Energiek Rentmeesterschap Op weg naar een duurzaam klimaat in de Hof van Twente

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiek Rentmeesterschap Op weg naar een duurzaam klimaat in de Hof van Twente"

Transcriptie

1 Energiek Rentmeesterschap Op weg naar een duurzaam klimaat in de Hof van Twente Meerjaren Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid (MUD )

2 2

3 Energiek Rentmeesterschap Op weg naar een duurzaam klimaat in de Hof van Twente 3 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

4 4

5 Inhoudsopgave Samenvatting 6 1 Inleiding Waarom een MUD? Totstandkoming MUD 9 2 Visie op duurzaamheid Inleiding Wat is duurzaamheid? Waarom inzetten op duurzaamheid? Wat verstaat de Hof van Twente onder duurzaamheid? Ambitieniveau van Hof van Twente? Multipliereffect Huidig beleid rondom duurzaamheid 16 4 Gemeentelijke organisatie Inleiding Activiteiten planning Personeel Financiën Afweging ambities versus financiën Borging Monitoring 34 5 Tot slot 35 Bijlagen 37 Bijlage 1 Activiteitentabel en nadere uitwerking per activiteit 38 Bijlage 2 Resultaten Hofpanel peiling 43 3 Uitvoering Inleiding Duurzame energie opwekken Inleiding Zonne-energie Biomassa uit snoeihout en landschapselementen Biomassa uit mest Windenergie Bodemwarmte Schaliegas en steenkoolgas Energiegewassen Energiebesparing Inleiding Besparing Isolatie Slimme koppelingen tussen bedrijven Communicatie 29 5 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

6 Samenvatting Het MUD is de uitwerking van het deelproject duurzame gemeente uit het strategisch project duurzaamheid en het daarin opgenomen programma duurzaamheid. In het MUD geeft de gemeente Hof van Twente aan wat zij onder duurzaamheid verstaat, hoe duurzaamheid in de gemeentelijke organisatie, in processen en producten wordt geborgd en op eenzelfde wijze wordt meegewogen in besluitvorming op alle beleidsvelden. Hof van Twente wil een duurzame gemeente zijn op basis van modern rentmeesterschap en het houden van balans tussen people, planet en profit. Duurzaamheid is een breed begrip. De gemeente Hof van Twente kiest voor de jaren 2014 tot en met 2017 voor het speerpunt energie en de positieve bijdrage daarvan aan het klimaat. Iedereen gebruikt energie; alternatieve energievormen en besparing lonen - ook economisch - steeds meer. Klimaat en energie sluiten goed aan bij de dagelijkse belevingswereld van mensen en bedrijven. Investeringen in duurzaamheid zorgen voor een positieve bijdrage aan het milieu en dragen bij aan nieuwe werkgelegenheid en de regionale economie. De gemeente Hof van Twente zet voor de termijn voor de uitvoering van het duurzaamheidsprogramma in op realistische doelen die met bestaande technieken en kennis gerealiseerd kunnen worden. Daarbij gelden twee richtingen welke in dit rapport zijn uitgewerkt en concreet worden gemaakt. Het gaat om duurzame energie opwekken en energie besparen. Telkens is aangeven wat de impact is op people, planet en profit en wordt de keuze verantwoord of en hoe dit vanuit de gemeente wordt opgepakt richting uitvoering. 6

7 Duurzame energie opwekken Er zijn verschillende opties om duurzame energie op te wekken bekeken. Van deze opties wordt door de gemeente vooral zonne-energie en biomassa uit snoeiafval en landschapselementen als opties met potentie gezien. Voor deze opties zijn verschillende uitvoeringspunten opgesteld met manieren om te stimuleren en ondersteunen. Biomassa uit mest wordt niet actief gestimuleerd, maar er is binnen het beleid wel ruimte voor. De komende tijd gaat de gemeente zich verdiepen in de mogelijkheden en consequenties van aardwarmte en - indien wenselijk en/of noodzakelijk - beleid formuleren. Windenergie, schaliegas en steenkoolgas en energiegewassen zijn volgens de gemeente geen of minder aantrekkelijke opties en worden niet actief ondersteund. Energie besparen Besparing Mensen moeten aan de ene kant moeite doen voor deze gedragsverandering. De kachel een graadje lager, minder lang douchen of de was buiten drogen in plaats van in de droger doen betekent voor een aantal mensen minder comfort en meer werk. Anderzijds werken mensen aan een doel. Ze kunnen zelf concreet een bijdrage leveren. Dit geeft mensen vaak een goed gevoel. Isoleren Het maatschappelijk draagvlak voor deze maatregelen is vaak groot. Omwonenden en bewoners zelf hebben weinig last van de maatregelen. Aanpassing leidt doorgaans tot meer wooncomfort. Slimme koppelingen tussen bedrijven Met slimme koppelingen tussen bedrijven wordt bedoeld dat bedrijven die warmte nodig hebben bijvoorbeeld warmte afnemen van bedrijven die restwarmte produceren. Tussen bedrijven wordt de energie in balans gebracht op het niveau van bedrijfsterreinen. Communicatie In 2013 is een communicatieplan opgezet voor uitvoering van het MUD. Communicatie is van groot belang om die bewustwording en gedragsverandering in gang te zetten. Daarvoor is een blijvende campagne nodig die op diverse manieren mensen en bedrijven spiegels voorhoudt en mogelijkheden toont. Conclusie Duurzaamheid is binnen de gemeentelijke organisatie (nog) niet vanzelfsprekend. De ambitie van de gemeente Hof van Twente is om op termijn integrale duurzaamheid te verwezenlijken. Dit betekent in essentie dat integraal moet worden gedacht en heeft als consequentie dat er op termijn door de komst van onder andere de Omgevingswet, minder sectorale en meer integrale beleidsnota s komen. Anderzijds blijft het realiseren van integrale duurzaamheid mensenwerk. Er zal letterlijk buiten bestaande kaders gedacht moeten gaan worden. Een open ontwikkelende houding van de gehele organisatie is daarbij essentieel. Met de uitvoering van dit duurzaamheidsprogramma gaat de gemeente Hof van Twente ontwikkelingen rondom duurzaamheid aanjagen, mensen en organisaties enthousiastmeren en stimuleren. Al in 2017 willen we als gemeentelijke organisatie 20% reductie realiseren van ons eigen energiegebruik. Burgers stimuleren we om in dezelfde periode tenminste 10% in energieverbruik terug te gaan. Daarmee zetten zowel de gemeentelijke organisatie als de inwoners van de Hof van Twente de eerste concrete stappen richting de ambitie om energieneutraal te worden. De gemeente wil vaart maken met investeren in duurzaamheid. Niet alleen omdat het moet, maar vooral ook omdat het kansen biedt voor de leefomgeving, sociale cohesie en zeker ook voor onze economie. Wij dagen de burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties uit om samen met de gemeentelijke organisatie de weg van duurzaamheid in te slaan. 7 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

8 8

9 1 Inleiding 1.1 Waarom een MUD? duurzaamheid en met de ambtelijke organisatie. Om tot een gedragen uitvoeringsprogramma te komen heeft er een brede consultatieronde plaats gevonden. Deze consultatieronde, zowel intern als extern, heeft voldoende informatie gegeven om het MUD te kunnen maken. Het MUD is de uitwerking van het deelproject duurzame gemeente uit het strategisch project duurzaamheid en het daarin opgenomen programma duurzaamheid. In het MUD geeft de gemeente Hof van Twente aan wat zij onder duurzaamheid verstaat, hoe duurzaamheid in de gemeentelijke organisatie, in processen en producten wordt geborgd en op eenzelfde wijze wordt meegewogen in besluitvorming op alle beleidsvelden. Naast duidelijkheid voor eigen doen en laten, weten burgers en bedrijven wat de gemeente Hof van Twente wel voor hun op het gebied van duurzaamheid kan doen en wat niet. Met andere woorden het MUD schept helderheid, duidelijkheid en uniformiteit. Het MUD draagt bij aan realisatie van de in het Milieubeleidsplan (MBP) (visie 2020) geformuleerde doelstellingen voor klimaaten energiebeleid. 1.2 Totstandkoming MUD Bij de totstandkoming van het MUD is ingezet op een uitgebreide verkenning waarbij zoveel mogelijk doelgroepen de gelegenheid is gegeven hun visie, ideeën en initiatieven kenbaar te maken. Via lokale media is er veel over het project gecommuniceerd. Er zijn er vier afzonderlijke themabijeenkomsten georganiseerd over zonneenergie, stoken op hout en hout cv s, duurzame agrarische bedrijven en duurzame bedrijven. Daarnaast zijn er veel gesprekken geweest met particulieren, met energiebedrijven, met beleidsmedewerkers, met portefeuillehouders, met raadsleden, met ondernemers uit bedrijfsleven en de agrosector, gesprekken met woningbouwcoöperaties en met enkele dorpsraden. Het Hofpanel is geraadpleegd. Gedurende enkele weken is er een inloopspreekuur gehouden. Dit alles heeft geleid tot een brede consultatie die aan de wieg heeft gestaan van het MUD. Het concept MUD is besproken in vergaderingen van de stuurgroep 9 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

10 10

11 2 Visie op duurzaamheid 2.1 Inleiding Wat is duurzaamheid? Waarom inzetten op duurzaamheid? Wat verstaat de Hof van Twente onder duurzaamheid? Hoe duurzaam wil de Hof van Twente zijn en welke doelen stelt zij hiervoor? Welk beleid geeft richting aan duurzaamheid? Hoe wil de Hof van Twente deze doelen bereiken? Dit zijn vragen die in het MUD worden beantwoord. Hierbij moet steeds in het achterhoofd worden gehouden dat de gemeente Hof van Twente: * 35 duizend verschillende burgers vertegenwoordigt; * én lokale wetgever is; * én eigen beleid voert; * én opdrachtgever is; * én regels van hogere overheden (Europa, Rijk en provincie) moet uitvoeren; * én samenwerkt met andere gemeenten; * én aandeelhouder is van belangrijke spelers rondom duurzaamheid en energieopwekking zoals Twence en Cogas * én 2.2 Wat is duurzaamheid? Duurzaamheid is een term die niet meer weg te denken valt. Reeds in 1987 was er de VN commissie Brundlandt die de volgende definitie gaf voor duurzame ontwikkeling: Ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Deze term sluit uitstekend aan bij de toekomstvisie voor de Hof van Twente waarin goed rentmeesterschap een belangrijke rol speelt. Van belang daarbij is om zuinig te zijn op natuur en landschap en de onderlinge cultuur en sociale verbanden maar tegelijkertijd ook mee te gaan met de eisen die de nieuwe tijd stelt bijvoorbeeld op het gebied van innovaties. Het rentmeesterschap geldt niet alleen voor de gemeentelijke overheid maar in wezen voor alle burgers en bedrijven in de Hof van Twente Hier doorheen spelen natuurlijk ook de discussies over demografische ontwikkelingen, de economische recessie en klimaatverandering. 11 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

12 2.3 Waarom inzetten op duurzaamheid? Op dit moment wordt door de burgers en bedrijven in de Hof van Twente circa 60 miljoen euro per jaar uitgegeven aan energie. Dit is nog afgezien van mobiliteit. Dit geld wordt uitgegeven aan fossiele brandstoffen en gaat ieder jaar weer de gemeente uit. Het levert slechts een beperkte bijdrage aan de lokale economie en draagt niet bij aan een duurzame leefomgeving. Jaar op jaar verdwijnt er dus een grote som geld van de burgers en bedrijven uit de gemeente. Zouden we dit niet langzaam maar zeker kunnen ombuigen richting een meer duurzame energievoorziening voor gemeente Hof van Twente? Zouden we niet over de periode van de komende 20 a 25 jaar een substantieel deel van de energie binnen de gemeente kunnen opwekken dan wel besparen? Om dit in perspectief te zetten stellen we dat we de komende 20 jaar gezamenlijk jaarlijks 60 miljoen alternatief kunnen besteden. Dit zal een geleidelijk proces zijn waarbij we tegelijkertijd met dit geld een impuls geven aan onze leefomgeving, economie, werkgelegenheid en maatschappij. Grafiek 1: Energielasten versus hypotheeklasten Door jaar voor jaar steeds een stukje duurzamer te zijn kunnen we langzaam maar zeker het geld in onze eigen omgeving, in onze bedrijven en onze maatschappij investeren. Dit dient onze eigen economie, zorgt voor lokale werkgelegenheid en noaberschap en draagt bij aan onze duurzaamheid in brede zin. In onderstaande grafiek wordt inzichtelijk dat energielasten de afgelopen jaren een steeds groter onderdeel zijn gaan uitmaken van de maandelijkse lasten. De komende jaren zal, naar alle waarschijnlijkheid, als we niets doen deze trend verder doorzetten. Energiekosten gaan dus een steeds zwaarder beslag leggen op de portemonnee van inwoners in de Hof van Twente. Inzetten op duurzaamheid biedt de mogelijkheid deze trend te stoppen en de lasten voor de gemiddelde burger omlaag te brengen. Bron: i. Straathof senternovem,

13 2.4 Wat verstaat de Hof van Twente onder duurzaamheid? Hof van Twente wil een duurzame gemeente zijn op basis van modern rentmeesterschap en het houden van balans tussen mens, omgeving en economie. Dit is integrale duurzaamheid. De gemeente Hof van Twente houdt bij het nemen van beslissingen en besluiten van meet af aan rekening met de integrale gevolgen voor de zogenaamde drie P s: People: maatschappelijke gevolgen Planet: gevolgen voor de leefomgeving en milieu Profit: economische gevolgen Het principe van integrale duurzaamheid is dus breder dan alleen milieu of leefomgeving. Het gaat nadrukkelijk om de balans tussen de 3 P s. De gemeente Hof van Twente betrekt de samenhang van milieu, maatschappij en economie in haar besluiten. Duurzaamheid wordt op deze manier de leidraad waarop toekomstige besluiten worden genomen. Duurzaamheid gaat over beleidsterreinen heen. Dit vraagt om een andere kijk: er moet letterlijk over de grenzen van het eigen domein worden gekeken. Dat geldt binnen de gemeentelijke organisatie en processen en uiteindelijk ook voor alle andere spelers in onze samenleving. Met dit duurzaamheidsprogramma gaat de gemeente niet beleid op beleid stapelen en dus niet de regeldruk verhogen. De gemeente zet met name in op enerzijds het over beleidsterreinen heenkijken binnen de eigen organisatie waarbij duurzaamheid telkens het uitgangspunt is. Anderzijds wil de gemeente vooral initiatieven en ideeën die er in de samenleving zijn faciliteren. Hof van Twente ondersteunt de motivatie en inzet van haar inwoners, bedrijven en instellingen. Door letterlijk beleidsruimte te maken en te faciliteren om gezamenlijk te zorgen dat nieuwe en vernieuwende initiatieven gerealiseerd worden. Dit is nodig om werkelijk stappen te maken in duurzaamheid. 2.5 Ambitieniveau van Hof van Twente? Duurzaamheid is een breed begrip. De gemeente Hof van Twente kiest voor de jaren 2014 tot en met 2017 voor het speerpunt energie en de positieve bijdrage daarvan aan het klimaat. Iedereen gebruikt energie; alternatieve energievormen en besparing lonen - ook economisch - steeds meer. Klimaat en energie sluiten goed aan bij de dagelijkse belevingswereld van mensen en bedrijven. Investeringen in duurzaamheid zorgen voor een positieve bijdrage aan het milieu en draagt bij aan nieuwe werkgelegenheid en de regionale economie. Twence heeft in 2011 als deelproject van het programma duurzaamheid een Energievisie opgeleverd. Deze Energievisie is samen met de klimaaten energiedoelstellingen in het Milieubeleidsplan gebruikt als vertrekpunt voor de in het MUD geformuleerde gemeentelijke ambitie op het gebied van klimaat en energie: Het lange termijn doel van de gemeente Hof van Twente is om in 2035 energie neutraal te zijn. De nadruk komt te liggen op het helpen(stimuleren en faciliteren) van bewoners, bedrijven en instellingen hun energieverbruik naar beneden te brengen energiebesparing - en op het stimuleren en mogelijk maken van het opwekken van duurzame energie duurzame energieopwekking. De gemeentelijke organisatie toont het goede voorbeeld rondom klimaat en energie en daarvoor is een aparte ambitie geformuleerd: Voor de gemeentelijke organisatie en haar gebouwen streeft de gemeente Hof van Twente we ernaar om in 2030 energie neutraal te zijn. 13 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

14 2.6 Multipliereffect Multipliereffect Als gemeente Hof van Twente zetten wij in op duurzaamheid. Voor 2014 is daarvoor budget gereserveerd. In overleg met de nieuwe raad zal voor de periode 2015 tot en met 2017 budget worden gereserveerd. We denken dat deze investeringen een positieve bijdrage gaan leveren aan onze directe leefomgeving. De investeringen dragen bij aan: een goed milieu, educatie van kinderen, bewustwording en de sociale cohesie in wijken en buurtschappen. De verwachting is dat deze investeringen zichzelf ook financieel kunnen terugverdienen en ten goede komen aan de burgers in de Hof van Twente. Hieronder staan een aantal voorbeelden waarmee we willen we laten zien welk multipliereffect er zou kunnen ontstaan voor de gemeenschap van de Hof van Twente. Jaarlijks wordt er ruim 60 miljoen euro uitgegeven aan energie door de burgers en bedrijven binnen de gemeente Hof van Twente. Zonnepanelen bij burgers en MKB Stel dat jaarlijks voor 1 miljoen euro aan elektriciteit wordt opgewekt via zonnepanelen. Dit zou in het geval van burgers en MKB gaan om ongeveer 4,5 miljoen kwh aan energieverbruik. Bij een gemiddeld gebruik van 3500 kwh gaat het om circa 1300 huishoudens. Stel dat deze huishoudens zouden omschakelen naar duurzame energie, dan zouden zij circa 5 miljoen Wp aan zonnepanelen moeten laten installeren. Bij 1,40 euro per Wp betekent dit een investering van circa 7 miljoen euro. Dit betekent tegelijkertijd dat er voor 7 miljoen wordt geïnvesteerd in de gemeente waarvan de regionale installatiebedrijven zullen profiteren. - Ten opzicht van de gangbare situatie levert dit het volgende op: Werkgelegenheid voor de regionale installateurs van circa 5000 arbeidsdagen voor installatiewerk op basis van 4 mandagen per dak aan installatiewerk; arbeidsdagen aan coördinatie, transport, inkoop, verkoop, administratie, etc; - Totaal levert het dus circa arbeidsdagen. Hiermee worden voor een jaar circa 30 arbeidsplaatsen gegenereerd. - Daarnaast zal de burger het direct na zijn investering in de maandelijkse lasten merken. De energierekening wordt iedere maand lager. Per maand houdt een gezin dus meer geld over. Na circa 8 jaar is de investering terugverdiend en zijn de elektriciteitslasten nihil. Dat betekent dat mensen meer hebben te besteden voor andere zaken. Naar verwachting zal een deel van de extra uitgaven in de gemeente Hof van Twente plaatsvinden. Dit is positief voor de middenstand en het bedrijfsleven. Dit voorbeeld geldt voor slechts 1 miljoen van de 60 miljoen aan jaarlijkse energie-uitgaven. Gezamenlijke inkoop duurzame energie De afgelopen jaren zijn veel stichtingen(onderwijs en sport) op eigen benen komen te staan. Echter een aantal van deze stichtingen hebben nog wel een subsidierelatie met de gemeente. Concreet betekent dit dat deze stichtingen individueel hun energierekeningen ontvangen en deze betalen met de exploitatiegelden die ze ontvangen van de gemeente. Wanneer de gemeente Hof van Twente deze stichtingen actief gaat benaderen om ze aan te zetten tot het gezamenlijk inkopen van duurzame energie zijn hier financiële en duurzaamheid voordelen te behalen. Het is vervolgens aan de stichtingen om gezamenlijk met bedrijfsleven deze voordelen ook daadwerkelijk te behalen. Vaak zijn contracten jaar op jaar eenvoudig verlengd en betaalt men meer dan nodig. Wanneer op grote schaal ingekocht wordt kan men een betere prijs bedingen. Als eerste doorkijk van wat er mogelijk is er voor een concrete situatie is een offerte aangevraagd. Uitkomst is dat de betreffende accommodatie op jaarbasis 2000 euro minder voor elektriciteit zou kunnen betalen ten opzichte van wat ze nu betalen. Een besparing van 30% (+/ euro). Wanneer deze accommodatie een goede maatstaf is voor accommodaties van andere stichtingen is hier veel geld te besparen. 14

15 Door het financiële voordeel van deze manier van energie inkopen te verdelen tussen de stichtingen en de gemeente kan hier een win-win situatie ontstaan. Stoken op snippers snoeihout Snoeihout wordt nu nog te vaak als afval gezien. Het oogsten van snoeihout en afvoeren ervan is een kostenpost. Wat nu als we dit snoeihout in plaats van afval als een brandstof gaan zien? Waarmee de gemeente Hof van Twente eigen gebouwen gaat verwarmen met behulp van snipperhoutketels. Dit kan een besparing opleveren op de gasrekening. Hoeveel dit op kan leveren is nog niet duidelijk omdat er binnen de gemeente geen overzicht is van het totaal geoogste hout en de kosten die hiermee gepaard gaan. Vandaar dat het van belang is om deze business case uit te werken en de goede cijfers boven tafel te krijgen. Vanuit het bedrijfsleven is er serieuze interesse om mee te investeren in hout-cv installaties. Bijkomend voordeel van deze manier van werken kan zijn dat dit zorgt voor een verdienmodel voor het in stand houden van het coulisselandschap. Zonnepanelen op braakliggende gemeentelijke gronden De gemeente Hof van Twente is op dit moment in gesprek met marktpartijen die geïnteresseerd is in het realiseren van een zonneweide op braakliggende gemeentelijke gronden. In de gesprekken wordt verkend of realisatie haalbaar is en op welke wijze dit vorm gegeven kan worden. 15 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

16 2.7 Huidig beleid rondom duurzaamheid De gemeente Hof van Twente kiest bij duurzaamheid voor het speerpunt energie en een brede integrale benadering hiervan. We kijken over de grenzen van de diverse beleidsterreinen heen. Op het gebied van milieu zijn vanuit het provinciaal, landelijk, Europees en internationale beleid diverse kaders gesteld die gelden voor de gemeente Hof van Twente. Met inachtneming van het definitieverschil tussen integrale duurzaamheid en milieu is in deze paragraaf een korte impressie van het huidige beleid van de andere overheden weergeven en hun relevantie voor de Hof van Twente Mondiaal Op wereldniveau bestaan diverse verdragen (b.v. Biodiversiteitsverdrag) en afspraken over behoud van biodiversiteit en klimaat doelstellingen. Deze mondiale doelstellingen worden voor Nederland geconcretiseerd via richtlijnen van Europa die omgezet moeten worden in landelijke wet- en regelgeving.behandeling van verdragen valt buiten de scope van het MUD voegt daaraan toe dat het realiseren van een schone energievoorziening ook kansen biedt voor Nederlandse bedrijven: een groene groei. Dit energiebeleid is vastgelegd in het Energierapport 2011 (EL&I, 2011). Eén van de doelen van het Nederlandse energiebeleid is het realiseren van een schone energievoorziening, aansluitend op de Europese ambitie om in 2050 een kooldioxide-arme economie te bereiken. Provinciaal Ook provinciaal is er veel aandacht voor duurzaamheid. In dat kader heeft de provincie prestatieafspraken gemaakt met de gemeente Hof van Twente (zie daarvoor paragraaf 3.3). Op 17 januari 2013 heeft Energiefonds Overijssel zijn deuren geopend. Ondernemingen, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties kunnen bij het fonds terecht voor de aanvraag van participaties, leningen en garanties. Energiefonds Overijssel biedt ondernemers, 16 Europa Binnen de Europese Unie wordt in 2020 een aandeel van 20 procent schone energie nagestreefd waar ook de nationale overheid zich aan moet houden. Het beleid van de Europese Unie speelt een grote en toenemende rol in de energievoorziening. Het beleid is vooral gericht op het creëren van een Europese energiemarkt en de transitie naar een schone energievoorziening. Ook gelden verplichtingen ten aanzien van het bijmengen van duurzame brandstoffen. Nationaal Al vanaf de Derde Energienota (1996) is het energiebeleid van de landelijke overheid gericht op het stimuleren van een duurzame energiehuishouding. Daarbij wordt de term duurzaam ruim uitgelegd. Het gaat om een schone energievoorziening, maar ook om een betrouwbare en betaalbare energievoorziening. Het huidige beleid

17 woningcorporaties en maatschappelijke organisaties de mogelijkheid hun duurzame ambities waar te maken. Het fonds heeft 250 miljoen euro beschikbaar voor projecten die energie besparen of nieuwe energie opwekken uit duurzame bronnen. Zij dragen daarmee bij aan de werkgelegenheid in de provincie en lastenbeheersing, zowel voor bewoners van huurwoningen van woningcorporaties als van bedrijven. Voor particuliere woningeneigenaren kent de provincie Overijssel twee regelingen. De premieregeling (subsidie) voor isolatiemaatregelen en een duurzaamheidslening voor én energieopwekking, bijvoorbeeld via zonnepanelen én voor isolatiemaatregelen. grootschalige aanpak is geen budget beschikbaar gesteld. Doelstelling 7 er leven meer mensen in een duurzaam leefmilieu is in overleg met de gemeenteraad gekoppeld aan het project/programma duurzaamheid en daarmee aan het MUD. Regionaal Op het niveau van de Regio Twente is de Twentse Duurzaamheidsagenda opgesteld. Hierin is als icoonproject Smart Grids opgenomen. Dit moet onder andere leiden tot betere kansen voor decentrale duurzame energieopwekking. Daarnaast zijn er 3 pijlers waarop wordt ingezet. Dit zijn achtereenvolgens: - De bouw: inzet op verduurzaming van bestaande woningvoorraad - Mobiliteit: transport is een van de belangrijkste energiegebruikers; in regioverband wordt elektrisch rijden en een fietssnelweg als maatregelen genoemd. - Energie: inzet op hernieuwbare energiebronnen samen met Twence en energieverbruik verminderen. Hof van Twente De gemeente Hof van Twente ontwikkelt zich binnen de gestelde kaders van EU, Rijk en provincie. Zij neemt haar eigen specifieke omstandigheden en mogelijkheden als uitgangspunt. Dit staat onder andere verwoord in het Collegeprogramma en het Milieubeleidsplan Het tijdelijke programma duurzaamheid heeft een aanzet gegeven tot verduurzaming van de gemeente. Via het MUD krijgt verduurzaming van de maatschappij structureel vorm. Het MUD is tevens de concretisering van de algemene klimaat- en energiedoelstellingen uit het Milieubeleidsplan In de raad van 13 oktober 2009 is een motie aangenomen om de gemeente Hof van Twente te registreren als millenniumgemeente. Voor 17 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

18 18

19 3 Uitvoering Inleiding Voor de jaren ligt de focus van het duurzaamheidsbeleid op energie en klimaat. De doelstelling van een energieneutrale gemeente Hof van Twente in 2035 lijkt nog ver weg. In deze periode komen nieuwe technieken en mogelijkheden beschikbaar. Dit betekent niet dat nu niets hoeft te worden gedaan. De gemeente Hof van Twente zet voor de termijn voor de uitvoering van het duurzaamheidsprogramma in op realistische doelen die met bestaande technieken en kennis gerealiseerd kunnen worden. Daarbij gelden twee richtingen welke in de volgende paragrafen uitgewerkt en concreet worden gemaakt. Het gaat om duurzame energie opwekken (3.2) en energie besparen (3.3). Telkens is aangeven wat de impact is op people, planet en profit wordt de keuze verantwoord of en hoe dit vanuit de gemeente wordt opgepakt richting uitvoering. De voorgestelde focus voor de uitvoering ligt in een serie gesprekken met ambtenaren, burgers, bedrijfsleven, raad en college, een aantal thema-avonden en een enquête onder het hofpanel. Communicatie is essentieel voor het bereiken van de doelstelling om de bewustwording bij de doelgroepen binnen de gemeente te vergroten. In 3.4 is hiervoor een aanzet gegeven. 3.2 Duurzame energie opwekken Inleiding De Hof van Twente ziet duurzaamheid als een balans tussen de 3 P s (people, planet en profit). Ze kijkt daarbij naar haar eigen grondgebied en de periode De gemeente Hof van Twente zet in op het opwekken van duurzame energie met name op de plekken waar energie gevraagd wordt. Dit heeft diverse voordelen: - De opwekker kan de energie zelf gebruiken hetgeen economisch voordelig is en ook fiscale voordelen heeft. - Het bespaart transportkosten en de aanleg van extra infrastructuur. - Het is landschappelijk logisch. - Het past bij de sociaal maatschappelijke omgeving. Men ziet dat de energie gebruikt wordt waar hij nodig is; dit zal de acceptatie onder burgers vergroten. De gemeente verstaat onder duurzame energie ook dat deze energie economisch rendabel geproduceerd wordt. Dit betekent dat de gemeente niet structureel financiële steun geeft aan duurzame energieproductie. De energie opwekking moet afgezien van een aanloopfase zichzelf kunnen bedruipen. De gemeente wenst dat de samenleving in de volle breedte profiteert van duurzame energieopwekking. De revenuen moeten niet bij enkele partijen terecht komen. Via coöperatievorming en versterking van het regionale bedrijfsleven moet de hele maatschappij ervan profiteren Zonne-energie Als we kijken naar de 3p s dan scoort zonne-energie op alle items goed. Zonnepanelen people planet Profit Score People De maatschappelijke acceptatie van zonne-energie is doorgaans groot. Er wordt energie opgewekt waar deze ook gebruikt wordt. Visuele aspecten behoeven aandacht. Her en der in Nederland worden gezamenlijke inkoopacties voor zonnepanelen gestart waarbij mensen hun eigen wijk of dorp willen veranderen. Planet Zonne-energie is een zeer duurzame vorm van energie opwekking en de grondstof zon is in ruime mate voorhanden. 19 Hof van Twente Energiek Rentmeesterschap

20 Profit Voor particulieren en MKB bedrijven is zonne-energie een economisch rendabele vorm van duurzame energie opwekking. Voor deze groepen is binnen een periode van 8 jaar de investering terug te verdienen. Het eigen dak is vaak voldoende om in de eigen elektriciteit en warmte (zonneboiler) te voorzien. Lokale installateurs geven aan dat ze mede door het project duurzaamheid meer aanvragen krijgen van burgers en MKB. Voor grootverbruikers is de terugverdientijd langer, doordat zij vanwege hun grootverbruik een fors lagere energiebelasting betalen. Hun energiekosten per kwh zijn daardoor minder hoog. Daardoor wordt het investeren in zonnepanelen voor hen minder snel interessant en zijn investeringen minder snel terug te verdienen. Ondanks dat is de gemeente Hof van Twente in gesprek met partijen die interesse hebben getoond in het gebruik van bedrijfskavels voor de realisatie van een zonnepark. Deze partijen gaan nu een haalbaarheidsonderzoek uitvoeren naar het zonnepark waarbij gepeild wordt onder de naburige bedrijven of ze willen meedoen. Uitvoering De uitvoering rondom zonne-energie richt zich op het volgende: 1. Voorlichting: zonne-energie is voor burgers en MKB al snel rendabel. Toch blijft in praktijk de realisatie nog achter. Weinig burgers en bedrijven weten hoe snel investeringen terugverdiend kunnen worden. Ook de rompslomp van de aanleg en het uitzoeken van goede panelen, leverancier en prijs is voor veel mensen een belemmering. Goede voorlichting neemt deze belemmeringen grotendeels weg. Via een uitgebreide communicatie campagne zoals beschreven in paragraaf 3.4 en vanuit het energieloket gaan we deze voorlichting voortvarend oppakken. 2. Zelf als gemeente het goede voorbeeld geven: de gemeente plaatst in principe zonnepanelen op nieuwbouw en te renoveren gemeentelijk vastgoed. Gebouwen voor het publiek zoals scholen en sportaccommodaties worden als eerste bekeken omdat daar ook de meeste uitstraling van uit gaat. Per gemeentelijk gebouw dat in eigendom blijft van de gemeente, wordt een business case opgesteld waarin investering en rendement voor duurzame energie waaronder zonnepanelen terugkomen. In de business cases wordt bepaald welke investeringen er initieel nodig zijn en in welke periode deze terugverdiend gaan worden. Op basis van deze uitkomst wordt bepaald of er al dan geïnvesteerd gaat worden in de uitvoering van de voorliggende businesscase. De gemeente kijkt samen met het bedrijfsleven naar gezamenlijke investering in zonnepanelen. 3. Zachte leningen via provinciefonds voor duurzame energie: investeringen in zonne-energie zijn in 8 tot 10 jaar terug te verdienen voor huishoudens en MKB. Subsidies zijn niet meer nodig, echter de gemeente wil wel investeringen stimuleren door mensen actief te informeren over de mogelijkheden die er zijn voor laagrentende leningen uit het provinciale energiefonds. De gemeente vervult hierin een loketfunctie zodat de drempel voor onze burgers zo laag mogelijk is. 4. Open staan voor initiatieven van burgers en bedrijven: de gemeente gaat zelf geen zonneparken initiëren of exploiteren maar zij staat open voor initiatieven van derden. Zoals gezegd is de gemeente Hof van Twente al in gesprek met twee marktpartijen die hiervoor interesse hebben getoond. 5. De gemeente ziet voor de recent opgerichtte energiecoöperatie een belangrijke rol weggelegd om gebruik van zonne-energie te stimuleren. De coöperatie wordt ondersteund middels een startsubsidie maar zal uiteindelijk zichzelf moeten bedruipen. Jaarlijks wordt overleg met de energiecoöperatie gevoerd om informatie uit te wisselen en te bespreken hoe de initiatieven van gemeente en coöperatie op elkaar afgestemd kunnen worden c.q. elkaar kunnen versterken 20

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting MKBA Windenergie Lage Weide Delft, april 2013 Opgesteld door: G.E.A. (Geert) Warringa M.J. (Martijn) Blom M.J. (Marnix) Koopman Inleiding Het Utrechtse College en de Gemeenteraad zetten in op de ambitie

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 7 Onderwerp: Meerjarenprogramma Duurzaamheid 2014-2015 Datum: 12 november 2013 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Nummer 2013009302. Kansen voor zonneparken. Programmanummer 11. Voorstel aan de gemeenteraad:

Nummer 2013009302. Kansen voor zonneparken. Programmanummer 11. Voorstel aan de gemeenteraad: Nummer 2013009302 Onderwerp: Kansen voor zonneparken Programmanummer 11 Portefeuillehouder Behandeling in de raadscommissie: Voorstel aan de gemeenteraad: Wethouder H.J. Morssink Ja, ter kennisname aanbieden

Nadere informatie

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. :

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : INTERN MEMO Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : Aanleiding Duurzaamheid is een speerpunt in het coalitieakkoord en het

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl LTO inzet duurzame energie 1. Verbetering inkomenspositie door (decentrale)energieproductie

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe DRENTHE DUURZAAM 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe FEBRUARI 2015 Inleiding Duurzaamheid is de pijler voor een vitaal Drenthe. Dat is het uitgangspunt voor de PvdA in Drenthe.

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart Presentatie Duurzame Energie Podiumbijeenkomst 17 maart Energie-opgave 2 Kader: Mondiaal Lokaal Klimaatakkoord Parijs (2015) Ministerie EZ/ NL Energie Neutraal 2050 Provinciaal uitvoeringsprogramma (2016)

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

AGEM ACHTERHOEKSE GROENE ENERGIEMAATSCHAPPIJ

AGEM ACHTERHOEKSE GROENE ENERGIEMAATSCHAPPIJ Bijlage 1; algemene informatie AGEM AGEM ACHTERHOEKSE GROENE ENERGIEMAATSCHAPPIJ Verantwoording tekst; Deze bijlage is een bewerkte versie van een raadvoorstel van de gemeente Doetinchem (L. Nieuwenhuis).van

Nadere informatie

Besluit college van Burgemeester en Wethouders

Besluit college van Burgemeester en Wethouders Registratienr: 2013/4543 Registratiedatum: Afdeling: Leefomgeving Agendapunt: 49-Va-09 Openbaar: Ja X Nee Reden niet openbaar: Onderwerp: Windpark gemeente Kranenburg (DE) Besluit: Kennis te nemen van

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Inhoudsopgave 1. Doelstelling... 3 2. Inleiding... 4 3. Wat is duurzaamheid?... 5 4. Lange termijn perspectief (..2030)... 6 5. Actieprogramma... 7 6. Financiële paragraaf...

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon. Inleiding Het veenkoloniaal gebied in Drenthe is door het Rijk aangewezen

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

De items in deze Nieuwsbrief:

De items in deze Nieuwsbrief: Nieuwsbrief november 2013 View this email in your browser De items in deze Nieuwsbrief: Duurzaamheidsmarkt Alphen aan den Rijn goed bezocht Samenwerking Kringloopwinkel / Repaircafe / Rijndorp / ThermosPower

Nadere informatie

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema Informatiebijeenkomst Leefbaar Buitengebied Oude IJsselstreek Jacquo Harbers 2 december 2015 Coöperatieve vereniging Achterhoekse Groene Energiemaatschappij U.A. Bestuur: wethouders gemeenten AGEM Holding

Nadere informatie

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Inleidend 1.2 Energievisie Hoeksche Waard 2. Activiteiten

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

ROMS interieur & display makers

ROMS interieur & display makers Gespreksverslag januari 2013 Duurzaamheid ROMS interieur & display makers Waarderveldseweg 97 Dhr. O. Meijer 023-5347284 oscar@roms.nl Rinco Bakker 06 532 95 684 energiecoach@parkmanagement.nl Aanleiding:

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016 Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 1 1 Inleiding Op 18 februari 2015 heeft Provinciale Staten van Fryslân het beleidsstuk

Nadere informatie

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt?

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Menukaart Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Schooldakrevolutie Schreeuw met ons van de daken: we zullen niet rusten tot elke vierkante centimeter van onze schooldaken

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Lelystad, juli 2014 Het plan Het Federatieplan Windenergie bestaat uit onderlinge afspraken tussen bewoners, grondeigenaren en windmoleneigenaren in

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop Zon in de Kop Wees slim en investeer in zonnepanelen Zon in de Kop! Zon in de Kop is een samenwerkingsverband van de gemeenten met HVC, Ontwikkelingsbedrijf NHN, Millennium Comité Schagen en de Noordhollandse

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Inhoud. Aanleiding. 1. VSU Energie. 2. Klimaatscan. 3. Isolatiemaatregelen. 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting. 6. Financiering.

Inhoud. Aanleiding. 1. VSU Energie. 2. Klimaatscan. 3. Isolatiemaatregelen. 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting. 6. Financiering. VSU Energie Inhoud Aanleiding 1. VSU Energie 2. Klimaatscan 3. Isolatiemaatregelen 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting 6. Financiering Tot slot Praktijkvoorbeelden door At Risk, Elinkwijk en STVU

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie