Internal Audit: cruciaal voor internal governance

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internal Audit: cruciaal voor internal governance"

Transcriptie

1 Internal Audit: cruciaal voor internal governance Sinds de invoering van de Nederlandse corporate governance code in 2003 is het voor beursgenoteerde bedrijven verplicht om jaarlijks te evalueren of er behoefte is aan een internal-auditfunctie. Echter, nog niet alle beursgenoteerde bedrijven hebben zo n functie ingericht. En soms gaat het mis in de bedrijfsvoering en blijkt dat als er een internal-auditfunctie was geweest, het bestuur en de commissarissen eerder hadden kunnen ingrijpen. Jan Driessen - Internal Audit Services, Assurance 1. Internal Audit is nog geen gemeengoed Eerder dit jaar was er commotie bij Fugro omdat een commissaris plotseling opstapte. In zijn rol als voorzitter van de auditcommissie wilde hij niet langer de verantwoordelijkheid dragen voor de cijfers van het bedrijf en de risico s die het bedrijf in zijn ogen liep. Hij vond bovendien dat de financiële afdeling ingrijpend moest veranderen en op het niveau moest worden gebracht dat past bij een sterk gegroeide onderneming. Daarbij was er ook behoefte aan een internalauditfunctie. Het hebben van een internal-auditfunctie is voor veel bedrijven in Nederland niet verplicht. Wel moet, volgens de Nederlandse corporate governance code die geldt voor beursgenoteerde ondernemingen, de auditcommissie jaarlijks evalueren of er behoefte is aan een internal-auditfunctie. Aan de hand van deze evaluatie doet de raad van commissarissen (rvc) een aanbeveling aan de raad van bestuur (rvb) en wordt deze aanbeveling opgenomen in het verslag van de rvc. Opvallend is dat, ondanks deze code, er nog steeds relatief veel beursgenoteerde bedrijven zijn die niet beschikken over een internal-auditfunctie. Natuurlijk speelt bij verschillende bedrijven de omvang mee. In de meeste gevallen is het pas vanaf ongeveer 250 medewerkers zinvol om een internal-auditrol te creëren. Maar ook bij grote bedrijven, bijvoorbeeld in de bouw- en vastgoedsector, is het hebben van een zelfstandige en onafhankelijk gepositioneerde internal-auditfunctie nog geen gemeengoed. Voor banken en verzekeraars, groot én klein, is het daarentegen verplicht om een internalauditfunctie te hebben. Vooral in het kader van Solvency-II zijn momenteel kleine en middelgrote verzekeraars aan het nadenken over hoe de internalauditfunctie op een efficiënte wijze kan worden vormgegeven. Opties daarbij zijn het in-house inrichten van een auditfunctie of (deels) outsourcen van deze functie aan een derde partij. 2. Internal Audit houdt bestuur bij de les Een belangrijke vraag is natuurlijk wat de toegevoegde waarde van een internalauditfunctie voor het bedrijf is. Om dat duidelijk te krijgen, maken we gebruik van het concept van de three lines of defence. Het lijnmanagement is verantwoordelijk voor het ondervangen van risico s In dat concept geldt dat, gegeven de strategie van de rvb, het lijnmanagement als eerste aan zet is om maatregelen te treffen die de risico s, die zich in de uitvoering van de dagelijkse activiteiten voordoen, adequaat mitigeren. Met andere woorden, primair is het lijnmanagement verantwoordelijk voor het inrichten en laten werken van maatregelen om risico s te ondervangen. Tweede line adviseert en ondersteunt het management Omdat de bedrijfsvoering soms specifieke 6 Spotlight Jaargang uitgave 4

2 expertise vereist, maar ook omdat het in sommige gevallen efficiënter is om bepaalde ondersteunende taken te bundelen in een aparte functie of afdeling (denk aan een afdeling Operational Risk Management of Compliance), wordt een tweede line of defence ingericht. Deze linie adviseert en ondersteunt het management bij de activiteiten en het ontwerpen, inrichten en laten werken van de beheersmaatregelen. Een afdeling Operational Risk Management kan bijvoorbeeld het management faciliteren tijdens de uitvoering van risk assessments om de bedrijfsrisico s inzichtelijk te maken, adviseren over de risicobereidheid (risk appetite), de strategieën om met die risico s om te gaan en het beheren van het risicoregister. Internal Audit geeft zekerheid over effectiviteit van risicomaatregelen De derde line of defence wordt gevormd door de afdeling Internal Audit. De internal-auditfunctie heeft als taak om de rvb te informeren over het functioneren van de risicobeheersings- en controlesystemen. Daarbij evalueert de afdeling Internal Audit onder andere de risico s en de maatregelen die het management heeft getroffen, of deze maatregelen efficiënt zijn en goed werken en of de maatregelen helpen om de strategie te realiseren. Het functioneren van de eerste en tweede line of defence valt ook binnen de reikwijdte van Internal Audit. Naast het beoordelen van risico s en maatregelen, levert de internal-auditfunctie ook een bijdrage aan het continue verbeterproces van de organisatie. Immers, Internal Audit geeft zekerheid aan het bestuur over het functioneren van de maatregelen die de belangrijkste risico s, bijvoorbeeld op het gebied van continuïteit, fraude of een groot IT-project, moeten mitigeren. Door het beoordelen van de risico s en maatregelen en het geven van gerichte adviezen, neemt niet alleen het bewustzijn van en de (gewenste) manier van handelen bij risico s bij alle medewerkers toe, maar zorgt Internal Audit er ook voor dat er een betere balans komt tussen de (kosten van de) maatregelen en de risico s die worden gelopen. Met andere woorden, Internal Audit geeft naast oordelen over het functioneren van de risicobeheersings- en controlesystemen ook aanbevelingen en verbeterpunten waarmee de kwaliteit van de interne bedrijfsvoering verder kan worden verbeterd. Internal Audit rapporteert direct aan het bestuur en heeft een functionele relatie naar de auditcommissie. Dat wil zeggen dat Internal Audit, in afstemming met het bestuur, regelmatig informatie deelt met de auditcommissie. 3. In vier stappen naar een internal-auditfunctie Er zijn vier stappen nodig om tot een internal-auditfunctie te komen: 1. besluit over internal-auditfunctie: in huis of uitbesteden; 2. creëren en borgen van de functie; 3. uitvoering van internal audits; 4. evaluatie van eerste internal audits. Figuur 1. Model van de three lines of defence Lijnmanagement Raad van commissarissen / Auditcommissie Raad van bestuur Risk, Control, Compliance, HR, Quality, Security,... Samenvatting Voor veel organisaties is het niet verplicht om een internalauditfunctie te hebben. Maar, met een onafhankelijk gepositioneerde internalauditfunctie zijn het bestuur en de auditcommissie in staat het internalgovernancesysteem te optimaliseren en te gebruiken om de strategie te realiseren. In dit artikel wordt eerst ingegaan op de rol en functie van de internal audit. Vervolgens wordt in vier stappen aangegeven hoe de functie kan worden ingericht. Ten slotte wordt nader ingegaan op de waarde die de internal-auditfunctie heeft in het internal-governancesysteem van de onderneming. Stap 1. Besluit over internal-auditfunctie: in huis of uitbesteden De eerste stap om te komen tot een internalauditfunctie moet worden gezet door het bestuur. Eerst moet namelijk worden Internal Audit First line of defence Second line of defence Third line of defence Spotlight Jaargang uitgave 4 7

3 besloten of de internal-auditfunctie in huis wordt ingericht of (deels) wordt uitbesteed aan een derde partij. Beide situaties hebben voor- en nadelen. De voordelen van (een gedeeltelijke) uitbesteding zijn onder andere: variabel maken van kosten; flexibel kunnen omgaan met verstoringen, zoals incidenten, ziekte en vacatures; frisse blik van buiten; beschikbaarheid van gekwalificeerde professionals; toegang tot methodieken, technologiemiddelen en benchmarkinformatie. Als de rvb besluit om de functie in huis op te bouwen, dan moet het bestuur ook besluiten welke aanpak of strategie de onderneming daarbij volgt. De mogelijke ontwikkelingsstrategieën kunnen in essentie worden teruggebracht tot de basiskeuze: evolutie of revolutie. De keuze tussen een evolutionair of revolutionair ontwikkelingsmodel klinkt extreem, maar geeft in essentie wel de keuze aan die het bestuur maakt. In het evolutionaire ontwikkelingsmodel wordt de afdeling Internal Audit in eerste instantie ondergebracht bij een bestaande afdeling, bijvoorbeeld Concern Control, waarbij het de bedoeling is dat de functie van daaruit geleidelijk uitgroeit tot een zelfstandige positie. De internal audits worden uitgevoerd door medewerkers die binnen de bestaande afdeling werken. De planning van de nieuwe audits wordt daarbij zo veel mogelijk geïntegreerd met de planning van de bestaande werkzaamheden. Na enige tijd, waarin ervaring met het uitvoeren van audits is opgedaan, krijgt de functie een meer zelfstandige positie met eigen medewerkers. In het revolutionaire ontwikkelingsmodel wordt de internal-auditfunctie direct bij aanvang gepositioneerd als een zelfstandige en onafhankelijke afdeling onder de rvb. Welke van de beide ontwikkelingsstrategieën de voorkeur heeft hangt af van de specifieke situatie. Het grootste risico van een evolutionaire ontwikkeling is dat de bestaande afdeling niet aan het uitvoeren van internal audits toekomt omdat de reguliere activiteiten prioriteit krijgen. De keuze voor een revolutionair model (al moet deze aanduiding niet al te letterlijk worden genomen) heeft de voorkeur als de auditfunctie snel van de grond moet komen. In sommige situaties wordt gekozen voor een synthese van beide strategieën. Het idee achter deze aanpak is dat een definitief besluit tot het inrichten van de functie pas wordt genomen als de toegevoegde waarde van internal audit door middel van een of enkele pilot-audits is onderzocht. Pas daarna wordt de functie geïmplementeerd. Stap 2. Creëren en borgen van de functie In de tweede stap wordt de internalauditfunctie formeel gecreëerd door het opstellen van verschillende documentatie. Vooral in de financiële sector geldt dat de toezichthouders niet alleen hebben vastgesteld welke documentatie er moet zijn, maar ook hebben aangegeven aan welke eisen die betreffende documentatie moet voldoen. Zo moet elke auditfunctie beschikken over een zogenaamd audit statuut. Hierin wordt onder andere ingegaan op de taak en de reikwijdte van de functie, hoe de onafhankelijkheid is geborgd en aan wie de internal-auditfunctie rapporteert en verantwoording aflegt. Ook is het zinvol om een handboek op te stellen waarin onder andere wordt aangegeven hoe risicoanalyses worden uitgevoerd, hoe de auditonderwerpen worden geselecteerd, ingepland en uitgevoerd, hoe een auditrapport eruit ziet en wie verantwoordelijk is voor de monitoring van de aanbevelingen en verbeteracties. Parallel aan de tweede stap wordt gewerkt aan het bewustzijn rondom internal audit. Omdat de functie nieuw is, is het belangrijk dat duidelijk wordt gemaakt aan de medewerkers, het management, het bestuur en de commissarissen wat de rol en (beoogde) waarde van de internalauditfunctie is. Dat kan bijvoorbeeld tijdens workshops met de betrokkenen. Tijdens zo n workshop wordt uitgelegd wat internal audit is, hoe de functie wordt ingericht en te werk gaat en wat deze functie verwacht van de betrokkenen. Overigens blijkt dat het gewenst is om niet eenmalig maar regelmatig te communiceren over de internalauditfunctie. Het verspreiden van een nieuwsbrief, het openen van een portal of het versturen van s kan dan helpen bij het verder vergroten van het draagvlak voor de afdeling Internal Audit. Stap 3. Uitvoering van internal audits In de derde stap staat het uitvoeren van enkele audits centraal. Onderwerpen kunnen liggen in het primaire proces, zoals het inkoop- of verkoopproces, maar de audits kunnen zich ook richten op bepaalde thema s, zoals websecurity, kostenbeheersing en innovatie of projecten (bijvoorbeeld een IT-project of value chain transformation). In eerste instantie is het doel van deze audits om de organisatie te laten kennismaken met internal audits en te laten ervaren wat de bijdrage van Internal Audit is in de besturing en beheersing van de onderneming. Een belangrijk ingrediënt daarbij is het audit (jaar)plan. In dat plan staat welke risico s de onderneming loopt en op welke gebieden audits worden uitgevoerd. Daarbij wordt ook aangegeven hoe de internal-auditfunctie, met andere assurance providers, zoals de externe accountant, samenwerkt om eventueel dubbel werk te voorkomen. Waar nodig kunnen aanvullende interviews (zie met betrekking tot deze samenwerking ook het artikel van Frans de Groot op pagina 12) met managers en proceseigenaren worden gehouden om de risico s meer inzichtelijk te krijgen. De auditonderwerpen worden uitgewerkt tot een auditplan. Dat wil zeggen dat per onderwerp de reikwijdte wordt gedefinieerd en de onderwerpen in de tijd worden uitgezet. Het concept auditplan wordt dan vervolgens aan het bestuur ter goedkeuring voorgelegd. 8 Spotlight Jaargang uitgave 4

4 Naast de (bedrijfs)risico s kunnen in deze fase ook andere redenen gelden om bepaalde onderwerpen te selecteren voor zo n eerste audit. Overwegingen kunnen zijn: Zijn er zinvolle verbetermogelijkheden? In welke mate is het onderwerp representatief voor toekomstige audits? Kan het onderwerp in een relatief korte doorlooptijd worden uitgevoerd om ook op korte termijn resultaten te kunnen laten zien? In hoeverre staat de manager of proceseigenaar positief kritisch ten opzichte van internal audit? Tijdens de interviews met managers en proceseigenaren kan tevens worden geïnventariseerd welke verwachtingen de onderneming heeft ten aanzien van de toegevoegde waarde van de internalauditfunctie en welke (concrete) resultaten men verwacht van de uit te voeren audits. De uiteindelijke resultaten van de uitgevoerde audits kunnen dan in een later stadium met deze ex-ante verwachtingen worden vergeleken. Door deze interviews neemt de betrokkenheid en acceptatie van lijnmanagement bij de internal audits toe. Ook kan het in deze fase nodig zijn om de internal auditors van de benodigde basiskennis over internal audit te voorzien. Afhankelijk van het ervaringsniveau kan de training relatief kort zijn omdat na de training de opgedane kennis direct in de praktijk wordt omgezet. Eventueel kan externe ondersteuning worden ingeroepen bij het trainen en coachen van het internalauditteam. Stap 4. Evaluatie van eerste audits De vierde stap behelst de evaluatie van de eerste audits. Om de juiste keuzes te kunnen maken voor het vervolgtraject is het namelijk van belang dat goed wordt nagegaan hoe de uitvoering van de audits is gevallen bij de auditors, het management en het bestuur. Tijdens de evaluaties worden de (ex ante) verwachtingen van het management en het bestuur en de leerdoelen van de internal auditors vergeleken met de resultaten van de audits. Van eventuele gebleken problemen wordt nagegaan hoe deze in de toekomst kunnen worden voorkomen. 4. Naar een betere internal governance met Internal Audit We onderkennen vier ambitieniveaus voor Internal Audit. 1. beoordelen bestaande governance, risicomanagement en interne beheersing; 2. beoordelen toekomstige governance, risicomanagement en interne beheersing; 3. organisatie- en procesverbetering; 4. strategische implicaties. Ambitieniveau 1. Beoordelen bestaande governance, risicomanagement en interne beheersing Eerder in dit artikel is gesteld dat de internal-auditfunctie zekerheid geeft aan het bestuur en management door vast te stellen dat de huidige maatregelen adequaat zijn opgezet en als zodanig functioneren dat de belangrijkste risico s worden gemitigeerd en dat de managementinformatie die voortkomt uit de processen en systemen betrouwbaar is. Het beoordelen van de bestaande risicobeheersings- en controlesystemen is de basistaak voor Internal Audit. Ambitieniveau 2. Beoordelen toekomstige governance, risicomanagement en interne beheersing Ook is aangegeven dat de waarde van de internal-auditfunctie ligt op het leveren van een bijdrage aan het continue verbeterproces. Dat wil zeggen dat Internal Audit actief de opvolging monitort van de verbetervoorstellen die voortvloeien uit de audits en het bestuur informeert over de kwaliteit en tijdigheid van de realisatie van de voorgestelde verbeteringen. Daarmee geeft Internal Audit invulling aan een tweede ambitieniveau, namelijk het verbeteren van de kwaliteit van het toekomstige internal-governancesysteem. Ambitieniveau 3. Organisatie- en procesverbetering Een bijna natuurlijke managementreactie op een fout of een plotseling opkomend risico is het definiëren en implementeren van extra verbetermaatregelen. Meer is echter niet altijd beter. Het is dan ook de taak van Internal Audit om de kosten van een maatregel te beoordelen in het licht van de kosten van een risico (kans van optreden x gebeurtenis). Met andere woorden, wegen de kosten van een maatregel op tegen de kosten die veroorzaakt worden door de gevolgen van een gebeurtenis? Denk bij kosten van maatregelen onder andere aan de arbeidskosten (uren gemoeid met het laten werken van een maatregel), systeemkosten (kosten gemoeid met het onderhouden van een IT-systeem) en monitoringkosten (uren van management om de naleving van maatregelen te beoordelen). Op deze manier kan Internal Audit een bijdrage leveren aan het verbeteren van de prestaties van het bedrijf. Ambitieniveau 4. Strategische implicaties Het vierde ambitieniveau van Internal Audit is om een bijdrage te leveren aan de realisatie en actualisering van de strategie. Immers, via de planning & control -cyclus zijn de strategische doelen vertaald naar operationele activiteiten. Voor Internal Audit betekent dit dat wordt nagegaan hoe het management de risico s beheerst die samenhangen met die operationele activiteiten. Uit de resultaten van de uitgevoerde audits worden vervolgens de overkoepelende trends en thema s geïdentificeerd en geanalyseerd in het licht van de strategie van de onderneming. De informatie die daaruit komt, wordt door Internal Audit teruggekoppeld aan het bestuur en de auditcommissie. Op deze manier kan de control-cyclus worden gesloten. In figuur 2 zijn deze vier ambitieniveaus voor Internal Audit weergegeven. Spotlight Jaargang uitgave 4 9

5 Figuur 2. Vier ambitieniveaus voor Internal Audit Waardebescherming Waardecreatie Strategische implicaties Organisatie- en procesverbetering Beoordelen toekomstige governance, risicomanagement en interne beheersing 5. Conclusie Met een onafhankelijk gepositioneerde internal-auditfunctie zijn het bestuur en de auditcommissie van elke onderneming in staat het internal-governancesysteem te optimaliseren en in te zetten bij het realiseren van de strategie. De auditfunctie verstrekt namelijk zekerheid over de mate waarin de risico s worden afgedekt, welke maatregelen (kosten)efficiënt zijn en welke niet. Door het definiëren en analyseren van overkoepelende trends en thema s kan de link worden gelegd tussen de strategie en de uitvoering ervan. Op die manier is het bestuur en de auditcommissie in staat de control-cyclus te sluiten. Beoordelen bestaande governance, risicomanagement en interne beheersing 10 Spotlight Jaargang uitgave 4

www.pwc.nl Spotlight Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 20-2013 uitgave 4

www.pwc.nl Spotlight Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 20-2013 uitgave 4 www.pwc.nl Spotlight Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 20-2013 uitgave 4 Bij PwC in Nederland werken ruim 4.700 mensen met elkaar samen vanuit 12 vestigingen. PwC Nederland helpt organisaties

Nadere informatie

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Spotlight Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Jan Driessen - Risk Assurance Services, Assurance Bas Wakkerman - Risk Assurance Services, Assurance Commissarissen hebben steeds meer

Nadere informatie

Meer winst uit internal governance

Meer winst uit internal governance www.pwc.nl Meer winst uit internal governance Commissarissen en bestuurders over de rol van internal audit Jan Driessen en Bas Wakkerman November 2014 2 PwC Meer winst uit internal governance Inhoud Voorwoord

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Op naar continuous assurance

Op naar continuous assurance Op naar continuous assurance In het streven naar verbeterde procesbeheersing kunnen continuous monitoring en continuous audit een organisatie helpen meer transparantie en zekerheid te verschaffen over

Nadere informatie

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING 2. VERSTEVIGING VAN RISICOMANAGEMENT Van belang is een goed samenspel tussen het bestuur, de raad van commissarissen en de auditcommissie, evenals goede communicatie met

Nadere informatie

De weg naar een data-gedreven (interne) beheersing

De weg naar een data-gedreven (interne) beheersing De weg naar een data-gedreven (interne) beheersing Gestandaardiseerde data-analysesoftware ondersteunt controles met succes, bijvoorbeeld in het uitvoeren van financiële analyses. Vaak kan bovendien een

Nadere informatie

Meer winst uit internal governance

Meer winst uit internal governance www.pwc.nl Meer winst uit internal governance Commissarissen en bestuurders over de rol van internal audit Jan Driessen en Bas Wakkerman November 2014 2 PwC Meer winst uit internal governance Inhoud Voorwoord

Nadere informatie

Succesfactoren van transformatieprogramma s

Succesfactoren van transformatieprogramma s Succesfactoren van transformatieprogramma s In de huidige Digitale Revolutie wordt het voor de continuïteit van organisaties steeds belangrijker om snel en effectief te kunnen reageren op veranderende marktbewegingen.

Nadere informatie

Internal Audit Charter

Internal Audit Charter Interne Audit Dienst Versie 3.0 (vervangt bij vaststelling door RvB vorige versie 2.0) Pagina 1 van 5 Artikel 1 Het doel, de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de internal auditfunctie zijn in dit

Nadere informatie

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen.

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen. FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: BKR Compliance Officer Security & Risk BKR is een onafhankelijke stichting met een maatschappelijk doel. BKR streeft sinds 1965, zonder winstoogmerk, een financieel

Nadere informatie

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017 Meerwaarde Internal Audit functie Even voorstellen: Jantien Heimel 2 Even voorstellen: Jeannette de Haan 3 Inhoud 1. Kennismaking 2. Hoe kijken commissarissen aan tegen Internal Audit? Filmpje 3. Wat is

Nadere informatie

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW Vastgesteld: 23 november 2016 1 Algemene bepalingen 1.1 SSW hanteert three lines of defense, te weten (1) de medewerker zelf, (2) de activiteit businesscontrol in de organisatie

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! 1! Inrichting van de IAF! zoals het moet! Esther Poelsma RA CIA! 2! Programma! Even voorstellen Waarom een IAF? Wat is de rol van een

Nadere informatie

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016 Inspiratiedag Workshop 1: Risicogestuurde interne controle 15 september 2016 Programma Inleiding Risicomanagement Interne beheersing Relatie met de externe accountant Van interne controle naar beheersing

Nadere informatie

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2014. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring

Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring Op 15 december 2010 nemen we afscheid van de accountantsverklaring en begroeten we de controleverklaring. Vanaf die datum moeten alle verklaringen voldoen

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars

Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars INHOUD 1. TOELICHTING TOEPASSEN GOVERNANCE PRINCIPES VERZEKERAARS 2. RAAD VAN COMMISSARISSEN SAMENSTELLING EN DESKUNDIGHEID RVC TAAK EN WERKWIJZE

Nadere informatie

Rollen in Risk Management

Rollen in Risk Management Rollen in Risk Management 10 oktober 2009 1 Inleiding In de afgelopen maanden heeft de Enterprise Risk Management-werkgroep een tweetal columns op de IIA website gepubliceerd: 1. Een algemene inleiding

Nadere informatie

De RvC bestaat uit vijf leden.

De RvC bestaat uit vijf leden. 1. Naleving en handhaving van "de code" (Governance principes) Elk jaar aandacht in het jaarverslag en op de website op welke wijze wij de Code naleven. Hier wordt o.a. aangegeven in hoeverre de bepalingen

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

Governance Principes MediRisk

Governance Principes MediRisk Governance Principes MediRisk MediRisk acht transparantie en naleving van de Governance Principes die zijn opgesteld door het Verbond van Verzekeraars van groot belang. De Governance Principes, hierna

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Dit reglement is op grond van artikel 8.3 het reglement van de Raad van Commissarissen vastgesteld door middel van een besluit van de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

Compliance Charter. a.s.r

Compliance Charter. a.s.r Compliance Charter a.s.r Status: definitief Versie: 4.0 Datum opgesteld: 19 september 2013 Goedgekeurd door: Raad van Bestuur op 29 november 2013 Goedgekeurd door: Audit & Risicocommissie op 9 december

Nadere informatie

De rol van de accountant na de financiële crisis

De rol van de accountant na de financiële crisis De rol van de accountant na de financiële crisis Eurocommissaris Michel Barnier stelt in zijn Green Paper, Audit policy: Lessons from the crisis, vragen bij de rol van de accountant tijdens de financiële

Nadere informatie

1. Naleving Code en transparante verantwoording 1.1. Toepassing Code Hoe toegepast binnen DSD Opmerkingen

1. Naleving Code en transparante verantwoording 1.1. Toepassing Code Hoe toegepast binnen DSD Opmerkingen Dutch Shipping Defence N.V. (DSD) De Governance Principes, hierna de Code, zijn opgesteld door het Verbond van Verzekeraars, naast de in 2002 opgestelde Gedragscode Verzekeraars en zijn per 1 juli 2013

Nadere informatie

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2015. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Informatie efficiënter aanleveren met SmartClose

Informatie efficiënter aanleveren met SmartClose Informatie efficiënter aanleveren met SmartClose De methodiek van SmartClose zorgt ervoor dat de financiële functie organisatiebreed te werk gaat, met gestandaardiseerde financiële processen. Wordt een

Nadere informatie

Klare taal! Benchmark controleverklaring nieuwe stijl onder Nederlandse beursfondsen

Klare taal! Benchmark controleverklaring nieuwe stijl onder Nederlandse beursfondsen Klare taal! Benchmark controleverklaring nieuwe stijl onder Nederlandse beursfondsen Een aantal accountants van beursgenoteerde ondernemingen heeft bij de jaarrekening over 2013 een informatievere controleverklaring

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

GOVERNANCE PRINCIPES 2013. N.V. Levensverzekering-Maatschappij De Hoop

GOVERNANCE PRINCIPES 2013. N.V. Levensverzekering-Maatschappij De Hoop GOVERNANCE PRINCIPES 2013 N.V. Levensverzekering-Maatschappij De Hoop 1/19 Inleiding De Governance principes zijn opgesteld door het Verbond van Verzekeraars. Zij geven richtlijnen voor de samenstelling,

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

Transparantie gaat verder dan verslaggevingregels

Transparantie gaat verder dan verslaggevingregels Transparantie gaat verder dan verslaggevingregels De Transparant Prijs en Het Glazen Huis hebben tot doel de transparantie van verantwoordingen te verbeteren. De ervaringen en best practices vanuit deze

Nadere informatie

DUTCHWEBSHARK WHITEPAPER #1. Talentpooling. In 7 stappen naar een talentpool

DUTCHWEBSHARK WHITEPAPER #1. Talentpooling. In 7 stappen naar een talentpool DUTCHWEBSHARK WHITEPAPER #1 Talentpooling In 7 stappen naar een talentpool Ter introductie. Talent pooling. Talentpools, veel werk maar ook veelbelovend. Op welke manier is het voor een bedrijf mogelijk

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 2 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie

Nadere informatie

GOVERNANCE PRINCIPES

GOVERNANCE PRINCIPES GOVERNANCE PRINCIPES 2014 Pagina: 1 van 27 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1 NALEVING CODE VERZEKERAARS... 3 2 RAAD VAN COMMISSARISSEN... 4 2.1 SAMENSTELLING EN DESKUNDIGHEID... 4 2.2 TAAK EN WERKWIJZE...

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Rapport. Governance Principes. Univé Noord-Nederland Versie 2.0 JZ&C0713

Rapport. Governance Principes. Univé Noord-Nederland Versie 2.0 JZ&C0713 Governance Principes Rapport Governance Principes Univé Noord-Nederland Versie 2.0 JZ&C0713 Inhoudsopgave 1. Governance Principes 3 2. De Raad van Commissarissen 4 3. De Raad van Bestuur 7 4. Risicomanagement

Nadere informatie

Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars

Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars TVM verzekeringen 2 Inhoud 1 Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars... 3 2 Raad van Commissarissen... 4 2.1 Samenstelling

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

gemeenschappelijke leiding is

gemeenschappelijke leiding is Transacties onder gemeenschappelijke leiding: veel keuzes, maar niet allemaal beschikbaar Sinds kort hebben we in Nederland regelgeving over transacties onder gemeenschappelijke leiding. De nieuwe Richtlijn

Nadere informatie

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit Van commissie Peters naar commissie Van Manen, een statusupdate PAS Conferentie 3 december 2015 Gefeliciteerd! PAS Conferentie

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 Inhoudsopgave 1. Algemeen... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Samenstelling... 6 4. De voorzitter... 7 5. De secretaris... 7 6.

Nadere informatie

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Corporaties In Control

Corporaties In Control Corporaties In Control D A T U M : 3 0 M E I 2 0 1 3 Leonie van Meel & Frank Bieleman Agenda 1. Speelveld 2. Risicomanagement / Governancecode 3. Projectfasering ICS 4. Onafhankelijke rol / verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

SBR Assurance: zekerheid geven over digitale rapportages

SBR Assurance: zekerheid geven over digitale rapportages SBR Assurance: zekerheid geven over digitale rapportages SBR Assurance is een methode voor het geven van zekerheid over digitale rapportages binnen digitale verantwoordingsketens zoals Standard Business

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE 4. Rol en verantwoordelijkheden 1 HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE De belangrijkste taak van de auditcommissie is enerzijds het bewaken van de kwaliteit van de financiële

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

Corporate Governance Reglement

Corporate Governance Reglement Corporate Governance Reglement N.V. VSH Foods Corporate Governance Reglement april 2011 1 van 9 Algemeen Dit document is een handleiding voor de inrichting van de Corporate Governance voor N.V. VSH Foods

Nadere informatie

Revenue recognition: praktische implicaties

Revenue recognition: praktische implicaties Revenue recognition: praktische implicaties De IASB en de FASB hebben een ontwerpstandaard gepresenteerd voor een nieuw model van omzetverantwoording. Het is zaak om niet te lang te wachten met het evalueren

Nadere informatie

Reglement van de auditcommissie van Stadgenoot

Reglement van de auditcommissie van Stadgenoot Reglement van de auditcommissie van Stadgenoot Dit reglement is vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 27 januari 2015. Artikel 1. Preambule a. Ter verduidelijking van en in aanvulling op statutair

Nadere informatie

Terug naar de bedoeling met ISO 9001:2015

Terug naar de bedoeling met ISO 9001:2015 Walvis ConsultingGroep Brengt kwaliteit tot leven Voor kwaliteit van mens en organisatie Terug naar de bedoeling met ISO 9001:2015 Ronald Zwart Vennoot, senior consultant en auditor ronald.zwart@walviscg.nl

Nadere informatie

Bescherming van persoonsgegevens een kwestie van vertrouwen

Bescherming van persoonsgegevens een kwestie van vertrouwen Bescherming van een kwestie van vertrouwen Privacy krijgt steeds meer aandacht in de samenleving. De Europese Unie is bezig met de Europese Privacy Verordening, die naar verwachting in 2015 in werking treedt.

Nadere informatie

Interne controlesysteem OCMW Ninove. Rapport aan de ocmw-raad over Voorstel van planning voor Raad van 09 juni 2011

Interne controlesysteem OCMW Ninove. Rapport aan de ocmw-raad over Voorstel van planning voor Raad van 09 juni 2011 www.ocmwninove.be Interne controlesysteem OCMW Ninove Rapport aan de ocmw-raad over 2010-2011 Voorstel van planning voor 2011-2013 Raad van 09 juni 2011 Rapport Interne controlesysteem 1. Inleiding Het

Nadere informatie

Cultuurverschillen in het controledossier

Cultuurverschillen in het controledossier Cultuurverschillen in het controledossier Het professionele gedrag van accountants wordt beïnvloed door nationale-cultuurverschillen, ondanks het bestaan van internationale controlestandaarden. Internationaal

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen 1 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Vaststelling reglement 3 Artikel 3 Taak van de auditcommissie 3 Artikel 4 Samenstelling, deskundigheid

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management In deze nieuwsbrief Het belang van Strategisch Risico Management Van Videoanalyse naar Nieuwe Fabrieksinrichting Spelenderwijs de risico s voor een Woningcorporatie bespreken en oplossen Een Team samenstellen?

Nadere informatie

Toepassing van de Governance principles van de Code Verzekeraars PGGM Levensverzekeringen N.V.

Toepassing van de Governance principles van de Code Verzekeraars PGGM Levensverzekeringen N.V. principles van de Code N.V. Toepassing Toepassing van de Governance principles van de Code PGGM Levensverzekeringen N.V.overnance Principles van de Code Verzekeraars INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 1. NALEVING

Nadere informatie

Digitale Walvisgeluiden najaar 2010

Digitale Walvisgeluiden najaar 2010 Hoe maken we interne audits effectiever? Er gaat best wat tijd en energie zitten in interne kwaliteitsaudits. Je mag dus verwachten dat het ook wat oplevert. Gelukkig is dat vaak ook wel zo, zeker in de

Nadere informatie

Aansturing en bewaking uitbestede pensioenfondsadministraties

Aansturing en bewaking uitbestede pensioenfondsadministraties Aansturing en bewaking uitbestede pensioenfondsadministraties cruciaal Pensioenfondsbestuurders besteden hun administratieve werkzaamheden steeds vaker uit aan pensioenuitvoerders en vermogensbeheerders.

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS

ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 610, GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN INTERNE AUDITORS Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse taal gepubliceerd door de

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren

De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren De innovatiebox is een fiscale stimuleringsmaatregel. Enerzijds ter bevordering van de innovatiekracht van de Nederlandse economie en anderzijds

Nadere informatie

Praktijkhandreiking Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012

Praktijkhandreiking Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012 Praktijkhandreiking 1104 Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012 Hans Moison Voorzitter werkgroep actualisering PH 1104 Programma Opening en introductie Hans Moison - voorzitter werkgroep actualisering

Nadere informatie

Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door Waard Leven N.V. in 2015 (geldt ook voor Waard Schade N.V. en Hollands Welvaren Leven N.V.

Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door Waard Leven N.V. in 2015 (geldt ook voor Waard Schade N.V. en Hollands Welvaren Leven N.V. Toepassing van de Governance Principes Verzekeraars door Waard Leven N.V. in 2015 (geldt ook voor Waard Schade N.V. en Hollands Welvaren Leven N.V.) Principe Naleving door verzekeraar Toelichting door

Nadere informatie

Beleid inzake belangenconflicten

Beleid inzake belangenconflicten Beleid inzake belangenconflicten 2 Wat zijn belangenconflicten Bij het verrichten van beleggingsdiensten en activiteiten kunnen zich belangenconflicten voordoen tussen onder andere een financiële instelling

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie WormerWonen

Reglement Auditcommissie WormerWonen Reglement Auditcommissie WormerWonen Vastgesteld in de Auditcommissie van WormerWonen Ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad van Toezicht op 29 oktober 2014 14 oktober 2014 1 1. INHOUD 1. Doelstelling

Nadere informatie

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 Robert van Grunsven, Adviseur CMS Asset Management Inhoud assetmanagement Assetmanagement ISO55000 assetmanagementsysteem

Nadere informatie

Toepassing Code Banken door Theodoor Gilissen Bankiers N.V. ( TGB ) Naleving Code Banken

Toepassing Code Banken door Theodoor Gilissen Bankiers N.V. ( TGB ) Naleving Code Banken Toepassing Code Banken door Theodoor Gilissen Bankiers N.V. ( TGB ) Naleving Code Banken Principe Code Banken Op de Code Banken is het pas toe of leg uit- beginsel van toepassing. Een bank past de principes

Nadere informatie

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Agenda 1) Algemeen Internal Audit 2) Waarom frequenteren van onderzoeken 3) Totstandkoming en inhoud Missie Internal

Nadere informatie

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde?

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? De recent gepubliceerde IFRS 13 bevat geen nieuwe voorschriften over wanneer reële waarde toegepast moet worden, maar legt uit hoe de reële waarde

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens: Naam ALFEN bv Adres Hefbrugweg 28 Plaats 1332AP Almere Tel 036 549 3400 website www.alfen.com KvK nr. 3903 7364 Pagina 1 van 6 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

governance principes Inleiding

governance principes Inleiding governance principes Inleiding De Governance principes zijn opgesteld door het Verbond van Verzekeraars. Zij geven richtlijnen voor de samenstelling, de onderlinge verhoudingen en het functioneren van

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014 0. INLEIDING REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014 0.1 Dit reglement is opgesteld door de RvC ingevolge artikel 5 van het Reglement van de

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V. Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 11 december 2014 INLEIDING Dit reglement is opgesteld ingevolge artikel 12 lid 5 en 12 van

Nadere informatie

Toepassen nieuwe IFRSconsolidatieregels. gestructureerde aanpak

Toepassen nieuwe IFRSconsolidatieregels. gestructureerde aanpak Toepassen nieuwe IFRSconsolidatieregels vraagt om gestructureerde aanpak Met ingang van 2014 moeten ondernemingen de nieuwe IFRSregelgeving toepassen met betrekking tot consolidatie (IFRS 10) en samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Het periodieke rapportageproces: een balans tussen snelheid, kwaliteit en kosten

Het periodieke rapportageproces: een balans tussen snelheid, kwaliteit en kosten Het periodieke rapportageproces: een balans tussen snelheid, kwaliteit en kosten De huidige economische situatie zorgt voor een steeds grotere vraag naar een snelle, betrouwbare en relevante (externe)

Nadere informatie

AuditchArter VAn het AGentSchAp Audit VLAAnderen 1 / 9

AuditchArter VAn het AGentSchAp Audit VLAAnderen 1 / 9 Auditcharter Van HET AGENTSChap AUDIT VLAANDEREN 1 / 9 Inhoudsopgave MISSIE VAN HET AGENTSCHAP AUDIT VLAANDEREN... 3 ONAFHANKELIJKHEID... 4 OBJECTIVITEIT EN BEKWAAMHEID... 5 KWALITEIT VAN DE AUDITWERKZAAMHEDEN...

Nadere informatie

Reglement audit committee

Reglement audit committee Reglement audit committee Artikel 1. Vaststelling en wijziging reglement 1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen op 19 augustus 2013, gewijzigd op 2 december 2013 en laatstelijk

Nadere informatie

Arnold Schilder: Toezichthouders moeten niet alleen sticks, maar ook carrots laten zien!

Arnold Schilder: Toezichthouders moeten niet alleen sticks, maar ook carrots laten zien! Arnold Schilder: Toezichthouders moeten niet alleen sticks, maar ook carrots laten zien! Jan Backhuijs - vaktechnisch bureau (National Office), Assurance Peter Eimers - vaktechnisch bureau (National Office),

Nadere informatie

2. Raad van Commissarissen

2. Raad van Commissarissen (GOOD) GOVERNANCE Good Governance oftewel goed bestuur en toezicht is een belangrijk thema in de verzekeringsbranche. Kort samengevat gaat het bij Good Governance om verantwoord, integer, professioneel

Nadere informatie

Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars

Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars Toelichting op de toepassing van de Governance Principes Verzekeraars Univé Groningen Inhoud 1 Toelichting toepassen Governance Principes Verzekeraars... 3 2 Raad van Commissarissen... 4 2.1 Samenstelling

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Code Verzekeraars op hoofdlijnen

1. Inleiding. 2. Code Verzekeraars op hoofdlijnen GOVERNANCEVERSLAG 1. Inleiding Met ingang van 1 januari 2011 dienen verzekeraars te voldoen aan de door het Verbond van Verzekeraars vastgestelde Governance Principes Verzekeraars (hierna: Code Verzekeraars

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Sense Template BluefieldFinance Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie Opgericht 2007 Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met

Nadere informatie

www.pwc.nl Onze SEPA-diensten Uw cash management naar een hoger niveau

www.pwc.nl Onze SEPA-diensten Uw cash management naar een hoger niveau www.pwc.nl Onze SEPA-diensten Uw cash management naar een hoger niveau De kansen van de Single Euro Payments Area (SEPA) SEPA gaat niet over het aanpassen van systemen en processen alleen, SEPA raakt direct

Nadere informatie

Risk Management Charter

Risk Management Charter Rapport Risk Management Charter Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl Contactpersoon H.R. Noordam / A. Graafland T 070 3750 811/471 hans.noordam@ bngbank.nl agnes.graafland@

Nadere informatie

Stichting Achmea Algemeen Pensioenfonds

Stichting Achmea Algemeen Pensioenfonds Stichting Achmea Algemeen Pensioenfonds Profielschets risicomanager Datum: 25 juli 2016 vergunning van De Nederlandsche Bank voor het uitoefenen van het bedrijf van algemeen pensioenfonds als bedoeld in

Nadere informatie