van Ontwikkelingssamenwerking, de conclusies in bijlage I aangenomen. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 mei 2005 (25.05) (OR. en) 9278/05 DEVGEN 92 RELEX 257 SAN 74 ONU 61 ACP 73 NOTA van: het secretariaat-generaal dd: 24 mei 2005 nr. vorig doc.: 9085/05 DEVGEN 88 RELEX

Nadere informatie

3 november 2014. Inleiding

3 november 2014. Inleiding 3 november 2014 Inleiding In 2006 publiceerde het KNMI vier mogelijke scenario s voor toekomstige veranderingen in het klimaat. Het Verbond van Verzekeraars heeft vervolgens doorgerekend wat de verwachte

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen!

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! De doelstellingen van PROTOS zijn de armsten onder ons te voorzien van rechtvaardig, duurzaam en participatief drinkwater, water voor landbouw, en

Nadere informatie

Naam : Klas : Datum :

Naam : Klas : Datum : Duurzame ontwikkeling Over duurzame ontwikkeling circuleren inmiddels honderden definities. Vaak wordt de internationaal aanvaarde definitie uit het rapport "Our Common Future" (Brundtland-rapport, 1987)

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie internationale handel PE v01-00

EUROPEES PARLEMENT. Commissie internationale handel PE v01-00 EUROPEES PARLEMENT 2004 ««««««««««««Commissie internationale handel 2009 20.9.2005 PE 362.727v01-00 AMENDEMENTEN 1-17 Ontwerpadvies Johan Van Hecke Een ontwikkelingsstrategie voor Afrika (2005/2142(INI))

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 NOTA van: aan: Betreft: het Italiaanse voorzitterschap de horizontale Groep drugs Ontwerp-resolutie van

Nadere informatie

Bescherming en herstel van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten: focus op de beschermde gebieden, groene infrastructuur en geen netto verlies.

Bescherming en herstel van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten: focus op de beschermde gebieden, groene infrastructuur en geen netto verlies. N Bescherming en herstel van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten: focus op de beschermde gebieden, groene infrastructuur en geen netto verlies. Catherine Debruyne, Waalse Overheidsdienst «Stakeholders

Nadere informatie

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid?

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? Door Rik Lo & Lisa Gerrits 15-03-13 Inhoud: Inleiding Deelvraag 1 Deelvraag 2 Deelvraag 3 Deelvraag 4 Hoofdvraag & Conclusie

Nadere informatie