Opgave 1: Vrije wil als zelfverwerkelijking

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Opgave 1: Vrije wil als zelfverwerkelijking"

Transcriptie

1 * PTA code: ED/st/05 * Docent: MLR * Toetsduur: 100 minuten. * Deze toets bestaat uit 11 vragen. Het totaal aantal punten dat je kunt behalen is: 32. * Kijk voor je begint telkens eerst de vraag kort door, zodat je weet waar je welk antwoord moet geven. * Geef heldere antwoorden in zinnen. * Beargumenteer altijd je antwoorden. * Achter elke vraag zie je tussen [ ] het maximale puntenaantal dat je kunt halen. * Het maximale puntenaantal wordt alleen toegekend aan een juist en volledig antwoord. * Veel succes. inhoud: Vrije wil, hoofdstuk primaire teksten Opgave 1: Vrije wil als zelfverwerkelijking In hoofdstuk 3 van het boek Vrije wil wordt (na de behandeling van de vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid) een nieuw aspect van vrije wil geïntroduceerd: vrije wil als zelfverwerkelijking. De centrale vraag die aan de orde komt, is wat het betekent om zelf iets te willen. En daarmee verschijnen filosofische vragen ten tonele als: wat is het zelf? en wat betekent willen? De filosoof David Hume heeft in dit verband uitgesproken opvattingen. Hiervan wordt in het boek handig gebruik gemaakt door opvattingen van andere filosofen te positioneren ten opzichte van Hume. Zo worden filosofen als Sartre en Taylor gezien als duidelijke opponenten van Hume s visie op zelfverwerkelijking. John Stuart Mill en Frankfurt verschillen op belangrijke punten van Hume, maar willen tegelijkertijd zoveel mogelijk vasthouden aan zijn uitgangspunten. Ten slotte zijn er denkers als Jonathan Haidt en John Gray die opvattingen hebben over zelfverwerkelijking die volledig in lijn met Hume lijken. De volgende vragen gaan over de verschillende posities die worden ingenomen en hun onderlinge verhoudingen. 1. Leg uit welke visie Hume heeft op het begrip zelfverwerkelijking. Aanwijzing: betrek in je antwoord Hume s visie op de begrippen zelf en willen. [3p] Harry Frankfurt probeert met zijn hiërarchische wilsopvatting tot een herziening van Hume s ideeën te komen. 1

2 2. Leg uit waarom Harry Frankfurts hiërarchische wilsopvatting zowel in lijn van Hume ligt, als kritiek formuleert op de positie van Hume. Aanwijzing: geef voldoende uitleg van Frankfurts hiërarchische wilsopvatting. [3p] In het boek Vrije wil worden vier aspecten van zelfverwerkelijking onderscheiden: herkenbaarheid, authenticiteit, reflexiviteit en zelfkennis. Dat het hier gaat om lastige begrippen gaat, blijkt wel uit het feit dat van twee zeer uiteenlopende filosofen als Mill en Sartre kan worden gezegd dat zelfverwerkelijking en authenticiteit een belangrijke rol spelen in hun filosofie. 3. Leg uit waarom de visie van Mill op zelfverwerkelijking en authenticiteit lijnrecht tegenover Sartres opvatting van zelfverwerkelijking en authenticiteit staat. [3p] Zowel Sartre als Taylor brengen de thematiek van zelfverwerkelijking in verband met verantwoordelijkheid. Bovendien gaan beiden er ook van uit dát het individu verantwoordelijk kan worden gehouden voor wie hij is. Toch zijn er grote verschillen tussen hun posities Taylor benadrukt dit ook expliciet in zijn kritiek op Sartre. Bekijk onderstaande citaten: De mens is in de eerste plaats een project dat zichzelf subjectief beleeft, en niet een schimmel, rottigheid of bloemkool; er is niets anders dat aan dat project voorafgaat, er valt niets aan de hemel af te lezen; de mens is in de eerste plaats zoals hij zich projecteert. Niet wat hij wil zijn. Want wat wij gewoonlijk onder willen verstaan is een bewuste beslissing, die voor de meeste onder ons pas komt na datgene wat zij van zichzelf maakt hebben. Ik kan lid worden van een partij, een boek willen schrijven, willen trouwen, maar al die dingen zijn slechts een uiting van een oorspronkelijkere, spontanere keuze dan dat wat we wil noemen. Als existentie echter werkelijk aan essentie voorafgaat, is de mens verantwoordelijk voor wat hij is. Uit: Sartre, Het existentialisme is een humanisme, geciteerd in Vrije wil, p Maar in feite kunnen we onze verantwoordelijkheid voor onze evaluaties niet begrijpen door middel van de notie radicale keuze. In ieder geval niet als we onszelf blijven zien als mensen met sterke evaluaties, als personen met diepte. Want een radicale keuze tussen sterke evaluaties is heel goed denkbaar, maar geen radicale keuze van zulke sterke evaluaties. Charles Taylor, Verantwoordelijkheid voor wie je bent, geciteerd in Vrije wil, p

3 4. Leg het verband uit tussen het idee van de mens als project en de stelling de existentie gaat vooraf aan de essentie. Aanwijzing: maak in je antwoord tevens duidelijk dat de stelling de existentie gaat vooraf aan de essentie niet primair temporeel moet worden opgevat. [3p] Sartre maakt een onderscheid tussen willen en een oorspronkelijke keuze. Taylor maakt een onderscheid tussen zwakke en sterke evaluatie. Tussen deze twee onderscheidingen zijn overeenkomsten en verschillen. 5. Leg uit wat de overeenkomst is tussen beide onderscheidingen. Aanwijzing: begin met een uitleg van Sartres onderscheid tussen willen en een oorspronkelijke keuze en Taylors onderscheid tussen zwakke en sterke evaluatie [3p] De positie van Taylor is niet eenvoudig van die van Sartre te onderscheiden. Dat ziet Taylor zelf ook zoals blijkt in onderstaande tekst; toch wijst Taylor Sartres idee van een radicale keuze af en probeert in zijn opstel tot een andere duiding van de menselijke verantwoordelijkheid te komen. Dus welke betekenis kunnen we geven aan de verantwoordelijkheid van de handelende persoon, als we die niet opvatten in termen van radicale keuze? In feite bestaat er een andere betekenis waarin we radicaal verantwoordelijk zijn. [ ] We raken hier aan een cruciaal kenmerk van onze evaluaties, een kenmerk dat aan de theorie van radicale keuze iets van haar plausibiliteit heeft gegeven. [ ] Charles Taylor, Verantwoordelijkheid voor wie je bent, geciteerd in Vrije wil, p Leg uit waarom Taylor meent dat er een overeenkomst is tussen Sartres opvatting van radicale keuze en zijn eigen ideeën van radicale verantwoordelijkheid. [2p] 7. Leg uit op grond van welke aspect van de radicale verantwoordelijkheid (of: fundamentele evaluatie) Taylor verschilt van Sartre. [2p] Opgave 2: Vrije wil als bewuste aansturing 3

4 In hoofdstuk 4 van het boek Vrije wil wordt (na de behandeling van de vrije wil als zelfverwerkelijking) een nieuw aspect van vrije wil geïntroduceerd: vrije wil als bewuste aansturing. In het hoofdstuk wordt onderzocht welke modellen van de verhouding tussen lichaam en geest er zijn, in hoeverre ze houdbaar zijn èn welke opvatting van de menselijke vrijheid deze modellen opleveren. 8. Leg uit waarom het substantiedualisme in strijd is met het principe van de causale geslotenheid van het natuurkundig domein. [2p] De filosoof René Descartes staat te boek als substantiedualist. In onderstaand citaat wordt deze visie op Descartes aangevochten: Descartes wordt altijd versleten voor substantiedualist. Deze visie op de philiosophy of mind van de grondlegger van de moderne filosofie is echter onjuist. Hoe is dit hardnekkig voordeel over Descartes nu de wereld in gekomen? Mijn verklaring luidt: het laatste werk van Descartes De passies van de ziel wordt stelselmatig verwaarloosd door Descartes interpreten. Dat is jammer want juist in dit late werk geeft Descartes zijn volwassen visie op de verhouding tussen lichaam en ziel. Hieronder twee citaten waaruit blijkt dat Descartes er een monistisch visie op na houdt: En tenslotte weet iedereen dat alle spierbewegingen, evenals trouwens alle zintuiglijke gewaarwordingen, afhankelijk zijn van zenuwen: draadjes en buisjes die in de hersenen ontstaan en die evenals de hersenen zelf een soort lucht of ijle wind bevatten, die men animale geesten noemt. [ ] Want wat ik hier geest noem, is enkel lichaam, behalve dat het om zeer kleine en zeer snel bewegende lichaampjes gaat zo ongeveer als men ziet bij de deeltjes van een kaarsvlam. [ ] De reden waarom ik ervan overtuigd ben geraakt dat de ziel zich nergens anders in het lichaam kan bevinden dan in deze klier de [de pijnappelklier, BvH] en dat het daar is dat zij al haar functies onmiddellijk uitoefent [ ]. Uit: Beppie van Helmond Descartes naam gezuiverd 9. Beargumenteer dat de monistische interpretatie die Van Helmond geeft aan de passages van Descartes onjuist is? Aanwijzing: geef van beide citaten apart aan waarom een monistische interpretatie onjuist is. [4p] 4

5 In het boek Vrije wil wordt een onderscheid gemaakt tussen dualistisch en monistisch epifenomenalisme. Bekijk onderstaande stelling: Libet verdedigt op basis van zijn experiment een monistisch epifenomenalisme. 10. Is bovenstaande stelling juist? Geef een argument vóór, een argument tégen en maak een beredeneerde afweging. Aanwijzing: geef in je antwoord tevens een uitleg van het begrip monistisch epifenomenalisme. [4p] Victor Lamme schreef het boek met de veelzeggende titel De vrije wil bestaat niet. Bekijk onderstaande twee citaten uit dit boek: Dat het brein onze acties bepaalt en onze gedachten daar achteraan hobbelen, blijkt ook uit een klassiek experiment [Libet, DM], dat vaak wordt gezien als de ultieme doodsteek voor het idee dat gedachten ons gedrag aansturen. (p. 211) Daden volgen niet onze gedachten. Het is precies andersom. (p. 213) 11. Beargumenteer dat het experiment van Libet niet kan worden gezien als de ultieme doodsteek voor het idee dat gedachten ons gedrag aansturen. Aanwijzing: geef voldoende uitleg van een visie op handelingen uit vrije wil die niet in strijd is met de bevindingen van Libet. [3p] 5

Opgave 2 Doen wat je denkt

Opgave 2 Doen wat je denkt Opgave 2 Doen wat je denkt 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom Swaab het bestaan van vrije wil verwerpt op grond van de experimenten van Libet: bewustzijn komt pas na de beslissingen van de hersenen

Nadere informatie

Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid

Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid tekst 4 Studeer, slaap, maak muziek, stress niet, maak vrienden, geniet aanzien, drink niet, zweet, speel en kies je ouders met zorg. Dit zijn volgens de Nederlandse

Nadere informatie

Eindexamen vwo filosofie 2013-I

Eindexamen vwo filosofie 2013-I Opgave 1 Het tastende brein tekst 1 In veel hersenwetenschappelijk onderzoek en filosofische theorieën staat de vraag naar het al dan niet bestaan van de vrije wil centraal. Ook hedendaags neuroloog Ramachandran

Nadere informatie

Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid

Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid 6 maximumscore 3 een argumentatie dat de opvatting van Kahn niet tot het dualistisch epifenomenalisme kan behoren, omdat daarin bewuste gedachten geen invloed

Nadere informatie

Opgave 3 Roken en vrije wil

Opgave 3 Roken en vrije wil Opgave 3 Roken en vrije wil 13 maximumscore 4 een uitleg dat het substantiedualisme van Descartes in tekst 7 is te herkennen: denkende substantie versus uitgebreidheid Er zijn twee soorten verslavingen:

Nadere informatie

Eindexamen vwo filosofie 2013-I

Eindexamen vwo filosofie 2013-I Opgave 1 Het tastende brein 1 maximumscore 3 Een goed antwoord bevat een uitleg van de drie definities van vrije wil aan de hand van tekst 1: een uitleg van vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid

Nadere informatie

filosofie vwo 2016-II

filosofie vwo 2016-II Opgave 2 Theoriegeladenheid van de waarneming 5 maximumscore 3 Een goed antwoord bevat een uitleg met de afbeelding van het eend-konijn van: Kuhns Aristoteles-ervaring: plotselinge perspectiefverandering

Nadere informatie

Eindexamen vwo filosofie 2012 - I

Eindexamen vwo filosofie 2012 - I Opgave 1 De verliefde wil 1 maximumscore 2 een argumentatie waarom het volgens Hume mogelijk is uit vrije wil verliefd te worden, gebaseerd op de rol van het sterkste verlangen 1 met behulp van tekst 1

Nadere informatie

[met eindtermen onderwerp Vrije Wil] FILOSOFIE VWO. Syllabus centraal examen 2015

[met eindtermen onderwerp Vrije Wil] FILOSOFIE VWO. Syllabus centraal examen 2015 [met eindtermen onderwerp Vrije Wil] FILOSOFIE VWO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 Toelichting bij de titel van deze syllabus: Deze syllabus geldt voor het CE van het jaar 2015. Syllabi van de

Nadere informatie

Opdrachten bij VRIJE WIL Hans Happel en Tjeerd van de Laar Koning Willem II College 2012-2013

Opdrachten bij VRIJE WIL Hans Happel en Tjeerd van de Laar Koning Willem II College 2012-2013 Opdrachten bij VRIJE WIL Hans Happel en Tjeerd van de Laar Koning Willem II College 2012-2013 Paragraaf 1.1 1) Waarom speelt het begrip vrije wil zo n belangrijke rol in het dagelijks leven? 2) Waarom

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2015

Correctievoorschrift VWO 2015 Correctievoorschrift VWO 2015 tijdvak 2 filosofie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores 6 Bronvermeldingen

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Opgave 1 Intussen in de wereld van de robots

Vraag Antwoord Scores. Opgave 1 Intussen in de wereld van de robots Opgave 1 Intussen in de wereld van de robots 1 maximumscore 3 een uitleg van de identiteitstheorie: gedachten en ervaringen zijn identiek aan hersentoestanden 1 twee andere redenen waarom de identiteitstheorie

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2014

Correctievoorschrift VWO 2014 Correctievoorschrift VWO 2014 tijdvak 2 filosofie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores 6 Bronvermeldingen

Nadere informatie

Vrije wil als zelfverwerkelijking. 21 februari 2013 Katrien Schaubroeck

Vrije wil als zelfverwerkelijking. 21 februari 2013 Katrien Schaubroeck Vrije wil als zelfverwerkelijking 21 februari 2013 Katrien Schaubroeck 1 Filosofie Achtergrond: wat doen filosofen? Oa: nadenken over uitspraken die we in dagelijkse leven doen: wat bedoelen we? Welke

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie. tijdvak 2 dinsdag 16 juni uur

Examen VWO. filosofie. tijdvak 2 dinsdag 16 juni uur Examen VWO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur filosofie Dit examen bestaat uit 15 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 44 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Levenskunst en ethiek 13 Bouwstenen voor iedereen 14 Zestien filosofen 14 De hoofdstukken 15

Levenskunst en ethiek 13 Bouwstenen voor iedereen 14 Zestien filosofen 14 De hoofdstukken 15 Inleiding 13 Levenskunst en ethiek 13 Bouwstenen voor iedereen 14 Zestien filosofen 14 De hoofdstukken 15 1 Plato: rechtvaardigheid als harmonie 19 Wat is rechtvaardigheid? 20 De rechtvaardige staat 25

Nadere informatie

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014 Opgave 2 Spiritueel scepticisme tekst 6 Jed McKenna is de schrijver van verschillende boeken over spiritualiteit. In zijn boeken speelt hij de hoofdrol als leraar van een leefgemeenschap. McKenna is spiritueel

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13

INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13 INHOUD VOORWOORD 11 INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13 HOOFDSTUK 1. Op zoek naar een stabiele werkelijkheid. De Oudheid (6 de eeuw v.c. 6 de eeuw n.c.) 25 1. Het ontstaan

Nadere informatie

Eindexamen havo filosofie 2013-I

Eindexamen havo filosofie 2013-I Opgave 2 Emoties bij mens en dier 10 maximumscore 3 een weergave van de visie van Seneca op woede bij dieren: dieren hebben geen rede en daarom geen emoties 1 een weergave van de visie van Seneca op woede

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2014

Correctievoorschrift VWO 2014 Correctievoorschrift VWO 2014 tijdvak 1 filosofie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores 6 Bronvermeldingen

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-12.00 uur

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-12.00 uur Examen VWO 2015 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-12.00 uur filosofie Dit examen bestaat uit 15 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 45 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opgave 2 Waanzin 6 maximumscore 2 een weergave van de overeenkomst tussen Descartes benadering van emoties en de beschreven opvatting over melancholie in de Oudheid: een fysiologische benadering 1 een

Nadere informatie

Opgave 1 Vrije wil op de weg

Opgave 1 Vrije wil op de weg Opgave 1 Vrije wil op de weg 1 maximumscore 4 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een weergave van twee citaten waarin twee redenen voor strafvervolging herkenbaar zijn (per juist citaat 1 scorepunt

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: filosofie Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 06 Tijdvak 1 Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel

Nadere informatie

Spinoza s Visie. Dag 3. Hoe verhoudt de mens zich tot de Natuur?

Spinoza s Visie. Dag 3. Hoe verhoudt de mens zich tot de Natuur? Spinoza s Visie Dag 3 Hoe verhoudt de mens zich tot de Natuur? Module 3 Herhaling Belangrijke lessen dag 1 en 2 Kennis is de bron van ons geluk. Kennis van het hoogst denkbare geeft het grootst mogelijke

Nadere informatie

Examen VWO 2013. filosofie. tijdvak 1 woensdag 22 mei 9.00-12.00 uur

Examen VWO 2013. filosofie. tijdvak 1 woensdag 22 mei 9.00-12.00 uur Examen VWO 2013 tijdvak 1 woensdag 22 mei 9.00-12.00 uur filosofie Dit examen bestaat uit 19 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Eindexamen filosofie havo I

Eindexamen filosofie havo I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 The Matrix 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een uitleg waarom Morpheus opvatting tot het materialisme gerekend kan worden 1 het verband tussen materialisme

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2012

Correctievoorschrift VWO 2012 Correctievoorschrift VWO 2012 tijdvak 1 filosofie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores 6 Bronvermeldingen

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 donderdag 15 mei 9.00-12.00 uur

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 donderdag 15 mei 9.00-12.00 uur Examen VWO 2014 tijdvak 1 donderdag 15 mei 9.00-12.00 uur filosofie Dit examen bestaat uit 17 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2013

Correctievoorschrift VWO 2013 Correctievoorschrift VWO 2013 tijdvak 1 filosofie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores 6 Bronvermeldingen

Nadere informatie

DE GROTE FILOSOFIEQUIZ

DE GROTE FILOSOFIEQUIZ DE GROTE FILOSOFIEQUIZ Opzet: 4 rondes. Leerlingen vormen groepjes, hoe veel leerlingen per groepje is afhankelijk van de grootte van de klas. Per ronde 10 vragen die beantwoord moeten worden op een antwoordvel.

Nadere informatie

Deel III B. Cursusaanbod Deeltijd

Deel III B. Cursusaanbod Deeltijd Deel III B Cursusaanbod Deeltijd 1. Verplichte vakken 05/06 2. Keuzevakken majortraject 05/06 3. Keuzevakken Academische context en Profileringsruimte 05/06 4. Verplichte vakken 06/07* 5. Keuzevakken majortraject

Nadere informatie

Het brein geeft te denken

Het brein geeft te denken Het brein geeft te denken Eerste druk, oktober 2012 2012 G.D.J. Dingemans Cover: afbeelding van het werk Uitleg van de wereld (3) van SAGE www.sage-art.nl isbn: 978-90-484-2653-9 nur: 770 Uitgever: Free

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: filosofie Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 05 Tijdvak 1 Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel

Nadere informatie

de waarnemingsvoorkeur

de waarnemingsvoorkeur 5 de waarnemingsvoorkeur Sensors - Intuitives Lees de volgende stellingen door en kijk welke van de twee het meest op jou van toepassing is: A of B. Geef voor een zo precies mogelijke score het antwoord

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO en VHBO. Nederlands tekstverklaring

Correctievoorschrift HAVO en VHBO. Nederlands tekstverklaring Nederlands tekstverklaring Correctievoorschrift HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak VHBO Tijdvak 9 99 Inzenden scores Uiterlijk 7 mei de

Nadere informatie

Oorspronkelijk bewustzijn

Oorspronkelijk bewustzijn Arnold Ziegelaar Oorspronkelijk bewustzijn Een kritiek van de neuromane rede ISVW UITGEVERS Voor mijn vader Cornelis Ziegelaar (1916-1983) hier: in het aardse en ruimtelijk vuur, - hier: in het vogelvrij

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

Wijsgerige Antropologie

Wijsgerige Antropologie Wijsgerige Antropologie Er was een grote overlap tussen filosofie en theologie in de middeleeuwen. Wat de mens scheidt van een dier is het verstandelijke vermogen, het vermogen tot taalgebruik en het besef

Nadere informatie

Wijsgerige antropologie:

Wijsgerige antropologie: Wijsgerige antropologie: 1. De mens is een dier dat kan denken Een mens is tegelijkertijd het subject en het object van het onderzoek in de wijsgerige antropologie, zowel onderzoeker als datgene wat onderzocht

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur

Examen VWO. filosofie. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur Examen VWO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur filosofie Dit examen bestaat uit 17 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

5 Toetsvragen bij Vrije Wil Met antwoordmodel 2011-2012 Tjeerd van de Laar

5 Toetsvragen bij Vrije Wil Met antwoordmodel 2011-2012 Tjeerd van de Laar 1 5 Toetsvragen bij Vrije Wil Met antwoordmodel 2011-2012 Tjeerd van de Laar 2 1. Lees het tekstvak hieronder en beantwoord de onderstaande vragen. Zwaar misdrijf verdient een zware straf Joost Eerdmans

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Datum 21 mei 2015 Betreft Beantwoording vragen over de aanwijzing Extern optreden in relatie tot de vrijheid van meningsuiting

Datum 21 mei 2015 Betreft Beantwoording vragen over de aanwijzing Extern optreden in relatie tot de vrijheid van meningsuiting > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

DUALISME. René Descartes ( )

DUALISME. René Descartes ( ) DUALISME René Descartes (1596-1650) HET CORPUSCULAIRE WERELDBEELD Galileo Galilei (veroordeling 1633 vanwege Dialogen) Descartes - Le Monde (voltooid in 1633) HET CORPUSCULAIRE WERELDBEELD PRIMAIRE QUALITEITEN

Nadere informatie

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck 1 Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck Emanuel Rutten Het essay van Vanheeswijck laat zich lezen als een boeiend en gepassioneerd

Nadere informatie

Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare

Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare 1 maximumscore 2 een uitleg van de oplossing van de paradox van de fictionele emoties volgens Van Hove aan de hand van tekst 1: we weten dat theater fictie voorspiegelt,

Nadere informatie

Opgave 2 Politiek en emoties

Opgave 2 Politiek en emoties Opgave 2 Politiek en emoties 6 maximumscore 2 een weergave van Spinoza s opvatting over blijdschap aan de hand van wat Spinoza onder een hartstocht verstaat: een overgang naar een grotere volmaaktheid

Nadere informatie

Voorbereiding op de studiekeuzecheck 1. Lees aandachtig het meegezonden artikel. 2. Maak hiervan een samenvatting van 10 regels. 3.

Voorbereiding op de studiekeuzecheck 1. Lees aandachtig het meegezonden artikel. 2. Maak hiervan een samenvatting van 10 regels. 3. Welkom Voorbereiding op de studiekeuzecheck 1. Lees aandachtig het meegezonden artikel. 2. Maak hiervan een samenvatting van 10 regels. 3. Onderstreep de woorden waarvan je de betekenis niet weet en zoek

Nadere informatie

Vragen voor reflectie en discussie

Vragen voor reflectie en discussie Ik ben ook een mens. Opvoeding en onderwijs aan de hand van Korczak, Dewey en Arendt Auteur: Joop Berding. Een uitgave van Uitgeverij Phronese, Culemborg, 2016. Vragen voor reflectie en discussie Vragen

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Religieuze ervaring 1 maximumscore 5 een bruikbare definitie van religie 1 drie problemen die zich kunnen voordoen bij het definiëren van religie 3 meerdere religieuze tradities;

Nadere informatie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie De menselijke natuur, week 9 De opkomst van de filosofische antropologie Overzicht van reeds behandelde mensbeelden en de mechanistische visie uit de late 19e eeuw Wat is de mens? - Context Plato / Descartes

Nadere informatie

Stoïcijnse levenskunst

Stoïcijnse levenskunst Stoïcijnse levenskunst Evenveel geluk als wijsheid Miriam van Reijen ISVW UITGEVERS INHOUD Voorwoord Hoofdstuk 1 Praktische filosofie 11 Geloven, filosoferen en weten 11 Praktische filosofie 13 Filosofen

Nadere informatie

CAT B / Cursusafhankelijke toets

CAT B / Cursusafhankelijke toets Oefentoets CAT B1.2.4 0809 / Cursusafhankelijke toets Cursus B1.2 4 0708 het verhaal van de patiënt Cursuscoördinator dr. A.K. Oderwald 4 Opdrachten, gesloten boek, open vragen, MET antwoord aanwijzingen

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 dinsdag 29 mei uur. Achter dit examen is een erratum opgenomen.

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 dinsdag 29 mei uur. Achter dit examen is een erratum opgenomen. Examen VWO 2012 tijdvak 1 dinsdag 29 mei 9.00-12.00 uur filosofie Achter dit examen is een erratum opgenomen. Dit examen bestaat uit 18 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Eerste weekeinde Lichaam ziel geest? Van Plato tot Nietzsche

Eerste weekeinde Lichaam ziel geest? Van Plato tot Nietzsche Eerste weekeinde Lichaam ziel geest? Van Plato tot Nietzsche 10.30 uur Kennismaking Vooruitblik: Het zelf. Drie verhaallijnen (1) Psuche-mens-brain, (2) Zoon politikon-ego-dasein, (3) Zorg voor het zelf-het

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

FILOSOFIE HAVO. CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 met specificatie van het nieuwe onderwerp persoonlijke identiteit

FILOSOFIE HAVO. CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 met specificatie van het nieuwe onderwerp persoonlijke identiteit FILOSOFIE HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 met specificatie van het nieuwe onderwerp persoonlijke identiteit filosofie havo CONCEPTsyllabus centraal examen 2018 met specificatie van het nieuwe

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 22 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten

Nadere informatie

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Wat vertelde Aristoteles lang geleden in Athene in zijn colleges aan het Lyceum over ethiek? Wat beschouwde hij als het doel van handelen? Wat verstond

Nadere informatie

Elektrische huisinstallatie

Elektrische huisinstallatie Elektrische huisinstallatie Titel: Vak: Domein: Sector: 3D aspecten: Elektrische apparaten - Ontwerp een huisinstallatie Natuurkunde Energie Havo - vwo Werkwijze: Modelontwikkeling en gebruik, Onderzoeken,

Nadere informatie

LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen?

LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen? LEERSTOFAFBAKENING Wat moet ik kennen en kunnen voor mijn examen? Vak: Godsdienst Klas(sen): 6la en 6lb Leerkracht(en): Mevr. Vandamme Semester: 2 Leerstof notities, handboek, werkboek. De cursus, verbetersleutels

Nadere informatie

Eindexamen havo filosofie 2013-I

Eindexamen havo filosofie 2013-I Opgave 2 Emoties bij mens en dier tekst 2 Charles Darwin, grondlegger van de evolutietheorie, is beroemd geworden door zijn onderzoek naar het ontstaan van de soorten en naar de afstamming van de mens.

Nadere informatie

A. De wetenschap van psychologie

A. De wetenschap van psychologie A. De wetenschap van psychologie Psychologische wetenschap Psychologie is de studie naar mentale activiteiten en gedrag. Psychologen proberen het mentale leven te begrijpen en gedrag te voorspellen. Alle

Nadere informatie

Overzicht van vandaag. Filosofie van de geest: WB3027 Joel Anderson ( , blok 2) Het other minds probleem. Het argument from analogy

Overzicht van vandaag. Filosofie van de geest: WB3027 Joel Anderson ( , blok 2) Het other minds probleem. Het argument from analogy Filosofie van de geest: WB3027 Joel Anderson (2006-07, blok 2) Bijeenkomst #4 (23 nov 2006) I feel your pain : Wittgenstein en Malcolm over de identificatie van pijn Overzicht van vandaag Logistiek: BSCW

Nadere informatie

ORS. LEK EN LINGE POSTBUS AL CULEMBORG

ORS. LEK EN LINGE POSTBUS AL CULEMBORG ORS. LEK EN LINGE POSTBUS 461 4 AL CULEMBORG Onderstaand rapport is gebaseerd op de afnamegegevens van de groep kandidaten "M6mo6" die uw school na afname van het centraal schriftelijk examen aan Cito

Nadere informatie

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 Een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap om de Bijbel op een

Nadere informatie

Inleiding. Philosophy of Mind Structuuroverzicht Saartje Peeters. 1. Het reik der geesten Een inventaris van de geest. 1.2.

Inleiding. Philosophy of Mind Structuuroverzicht Saartje Peeters. 1. Het reik der geesten Een inventaris van de geest. 1.2. 1 Philosophy of Mind Structuuroverzicht Saartje Peeters Inleiding 1. Het reik der geesten 1.1. Een inventaris van de geest 1.2. Drie bouwstenen 1.2.1. Experiences 1.2.2. Propositional attitudes 1.2.3.

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO en VHBO. Nederlands tekstverklaring

Correctievoorschrift HAVO en VHBO. Nederlands tekstverklaring Nederlands tekstverklaring Correctievoorschrift HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak VHBO Tijdvak 3 9 99 Inzenden scores Uiterlijk 4 juni

Nadere informatie

Opgave 2 Emoties rondom Joran

Opgave 2 Emoties rondom Joran Opgave 2 Emoties rondom Joran 9 maximumscore 4 Een goed antwoord bevat een uitleg dat de verontwaardiging over Van der Sloot een emotie is die voldoet aan de vier onderdelen van de gegeven definitie, waarbij

Nadere informatie

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit Onzichtbaar op internet introductie GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect ONDERWERP: Communiceren DOEL: Spelen met identiteit DOELGROEP: 13-14 jaar, onderbouw voortgezet onderwijs KORTE BESCHRIJVING: Deze les

Nadere informatie

WIJ DENKEN OVER KENNIS EN WETENSCHAP. Verwerkingsboek. Philippe Boekstal DAMON. WD kennis wetenschap 2601.indd 1 26-1-10 12:16

WIJ DENKEN OVER KENNIS EN WETENSCHAP. Verwerkingsboek. Philippe Boekstal DAMON. WD kennis wetenschap 2601.indd 1 26-1-10 12:16 WIJ DENKEN OVER KENNIS EN WETENSCHAP Verwerkingsboek Philippe Boekstal DAMON WD kennis wetenschap 2601.indd 1 26-1-10 12:16 VOORWOORD Dit verwerkingsboek bevat een aantal teksten en opdrachten die aansluiten

Nadere informatie

Leren Filosoferen. Laatste avond

Leren Filosoferen. Laatste avond Leren Filosoferen Laatste avond Reflectie Meer filosofie in het publieke debat Filosofie: geen meningen, maar vaardigheden Ben je op de eerste plaats filosoof of opiniemaker? Meningen Eerste orde: wat

Nadere informatie

Dialogisch verstaan tussen mensen uit verschillende culturen

Dialogisch verstaan tussen mensen uit verschillende culturen 9 Inleiding Hoe creëren wij een sfeer in onze steden waar iedereen zich thuis voelt? Hoe gaan we om met verschillende culturele feesten en bijbehorende rituelen? Hoe gaan we om met ons gemeenschappelijk

Nadere informatie

Eindexamen filosofie havo I

Eindexamen filosofie havo I Beoordelingsmodel Opgave 1 De graaf van Monte-Cristo 1 maximumscore 3 een uitleg van welke primaire hartstocht haat kan worden afgeleid: de droefheid 1 de opvatting van Spinoza over haat: de wil tot verwijderen

Nadere informatie

Oefen-CAT 1.2.4. 4 Opdrachten met open vragen. Gesloten boek. Naam.Studentnummer.

Oefen-CAT 1.2.4. 4 Opdrachten met open vragen. Gesloten boek. Naam.Studentnummer. Oefen-CAT 1.2.4 4 Opdrachten met open vragen Gesloten boek Elke van de vier opdrachten wordt met maximaal tien punten gehonoreerd; samen 40 punten voor de hele toets. De vragen per opdracht (2-4) krijgen

Nadere informatie

Centrale vraag vanuit toren 2: WELKE AANWIJZING WERKT?

Centrale vraag vanuit toren 2: WELKE AANWIJZING WERKT? L3B HSB3LH1-6: Inzicht en handelen in stagesituaties DP-VO Vrijdag 5 maart 2010 Les 3.02 Goed onderwijs heeft drie pijlers: 1. Het organiseren van bewegingssituaties (loopt t uitkijkpost 1) 2. Het optimaliseren

Nadere informatie

Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Violette van Zandbeek Social research Datum: 15 april 2011

Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Violette van Zandbeek Social research Datum: 15 april 2011 Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Naam: Violette van Zandbeek Vak: Social research Datum: 15 april 2011 1 Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Als onderdeel van het vak social research

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie havo I

Eindexamen Filosofie havo I Opgave 2 Denken en bewustzijn 8 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een omschrijving van het begrip bewustzijn 2 argumentatie aan de hand van deze omschrijving of aan Genghis bewustzijn kan

Nadere informatie

Overzicht vandaag. Filosofie van de geest: WB3027 Joel Anderson ( , blok 2) Tussentoets. Eindtoets

Overzicht vandaag. Filosofie van de geest: WB3027 Joel Anderson ( , blok 2) Tussentoets. Eindtoets Filosofie van de geest: WB3027 Joel Anderson (2008-09, blok 2) Hoorcollege #10 (6 jan 2009) Rationalititeit en emoties: Harry Frankfurt & Robert Solomon (over Solomon zijn de sheets wat mager) Overzicht

Nadere informatie

Het lichaam-geest probleem

Het lichaam-geest probleem Het lichaam-geest probleem Wouter Bouvy 3079171 November 5, 2006 Abstract Dit artikel behandelt het lichaam-geest probleem. Het bestaat uit een uitleg over het lichaam-geest probleem, en schrijft deze

Nadere informatie

Masterclass Van willen naar kunnen Werkboek 1. De Olifant en de Rijder

Masterclass Van willen naar kunnen Werkboek 1. De Olifant en de Rijder Masterclass Van willen naar kunnen Werkboek 1. De Olifant en de Rijder Masterclass Van willen naar Kunnen Werkboek 1: De Olifant en de Rijder 1 Veranderen Het paradigma van de Olifant, de Rijder en de

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Student Jolien van der Lee Studentnummer Specialisatie content design Vak Seminar Blok D Docent Madris Duric Inleverdatum

Student Jolien van der Lee Studentnummer Specialisatie content design Vak Seminar Blok D Docent Madris Duric Inleverdatum Student Jolien van der Lee Studentnummer 1601659 Specialisatie content design Vak Seminar Blok D Docent Madris Duric Inleverdatum 27-05-2015 Beantwoording van de volgende vraag Wat is de ethische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

De kunst van het kiezen. Het juiste profiel

De kunst van het kiezen. Het juiste profiel De kunst van het kiezen Het juiste profiel 1. De keuze Wat, hoe en wie? Vier profielen Cultuur en Maatschappij Economie en Maatschappij Natuur en Gezondheid Natuur en Techniek (C&M) (E&M) (N&G) (N&T) Drie

Nadere informatie

Tjeerd van de Laar. Eindtermen vrije wil (Augustus 2011) Wat is vrije wil?

Tjeerd van de Laar. Eindtermen vrije wil (Augustus 2011) Wat is vrije wil? Eindtermen vrije wil (Augustus 2011) Tjeerd van de Laar Hieronder vindt u een uitwerking van de eindtermen bij het examen filosofie over vrije wil zoals vermeld in deel vier van de syllabus filosofie 2013

Nadere informatie

I want to be free! Een historisch filosofische bespreking van het begrip vrijheid

I want to be free! Een historisch filosofische bespreking van het begrip vrijheid I want to be free! Een historisch filosofische bespreking van het begrip vrijheid René Berends Versie 1, juli 2008 Inleiding Iedereen kan met Freddy Mercury meezingen als het lied I want to be free! weer

Nadere informatie

Eindexamen havo filosofie 2012 - I

Eindexamen havo filosofie 2012 - I Opgave 2 Emoties op de beursvloer 8 maximumscore 2 een weergave van het verband volgens Aristoteles tussen verdiensten, ambities en aanzien bij een fier mens: door hoge ambitie en hoge verdiensten verdient

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur

Examen VWO. filosofie. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur Examen VWO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur filosofie Dit examen bestaat uit 17 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 46 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

MIRARI Van kritiek naar dialoog.

MIRARI Van kritiek naar dialoog. MIRARI Van kritiek naar dialoog. Door Tomas Serrien Verwondering is het begin van alle wijsheid. (Aristoteles) Mirari - 1 HET WAT en HET WAAROM: Het grondidee van Mirari. Het is tijd voor een filosofisch

Nadere informatie

Februari 2012 Workshop Eviont

Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE...2 LEESWIJZER...3 INLEIDING...4 STAP 1: HET KADER...5 STAP 2: STATE, GEDRAG EN

Nadere informatie

Wieger. staat van creatie

Wieger. staat van creatie Wieger staat van creatie inhoud inhoud 3 interview wieger 4 tekeningen 6 Jean-Paul Sartre 8 grafisch werk 10 Kamamagurka 12 foto s 14 foto s 16 Isabelle Zacher-Finet 18 2 3 i nte rvi ew w i e ge r Waar

Nadere informatie