N A A R E E N D O O R L O P E N D E

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "N A A R E E N D O O R L O P E N D E"

Transcriptie

1 N A A R E E N D O O R L O P E N D E L E E R L I J N PAT I Ë N T V E I L I G H E I D Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober 2011 MBOOA Zilvermos LB Houten Tel.:

2 I N H O U D S O P G A V E Inhoudsopgave... 2 Samenvatting Inleiding Aanleiding Doelstelling en beoogd resultaat De opdracht Aanpak Vooraf: kaders van het project Huidige situatie Inleiding Organisatie van medisch en verpleegkundig opleiden Stand van zaken patiëntveiligheidsleren Onderwijsprogramma s, leermateriaal en leerinitiatieven: voorbeelden Conclusies: voorwaarden implementatie en borging Inleiding Onderwijskundige implementatievoorwaarden veiligheidsleren Ervaren succesfactoren voor implementatie Voorwaarden voor borging Ervaren knelpunten en belemmeringen: implementatierisico s Conclusies: behoeften en wensen Inleiding Behoeften en wensen patiëntveiligheidsleren Aanbevelingen: naar doorlopende leerlijn Inleiding Doelgroepen en contexten veiligheidsleren Verbinden van leren en leercontexten: doorlopende leerlijn(en) Kenmerken doorlopende leerlijn(en) patiëntveiligheid Vervolg: plan van aanpak Inleiding Actieplan Landelijk stimuleringsprogramma en ondersteuningsstructuur Opzet programma en structuur Rollen Discussie Bronnen Bijlage 1: Geraadpleegde personen en instanties Bijlage 2: Relevante conclusies/aanbevelingen uit bestaande rapporten, kort samengevat Bijlage 2: Relevante conclusies/aanbevelingen uit bestaande rapporten, kort samengevat Bijlage 3: Kansen en ideeën veiligheidsleren Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 2

3 S A M E N V A T T I N G Aanleiding De NFU heeft van het VMS-programma de opdracht gekregen om het project borging van patiëntveiligheidsleren op zich te nemen en zich tot taak gesteld met aanbevelingen te komen en te stimuleren dat leren rondom patiëntveiligheid door relevante onderwijspartners kan worden geïmplementeerd in de onderwijspraktijk. Patiëntveiligheidsonderwijs dient gemeengoed te worden. Hiertoe is met input van relevante partijen in een korte tijd voorliggend implementatieplan ontwikkeld. Het uitgevoerde project dient bij te dragen aan de algemene doelstelling van het VMS-project: Het borgen van risicobewustzijn, patiëntveiligheidsdenken en handelen, kennis en instrumenten. In dit specifieke project betreffende leren wordt dit beoogd door: Het doen van aanbevelingen voor de implementatie van patiëntveiligheidsleren Het stimuleren van implementatie van patiëntveiligheid(sleren) in onderwijs & opleiding Huidige situatie met betrekking tot veiligheidsleren Het draagvlak en het enthousiasme om aan veiligheidsleren te werken is groot en er is een goed urgentiebesef ten aanzien van het thema. Er bestaan diverse goede voorbeelden van leerprogramma s en instrumenten. Het moment om aan verbetering van veiligheidsleren te werken is dus goed. Echter (nog) niet alle aanbevelingen uit de al uitgevoerde inventariserende studies naar onderwijs en opleiding rondom patiëntveiligheid (zie o.a. bijlage 2) zijn opgepakt. Er kan geconstateerd worden dat onderwijsinstanties vooral afzonderlijk bezig zijn met ontwikkelen van diverse leerprogramma s en middelen. Daarnaast kan geconcludeerd worden dat structuur en samenhang in het leren rondom patiëntveiligheid vooralsnog ontbreken. Het oogt fragmentarisch en er lijkt weinig opbouw en samenhang te zitten tussen de diverse programma s. Ook lijkt de regionale samenwerking met de OOR-, hbo- en mbo-partners vooralsnog afwezig en/of niet optimaal. Voor wat betreft medische vervolgopleidingen zijn wetenschappelijke verenigingen en OOR s druk doende met de invoering van hun gemoderniseerde curricula en zijn hebben hier hun handen vol aan. De invulling van de algemene competenties, waarin patiëntveiligheid een plek zou kunnen krijgen, verschilt per specialisme (eigen programma s of via het disciplineoverstijgend onderwijs in de OOR, al dan niet verplicht). Voor wat betreft de invulling en levenslang leren (activiteiten voor de zittende professie) verschilt het urgentiebesef en risicobewustzijn per specialisme. Diverse factoren kunnen bijdragen aan verhoogd risicobewustzijn, wat helpt bij de implementatie van veiligheidsleren. Diverse respondenten geven aan veel centraal opgelegd te krijgen en ervaren daardoor weinig ruimte voor eigen invulling. De gezamenlijke hbo-opleidingen verpleegkunde hebben patiëntveiligheid expliciet opgenomen als thema in de body of knowledge van de opleiding. De verdere invulling, inhoud, vormgeving en uitvoering ervan bepalen de hogescholen zelf. Zijn hier vooral afzonderlijke mee bezig. De situatie van de mbo-opleidingen verpleegkunde is onduidelijk. Een quickscan-onderzoek vanuit het VMS-veiligheidsprogramma (VMS Veiligheidsprogramma, 2011) toont aan dat vrijwel alle responderende ziekenhuizen hard aan de slag zijn met de tien thema s. Merendeel van de responderende ziekenhuizen geeft aan eind 2012 een VMS te hebben gerealiseerd (VMS, 2011). In veel ziekenhuizen vinden leer- en verbeteractiviteiten plaats rondom incidentmelding. Diverse afdelingen binnen ziekenhuizen voeren acties uit ten behoeve van kwaliteitsverbetering en patiëntveiligheid. Ten aanzien van beschikbare programma s, leerinitiatieven en materiaal kan geconcludeerd dat er voor alle leerfasen (basis-, vervolg-, verdiepingsopleiding en levenslang leren) goede ingrediënten om tot een samenhangend pakket voor veiligheidsleren te komen. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 3

4 Implementatievoorwaarden Voor het implementeren en borgen van veiligheidsleren is een aantal voorwaarden te formuleren, waaronder: Onderwijskundige ontwerp- en uitvoeringscriteria: Eenduidige content, doelen, uitkomsten formuleren Zichtbaar maken, integreren in en voortbouwen op bestaande curricula Integraal, continu (herhaling) aanbieden in continuüm: eerst sensitizing (kennis en begrip) later toepassing Zorgdragen voor een veilige, ondersteunende, uitdagende omgeving Betrekken en scholen docenten, opleiders, werkvloer Contextgebonden dus: multidisciplinair en praktijkleren (direct toepassen) Ervaren succesfactoren: Leiderschap bij het management Doelen en plannen (Inspectie, VMS, NFU, Ziekenhuis) koppelen en verbinden aan onderwijs/opleiding: studenten laten deelnemen aan projecten en organisatieleren Bewerkstelligen van (verdere) verandering houding, gedrag, cultuur (onder andere: blamefree, gelijkheid, feilbaarheid, geen domeindenken). Patiënt echt centraal stellen: leren kennen, band krijgen, integrale blik op de patient Toetsen, beoordelen en certificeren Implementatierisico s Voorwaarden voor borging Formeel vastleggen van inhoud en doelen in raam- en opleidingsplannen Certificeren, toetsen en evalueren van veiligheidsleren Niet receptieve (ontbreken urgentiebesef, risicobewustzijn) docenten, opleiders en werkvloer (inclusief leidinggevenden). Vereiste cultuur is (nog) niet aanwezig. Initiëren en uitvoeren van praktisch haalbare activiteiten Relatie met context/werkpraktijk mist in de dagelijkse werkpraktijk. Integreren in visitaties Geen trekkers en rolmodellen in de organisatie Behoeften en wensen Onderstaande weergave van de meeste genoemde behoeften en wensen geeft aan hoe het werkveld zelf denkt over hoe de implementatie en het borgen het beste gerealiseerd kan worden. Het vormt tevens de basis voor een plan van aanpak hiervoor. Landelijk competenties patiëntveiligheid borgen in Docentenprofessionalisering content, eindtermen en opleidingsplannen (per Centraal ontwikkelen en ondersteunen teamtrainingen opleidingsfase/doelgroep) (CRM) (inclusief aandacht voor multiprofessionele Ontsluiten bestaande programma s, leermiddelen communicatie) Faciliteren, ondersteunen uitwisselen en samenwerking Toetsen en certificeren veiligheidsonderwijs (waaronder samen, landelijk leermateriaal en casuïstiek ontwikkelen Aanbeveling: naar doorlopende leerlijnen Om meer samenhang, structuur en continuïteit aan te brengen in patiëntveiligheidsleren, wordt aanbevolen veiligheidsleren in leerfasen en voor en door diverse doelgroepen met elkaar te verbinden. Er dient op verschillende fronten verbinding worden aangebracht: verbinden van veiligheidsleren dat nu fragmentarisch, in de verschillende opleidingsfasen, en niet in samenhang wordt aangeboden verbinden van formeel onderwijs/opleiding met organisatieleren en informeel werkplekleren verbinding tussen leerfasen: zorgen voor blijven leren, continue aandacht voor veiligheidsleren verbinden aan context en werkpraktijk verbinden aan reguliere, (medische) content, in de huidige opleidingen Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 4

5 Verbinding kan worden bewerkstelligd door met betrokken partijen te werken aan de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn patiëntveiligheid. De leerlijn kent een aantal specifieke kenmerken, waaronder: eenduidige basiscontent voor diverse opleidingsniveaus, -fasen en organisatieleren (als basis hiervoor kan de WHO-curriculumguide on patient safety worden gebruikt), integraal herhaaldelijk aanbieden, starten met kennis en bewustwording en vervolgens integreren in de praktijk). Om het veiligheidsleren goed te laten beklijven, dient ook de context van de werk(leer)praktijk parallel aan de ontwikkeling van de leerlijn te worden klaargemaakt voor veiligheidsleren. Plan van aanpak implementatie en borging van patiëntveiligheidsleren Het draagvlak en het enthousiasme om aan veiligheidsleren te werken is groot. Zaak is nu samenhang en structuur aan te brengen in de ingezette acties en het enthousiasme te gebruiken om met concrete acties, in de vorm van een actieplan, lijn aan te brengen in veiligheidsleren. Implementatie en borging van veiligheidsleren vraagt een integrale aanpak. Er dient gelijktijdig aan het formele onderwijs en cultuurontwikkeling op de werkvloer (organisatieleren en levenslang leren) gewerkt te worden. Om het gewenste resultaat te bereiken dient een aantal stappen te worden genomen. Deze zijn met bijbehorende suggesties in de vorm van een actieplan inclusief voorstel voor een ondersteuningsstructuur beschreven. Het actieplan kent de volgende thema s: (1) Formuleren eenduidige concrete minimumeis op landelijk niveau, (2) Kennisbundeling en digitale ontsluiting, (3) Onderwijs en opleiding: leerlijn, leer-/toetsmiddelen, professionalisering docenten/opleiders, (4) Organisatieleren: leerlijn patiëntveiligheid organisatieleren, leiderschap management, teamtrainingen/crm, veiligheidscultuur en (5) Levenslang leren: leerlijn zittende professie. Discussie In de conclusies wordt verwoord dat de verschillende doelgroepen in het veld een grote behoefte hebben aan ondersteuning, coördinatie en afstemming. Alleen op deze wijze kunnen ontwikkelingen in samenhang vervolgd worden en kan borging van het patiëntveiligheidsleren in de gehele keten worden gerealiseerd. Ten tijde van de start van het project was dit niet voorzien. Ook was niet voorzien dat het enthousiasme zo groot was bij de verschillende doelgroepen om patiëntveiligheid te borgen in het onderwijs. Een en ander heeft geleid tot een keuze uit twee opties voor het vervolg van het project (zie hoofdstuk 6 voor een meer uitgebreidere beschrijving): 1. Verder uitwerken van een implementatieplan op basis van de conclusies en aanbevelingen. Waarbij het vervolgens aan het beroepsveld over gelaten wordt om het verder gestalte te geven. 2. Tijdens de tweede fase een opzet te maken voor een meerjarenplan. Tijdens het meerjarenplan kan de ondersteuning, coördinatie en afstemming geboden worden zoals gewenst door de verschillende doelgroepen. Het is aan de opdrachtgevers op basis van het uitgevoerde project tot een keuze te komen die recht doet aan het realiseren van de implementatie en borging van leren rondom patiëntveiligheid. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 5

6 Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 6

7 1. INLEIDING 1.1. Aanleiding Vanaf 2008 is in het landelijke VMS Veiligheidsprogramma hard gewerkt aan verankering van patiëntveiligheid in de praktijk. Beoogd wordt Nederlandse ziekenhuizen, door kennis en een samenwerkingsstructuur te bieden, te ondersteunen zodat zij een 50% reductie van onbedoelde vermijdbare schade kunnen realiseren. Daartoe dienen ziekenhuizen per 31 december 2012 te beschikken over een geaccrediteerd of gecertificeerd VMS en de gestelde doelstellingen van de tien thema s te hebben behaald. In december 2012 loopt het VMS Veiligheidsprogramma af. Op dit moment bevindt het programma zich in de fase dat gewerkt moet worden aan borging van patiëntveiligheid en de daartoe ontwikkelde kennis en instrumenten voor de lange termijn. Dit kan op krachtige wijze gebeuren door implementatie hiervan in het basis- en vervolgonderwijs voor artsen en verpleegkundigen. Recent onderzoek toont bijvoorbeeld aan dat arts-assistenten zich bewuster zijn van situaties rondom patiëntveiligheid wanneer ze daarvoor een speciale cursus volgen tijdens hun opleiding (Jansma, 2011). In een vooronderzoek is een tweetal inventarisaties uitgevoerd van bestaande initiatieven op gebied van patiëntveiligheid in het onderwijs (UMC St. Radboud / ZonMW, 2007; IQ Healthcare, 2010 ). Er bestaan vele good practices waarvan andere onderwijsinstellingen en disciplines gebruik zouden kunnen maken. De NFU heeft van het VMSprogramma de opdracht gekregen om het project borging van patiëntveiligheidsleren op zich te nemen en zich tot taak gesteld met aanbevelingen te komen en te stimuleren dat leren rondom patiëntveiligheid door relevante onderwijspartners kan worden geïmplementeerd in de onderwijspraktijk. Patiëntveiligheidsonderwijs dient gemeengoed te worden. Hiertoe is met input van relevante partijen in een korte tijd voorliggend implementatieplan ontwikkeld. 1.2 Doelstelling en beoogd resultaat Het uitgevoerde project dient bij te dragen aan de algemene doelstelling van het VMS-project: Het borgen van risicobewustzijn, patiëntveiligheidsdenken en handelen, kennis en instrumenten In dit specifieke project betreffende leren wordt dit beoogd door: Het doen van aanbevelingen voor de implementatie van patiëntveiligheidsleren Het stimuleren van implementatie van patiëntveiligheid(sleren) in onderwijs & opleiding Het project diende te leiden tot het volgende eindproduct: een implementatieplan als een instrument voor de invoering van leren waarmee borging van de resultaten van het Veiligheidsprogramma bewerkstelligd kan worden. 1.3 De opdracht De stuurgroep van het VMS-programma en NFU hebben aan MB Onderwijskundig Ontwerp & Advies, in de persoon van onderwijskundige Marieke Bolk, daartoe de volgende opdracht gegeven: Bestudeer bestaande documenten (onderzoeksrapporten, good practices etc.) en interview betrokkenen (stakeholders, sleutelfiguren). Analyseer de resultaten, integreer onderwijskundige expertise en ervaring en ontwikkel op basis daarvan conclusies, aanbevelingen en een implementatieplan met concrete voorbeelden. Met dit plan dient verdere bewustwording en urgentie bij relevante partijen te kunnen worden gecreëerd. Peil en creëer gedurende de projectuitvoering draagvlak. Probeer antwoorden te vinden op onder andere de volgende vragen: Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 7

8 Welke van de ontwikkelde leerinstrumenten zijn in te zetten als good practices? Hoe kan/moet dit materiaal er dan uitzien? Hoe kunnen leerinstrumenten (het beste) worden opgenomen in de curricula? Wat moet in het disciplineoverstijgend onderwijs en wat in het disciplineonderwijs? Hoe wordt veiligheidsleren onderdeel van de dagelijkse werkpraktijk? Hoe kan veiligheidsgedrag via onderwijs op de werkvloer worden gestimuleerd? Welke mogelijkheden worden benoemd/gesignaleerd als het gaat om implementatie van veiligheidsonderwijs? Welke knelpunten en risico s worden benoemd/gesignaleerd als het gaat om implementatie van veiligheidsonderwijs? 1.4 Aanpak De aanpak van het project is opgedeeld in twee fasen: Fase 1: Ontwikkeling van het implementatieplan Leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs' Activiteiten: 1. Bestuderen/analyseren van rapporten, documenten, bijdragen en resultaten conferenties 2. Interviews afnemen bij experts, stakeholders en andere betrokkenen 3. Uitwerken plan en voorbeelden Fase 2: Consultatie implementatieplan en start uitvoering plan In de periode oktober december 2011 zal fase 2 van het project starten waarin het voorgestelde implementatieplan verder uitgewerkt en geconsulteerd zal worden. Vervolgens kan uitvoering van het plan plaatsvinden. In verband met de beperkte tijd die beschikbaar is voor het gehele project, was beoogd dat de implementatie buiten het project zou vallen. Voorliggend adviesrapport geeft de resultaten weer van fase 1 van het project. 1.5 Vooraf: kaders van het project De insteek van dit project is het thema patiëntveiligheid. Het project is immers geïnitieerd van het VMSveiligheidsprogramma. Patiëntveiligheid is echter onderdeel van het domein kwaliteit van zorg. Door te starten met de ontwikkeling van veiligheidsleren krijgt onderwijs voor kwaliteit van zorg verder vorm en kan het later worden aangevuld met overige thema s. De uitgevoerde inventarisatie pretendeert niet volledig te zijn. Het is een weergave van de respons van een selectie van experts en bij veiligheidsleren betrokkenen. Aangevuld met al uitgevoerde inventariserende en behoefteonderzoeken (UMC St. Radboud / ZonMW, 2007; IQ Healthcare, 2010 ) geeft het een beeld van de huidige stand van zaken en bestaande initiatieven. Aanvullend op eerder genoemde onderzoeken is voor dit project ook input van representanten van wetenschappelijke- en beroepsverenigingen en van de werkvloer in ziekenhuizen (organisatieleren) meegenomen. De documentenstudie en interviews zijn uitgevoerd om te komen tot een plan van aanpak. De eerder geformuleerde aanbevelingen zijn getoetst, waarnodig aangevuld en er is gevraagd naar prioritering. Tevens was de projectuitvoering bedoeld om draagvlak te peilen en creëren bij relevante stakeholders. Voor de uitvoering van het project was beperkt tijd beschikbaar. Er is contact gelegd met de mbo-raad om Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 8

9 ook input vanuit de diverse mbo-instellingen mee te nemen. Op het moment van schrijven van dit adviesrapport zijn er nog geen gesprekken gevoerd met mbo-instellingen. Tevens is de input van STZziekenhuizen vooralsnog beperkt gebleven tot de bijdragen van één ziekenhuis. Wel zijn in de aanbevelingen en in het actieplan de rol en positie van het mbo-onderwijs en de opleidingsziekenhuizen meegenomen. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 9

10 2. Huidige situatie 2.1 Inleiding Om te komen tot een plan van aanpak voor implementatie van veiligheidsleren is het van belang goed zicht te hebben op de huidige situatie en stand van zaken. Van hieruit kan gewerkt worden aan het realiseren van de gewenste situatie. Een tweetal eerder uitgevoerde studies geven al een goed beeld van initiatieven op het gebied van veiligheidsleren (IQ Healthcare, 2010 en UMC St. Radboud / ZonMW, 2007). In bijlage 2 worden kort de belangrijkste conclusies en aanbevelingen weergegeven uit deze onderzoeken. Deze zijn als startpunt gebruikt voor dit project. In dit hoofdstuk wordt kort beschreven hoe het medisch en verpleegkundig onderwijs is georganiseerd en wie zijn betrokken als bepalende instantie(s) en uitvoerders. Dit is nodig om zicht te krijgen op de leerfasen en de partijen die nodig zijn voor implementatie. Vervolgens wordt op basis van de uitgevoerde documentenstudie en interviews de huidige stand van zaken weergegeven. Deze stand van zaken is gebaseerd op resultaten van interviews en is bedoeld om een beeld te schetsen. De weergave pretendeert niet volledig te zijn. 2.2 Organisatie van medisch en verpleegkundig opleiden Het medisch en verpleegkundig opleidingscontinuüm In de discussienota De medisch specialist van straks (NFU, 2010) wordt het toekomstscenario voor het medisch opleidingscontinuüm geschetst. Het rapport Verpleegkundige toekomst in goede banen; Samenhang en samenspel in de beroepsuitoefening (VBOC AVVV, 2006) doet hetzelfde voor het verpleegkundig opleidingscontinuüm. Beiden beogen meer samenhang tussen en continuïteit in de verschillende leerfasen. Geschetst wordt hoe deze fasering in de opleiding van specialisten en verpleegkundigen eruit zou moeten zien: van de basisopleiding tot en met levenslang leren. Deze fasering is gebruikt als kader voor de uitwerking van leren rondom patiëntveiligheid. Veiligheidsleren en patiëntveilig werken dient immers plaats te vinden gedurende het hele opleidingscontinuüm en het gehele werkende bestaan. Aan dit continuüm dient het organisatieleren worden toegevoegd. Naast formeel leren in het kader van onderwijs en opleiding vindt er immers ook veel leren plaats voor en door de organisatie waarin zorgprofessionals werken (introductiecursussen, bedrijfsopleidingen, MD-trajecten etc.). Organisatieleren maakt daarom ook deel uit van het continuüm. Figuur 1: het opleidingscontinuüm Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 10

11 Bij opleiding betrokken partijen Bij de organisatie en uitvoering van medische en verpleegkundige opleidingen zijn diverse partijen betrokken. Domein: Medische opleidingen Fase Opleiding Betrokkenen, onder andere: Basis Geneeskunde Ministeries OC&W en VWS Opleidingscommissie Geneeskunde (OCG) Vervolg Medische Ministerie VWS vervolgopleidingen CCMS, (M)SRC, Capaciteitsorgaan, BOLS College medische vervolgopleidingen Wetenschappelijke verenigingen Verdieping Fellowships Wetenschappelijke- en/of beroepsverenigingen Levenslang Bij- en nascholing Ministerie van VWS leren Registratie/Accreditatie Register (M)SRC Domein: Verpleegkundige opleidingen Basis hbo-verpleegkunde Ministerie van OC&W mbo-verpleegkunde hbo-raad, LOOV, hbo-instellingen, werkveldcommissies Umc s/(opleidings)ziekenhuizen Vervolg Verpleegkundige vervolgopleidingen CZO Umc s/opleidingsziekenhuizen Verdieping Verpleegkundige Umc s/opleidingsziekenhuizen specialistenopleiding / PA Hbo-instellingen Levenslang Bij- en nascholing Beroepsverenigingen leren Registratie/Accreditatie registratiecommissies Domein: Medisch ondersteunde opleidingen en organisatieleren Basis Med. ondersteunende CZO opleidingen Beroepsverenigingen Organisatieleren/ (Opleidings)ziekenhuizen bedrijfsopleidingen Vervolg Medisch ondersteunende CZO vervolg opleidingen Beroepsverenigingen Verdieping Medisch ondersteunende CZO specialisten opleidingen Beroepsverenigingen Levenslang Bij- en nascholing Beroepsverenigingen leren Registratie/Accreditatie Registratiecommissies Umc s OOR s Umc s Opleidingsziekenhuizen OOR s Landelijke (specialismespecieke) opleidingscentra c.q. simulatiecentra Umc s Opleidingsziekenhuizen Wetenschappelijke-/ beroepsverenigingen Ziekenhuizen (oa. leerhuizen) mbo-raad, werkgevers/ nemers partijen, kenniscentrum Calibris, ROC s, werkveldcommissies beroepsverenigingen beroepsverenigingen Ziekenhuizen (oa. leerhuizen) Leerhuizen opleidingsziekenhuizen (Opleidings)ziekenhuizen Leerhuizen opleidingsziekenhuizen (Opleidings)ziekenhuizen Leerhuizen opleidingsziekenhuizen Ziekenhuizen (oa. leerhuizen) Tabel 1: Bij medisch (ondersteunend-), verpleegkundig- en organisatieleren betrokken partijen Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 11

12 2.3 Stand van zaken patiëntveiligheidsleren Medische opleidingen (universitair medische centra) Er wordt door en in de umc s veel gedaan op het gebied van veiligheidsleren. Er zijn vele good practices (zie 2.4) en er staan al vele aanbevelingen op papier (zie o.a. bijlage 2). Uit de diverse interviews blijkt dat het draagvlak voor het thema patiëntveiligheid en het ontwikkelen en aanbieden van onderwijs en opleiding op dat gebied groot is. Bij de onderwijsgevende partijen is een goed urgentiebesef en men geeft ook aan zeker op dit thema good practices te willen delen, te willen samenwerken en niet te concurreren. De onderwijspraktijk is al bezig met veiligheidsonderwijs of staat in de startblokken eraan te gaan werken. De timing voor een (vervolg)project borgen van veiligheidsleren lijkt daarom goed te zijn. (Nog) niet alle aanbevelingen uit de al uitgevoerde inventariserende studies naar onderwijs en opleiding rondom patiëntveiligheid (zie o.a. bijlage 2) zijn opgepakt. Er kan geconstateerd worden dat onderwijsinstanties vooral afzonderlijk bezig zijn met ontwikkelen van diverse leerprogramma s en middelen. Respondenten bevestigen dat er (te) weinig samenwerking en uitwisseling plaatsvindt, terwijl dit wel wenselijk zou zijn. Daarnaast kan geconcludeerd worden dat structuur en samenhang in het leren rondom patiëntveiligheid vooralsnog ontbreken. Het oogt fragmentarisch en er lijkt weinig opbouw en samenhang te zitten tussen de diverse programma s. Ook lijkt de regionale samenwerking met de OOR-, hbo- en mbo-partners vooralsnog afwezig en/of niet optimaal. Als echter wordt gekeken naar wat er allemaal al is ontwikkeld voor veiligheidsleren, lijken er op landelijk niveau diverse en goede ingrediënten aanwezig te zijn voor een samenhangend leerpakket. Door hoogleraren van diverse umc s is bijvoorbeeld samen het leerboek Kwaliteit en veiligheid in patiëntenzorg (Wollersheim et al, 2011) geschreven voor geneeskundestudenten en aios. Medische vervolgopleidingen en levenslang leren (wetenschappelijke verenigingen, OOR s en vakgroepen): Veel wetenschappelijke verenigingen hebben (leren rondom) patiëntveiligheid opgepakt in de opleiding van hun aios maar ook voor de zittende professie. De start ligt vaak bij het hebben en gebruiken van een systeem voor complicatieregistratie. Van daaruit vinden complicatiebesprekingen plaats. Diverse verenigingen hebben deze aspecten vervolgens opgenomen in hun visitatietraject. Enkele verenigingen hebben specifieke leertrajecten en -middelen voor patiëntveiligheid. Ook bij de diverse verenigingen gezamenlijk lijken diverse ingrediënten (zie 2.4) aanwezig voor een samenhangend leerpakket als men deze zou delen en overnemen en/of aanpassen. Wetenschappelijke verenigingen zijn op dit moment druk doende met de invoering van de vernieuwde medische vervolgopleidingen (proces t/m 2015). Verenigingen geven aan hier hun handen vol aan te hebben. OOR s en vakgroepen zijn op hun beurt druk bezig met de regionale invulling van deze vernieuwde opleidingen. De invulling van de algemene competenties, waarin patiëntveiligheid een plek zou kunnen krijgen, verschilt per specialisme. Sommigen hebben zelf een programma (veelal onderdeel van professionele ontwikkeling) ontwikkeld, opgenomen in het opleidingsplan en stellen dit verplicht. Anderen laten dit over aan het disciplineoverstijgend onderwijs in de OOR. Geconstateerd kan Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 12

13 worden dat elk OOR afzonderlijk bezig is met zijn eigen leerlijn rondom de algemene competenties. Diverse onderwijsinstituten van de universitair medische centra verzorgen een aanbod van disciplineoverstijgend onderwijs voor aios. In skillscenters vindt geavanceerd vaardigheidsonderwijs plaats. Daarnaast is er cursorisch onderwijs voor de algemene specialistencompetenties, zoals communicatie, samenwerking, kwaliteit & patiëntveiligheid, reflectie, professionaliteit. Veelal is dit onderwijs niet verplicht. De mate waarin er binnen een specialisme urgentiebesef is en men risicobewust is ten aanzien van patiëntveiligheid verschilt per specialisme. Ook verschillen de specialismen in factoren die bijdragen aan dit besef en bewustzijn. Respondenten noemen: de acuutheid van het vak, extra kwetsbaarheid van de patient, integrale blik op de patient, laag frequente/hoog complexe zorg, hoog aantal incidenten, moeten oplossen van complicaties na behandeling door niet of onder gekwalificeerde (buitenlandse) artsen, werken met geavanceerde en risicovolle apparatuur en middelen en disciplineoverstijgend werken. Respondenten geven aan dat deze factoren helpen bij implementatie van het veiligheidsdenken en handelen. Diverse respondenten namens verenigingen geven aan dat ze het gevoel hebben op dit moment veel centraal opgelegd te krijgen. Aangeven wordt dat men weinig ruimte voor eigen invulling ervaart, terwijl zij dat wel nodig achten voor draagvlak en implementatie. Ook is vermeld dat er wel de wil is op de werkvloer te werken aan de VMS-thema s, maar het in de praktijk vaak ontbreekt aan facilitering en middelen (bijvoorbeeld voor het uitvoeren van metingen) om (kleine) verbetertrajecten goed uit de kunnen voeren. Ook dit werkt demotiverend. Opleidingen verpleegkunde (hbo- en mbo-instellingen): Inhoudelijk en strategisch overleg over hbo-opleidingen verpleegkunde vindt plaats in het Landelijk Overleg Opleidingen Verpleegkunde (LOOV) met ondersteuning van de hbo-raad. De hbo-opleidingen verpleegkunde hebben op landelijk niveau met elkaar afspraken gemaakt over invulling van het nieuwe competentiegerichte curriculum op hoofdlijnen. In de samen vastgestelde body of knowledge van de opleiding is patiëntveiligheid als verplicht thema opgenomen. Het hbo onderkent het belang van patiëntveiligheid. De verdere invulling, inhoud, vormgeving en uitvoering ervan bepalen de hogescholen zelf. Veel van de hbo-opleidingen verpleegkunde nieuwe stijl zijn ingericht op zorgcategorieën en zijn competentiegericht. Respondenten geven aan dat bij de meeste hbo-instellingen patiëntveiligheidsleren vermoedelijk geïntegreerd wordt aangeboden in het praktijkgerichte leren. Dit is zeker het geval in Rotterdam en Nijmegen. In ondersteunende vakken (die ten dienste staan van het praktijkleren en/of probleemgestuurd leren), zoals in de leerlijn kwaliteit van zorg, komt de kenniscomponent van patiëntveiligheid aan bod. Uitgangspunt bij dit competentiegericht leren is ook gedrag- en houdingsaspecten geïntegreerd aan te bieden. In Utrecht is sprake van een aparte keuzecursus patiëntveiligheid. Voor verpleegkundigen is kennis rondom patiëntveiligheid gebundeld in het boek Patiëntveiligheid voor verpleegkundigen; Jij maak het verschil (Den Ridder et al, 2010). Binnen het onderwijs van de instituten die de respondenten vertegenwoordigen leeft patiëntveiligheid zeker als thema bij studenten. In kwaliteitsprojecten nemen studenten vaak aspecten van veiligheid als thema en doen praktijkonderzoek en komen met verbetervoorstellen. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 13

14 Er kan geconstateerd worden dat ook hbo-onderwijsinstanties vooral afzonderlijk bezig zijn met ontwikkelen van diverse leerprogramma s en middelen. In Utrecht is expliciet samenwerking gezocht met het ROC voor de mbo-opleiding verpleegkunde. Verder ontmoeten mbo- en hbo-studenten elkaar op de zogenaamde leerwerkafdelingen in ziekenhuizen. In Utrecht en Nijmegen is het verpleegkundig onderwijs ondergebracht in regionale academies, waarin regionale onderwijspartijen hun krachten bundelen en samenwerken. Docenten hebben niet altijd inzicht is wat patiëntveiligheid(sleren) inhoudt en hoe dit onder de aandacht te brengen in het onderwijs. Organisatieleren (universitair medische centra en andere (opleidings)ziekenhuizen): Een quickscan-onderzoek vanuit het VMS-veiligheidsprogramma (VMS Veiligheidsprogramma, 2011) toont aan dat vrijwel alle responderende ziekenhuizen hard aan de slag zijn met de tien thema s. Het meest succesvol zijn de ziekenhuizen op de thema s: Verwisseling bij patiënten, Voorkomen van nierinsufficiëntie bij intravasculair gebruik van jodiumhoudende contrastmiddelen en Vroege herkenning en behandeling van de vitaal bedreigde patient. Thema s die nog de meeste aandacht behoeven zijn: Medicatieverificatie bij opname en ontslag, Voorkomen van wondinfecties na een operatie en Kwetsbare ouderen. Realisatie van deze thema s wordt voornamelijk belemmerd door het ontbreken van de benodigde ICT-toepassingen (bijvoorbeeld elektronische voorschrijfsystemen en/of een elektronisch patiëntendossier) en de beschikbare fte s. De betrokkenheid van professionals bij verbetertrajecten kan beter. In overlegstructuren van de medische staf en de VAR staat het niet altijd als doelstelling op de agenda. Vooral de VAR zou meer betrokken kunnen worden/zijn bij de implementatie (VMS, 2011). Diverse respondenten uit voorliggend project veiligheidsleren geven aanvullend aan concrete implementatietips en - ondersteuning voor een thema in hun ziekenhuis te hebben gemist. Ook zegt een aantal dat het uitrollen van tien thema s tegelijk al te veel wordt ervaren. Merendeel van de responderende ziekenhuizen geeft aan eind 2012 een VMS te hebben gerealiseerd (VMS, 2011). In veel ziekenhuizen vinden leer- en verbeteractiviteiten plaats rondom incidentmelding. Diverse afdelingen binnen ziekenhuizen voeren acties uit ten behoeve van kwaliteitsverbetering en patiëntveiligheid. Voorbeelden zijn: hanteren van de time-outprocedure en de surpasschecklist op de OK, werken met uniforme methodieken (bijvoorbeeld de ABCDE methodiek in de acute zorg), sirene acties op de eerste maandag van de maand (extra aandacht voor een thema of een meting), protocol van de maand etc. De Inspectie gaat mogelijk in de toekomst in handhavende zin actie ondernemen het gaat om veiligheidsleren. Te denken valt aan controle op aanwezigheid van veiligheidsleren en/of zorgprofessionals dit bijhouden of opname van periodieke bijscholing m.b.t. patiëntveiligheid in de norm. In reactieve zin zal de Inspectie als het gaat De meeste ziekenhuizen brengen patiëntveiligheid specifiek onder de aandacht in hun introductieprogramma s voor nieuwe medewerkers. Vaak krijgen aios hierbij extra aandacht. Sommige ziekenhuizen hebben specifieke om voorvallen rondom patiëntveiligheid specifieke aandacht hebben voor veiligheidsleren en betrokken aanspreken op hun verantwoordelijkheid hieromtrent. programma s patiëntveiligheid. Respondenten geven aan dat in een deel van het aanbod patiëntveiligheid geïntegreerd wordt aangeboden en dat bijvoorbeeld het reflecteren er vaak als rode draad doorheen loopt. Bijna alle centra en opleidingsziekenhuizen hebben skillcenters waar zowel de formele opleidingen als verschillende teams en afdelingen gebruik van kunnen maken. Crew resource management trainingen worden voor diverse teams aangeboden. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 14

15 2.4 Onderwijsprogramma s, leermateriaal en leerinitiatieven: voorbeelden Zoals eerder aangegeven zijn er vele goede voorbeelden als het gaat om veiligheidsleren. Voor een overzicht wordt verwezen naar de uitgevoerde onderzoeken in 2007 en 2010 (UMC St. Radboud / ZonMW, 2007; IQ Healthcare, 2010 ). Hieronder wordt aanvullend een aantal specifieke initiatieven genoemd die naar voren kwamen tijdens de projectuitvoering. Andere voorbeelden zijn opgenomen als suggesties in het actieplan (zie hoofdstuk 6). Fase: Basisopleiding Vervolgopleiding Selectie good practices curriculumanalyse o.b.v. WHO-programma (Vumc) Boek Kwaliteit en veiligheid in patiëntenzorg voor medische studenten Boek Patiëntveiligheid voor verpleegkundigen Bare buttocks college s in Erasmus MC Keuzecursussen / lessen patiëntveiligheid verpleegkundigen (UMCU/Hogeschool Utrecht/ Utrechtse ROC s) Cursussen/Disciplineoverstijgend Onderwijs (DOO) met leerlijnen patiëntveiligheid/kwaliteit van zorg voor aios (diverse umc s) Teach the teacher Patiëntveiligheid (UMC St. Raboud) Disciplineovestijgende Serious Game Air medic Sky1 voor aios Tabel 2: Selectie good practices medisch en verpleegkundig veiligheidsleren Hieronder wordt een aantal initiatieven opgesomd die in het uitgevoerde project door wetenschappelijke verenigingen zijn genoemd. Specialisme Selectie good practices Vervolg/verdieping Levenslang leren/ Organisatieleren Klinische geriatrie E-learning (umcu): kwetsbare ouderen & delirium Koppeling EPD (umcu) Specifieke VMS praktijkgids Kwetsbare ouderen Opgenomen in visitatie Kindergeneeskunde Cursus patiëntveiligheid (team) E-learning patiëntveiligheid (team) Specifieke VMS praktijkgids Veilige zorg voor zieke kinderen Cardiologie Landelijke scholing en examinering Opleidingsprogramma i.s.m. radiologie Communicatietraining i.s.m. Hartstichting Reumatologie Aios leren rekenen met calculated risks Interne Deelname aios aan /integratie in clinical Integratie in clinical audits audits Intensivisten Geïntegreerd in thema s lesdagen Heelkunde Expliciet in landelijk opleidingsplan aios Safety-officer per vakgroep Time-out procedure / Surpass checklist Neuro- Expliciet in landelijk opleidingsplan aios Opgenomen in visitatie chirurgie KNO Geleidelijke bekwaamheidverklaringen EPA aios Opgenomen in visitatie Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 15

16 Specialisme Selectie good practices Vervolg/verdieping Levenslang leren/ Organisatieleren Plastische chirurgie Landelijke scholing en examinering Centrale plaats ontwikkeling/naleving richtlijnen Actualisatie kwaliteitsnormen beroepsgroep Anesthesiologie Centrale simulatietrainingen Centrale simulatietrainingen Radiologie Verplichte cursus stralenbescherming Verplichte cursus stralenbescherming Opleidingsprogramma i.s.m. cardiologie Tabel 3: Selectie good practices medisch veiligheidsleren in vervolgopleidingen en levenslang leren Geconcludeerd kan worden dat er voor alle leerfasen goede ingrediënten aanwezig zijn om veiligheidsleren vorm te geven met adequate leerinhoud en werkvormen. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 16

17 3. Conclusies: voorwaarden implementatie en borging 3.1 Inleiding Voor dit project is expliciet gekeken en gevraagd naar voorwaarden voor het implementeren en borgen van veiligheidsleren. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in onderwijskundige voorwaarden en voorwaarden die in de praktijk als succesvol zijn ervaren voor implementatie. Door ook ervaren knelpunten en belemmeringen te inventariseren, ontstaat inzicht in risico s waarmee bij (het) implementatie(plan) rekening moet worden gehouden. Voorwaarden en factoren zijn ingedeeld in de categorieën: organisatie/cultuur en onderwijs/opleiding. Doordat medisch en verpleegkundig onderwijs grotendeels in de praktijk wordt uitgevoerd is het onlosmakelijk verbonden met de organisatie en cultuur (de (leer)context) van de werkpraktijk. 3.2 Onderwijskundige implementatievoorwaarden veiligheidsleren De aard van de inhoud van het thema patiëntveiligheid en de competentie patiëntveilig werken maken dat het ontwerpen, de vormgeving, implementatie en uitvoering aan een aantal specifieke onderwijskundige criteria moet voldoen om het meest succesvol te zijn. Deze bestaan uit algemeen geldende onderwijskundige principes aangevuld met criteria uit het WHO Patient Safety Curriculum Guide for Medical Schools (WHO, 2009) en criteria uit de praktijk. Ontwerpcriteria Voor het ontwerpen en vormgeving van leerprogramma s en middelen geldt een aantal onderwijskundige ontwerpcriteria. Onder andere: De leerinhoud (content) en bijbehorende doelen dienen eenduidig te zijn en er dienen leeruitkomsten (eindtermen, competenties) geformuleerd te worden. Het WHO Patient Safety Curriculum kan hiervoor, aangevuld met specifieke eisen vanuit Nederland, als goede basis dienen (WHO, 2009). Topics op het gebied van patiëntveiligheidsleren beslaan 7 leergebieden: effectief communiceren, identificeren, voorkomen en managen van adverse events en near misses, gebruiken van evidence en informatie, veilig werken, ethisch handelen, specifieke onderwerpen (WHO, 2009). Deze zijn door de WHO vervat in 10 topics. Patiëntveiligheidsleren kent een specifieke aard: het is relatief nieuw, het beslaat een aantal gebieden dat traditioneel niet in medisch en verpleegkundig onderwijs werden onderwezen (human factors, systeemdenken etc.), het betreft algemene competenties met betrekking tot kwaliteit van zorg en professioneel handelen, het kan worden gelinkt aan bestaande leerstof van het medisch en verpleegkundig onderwijs, In bestaande curricula, programma s en leermiddelen dient zichtbaar te worden gemaakt wat deze al aan patiëntveiligheid bevatten. Er zijn al vele programmaonderdelen die gerelateerd zijn c.q. kunnen worden aan patiëntveiligheid (bijvoorbeeld farmacotherapie, Klinisch redeneren, samenwerken, practica/ KTC- onderwijs). Voortbouwen op dat wat er al is in het huidige curriculum: expliciet benoemen door docenten waarbij bewustwording over patiëntveiligheid belangrijk is. Patiëntveiligheidsleren integraal aanbieden gedurende het hele curriculum (herhaling), waarbij in de eerste fase kan worden gestart met sensitizing, waarbij risicobewustzijn kan worden vergroot en Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 17

18 algemene vaardigheden kunnen worden ontwikkeld (eerst kennis en begrip en later toepassing). Dit maakt patiëntveiligheid een constant thema en vergroot de kans op versterken en voortbouwen op eerdere opgedane kennis. Patiëntveiligheid bevat elementen van kennis maar vooral toepassing en het is erg contextgebonden. Ontwerp dus vanuit en voor de context en werkvloer (onder andere: praktijkgericht, praktijkleren, direct toepasbaar, multidisciplinair). Houd rekening met de doelgroep(en) voor het veiligheidsonderwijs. Zorgprofessionals kunnen worden ingedeeld in niveaus afhankelijk van de mate waarin deze bepaalde groepen verantwoordelijkheid dragen voor patiëntveiligheid (WHO, 2009). Betrek experts, docenten, (praktijk)opleiders en de werkvloer bij de ontwikkeling en betrek ook experts van andere disciplines (patiëntveiligheid wordt het beste overzien in een context van multidisciplinair leren). Toetsen en beoordelen van veiligheidsgedrag geeft inzicht in leerrendement en draagt bij aan de bereidheid te willen investeren in veiligheidsleren. Voorwaarden voor implementatie- en uitvoering Bij de implementatie en uitvoering van veiligheidsonderwijs dient rekening te worden gehouden met onder andere de volgende criteria: Studenten moeten zowel voorafgaand als tijdens het klinisch onderwijs leren ten aanzien van patiëntveiligheid aangeboden krijgen. Men moet zo vroeg mogelijk in aanraking met het thema. Patiëntveiligheidsleren moet plaatsvinden in een veilige (no blame/shame), ondersteunende, uitdagende en betrokken omgeving. Docenten, opleiders en werkvloer dienen te worden betrokken en ook te worden geschoold op patiëntveiligheid. Kennis en vaardigheden met betrekking tot patiëntveiligheid worden het beste geleerd in een klinische context. Veiligheidsleren dient dus vooral in de praktijk plaats te vinden (trainen in multidisciplinair teamverband, leren van en met elkaar, inbedden in de zorgpraktijk). 3.3 Ervaren succesfactoren voor implementatie Op diverse plekken is al ervaring opgedaan met de invoering van leerprogramma s op het gebied van patiëntveiligheid. Respondenten zijn expliciet gevraagd naar factoren vanuit de praktijk die volgens hen hebben bijdragen of zullen bijdragen aan succesvolle implementatie. Organisatie en cultuur: Veiligheid als speerpunt op de agenda van het management en actieve steun vanuit management Leiderschap bij management (hoger en midden) ten aanzien van patiëntveiligheid en veiligheidsleren en gedrag. Vooral ook de senior verpleegkundigen en teamleiders (hbo-niveau) spelen een cruciale rol als het gaat als facilitator en ambassadeur. Koppel (doelen, plannen etc.) verschillende (verbeter)projecten (bijvoorbeeld ingezet door VMS, NFU, het ziekenhuis, de Inspectie) aan elkaar en verbindt deze aan onderwijs en opleiding. Geef deelnemers aan verbetertrajecten de mogelijkheid om daadwerkelijk invloed uit te kunnen oefenen op de kwaliteitsverbetering. Grote thema s klein maken, bijvoorbeeld juist aandacht voor patiëntveiligheid in het reguliere zorgproces in plaats van alleen naar aanleiding van calamiteiten. Kleine, eenvoudige, concrete, snelle successen boeken geeft vertrouwen. Niet alles tegelijk willen. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 18

19 Eerst het bewerkstelligen van verandering in houding, gedrag, cultuur, waaronder: blamefree, feilbaarheid bespreekbaar maken en accepteren, gelijkheid, minder/geen domeindenken etc.). Een cultuurverandering is nodig voor veiligheid(sleren) en gedrag op de werkvloer. We zouden de patient nu eens echt centraal moeten stellen en de zorg daaromheen organiseren. Laten we binnen ziekenhuizen veel meer communities creëren, die meer ruimte bieden voor veiligheid, elkaar leren kennen, teamverantwoordelijkheid en elkaar (durven) Proberen de patiënt echt centraal te stellen. Leer deze dus kennen, bouw er een band mee op en kijk meer integraal naar de patient. aanspreken. Zo kan wellicht beter het beste uit mensen worden gehaald en is de patient beter af. Bevlogen en vasthoudende trekkers, ambassadeurs en rolmodellen die actief worden ingezet onder andere ten behoeve van voorbeeldgedrag. We zouden teams eens echt moeten laten kennismaken met de patient, zodat er een band ontstaat en zorgverleners meer vanuit de patient Zoek en geef veel publiciteit aan patiëntveiligheid en verbeter- en leerinitiatieven. gaan denken. Een gezamenlijk referentiekader en gezamenlijke taak met wederzijds respect voor ieders bijdrage als het gaat om patiëntveiligheid. Verpleegkundigen en artsen helpen elkaars taal en denkwijze te leren begrijpen. Onderwijs en opleiding: Zet studenten in bij projecten en organisatieleren en gebruik dit voor het leren. Bewust en actief inzetten van rolmodellen ten behoeve van voorbeeldgedrag. Bij de invoering starten bij voorlopers (bijvoorbeeld de trekkers van de VMS-thema s), samen ontwikkelen en implementeren. Urgentie aanwakkeren door voor leren actief gebruik te maken van waargebeurde incidenten, rampen en missers. Regionale, multidisciplinaire samenwerking tussen onderwijsinstellingen en werkveld. Samen is er meer expertise en kan eenduidig onderwijs worden ontwikkeld en uitgevoerd. Een onderzoekende houding creëren bij studenten, zodat ze telkens op zoek gaan naar verbetermogelijkheden. 3.4 Voorwaarden voor borging Na implementatie dient het veiligheidleren geborgd te worden. Ook op de lange termijn moet erop vertrouwd kunnen worden dat zorgprofessionals alert blijven en zicht blijven ontwikkelen als het gaat om patiëntveiligheid. Veiligheidsleren wordt vanzelfsprekend en interessant. Respondenten geven aan dat de volgende voorwaarden kunnen bijdrage aan borging van veiligheidsleren: Vastleggen van inhoud en doelen in de formele opleidingsdocumenten (raamplan en opleidingsplannen) en vervolgens integreren in de diverse curricula (koppelen aan de diverse competentiedomeinen). Certificeren van onderwijs en opleiding rondom patiëntveiligheid en toetsen van het geleerde. Kwaliteits- en veiligheidstrainingen als verplicht en terugkerend onderdeel voor alle zorgprofessionals. Evalueren van veiligheidsleren. Zet toetsing en feedback in om het effect van leren en de mate van patiëntveilig werken inzichtelijk te maken en te spiegelen aan landelijke afspraken, zoals het VMSveiligheidsprogramma. Gebruik hiervoor eenvoudige instrumenten. Biedt ondersteuning voor bespreking van resultaten en eventuele verbeteracties. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 19

20 Initiëren en uitvoeren van praktisch haalbare activiteiten in de dagelijkse werkpraktijk. Bijvoorbeeld: leren rondom patiëntveiligheid expliciet integreren in dagelijkse overdrachten, besprekingen, presentaties en introducties nieuw personeel, deelname aios en studenten aan DIM-commissies en verbeterprojecten. Verantwoordelijkheid bij de individuele werknemer in het verlengde van de management- en bestuurlijke verantwoordelijkheid voor patiëntveiligheid in de zorg. Integreren in visitaties Ervaren knelpunten en belemmeringen: implementatierisico s Vanuit de praktijk van de invoering van veiligheids(leren) is ook al veel ervaring opgedaan met knelpunten en belemmeringen die mogelijk risico s vormen voor succesvolle implementatie. Die risico s dienen minimaal te worden onderkend en zoveel mogelijk worden omgebogen naar implementatievoorwaarden. Organisatie en cultuur: Docenten, (praktijk)opleiders, werkvloer en management die onvoldoende kennis hebben van en niet receptief zijn voor veiligheid(sleren) en verbeterinitiatieven rondom patiëntveiligheid Zorgprofessionals in opleiding worden ten onrechte niet betrokken bij kwaliteitsverbeterprojecten. Vereist een cultuur- en houdingsverandering is nog niet ingezet en/of aanwezig (cultuur is niet blamefree, feilbaarheid niet erkend, domeindenken, nog reactief in plaats van proactief). Er is op de werkvloer (nog) onduidelijkheid in rollen en verantwoordelijkheden. Cultuur-, taal- en belangenverschillen tussen artsen en verpleegkundigen. Geen tijd, drukte, frustratie op de werkvloer. Diverse eisen worden als teveel wordt ervaren. Te weinig aandacht voor effectiviteit en efficiëntie van verbeterinitiatieven. Soms worden veiligheidsinstrumenten en leermiddelen onvoldoende op maat ervaren voor een specialisme/ afdeling. De manier waarop de (ziekenhuis)zorg in de meeste Nederlandse zorginstellingen is georganiseerd (verzuilde, domein-/specialismespecifiek), maakt invoering van veiligheid(sleren) moeilijk omdat daar immers een veel meer disciplineoverstijgende en multidisciplinaire blik en werkwijze voor noodzakelijk is. Bestaande niveauverschillen mbo- en hboverpleegkundigen. In Nederland is er de unieke situatie dat er verpleegkundigen op niveau 4 (mbo) en 5 (hbo) zijn. Door deze scheiding komen eigenlijk beide groepen niet goed uit de verf, terwijl hbo-verpleegkundigen goed inzetbaar zijn voor (kwaliteits)verbeterprojecten. De verpleegkundige op de werkvloer is eigenlijk een soort gemiddelde mix geworden. In de praktijk wordt immers vaak niet het onderscheid gemaakt tussen beide niveaus. Terwijl hbo-v ers opgeleid zijn voor en een belangrijke rol zouden kunnen spelen in allerlei kwaliteitsverbetertrajecten. De Het not invented here syndroom, geen gebruik maken van initiatieven van elders. praktijk maakt niet optimaal gebruik van de competenties van de mondern opgeleide hboverpleegkundige. Geen trekkers en ambassadeurs in de (onderwijs)organisatie. Onderwijs en opleiding: Op dit moment zijn er diverse thema s die om extra aandacht vragen in de diverse curricula. Het door studenten te volgen onderwijs wordt door verschillende instanties bepaald. Als het ziekenhuis bijvoorbeeld in het kader van organisatieleren een cursus voor werknemers (in opleiding) aanbiedt (bijvoorbeeld gastvrijheid of infectiepreventie ), kan het zijn dat deze niet wordt gevolgd omdat dit niet in zijn opleidingsprogramma staat. Dit terwijl de student wel werkzaam is in de organisatie. Borgen van leren rondom patiëntveiligheid in het medisch en verpleegkundig onderwijs 20

Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober 2011

Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober 2011 N A A R E E N D O O R L O P E N D E L E E R L I J N PAT I Ë N T V E I L I G H E I D Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober

Nadere informatie

INDIVIDUELE PROFILERING

INDIVIDUELE PROFILERING INDIVIDUELE PROFILERING EN ACTUELE THEMA S IN DE MEDISCHE VERVOLGOPLEIDING Op weg naar de specialist van de toekomst Inhoudsopgave 2 1. Inleiding 4 1.1 Gezondheidszorg in verandering 4 1.2 Vakoverstijgende

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN VOORBEELD VEILIGHEIDSPLAN EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN Hieronder ziet u de hoofdstukken en paragrafen van het veiligheidsplan. Per paragraaf ziet u welke informatie u moet geven.

Nadere informatie

Veilige toepassing van medische technologie. Lessons (to be) learned

Veilige toepassing van medische technologie. Lessons (to be) learned Veilige toepassing van medische technologie Lessons (to be) learned Inhoud 1. Belangrijkste resultaten 2. Op welke wijze kunnen ziekenhuizen een verbeterslag maken? Tabel 1: Nederlandse documenten veilig

Nadere informatie

V&VN Geriatrie. Jaarplan 2014-2015. Inleiding. Missie

V&VN Geriatrie. Jaarplan 2014-2015. Inleiding. Missie V&VN Geriatrie Jaarplan 2014-2015 Inleiding Dit jaarplan beschrijft de activiteiten die de afdeling V&VN Geriatrie voornemens is uit te voeren in 2014 en 2015. Deze activiteiten zijn gebaseerd op de missie

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Gegevens organisatie Branche Gezondheidszorg Overige gegevens WEP Korte titel functie/wep Onderzoeker/projectleider Overdracht Vestigingsplaats WEP Groningen Ervaring

Nadere informatie

Visie Registerplein. Kwaliteit van sociale professionals. (goedgekeurd door de Raad van Toezicht op 8 juli 2014) Pagina 1 van 6

Visie Registerplein. Kwaliteit van sociale professionals. (goedgekeurd door de Raad van Toezicht op 8 juli 2014) Pagina 1 van 6 Visie Registerplein Kwaliteit van sociale professionals (goedgekeurd door de Raad van Toezicht op 8 juli 2014) Pagina 1 van 6 Onze Missie Registerplein draagt bij aan de borging en verbetering van de kwaliteit

Nadere informatie

Werkplan MMV maart 2011 2

Werkplan MMV maart 2011 2 Werkplan MMV Het project Modernisering Medische Vervolgopleidingen (MMV) ondersteunt opleiders, aios, opleidingsinstellingen en wetenschappelijke verenigingen bij de modernisering van de medische vervolgopleidingen.

Nadere informatie

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Onderdeel van 4 sessies om Iedere patiënt altijd veilig op uw afdeling waar te maken 17 april 2012 19 juni 2012 25 september

Nadere informatie

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg NFU-master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg 2016-2018 De master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg De zorg heeft initiatiefnemers en leiders in kwaliteit en veiligheid van zorg nodig.

Nadere informatie

Workshop THE SELF DIRECTED LEARNER

Workshop THE SELF DIRECTED LEARNER Workshop THE SELF DIRECTED LEARNER Wat willen JULLIE bereiken vandaag? Wat willen WIJ bereiken vandaag? Jullie hebben kennis en kunde om jullie eigen opleiding vorm te geven AIOS in the lead Input krijgen

Nadere informatie

werkwijze PLG werkkaart

werkwijze PLG werkkaart werkwijze PLG werkkaart FOCUS PAS TOE 2 Bepaal het thema, het gewenste resultaat 8 Implementeer en borg de nieuwe aanpak GROEP 1 Formeer de groep TEST KIJK DEEL 5 Probeer uit 3 Onderzoek wat er speelt

Nadere informatie

Modernisering Medische Vervolgopleidingen OOR ZWN

Modernisering Medische Vervolgopleidingen OOR ZWN Versie Definitief Datum, dinsdag 21 juli 2009 Opdrachtgever Stuurgroep Projectleider Prof. dr. H.A.P. Pols, voorzitter OOR-ZWN, namens de instellingen van de OOR-ZWN Mw. dr. C.J. Kruijthof, Sint Franciscus

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK MEDICATIEVERIFICATIE BIJ OPNAME EN ONTSLAG

PLAN VAN AANPAK MEDICATIEVERIFICATIE BIJ OPNAME EN ONTSLAG aan PLAN VAN AANPAK MEDICATIEVERIFICATIE BIJ OPNAME EN ONTSLAG Ziekenhuis Themawerkgroep Titel thema Opdrachtgever Begin- en einddatum Opgesteld op Ingevuld door TEAMSAMENSTELLING 1. Wat is de samenstelling

Nadere informatie

NFU projectgroep Interne Audits. Gezamenlijk verbeteren

NFU projectgroep Interne Audits. Gezamenlijk verbeteren NFU projectgroep Interne Audits Gezamenlijk verbeteren Jan Camps Jan Lindemans Freek Wegerif Nathalie Cruz Anita Huis Marieke Zegers Marianne de Visser Jan Noord Silvia Brilstra Karel Leunissen Peter de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) heeft als doel kwaliteitsverbetering te bewerkstelligen bij iedere uroloog ten gunste van iedere patiënt.

Nadere informatie

Positionering van de specialist ouderen geneeskunde

Positionering van de specialist ouderen geneeskunde Positionering van de specialist ouderen geneeskunde Samenwerking tussen professional en bestuur/management Specialist ouderen genees kunde: betrokken professional en gesprekspartner Bestuurders of management

Nadere informatie

Modern opleiden: hoe visiteren?

Modern opleiden: hoe visiteren? donderdag 30 september 1999 Vrijdag 9 oktober 2009 Modern opleiden: hoe visiteren? Corry den Rooyen, onderwijskundige Paul Blok, secretaris MSRC Introductie Maatschappelijke veranderingen Project modernisering

Nadere informatie

LEIDRAAD. Verantwoordelijkheid medisch specialist bij aanschaf, ingebruikname en gebruik van medische apparatuur

LEIDRAAD. Verantwoordelijkheid medisch specialist bij aanschaf, ingebruikname en gebruik van medische apparatuur LEIDRAAD Verantwoordelijkheid medisch specialist bij aanschaf, ingebruikname en gebruik van medische apparatuur 1 Januari 2014 1 INLEIDING Medisch specialisten zijn voor een goede en veilige uitoefening

Nadere informatie

Raamplan Artsopleiding 2009

Raamplan Artsopleiding 2009 Raamplan Artsopleiding 2009 Prof. dr. Roland Laan UMC St Radboud Nijmegen Onderwerpen - Historie en Doel - Student wordt Arts; wordt Specialist - Rollen en competenties - Kennis, vaardigheden en attitudes

Nadere informatie

Tabel Competenties docentopleiders/-trainers

Tabel Competenties docentopleiders/-trainers Tabel Competenties docentopleiders/-trainers In deze tabel zijn de competenties van de docentopleider/trainer (1) opgenomen. Deze zijn verder geconcretiseerd in bekwaamheidseisen of indicatoren en uitgewerkt

Nadere informatie

3 april 2014 Partnership in Clinical Trials Martijn Griep, PhD Associate Director Kwaliteit en Naleving Janssen GCO Benelux, Tilburg

3 april 2014 Partnership in Clinical Trials Martijn Griep, PhD Associate Director Kwaliteit en Naleving Janssen GCO Benelux, Tilburg Ideale site ideale samenwerking in clinical trials 3 april 2014 Partnership in Clinical Trials Martijn Griep, PhD Associate Director Kwaliteit en Naleving Janssen GCO Benelux, Tilburg MICROSOFT CORPORATION

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

Audit HOVUmc voorjaar 2013

Audit HOVUmc voorjaar 2013 Audit HOVUmc voorjaar 2013 Samenvatting resultaten en beleidsvoornemens Barend van Duin, huisarts/onderwijscoördinator; september 2013 Inleiding: In 2012 zijn de tot dat jaar los van elkaar bestaande kwaliteitsystemen

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten ISEO Consult voorbeelden uitgevoerde projecten E-LEARNING ONTWIKKELEN Type opdrachtgever: kenniscentrum Ontwikkel een e-learning module (inclusief toetsing) voor nieuwe medewerkers op tankstations. In

Nadere informatie

Intercollegiale Toetsing

Intercollegiale Toetsing Intercollegiale Toetsing Intercollegiale toetsing (ICT) is als volgt te omschrijven: vorm van deskundigheidsbevordering waarbij met specialisten uit het eigen specialisme of andere professionals met wie

Nadere informatie

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Martini Ziekenhuis Groningen/Van Swieten Instituut Ziekenhuisgroep Twente locatie Almelo en Hengelo/ZGT Academie 2013 1 Inleiding Ter bewaking van

Nadere informatie

PRACTICE DEVELOPMENT: EEN BESCHRIJVING VANUIT DE THEORIE 11. 1 Practice Development 13 B PRACTICE DEVELOPMENT TOEGEPAST IN DE PRAKTIJK 45

PRACTICE DEVELOPMENT: EEN BESCHRIJVING VANUIT DE THEORIE 11. 1 Practice Development 13 B PRACTICE DEVELOPMENT TOEGEPAST IN DE PRAKTIJK 45 Inhoud A PRACTICE DEVELOPMENT: EEN BESCHRIJVING VANUIT DE THEORIE 11 1 Practice Development 13 2 PDDOEN 31 B PRACTICE DEVELOPMENT TOEGEPAST IN DE PRAKTIJK 45 3 PD DOEN: plaatsbepaling in de GGZ 47 4 PDDOEN

Nadere informatie

Workshop. Hoe maak ik een lokaal/regionaal plan? Scheltus van Luijk Corry den Rooyen. Donderdag 25 februari 2010

Workshop. Hoe maak ik een lokaal/regionaal plan? Scheltus van Luijk Corry den Rooyen. Donderdag 25 februari 2010 Workshop Hoe maak ik een lokaal/regionaal plan? Scheltus van Luijk Corry den Rooyen Donderdag 5 februari 010 Implementatie en visitatie Gaan hand in hand Wederzijdse beïnvloeding Wederzijdse stimulering

Nadere informatie

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis Projectinformatie Code Z Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis December 2014 Inleiding In regio Haaglanden zijn vanuit de Stichting Transmurale Zorg Den

Nadere informatie

Leerlijnen voor verpleegkundigen

Leerlijnen voor verpleegkundigen Diakonessenhuis Leerlijnen voor verpleegkundigen Loopbaanontwikkeling in het Diakonessenhuis Bij- en nascholing Coaching Communicatie Experimenteren met nieuw gedrag Leren en werken Oefenen in de praktijk

Nadere informatie

Workshop: Lokaal opleidingsplan

Workshop: Lokaal opleidingsplan Workshop: Lokaal opleidingsplan 9 oktober 2009 Dr. Paetrick M. Netten, internist opleider Prof. Dr. Rijk. O.B. Gans, internist opleider en voorzitter van de werkgroep modernisering CCMS Workshop: Lokaal

Nadere informatie

Resultaten rondje voorzitter COC langs de opleiders

Resultaten rondje voorzitter COC langs de opleiders Resultaten rondje voorzitter COC langs de opleiders Lambert de Bont Voorzitter Centrale Opleidingscommissie UMCG Aanleiding KNMG workshop over functioneren COC Nieuwe kaderbesluit Doel Stilstaan bij functioneren

Nadere informatie

Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011

Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011 Kwaliteitsprofiel Verloskundige Echoscopist maart 2011 Inleiding Door het toenemende belang van echoscopisch onderzoek in de zwangerschap en de invoering van prenatale screening in Nederland, wordt het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 016 Ziekenhuiszorg Nr. 59 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

HGZO-congres 2011. Samenwerken Samen werken Samen leren

HGZO-congres 2011. Samenwerken Samen werken Samen leren Samenwerken Samen werken Samen leren Samenwerken Het AMC wil met een beperkt aantal opleidingen structureel samenwerken bij het opleiden voor en in het AMC. Drie bij leren en werken betrokken partijen:

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

aan Plan van aanpak Vroege herkenning en behandeling van de vitaal bedreigde patiënt Pub.nr. 2010.5200

aan Plan van aanpak Vroege herkenning en behandeling van de vitaal bedreigde patiënt Pub.nr. 2010.5200 aan Plan van aanpak Vroege herkenning en behandeling van de vitaal bedreigde patiënt Pub.nr. 2010.5200 Inhoud Gegevens 3 1. Stel een veranderteam samen 4 2. Definieer het probleem, de uitdaging of de kans

Nadere informatie

De rol van de AIOS in patiëntveiligheid en kwaliteit: verwonder & verbeter

De rol van de AIOS in patiëntveiligheid en kwaliteit: verwonder & verbeter Workshop LOIG 22-01-2015 De rol van de AIOS in patiëntveiligheid en kwaliteit: verwonder & verbeter O.l.v: Dr. C. Konings, opleider Catharina ziekenhuis Eindhoven J. Voogt, PhD-student Universitair Medisch

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

Palliatieve sedatie: opmaat voor een nationaal programma. Jeroen Hasselaar, September 2012

Palliatieve sedatie: opmaat voor een nationaal programma. Jeroen Hasselaar, September 2012 Palliatieve sedatie: opmaat voor een nationaal programma Jeroen Hasselaar, September 2012 Palliatieve zorg; alleen stervenden? Sterfte aan chronisch ziekten in 2006 in Nederland BMC Pall Care 2009 8:4

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

Certificering HR Professional

Certificering HR Professional Certificering HR Professional Certificering HR Professional Het personeelsmanagement kenmerkt zich door een grote mate van diversiteit, in de diepte en de breedte. De inhoud van het personeelsmanagement

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Vastgesteld verslag thema antistolling Amphia Ziekenhuis locaties Langendijk en Molengracht 25 oktober 2016, 9: uur Breda

Vastgesteld verslag thema antistolling Amphia Ziekenhuis locaties Langendijk en Molengracht 25 oktober 2016, 9: uur Breda Stadsplateau 1 3521 AZ Utrecht Postbus 2518 6401 DA Heerlen T 088 120 50 00 F 088 120 50 01 www.igz.nl Omschrijving Instelling Datum/tijd Plaats Vastgesteld verslag thema antistolling Amphia Ziekenhuis

Nadere informatie

Toekomstbestendige verpleegkundige zorg en de rol van de leidinggevenden. Tineke Holwerda 20-11-2015

Toekomstbestendige verpleegkundige zorg en de rol van de leidinggevenden. Tineke Holwerda 20-11-2015 Toekomstbestendige verpleegkundige zorg en de rol van de leidinggevenden Tineke Holwerda 20-11-2015 Waarom deze ontwikkeling? Omdat de patiëntenzorg er om vraagt Omdat uit onderzoek blijkt dat de functiemix

Nadere informatie

Uitwerking flappen certificeren

Uitwerking flappen certificeren Uitwerking flappen certificeren Flap 1: Onderscheid slechte/goede AD wordt door certificering niet duidelijk Heeft nu geen waarde Hoe dan wel? Oordeel klant/opdrachtgever ->360 graden feedback Toetsen

Nadere informatie

Cultuurmeting in de forensische praktijk. In samenwerking met GGZ Eindhoven

Cultuurmeting in de forensische praktijk. In samenwerking met GGZ Eindhoven Cultuurmeting in de forensische praktijk In samenwerking met GGZ Eindhoven Doel van een cultuurmeting Inzicht krijgen hoe de organisatie richting geeft aan cultuuraspecten met het oog op veiligheid en

Nadere informatie

Onderzoeken Werkplekleren

Onderzoeken Werkplekleren Onderzoeken Werkplekleren Leeromgeving Sapfabriek Competenties en professionaliseringsbehoeften Opzet presentatie Verbinding tussen de onderzoeken Aanleiding voor de onderzoeken Onderzoek Sapfabriek Respondenten

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Amsterdam, Januari 2015 Inleiding De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in vroege herkenning en behandeling van

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Begrippenlijst. Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden. Register Zorgprofessionals. Uitvoeringsregelingen

Begrippenlijst. Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden. Register Zorgprofessionals. Uitvoeringsregelingen Begrippenlijst Kwaliteitsregister Verpleegkundigen & Verzorgenden Register Zorgprofessionals Uitvoeringsregelingen Vastgesteld door het College Kwaliteitsregister V&V en Register Zorgprofessionals op 10

Nadere informatie

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord Samenvatting Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten en oplossingen bij de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in de regio Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord 1 Samenvatting van:

Nadere informatie

EPA s en individualisering, nu praktisch

EPA s en individualisering, nu praktisch EPA s en individualisering, nu praktisch Drs. Liesbeth Adelmeijer, onderwijskundig adviseur Dr. Sesmu Arbous, anesthesioloog-intensivist, opleider IC OPLEIDINGSSYMPOSIUM, 12 APRIL 2016, LEIDEN Entrustable

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

De aios als supervisor:

De aios als supervisor: workshop De aios als supervisor: see one do one teach one Suzanne Wever Paetrick Netten Laima Nadery - Siddiqi Margriet Schneider Opzet Wat wilt u van ons? Wat willen wij van jullie: aios en opleiders?

Nadere informatie

Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg

Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg In dit nummer: Accreditatie opleiding Officier van Dienst Geneeskundig Nieuwe GHORdiaanse basisopleiding Actualisatie kennispublicatie GHOR Save the date: Relatiemiddag

Nadere informatie

PDCA in de praktijk: de rol van de AIOS?

PDCA in de praktijk: de rol van de AIOS? R1 PDCA in de praktijk: de rol van de AIOS? drs. Samara Guillen, AIOS Interne Geneeskunde, Ikazia ziekenhuis dr. Rob Oostenbroek, oud-opleider Heelkunde en decaan, ASz dr. Adrienne Zandbergen, opleider

Nadere informatie

Fedde Scheele. Halverwege de implementatie: uitdagingen tweede helft

Fedde Scheele. Halverwege de implementatie: uitdagingen tweede helft Fedde Scheele Halverwege de implementatie: uitdagingen tweede helft 2013 BOEG 10 jaar op weg 2011 2009 2007 2005 2003 CGS Erkenningen CanBetter DiesDiemDocet Etalage In VIVO BBOV HOOG CCMS Enthousiaste

Nadere informatie

Project CanBetter. Patiëntveiligheid. Doelmatigheid. Ouderenzorg. Medisch Leiderschap 01-04-2014 2

Project CanBetter. Patiëntveiligheid. Doelmatigheid. Ouderenzorg. Medisch Leiderschap 01-04-2014 2 Medisch Leiderschap Prof.dr. Margriet Schneider Loes Nissen, aios MDL Jessica Vogel, Bedrijfsleider MDL Judith Voogt, student geneeskunde, onderzoeker V & V Project CanBetter Patiëntveiligheid Doelmatigheid

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO Masterclass ICT-docentprofessionalisering 12 september 2011 Anna Tomson, Erwin Faasse, Peter J. Dekker 1 OPZET 1. Startpunt: HvA-beleid vanaf 2007 Peter 2. Inhoud: Voorbeeld

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider.

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider. Competentieprofiel MZ Opleider Dit is een verkorte versie van het document dat is vastgesteld door de ledenvergaderingen van BVMP en BVMZ. In de volledige versie zijn enkele bijlagen toegevoegd, deze worden

Nadere informatie

Activiteitenplan 2010-2013. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant

Activiteitenplan 2010-2013. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Activiteitenplan - 2013 Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Werkplan - 2013 Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant Aansluitend op de doelstellingen van het beleidsplan van het netwerk staan

Nadere informatie

Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond

Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond STELLINGEN 11 oktober 2011 Doelstellingen van de leerafdeling Circa tien mbo- en hbo-studenten runnen onder leiding van een professional een afdeling van een (zorg)instelling

Nadere informatie

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Welkom bij de Arbocatalogus Provincies Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Programma Achtergrond/totstandkoming Werkwijze Implementatie

Nadere informatie

EPA s in de opleiding anesthesiologie

EPA s in de opleiding anesthesiologie EPA s in de opleiding anesthesiologie Invitational Conference Opleidingsplannen 23 juni 2015 Dr. Reinier Hoff Opleider anesthesiologie UMC Utrecht Redenen voor verandering Anesthesiologie niet in de volle

Nadere informatie

Arbo- en Milieudeskundige

Arbo- en Milieudeskundige Arbo- en Milieudeskundige Doel Ontwikkelen van beleid, adviseren, ondersteunen en begeleiden van management, medewerkers en studenten, alsmede bijdragen aan de handhaving van wet- en regelgeving, binnen

Nadere informatie

Opleiding Heelkunde 2012. De worsteling met de implementatie van de modernisering

Opleiding Heelkunde 2012. De worsteling met de implementatie van de modernisering Opleiding Heelkunde 2012 De worsteling met de implementatie van de modernisering Herziene opleiding: van huidig naar nieuw Huidig Vage criteria leiden tot globale feedback onvoldoende (zelf)sturing van

Nadere informatie

Participatie van cliënten laat nog te wensen over. Dit geldt ook voor de eenduidige voorlichting aan (aanstaande) zwangeren en hun partners.

Participatie van cliënten laat nog te wensen over. Dit geldt ook voor de eenduidige voorlichting aan (aanstaande) zwangeren en hun partners. VSV s op koers 83% van de VSV s heeft een gezamenlijke visie opgesteld, waarbij moeder en kind centraal staan. Dat blijkt uit een inventarisatie die het CPZ samen met ActiZ heeft laten doen. Centrale vraagstelling

Nadere informatie

NVA BEROEPSNORMEN. Zorgprocessen

NVA BEROEPSNORMEN. Zorgprocessen NVA BEROEPSNORMEN De NVA beroepsnormen worden uitgedrukt in een minimumnorm en een tweetal streefnormen. De systematiek van de kwaliteitsvisitatie sluit hierbij aan: 1. Minimumnorm - Het inzicht, de maatregel

Nadere informatie

Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête.

Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête. Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête. Bureau Architectenregister heeft in het voorjaar van 2015 een onderzoek onder de ingeschrevenen in het register laten uitvoeren. Aan alle bij Bureau Architectenregister

Nadere informatie

Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen. Kenniscentrum EVC, januari 2013

Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen. Kenniscentrum EVC, januari 2013 Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen Kenniscentrum EVC, januari 2013 1 Aanleiding Sociale partners in Zorg en Welzijn stelden in het voorjaar

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Integrated Audit in het Erasmus MC

Integrated Audit in het Erasmus MC Integrated Audit in het Erasmus MC NFU Symposium Mind the gap! Effectieve inzet van interne audits 29 mei 215 Freek Wegerif Sector Audit Succesfactoren Uitdagingen 2 Integrated audit - uitvoering EXPERTS

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Functieprofiel: Docent Functiecode: 0104

Functieprofiel: Docent Functiecode: 0104 Functieprofiel: Docent Functiecode: 0104 Doel Voorbereiden en uitvoeren van ontwikkelde onderwijsonderdelen en participeren in uitvoering van onderwijsevaluaties en ontwikkeling en/of onder begeleiding

Nadere informatie

CQ-Compleet: de cq-index als middel voor verbetering van kwaliteit

CQ-Compleet: de cq-index als middel voor verbetering van kwaliteit CQ-Compleet: de cq-index als middel voor verbetering van kwaliteit Meten alleen is niet voldoende. Het ontbreekt vaak aan inzicht in wat de cijfers nu feitelijk zeggen en welk verhaal er achter zit. COMPLEET

Nadere informatie

ZNA : ziekenhuisfusie, kwaliteit en patiëntveiligheid : een hobbelig maar boeiend parcours

ZNA : ziekenhuisfusie, kwaliteit en patiëntveiligheid : een hobbelig maar boeiend parcours ZNA : ziekenhuisfusie, kwaliteit en patiëntveiligheid : een hobbelig maar boeiend parcours Stef Meukens ZNA Coördinator patiëntveiligheid FOD Week van de patiëntveiligheid 17/11/2009 ZNA in cijfers Kwaliteit

Nadere informatie

VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken

VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken VMS veiligheidseisen voor het ZKN-Keurmerk Een vertaling van de NTA8009:2011 naar de situatie van de zelfstandige klinieken Leiderschap 1. De directie heeft vastgelegd en is eindverantwoordelijk voor het

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant Jaarplan Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant 1 Aansluitend op de doelstellingen van het beleidsplan van het netwerk staan de volgende activiteiten

Nadere informatie

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR?

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE OPENER AANPAK VERGROOT KWALITEITSBEWUST WERKEN IN TEAMS ALIE KAMPHUIS, MARLOES VAN BUSSEL EN IDA BONTIUS WWW.CINOP.NL 2 WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE

Nadere informatie

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Aanleiding nieuw Beroepsprofiel Zorg met ingang van 2020 Grote fragmentatie van de zorg, beroepen en opleidingen (Kaljouw, 2015). meer dan 2400 verschillende

Nadere informatie

Checklist strategisch opleidingsplan voor ondernemingsraad. mei 2014

Checklist strategisch opleidingsplan voor ondernemingsraad. mei 2014 strategisch opleidingsplan voor ondernemingsraad mei 2014 De zorg die algemene ziekenhuizen, categorale instellingen en revalidatiecentra moeten bieden wordt steeds complexer. De ligduur wordt in zijn

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

Doorsudderen of klaarstomen?

Doorsudderen of klaarstomen? Workshop Doorsudderen of klaarstomen? Zelfmanagementondersteuning in de opleiding tot zorgverlener (ontwerpsessie) 2-5-2012 Doorsudderen of klaarstomen? 1 Doel workshop Ingrediënten verzamelen om de opleiding

Nadere informatie