zelfstandige naamwoord niet vastliggen kunnen er allerlei communicatieve effecten ontstaan:

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "zelfstandige naamwoord niet vastliggen kunnen er allerlei communicatieve effecten ontstaan:"

Transcriptie

1 Smenvtting, Het vcbulire vn een tl bevt een rijk scl n zelfstndige nmwrden m de dingen m ns heen te benemen. wnneór gebruiken we "plitiegenten" en wnneer "plitie"? wnneer gebruiken we *vrrd, "prdukten", ',nbiedingef,,,fdnkers',,,,kópwr',, "hndelswr", "hndelsrtikel",,,spulletjes,, en wt bedelen we ermee? Het gebruik vn die wrden is niet lleen een kwestie vn,het beestje bij de juiste nm nemen'. Ten eerste ligt het niet vst wt de dingen, ftewel de entiteiten, in een situtie zijn. welke entiteiten we nderscheiden hngt niet lleen f vn de situtie mr k vn nze verwchtingen en interesses, b.v. een hlnt in een winkel ziet kpwr, de Ëss-en winhelpersneel, mr een winkeld,ief ziet buit, lnet lrrn en de bewkers. Gegeven een beplde verzmeling entiteiten is het ltijd mgelijk m die verzmeling nders te greperen f nieuwe entiteiten te nderscheiden in ndere entiteiten, b.v. de kft vn een beh ]net ppier, de titel,het fnt,het lettertype, etc. Ten tweede kunnen veel wrden dezelfde entiteiten benemen wrbij er sprke is vn verschillende benemingsrelties. mdt zwel de entiteiten ls de keuze vn het zelfstndige nmwrd niet vstliggen kunnen er llerlei cmmunictieve effecten ntstn: ' ' wrden kunnen entiteiten in verschillende clusters verdelen, b.v. "100 ut's", "één fiie". smmige wrden drukken een bepld perspectief f een beplde lding uit t..v. een entiteit terwijl ndere wrden ls een 'neutrle' nm functineren, b.v.,,vertuigr,,,,wrk,',,,krk, versus "ut". wrden kunnen p een verschillende grmmticle mnier nr dezelfde entiteiten verwijzen. Een wrd ls "vertuigen" beschrijít.u.t's ls telbre dingen ("twee vertuigen,') terwijl we d.m.v. "verkeer" ver dezelfde dingen prten zls we ver een niet-telbre substntie prten (x"twee verkeer", *"twee wter" zijn ngrmmticl). Dergelijke effecten nem ik de individuliseringseffecten wrbij ik een nderscheid mk tussen grmmticle en cnceptuele individulisering. Grmmticle individulisering wrdt geieflecteerd dr de kwntiíïctinele eigenschppen vn zelfstndige nmwrden (telbrheid), terwijl de gei'mpliceerde clustering en lding f perspectief wrden beschreven ls nderdeel vn de cnceptuele individulisering vn wrden, Dit prefschrift prbeert de verschillende individuliseringseigenschppen vn Nederlndse en Engelse zelfstndige nmwrdln in krt te brengen. Hierbij wrdt p twee mnieren gebuik gemkt vn de cmputer. Ten eerste wrden de beschrijvingen pgeslgen in

2 432 Smenutting gebruiken m entiteiten in de juiste cntext en met de juiste implicties te benemen. Ten tweede wrdt gebuik gemkt vn cmputerprgrmm's m de infrmtie die in bestnde wrdenbeken stt te inventriseren. Deel I vn het prefschrift bevt een beschrijving vn de individuliseringsmdellen wrbij uitgegn wrdt vn een prgmtisch geriënteerde functinele linguïstische therie: Functinele Grmmtic (FG, Dik 1989). Hierte wrden de lexicle representties in de vrm vn zgenmde'typed feture structures'beschreven die dr een Lexicle KennisBnk (LKB, Cpestke 1993) kunnen wrden gelezen, gebuik mkend vn unifrctie. Deel II beschrijft he de infrmtie uit twee mchine-leesbre wrdenbeken is genlyseerd en geïnventriseerd; deels ls empirische tets vn de in deel I beschreven mdellen en deels ter evlutie vn de infrmtie in de wrdenbeken. Als wrdenbeken zijn de mchine-leesbre versies gebruikt vn het Lngmn Dictinry f Cntemprry English (Prcter 1978) en het Vn Dle Grt Wrdenbek Hedendgs Nederlnds (vn Sterkenburg en Pijnenburg 1984), vnfnu ngeduid ls respectievelijk LDOCE en Vn Dle. Deel I Therieën en Mdellen Hfdstuk 2 behndelt grmmticle individulisering. In FG wrdt geen nderscheid gemkt tussen het grmmticle effect vn zelfstndige nmwrden (telbrheid) en het cnceptuele effect (de telbrheid vn de dingen die we ns vrstellen). Dit is geen prbleem zlng de grmmticle structuur en het cnceptuele effect in vereenstemming zijn, zls bij gewne telbre wrden die bjecten benemen ("een pr hrdrijdende ut's") en gewne niet-telbre wrden die substnties benemen ("een beetje zwrt wter"). Bij wrden zls "verkeer" wrden echter dezelfde discrete bjecten ls een niet-telbr geheel benemd (ueen beetje hrdrijdend verkeer"). Ok l kwntifrceren we "verkeer" p een niet discrete mnier zls "wtel', de eigenschp hrdrijdend wrdt p dezelfde mnier verdeeld ver de discrete cnceptuele bjecten ls bij 'ut's'. Cnceptuele discreetheid blijkt dus uit de mnier wrp we eigenschppen distribueren terwijl grmmticle discreetheid beplt he we iets kwntifrceren. Om een dergelijke discrepntie tussen het grmmticle en het cnceptuele effect te kunnen beschrijven wrdt een nderscheid gemkt tussen twee niveus. Wnneer het grmmticle en cnceptuele effect smenvllen zijn de wrden p beide niveus dr middel vn een crreltie-index met elkr verbnden. Indien er sprke is vn discrepntie wrdt het cffect prt gespecifrceerd. Een ndere klsse zelfstndige nmwrden wrdt gevrmd dr grepsnmen zls "fmilie", 'ftle". Hewel we rillen de grep ls een geheel kunnen kwntifrceren ("twee fmilies", x"twee fmilie") kunnen eigenschppen zwel p de grep ("grt") ls p de leden ("ziek") vn tepssing zijn: "de grte zieke fmilie". Wr grepsnmen grmmticl slechts één individuliseringsniveu betreffen, impliceren ze in feite twee cnceptuele entiteitsniveus. Dit wrdt tijdelijk pgelst dr een nderscheid te mken p het cnceptueel niveu tussen grepen die uit bjecten bestn en bjecten die uit cmpnenten bestn, wrbij het grmmticle niveu lleen p de grep betrekking heeft. Vervlgens wrden lexicle representties gegeven vr vier klssen vn zelfstndige nmwrden: telbre bjectnmen, niet-telbre bjectnmen, telbre grepsnmen en niettelbre substntienmen, wrbij ik lt zien dt llerlei ndere grmmticle verschillen tussen wrden die geen individuliseringseffect reflecteren kunnen wrden weergegeven znder Íbreuk te den n die representties. Hfdstuk 3 en 4 hndelen ver cnceptuele individulisering. Hfdstuk 3 bevt de principes en mdellen uit de cgnitieve psychlgie die ndig zijn m te beschrijven he wij de werkelijkheid indelen in ctegrieën en cncepten. Essentieel drbij is het zgenmde bsisniveu (Rsch 1977) wrbij met een minimum n ctegrieën een mximum n infrmtie ver instnties vn cncepten vrspeld wrdt. Hfdstuk 4 beschrijft eerst he in FG betekenis vn wrden p een reltinele mnier wrdt gedefrnieerd in termen vn relties met ndere wrden dr middel vn het principe vn Stepwise Lexicl Decmpsitin en het nderscheid tussen bewering en vennderstelling. De betekenis vn een wrd ls "bchelr" wrdt bijvrbeeld in FG 'gedecmpneerd' in: zeggen vn een mn (vernderstelling) dt hij ngetruwd is (bewering), wrbij verdere infrmtie wrdt fgeleid uit de decmpsitie vn de vernderstelling. Dit reltinele betekenismdel wrdt verder uitgebreid met deel-heel-relties (mernymie-relties). Vervlgens wrden een ntl prblemen beschreven vn dit reltinele mdel m.b.t. tt de vlgende individulise-ringsverschijnselen: wrden p het bsisniveu ("ut") benemen dingen znder een duidelijke (frmuleerbre) bewering te den, terwijl lgemenere wrden ("gevrte") en specifiekere wrden ("lese bk") wel een duidelijk prepbre en frmuleerbre implictie met zich meebrengen. Dit blijkt uit het feit dt ze de meest neutrle benming zijn vr het identificeren vn entiteiten in een niet mbigue cntext, terwijl ze zic} meilijk lenen vr predictief gebruik ("Deze ut is een lese bk/gevrte",?"deze lese bk/dit gevrte is een ut").. lleen bij specifreke wrden ("lese bk") is het mgelijk m een duidelijke vernderstelling te frmuleren ("ut"). Bij wrden p het bsisniveu is ieder verndersteld cncept minder bsl dn het wrd zelf, terwijl bstrcte wrden eerder een mgekeerde Íhnkelijkheid lijken te hebben vn meer speciflreke begrippen. Dit 4r3 g

3 434 Smenutting ltste blijkt uit beperkingen vn bstrcte wrden zls "vrwerp", "vedsel", "substntie" tt steretypische specifrekere cncepten (i.p.v. lle dingen die strikt genmen binnen de klsse vllen) en uit het feit dt er veel (prductief fleidbre) bstrcte wrden zijn in het Engels en Nederlnds die heleml géén vernderstelling impliceren, b.v. "hndelsrtikel" kn p lles betrekking hebben.. In Hfdstuk 2 is een nderscheid gemkt tussen cmpnentgeheel relties en geheel-grep relties p grnd vn eigenschpsdistributies. In het reltinele mdel wrdt geen nderscheid gemkt in de sttus vn de relties en kunnen dergelijke verschillen niet wrden verklrd. Bergumenteerd wrdt dt deze prblemen kunnen wrden pgelst dr een nderscheid te mken tussen een denttineel niveu en een cnceptueel niveu. Op het denttinele niveu wrdt ngegeven p welke entiteiten een wrd vn tepssing kn zijn (de denttie) in termen vn het cgnitieve bsisniveu zls beschreven in Hfdstuk 3. Het denttinele niveu representeert dn het meest 'ntuurlijke en zelf-evidente' bstrctieniveu wrp we de werkelijkheid indelen. Op het cnceptuele niveu wrdt ngegeven welke cnceptulisering een wrd uitdrukt t..v. die denttie. Het resultt vn dit nderscheid is een vernkerd reltineel mdel (Anchred Reltinl Mdel) dt niet lleen een nderscheid mkt in de sttus vn de lexicle semntische relties mr dt k de cgnitieve lst vn het definiëren vn de denttie (kennis vn de wereld) buiten het lexicn pltst. Een verstrekkende cnsequentie vn het vernkerde mdel is dt bstrcte wrden niet wrden gedefinieerd in termen vn ng bstrctere wrden mr dr middel vn een mgekeerde Íhnkelijkheid vn meer specifreke cncepten. Op deze wijze zijn niet de meest bstrcte begrippen de primitieven, mr de meest bsle begrippen (de cncepten p het bsisniveu), wt in vereenstemming is met bevindingen uit de cgnitieve psychlgie. In Hfdstuk 5 wrden lexicle representties uit Hfdstuk 2 uitgebreid tt drie individuliseringsniveus:. grmmticl niveu. cnceptueel niveu. denttineel niveu Vervlgens wrden lexicle representties beschreven vr verschillende klssen vn cnceptuliseringen t..v. het denttinele individuliseringsniveu:. n m e s : wrden die ls neutrle nmen fungeren vr bsiscncepten znder beplde eigenschppen sterker te impliceren dn ndere (b.v. "wter").. subrdintes: wrden die een beplde eigenschp prediceren vn één bepld bsiscncept (b.v. "bluswter', "theewtef').. superrdintes: wrden die een beplde eigenschp prediceren vn een reeks meer specifreke bsiscncepten (b.v. "blusmiddel").. whle: wrden die ls neutrle nmen fungeren vr een cnceptueel ntuurlijk geheel (b.v. "fmilielid").. grup: wrden die meerdere whles cnceptuliseren ls elementen vn een gïep en ls het wre een extr entiteitsniveu bven het denttinele niveu impliceren (b.v. "fmilie"). Grepsnmen wrden hier dus geherinterpreteerd ls cnceptuliseringen vn een beplde denttie in tegenstelling tt het nderscheid p het denttinele niveu in Hfdstuk 2.. cmpnent: wrden die extr entiteiten in ntuurlijke gehelen cnceptuliseren. Wrden zls "kp" en n'ledemt" benemen gecnceptuliseerde entiteiten binnen een ntuurlijke entiteitscluster p het denttinele niveu (het lichm f lijf un een mens f dier). Dr verwijzing ('inzmen') nr specifreke delen vn de denttie wrdt infrmtie ver die delen verkregen. Nmes; subrdintes en superrdintes verschillen dus in specifiekheid (hypnymie), terwijl whles, grups en cmpnents deel-heel-relties met elkr hebben (mernymie). Hypnymie- en mernymie-relties kunnen wrden gecmbineerd tt 9 cmplexe klssen. Alle zelfstndige nmwrden in het Nederlnds en Engels drukken ltijd een cmbintie uit vn een hypnymie- en mernymie-reltie, b.v. "ledemt, "lichm", grep" zijn respectievelijk een supercndinte cmpnent, superrdinte whle en superrdinte grup. Nst een hypnymie- en mernymie-reltie drukken veel wrden k ng een beplde ttitude uit vn de Spreker t..v. de geimpliceerde entiteit, b.v. "wrk", "krk", "schft", "krukketem", "bledjes", "gdenelftl". Attitude infrmtie kn wrden gecmbineerd met lle negen eerdere cnceptuliseringsklssen. De lexicle representties vr deze klssen wrden ngevuld met een specifictie vn de reltie met het denttinele niveu dr middel wrvn infrmtie ver de gessciëerde denttie kn wrden fgeleid dr de lexicle kennisbnk. An de hnd vn deze representties kunnen wrden die p dezelfde dingen vn tespssing kunnen zijn gedefinieerd wrden ls cnceptuele vrinten vn de zelfde denttie, wrbij de definiëring vn die denttie lleen p het bsisniveu pltsvindt. Vervlgens wrden de cnceptuele individuliseringsklssen gecmbineerd met de klssen uit Hfdstuk 2. Drbij wrden specifreke crrelties tussen de grmmticle typen en de cnceptuele typen beschreven. De hypthese wrdt gesteld dt indien er vldende 435

4 436 Srnenutting infrmtie is ver de cnstitutie vn de denttie, telbrheid crreleert met het hebben vn een discrete en vste vrm. Er zijn twee mnieren wrp er nduidelijkheid ntstt ver de cnstitutinele infrmtie vn de denttie:. indien wrden bstrheren vn cnstitutie,. indien er sprke is vn cnceptuele meervrmigheid, wrdr de sttus vn de individuen minder duidelijk f belngrijk is. Vr cllectiv zls 'verkeer, "wpentuig", "rdewerk", "hndelswr" gelden beide, vr typische smenstellingen zls "betlmiddel", "blusmiddel", "hndelsrtikel" geldt het eerste criterium. In het ltste gevl zien we dt niet de bjecten mr lleen de entiteitstypen gekwntificeerd kunnen wrden, b.v. "twee betlmiddelen" zegt niets ver de heveelheid geld, het ntl munten, cheques, f de geldwrde, lleen iets ver het ntl srten. hebben vk een klssieke structuur met een beperkt ntl tpwrden, een mximum n wrden p het bsisniveu (die bvendien het rijkst zijn) en mrflgisch-cmplexe wrden p specifreke niveus. Bij de tetsing vn die vrspellingen wrdt zveel mgelijk gebruik gemkt vn eenvudige kwntifictinele gegevens. Het blijkt echter dt de relties in de twee wrdenbeken deels te rbitrir zijn en deels een nietklssieke structuur vertnen. Als niet-klssieke structuren zijn gevnden (vrbeelden uit Vn Dle): nevenschikking vn definitiehfden f genuswrden, b.v.: "bject= vrwerp, zk fpersn die beschuwd fbehndeld wrdt ls zdnig.' "bigs = uit rgnisch fvl verkregen methn- en klzuurgs dt ls brndstfkn wrden gebruikt.". één-wrdsdefinities,b.v.: "libi-jet= excuus-truus". 437 Deel II Wrdenbeken en Dt In Deel II wrdt de infrmtie in bestnde wrdenbeken gerelteerd n bvenstnde mdellen. Hfdstuk 6 geeft een glble beschrijving vn de inhud vn die wrdenbeken en het systemtisch tegnkelijk mken vn die inhud. Grmmticle cderingen, vr zver nwezig, zijn l expliciet. Definities hebben echter de vrm vn uitdrukkingen in ntuurlijke tl. Om die infrmtie vr een cmputer tegnkelijk te mken met zwel de structuur vn die defrnities genlyseerd wrden ls de betekenis vn de definiërende wrden wrden bepld. Vr de nlyse vn de definitiestructuur zijn specile cmputerprgrmm's ntwikkeld (prsers). De betekenis vn de defrniërende wrden kn echter slechts ten dele utmtisch bepld wrden. Een dergelijk genlyseerd wrdenbek vrmt een reltineel betekenismdel pr sng wrbij ieder wrd kn wrden gerelteerd n de wrden in zijn defrnitie en de defrnitiewrden p hun beurt weer kunnen wrden pgezcht. Uitgnde vn de nnme dt de wrdenbekdefrnities een klssieke structuur en interprettie hebben, wrbij het s5mtctische hfd het genus vrmt (de vernderstelling) en de syntctische bijbeplingen de differentie (de bewering) vrmen, kunnen de wrden in het wrdenbek wrden gergniseerd ls een txnmie vn specifreke nr steeds lgemenere wrden. Op grnd vn het individuliseringsmdel in Deel I zuden we in die txnmie verschillende cgnitieve niveus meten nderscheiden m het verschillend gebruik vn die wrden te kunnen verklren. Hfdstuk 7 prbeert de gevnden relties te differentiëren p grnd vn vrspellingen in de cgnitieve mdellen ver de eigenschppen vn cncpten p de verschillende niveus. Deze hiërrchische mdellen { Nevenschikking kn wrden geïnterpreteerd ls een mernj[nie-reltie tussen het gedefinieerde wrd (het geheel, b.v. "bigs") en de nevengeschikte genuswrden (de delen, "methn- en klzuurgs") f ls een mgekeerde hypnymie-reltie tussen het meer lgemene gedefinieerde wrd ("bject") en de nevengeschikte genuswrden ("vrwerp, zk f persn") die ls lijst vn meer specifieke subtypen fungeren. In het ltste gevl zu men vn de meest idele structuur kunnen spreken m superrdintes zls beschreven in deel I te defrniëren. Defrnities die uit èèn wrd bestn bevtten vk s5rnnieme vrinten vn het gedefrnieerde wrd. Uit een specifrekere vergelijking tussen Vn Dle en LDOCE en de druit geëxtrheerde txnmieën blijkt dt er fundmentele verschillen zijn tussen de mnier wrp vergelijkbre wrden wrden gedefrnieerd. Twee systemtische rzken vr de verschillen zijn verschillen in het vcbulire (Vn Dle bevt drie keer zveel zelfstndige nmwrden) en in de pzet vn de wrdenbeken (LDOCE mkt gebruikt vn een vstgestelde lijst vn defrnitiewrden, terwijl de keuze in Vn Dle vrij is). Het effect vn deze twee rzken is nder nderzcht. Een ndere hypthese ver de vritie in het defrniëren is dt het smenhngt met de rijkheid vn het cncept en ls zdnig kn wrden gezien ls een indictie dt een wrd een cncept p het bsisniveu benemt. Vn wrden die een beplde cnceptulisering impliceren mg wrden verwcht dt ze k cnsistenter gedefrnieerd zijn. Verder bevtten typische restricties vn genuswrden infrmtie ver die genuswrden zelf. We hebben in Deel I gezien dt bstrcte wrden die p een scl vn begrippen vn tepssing kunnen zijn steretypische restricties vertnen. Die wrden die in een wrdenbek wrden gedefrnieerd dr een bepld genuswrd kunnen wrden gezien ls de begrippen die het genuswrd typisch kn benemen. De

5 438 Srnenutting hfdcnclusie vn Hfdstuk 7 is echter dt de infrmtie in de nderzchte wrdenbeken te rbitrir is m de verschillende individuliseringsniveus utmtisch te kunnen fleiden. In Hfdstuk 8 wrdt drm geprbeerd met meer kwlittieve technieken een diepere nlyse te geven vn de relties die wrden uitgedrukt dr de meest frequente genuswrden. Vier pvllende grepen kunnen wrden nderscheiden in zwel LDOCE ls Vn Dle: genuswrden die hgere-rde-entiteiten benemen, zls "ctiviteit", "testnd.. vge genuswrden die cncrete eerste-rde-entiteiten kunnen benemen, zls "ding", udt", "wt", iets".. genuswrden die persnen nduiden, zls upersn", "iemnd". genuswrden die relties nduiden, zls "deel", "nderdeel", 'srt', "grep", ttstuk". Deze grepen genuswrden wrden bekeken met betrekking tt: subtlpe versus klsse, b.v. "srt". element versus grep, b.v. "lid", "grep", "verzmeling". prtie versus subtntie, b.v. "stuk", "heveelheid". cmpnent versus geheel, b.v. "nderdeel", "cmplex, "systeem' Vr ieder subtype wrdt een lexicle representtie gegeven die het effect weerspiegelt. De infrmtie die drmee vrspeld kn wrden is echter niet vldende m lle individuliseringseigenschppen vn het gedefrnieerde wrd te kunnen vrspellen. In Hfdstuk 9 wrden ten sltte de resultten smengevt. De gevnden structuren en ptrnen wrden gerelteerd n de verschillende individuliseringsklssen en er wrdt een schetsmtige indruk gegeven vn de glble verdeling vn het vcbulire p grnd vn de expliciet gevnden infrmtie. 4N de hiërrchische psitie die ze innemen de diepte vn het semntisch veld dt ze representeren de diversiteit vn het semntisch veld dt' ze representeren de defrnitiestructuur wrin ze vrkmen de structuur vn de wrden die ze definiëren Een belngrijke cnclusie vn dit hfdstuk is dt er in het Nederlnds en Engels veel bstrcte zelfstndige nmwrden zijn die cncrete dingen kunnen benemen. Deze wrden kunnen beschuwd wrden ls superrdintes zls gedefinieerd in Deel I die zelf niet (f nuwelijks) ls genuswrd vrkmen en vk een mrflgisch cmplexe structuur hebben. Alszdnig flsificeren deze bevindingen de structuur vn de klssieke txnmieën in cgnitieve studies wrin slechts een pr tpwrden (bstrct) wrden verndersteld en lleen specifieke wrden een cmplexe mrflgische structuur hebben. De gevnden superrdintes wrden veell gedefinieerd dr zgenmde lege defrnitiehfden (b.v. "iets", "lles dt", wrbij vk k nevenschikking met ndere genuswrden vrkmt) gevlgd dr een reltieve bijzin. Veel vn de persnnduidende wrden hebben een identieke wrden defrnitiestructuur mr zijn lleen dr het genus beperkt tt persnen. Ten sltte zijn er duidelijke nwijzingen gevnden vr de reltinele functie vn wrden zls "deel", "stuk" en "grep". Het lgemene effect vn deze wrden is dt ze een wrd vn het ene individuliseringstype relteren n een wrd vn een nder individuliseringstype. De reltinele genuswrden zijn verder ingedeeld in subtypen nr gelng de reltie die ze uitdrukken tussen de verschillende individuliseringsklssen:

wto ^9-çe" "ì",,:+ 312 n, i. tdnrp. Twitter: @wmoraad

wto ^9-çe ì,,:+ 312 n, i. tdnrp. Twitter: @wmoraad I' wt raàd EñilIlElEl!illll Pstdres: Fiifhuzen 23,928L LH, Hrkem Telefn 0512-361676 E-mil dres : wmrd.chtkrspelen@xs4l l. nl Twitter: @wmrd 61.r ' -.. lnge licl;:::,-r i'..i ^9-çe" "ì",,:+ N.O I 312 n,

Nadere informatie

100 sin(α) kn. 3,0 m. De horizontale en verticale componenten van de kracht van 100 kn worden in dit voorbeeld bepaald:

100 sin(α) kn. 3,0 m. De horizontale en verticale componenten van de kracht van 100 kn worden in dit voorbeeld bepaald: Werken met vectren In deze krte ntitie wrden sisvrdigheden vr het werken met vectren tegelicht met een pr vreelden. Het ek gt uit vn enige vrkennis m..t. vectren mr die vrkennis is niet vr iedere strtende

Nadere informatie

Een feestmaal. Naam: -Ken jij nog een ander speciaal feest? Typ of schrijf het hier. a

Een feestmaal. Naam: -Ken jij nog een ander speciaal feest? Typ of schrijf het hier. a Werkbld Een feestml Nm: Ieder lnd en iedere cultuur kent specile dgen. Dn gn fmilies bij elkr op bezoek. Op die specile dgen is er meestl extr ndcht voor het eten. Hier zie je wt voorbeelden vn feesten

Nadere informatie

Hoofdstuk 0: algebraïsche formules

Hoofdstuk 0: algebraïsche formules Hoofdstuk 0: lgebrïsche formules Dit hoofdstuk hoort bij het eerste college infinitesimlrekening op 3 september 2009. Alle gegevens over de cursus zijn te vinden op http://www.mth.uu.nl/people/hogend/inf.html

Nadere informatie

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven Prktische opdrcht Optimliseren vn verpkkingen Inleidende opgven V, WB Opgve 1 2 Gegeven is de functie f ( x) = 9 x. Op de grfiek vn f ligt een punt P ( p; f ( p)) met 3 < p < 0. De projectie vn P op de

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 4 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIb Werkterrein Bedrijfsvoering - Mngementondersteuning Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem.

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem. Exmen Verkeerskunde (H1I6A) Ktholieke Universiteit Leuven Afdeling Industrieel Beleid / Verkeer & Infrstructuur Dtum: dinsdg 2 september 28 Tijd: Instructies: 8.3 12.3 uur Er zijn 4 vrgen over het gedeelte

Nadere informatie

INLEIDING. Gezond eten Gezond drinken Genoeg slapen Goed bewegen

INLEIDING. Gezond eten Gezond drinken Genoeg slapen Goed bewegen b o r p! f G t i F s i t r G t l p r u e l k r ee INLEIDING Structuur, inzicht en plezier bij gezond leven Dr geloven wij in bij FitGf! Drom hebben we een klender met stickers ontworpen! Voor kinderen,

Nadere informatie

BIJLAGE 4. MODEL - WERKGEVERSVERKLARING

BIJLAGE 4. MODEL - WERKGEVERSVERKLARING BIJLGE 4. MOEL - WERKGEVERSVERKLRING Gegevens werkgever Gegevens werknemer rd vn het dienstverbnd Nm werkgever: dres werkgever: Pstcde en wnplts: KvK-nummer Nm werknemer: dres werknemer: Pstcde en wnplts:

Nadere informatie

{,i.* v"':'b. Persoonlijke gegevens t------ 'Woonadres. Hoofdmenu. Wat te doen bij

{,i.* v':'b. Persoonlijke gegevens t------ 'Woonadres. Hoofdmenu. Wat te doen bij milnsvb -Persnlijke gegevens Pge f 1 {,i.* v"':'b vr l'lt icvn Scile V*rrek*ring*b*"k 14i1n SVB. Nvigtie Persnlijke gegevens t------ í. Persnsgegevens Dhr..M.L. vn Rij -. Burgerservicenummer 093391225

Nadere informatie

Keuze van het lagertype

Keuze van het lagertype Keuze vn het lgertype Beschikbre ruimte... 35 Belstingen... 37 Grootte vn de belsting... 37 Richting vn de belsting... 37 Scheefstelling... 40 Precisie... 40 Toerentl... 42 Lgergeruis... 42 Stijfheid...

Nadere informatie

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers?

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers? fonts: chtergrond PostScript Fonts op computers? Tco Hoekwter tco.hoekwter@wkp.nl bstrct Dit rtikel geeft een korte inleiding in de interne werking vn PostScript computerfonts en hun coderingen. Dit rtikel

Nadere informatie

bezorgerboekje informatie voor

bezorgerboekje informatie voor bezorgerboekje informtie voor Inhoud 2 3 4 6 10 12 13 14 15 Welkom Onmisbre schkel / De Persgroep Distributie Wetten en regels Inschrijven / Bezorgovereenkomst /Arbeidstijdenwet / Arbeidsomstndighedenwet

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus Voorbereidende opgven Kerstvkntiecursus Tips: Mk de volgende opgven het liefst voorin in één vn de A4-schriften die je gt gebruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, kijk dn even in het beknopt

Nadere informatie

dur.j d, z u!', snllllsi / f t/lj) als school op dit moment? - Oriëntatie -J- de volgende keer - Het vergroten van in, stap verder Modulair opgebouwde

dur.j d, z u!', snllllsi / f t/lj) als school op dit moment? - Oriëntatie -J- de volgende keer - Het vergroten van in, stap verder Modulair opgebouwde / f t/lj), I J dur.j lt _tj n J d, z u!', nlllli b^ti lrl / 7^_t J t,/i J iil: t l: ll.l.. rtètritl. '' I ttj.l :.) J Wr tn we l chl p dit mment? Oriënttie Een zrg vn chl én vn thui Een gede leer vr Smen

Nadere informatie

Opdrachten bij hoofdstuk 2

Opdrachten bij hoofdstuk 2 Opdrchten ij hoofdstuk 2 2.1 Het vullen vn je portfolio In hoofdstuk 2 he je gezien op welke mnier je de informtie kunt verzmelen. An de hnd vn die informtie kun je de producten mken wrmee jij je portfolio

Nadere informatie

5.1 Rekenen met differentialen

5.1 Rekenen met differentialen Wiskunde voor kunstmtige intelligentie, 2003 Hoofdstuk II. Clculus Les 5 Substitutie We hebben gezien dt de productregel voor de fgeleide een mnier geeft, om voor zeker functies een primitieve te vinden,

Nadere informatie

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014 Informtie & Inspirtie document Met uitleg over het hoe en wrom vn de fokwrden Missie Al ruim 25 jr ondersteunt ELDA bedrijven in de grrische sector, en het is voor ons een belngrijke

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 5 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIc Werkterrein Onderwijsproces -> onderwijsbegeleiding Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) wiskunde 1,2 (nieuwe stijl) Exmen VWO Voorbereidend Wetenschppelijk Onderwijs Tijdvk 1 insdg 25 mei 13.30 16.30 uur 20 04 Voor dit exmen zijn mximl 86 punten te behlen; het exmen bestt uit 18 vrgen. Voor

Nadere informatie

Een flexibel samenwerkingsverband

Een flexibel samenwerkingsverband Een flexibel smenwerkingsverbnd Zorg op mt is mogelijk met een flexibele orgnistie en met flexibel inzetbr personeel. Mr hoe krijg je dt voor elkr? Een brochure vn: in opdrcht vn de Projectgroep Pltsingsbeleid.

Nadere informatie

JOB-monitor 2016 Vragenlijst

JOB-monitor 2016 Vragenlijst JOB-monitor 2016 Vrgenlijst (versie met wijzigingen t.o.v. 2014) JOB in smenwerking met ReserchNed 2015 JOB. Geen vn de mterilen die onderdeel uitmken vn de JOB-monitor 2016 mogen zonder voorfgnde schriftelijke

Nadere informatie

Muiswerk Studievaardigheid richt zich op de belangrijkste deelvaardigheden die nodig zijn voor studievaardigheid.

Muiswerk Studievaardigheid richt zich op de belangrijkste deelvaardigheden die nodig zijn voor studievaardigheid. Studievaardigheid Muiswerk Studievaardigheid richt zich p de belangrijkste deelvaardigheden die ndig zijn vr studievaardigheid. Delgrep Studievaardigheid Muiswerk Studievaardigheid is bedeld vr het vrtgezet

Nadere informatie

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw.

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw. BASISGRAMMATICA Het Muiswerkprgramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die ndig is vr het leren van de Nederlandse spelling en zinsbuw. Delgrepen Basisgrammatica Het cmputerprgramma Basisgrammatica

Nadere informatie

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid.

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid. Tentmen Duurzme Ontwikkeling & Kringlopen, 1 juli 2009 9:00-12:00 Voordt je begint: schrijf je nm en studentnummer bovenn ieder vel begin iedere vrg op een nieuwe bldzijde ls je een vkterm wel kent in

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoud

Inhoudsopgave. Inhoud sopgve 1 Ptronen... 3 2 Vergelijk: tegelptronen... 4 3 Regulier versus context-vrij... 5 4 Lettergrepen: tl met één hnd... 6 5 Bouwpln voor lettergrepen... 7 6 Tlspel met lettergreepstructuur... 8 7 Spiegelwoorden...

Nadere informatie

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten.

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten. 9 2 Eindige utomten In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers vn het college: eindige utomten. 2.1 Deterministische eindige utomten We eginnen met een vooreeld. Vooreeld 2.1 Beschouw het volgende

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschppelijk Onderwijs 0 0 Tijdvk Inzenden scores Vul de scores vn de lfbetisch eerste vijf kndidten per school in op de optisch leesbre

Nadere informatie

Proeftentamen LAI (tweede deel), voorjaar 2006 Uitwerkingen

Proeftentamen LAI (tweede deel), voorjaar 2006 Uitwerkingen Proeftentmen LAI (tweede deel), voorjr 2006 Uitwerkingen 1. Lt zien: ls R een trnsitieve reltie op A is, dn is R 2 (dt wil zeggen R R) ook trnsitief. Lt vervolgens zien dt heel lgemeen geldt: ls R trnsitief

Nadere informatie

Domeinmodel voor hypothesetoetsen Sietske 23 oktober 2015

Domeinmodel voor hypothesetoetsen Sietske 23 oktober 2015 Dmeinmdel vr hypthesetetsen Sietske 23 ktber 2015 In dit dcument wrdt een mgelijk dmeinmdel vr hypthesetetsen beschreven. Het dcument bestaat uit twee delen: het dmeinmdel zelf en de verwegingen bij het

Nadere informatie

No-nonsense telecom voor de dynamische onderneming

No-nonsense telecom voor de dynamische onderneming N-nnsense telecm vr de dynmische nderneming Wrk nywhere. Slimmer en flexibeler werken. Met n-nnsense telecm vr de dynmische nderneming. Over FirmTel Onfhnkelijke telecm pertr, pgericht in 2011 Nederlndse

Nadere informatie

is het koppel dat overeenkomt met het eindpunt van λ.op ax by = a a b x y = a b = x y a b ax by bx + ay = a b

is het koppel dat overeenkomt met het eindpunt van λ.op ax by = a a b x y = a b = x y a b ax by bx + ay = a b 1 Tweedimensionle Euclidische ruimte 11 Optelling, verschil en sclire vermenigvuldiging = ( b, ) b, is de verzmeling vn lle koppels reële getllen { } Zols we ons de reële getllen kunnen voorstellen ls

Nadere informatie

Het kwadraat van een tweeterm a+b. (a+b)²

Het kwadraat van een tweeterm a+b. (a+b)² Merkwrdig producten: Het kwdrt vn een tweeterm + (+)² Even herhlen Wnneer een getl of een lettervorm met zichzelf vermenigvuldigd wordt, dn duid je dt n door dt getl of die lettervorm één keer te schrijven

Nadere informatie

Aan de hand van deze 3 lessen ontdekken de leerlingen dat er techniek in en om de Schelde, dus in onze regio, een erg belangrijke rol speelt.

Aan de hand van deze 3 lessen ontdekken de leerlingen dat er techniek in en om de Schelde, dus in onze regio, een erg belangrijke rol speelt. Techniek & de Schelde Aan de hand van deze 3 lessen ntdekken de leerlingen dat er techniek in en m de Schelde, dus in nze regi, een erg belangrijke rl speelt. Gerelateerde kerndelen Vlaanderen, Primair

Nadere informatie

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV)

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV) Smenvtting Op 1 pril 2001 trd de wet SOV in werking. Op grond vn deze wet kunnen justitibele verslfden die n een ntl in de wet genoemde voorwrden voldoen, in het kder vn een strfrechtelijke mtregel, voor

Nadere informatie

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767 Nb. Per vraag kunnen er meerdere gede antwrden zijn 1. Welke van de nderstaande bewering is juist? NEN 2767 is een: methdiek vr de bepaling van achterstallig nderhud bjectieve methdiek vr de bepaling van

Nadere informatie

Crossculturele psychologie

Crossculturele psychologie Csuïstiek bij Crossulturele psyhologie De zoektoht nr vershillen en overeenkomsten tussen ulturen Jn Pieter vn Oudenhoven Tweede, herziene druk o u t i n h o bussum 2008 Deze suïstiek hoort bij de tweede,

Nadere informatie

Deze les krijgen de leerlingen een introductie over ongelijke breuken. Dit met name gericht op het vergelijken met een bemiddelende grootheid.

Deze les krijgen de leerlingen een introductie over ongelijke breuken. Dit met name gericht op het vergelijken met een bemiddelende grootheid. Lesopzet De door ons gemkte lessencyclus wordt in drie opeenvolgende rekenlessen gegeven. Les is iets korter dn les en, wrdoor er eventueel extr herhling vnuit les ingepst kn worden.. Les Deze les krijgen

Nadere informatie

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning 1 Pieter Swager/ Js Fransen lectraat elearning Scenari: 1 e deel afstudeerfase (1 e semester): schrijven nderzeksplan (vrbeeldscenari/ blauwdruk van een leerpraktijk) Vraf Onderwijskundig kader waarbinnen

Nadere informatie

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet.

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet. kennismking met i-respect.nl INTRODUCTIE GEMAAKT DOOR: Annèt Lmmers ONDERWERP: Een eerste kennismking met i-respect.nl en het onderwerp publiceren. DOEL: Weten wt de gevolgen en risico s kunnen zijn vn

Nadere informatie

Om welke reden heeft een kwak relatief grote ogen?

Om welke reden heeft een kwak relatief grote ogen? Route K - Volière en fznterie Strt ij de volière; de vrgen 1 t/m 6 gn over een ntl grote Europese vogels. De vrgen over de ndere dieren vn deze route hoeven niet in de juiste volgorde te stn. Dt komt omdt

Nadere informatie

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier]

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier] [Typ hier] Checklist Anvulling ondersteuningspln integrtie LWOO en PrO in pssend onderwijs 11 mei 2015 Deze checklist is tot stnd gekomen in nuwe smenwerking met: Ministerie vn Onderwijs, Cultuur en Wetenschp

Nadere informatie

Boek 2, hoofdstuk 7, allerlei formules..

Boek 2, hoofdstuk 7, allerlei formules.. Boek, hoofdstuk 7, llerlei formules.. 5.1 Evenredig en omgekeerd evenredig. 1. y wordt in beide gevllen 4 keer zo klein, je noemt dt omgekeerd evenredig. b. bv Er zijn schoonmkers met een vst uurloon.

Nadere informatie

INTERVIEWEN 1 SITUATIE

INTERVIEWEN 1 SITUATIE INTERVIEWEN drs. W. Bontenl 1 SITUATIE Een interview vlt te omshrijven ls een gesprek tussen één of meerdere personen - de interviewers - en een ndere persoon (of diverse nderen) - de geïnterviewden -

Nadere informatie

1 Vlaamse Wiskunde Olympiade 1994 1995 : Eerste Ronde.

1 Vlaamse Wiskunde Olympiade 1994 1995 : Eerste Ronde. Vlmse Wiskunde Olmpide 994 995 : Eerste Ronde De eerste ronde bestt uit 30 meerkeuzevrgen, opgemkt door de jur vn VWO Het quoteringsssteem werkt ls volgt : een deelnemer strt met 30 punten Per goed ntwoord

Nadere informatie

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak Mytylshool De Trppenberg Peter vn Sprrentk www.m3v.nl Nieuwbouwonept en revlidtieentrum geriht op de toekomst Mytylshool De Trppenberg en het ngrenzende revlidtieentrum in Huizen willen in de toekomst

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Primitieve en integraal

Primitieve en integraal Wiskunde voor kunstmtige intelligentie, 2003 Hoofdstuk II. Clculus Les 4 Primitieve en integrl Een motivtie om nr de fgeleide vn een functie f te kijken is het beplen vn de richtingscoëfficiënt vn de rklijn

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Scholen Slrisschl 3 Indelingsniveu FUWASYS-dvies II Werkterrein Bedrijfsvoering

Nadere informatie

Praktische Opdracht Lineair Programmeren V5

Praktische Opdracht Lineair Programmeren V5 Prktische Opdrcht Lineir Progrmmeren V5 Bij deze prktische opdrcht g je n het werk met een ntl prolemen die je door middel vn Lineir Progrmmeren kunt oplossen. Je werkt lleen of in tweetllen. De prktische

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Slrisschl Indelingsniveu FUWASYS-dvies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores 44343 43334 43 43 Somscore

Nadere informatie

Rapportage Enquête ondergrondse afvalinzameling Zaltbommel

Rapportage Enquête ondergrondse afvalinzameling Zaltbommel Rpportge Enquête ondergrondse fvlinzmeling Zltommel Enquête ondergrondse fvlinzmeling Zltommel VERSIEBEHEER Versie Sttus Dtum Opsteller Wijzigingen Goedkeuring Door Dtum 0.1 onept 4-11-09 VERSPREIDING

Nadere informatie

Een CVA (beroerte) kan uw leven drastisch veranderen! 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging

Een CVA (beroerte) kan uw leven drastisch veranderen! 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging N een CVA (beroerte)... hoe verder?. Een CVA (beroerte) kn uw leven drstisch vernderen! 2009 Een uitgve vn de Nederlndse CVA-vereniging Wt is een CVA? In Nederlnd leven meer dn een hlf miljoen mensen met

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal Uitwerking kerndel 2 Nederlandse taal Tussendelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair nderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndel 2 Stichting

Nadere informatie

KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN SUBFACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSWETENSCHAPPEN HUB HANDELSWETENSCHAPPEN

KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN SUBFACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSWETENSCHAPPEN HUB HANDELSWETENSCHAPPEN KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN SUBFACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSWETENSCHAPPEN HUB HANDELSWETENSCHAPPEN ELEMENTAIR ALGEBRAÏSCH REKENEN Een zelfhulpgids voor letterrekenen Rekenregels Uitgewerkte voorbeelden

Nadere informatie

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw *

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * Wanneer uders bij een scheiding cnflicten hebben, dan heeft dat vaak grte gevlgen vr de ntwikkeling van de kinderen.

Nadere informatie

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen.

Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen informatie, betekenissen en bedoelingen uit teksten te halen. Begrijpend Lezen 2 Met behulp van Muiswerk Begrijpend Lezen 2 leren leerlingen infrmatie, betekenissen en bedelingen uit teksten te halen. Delgrepen Begrijpend Lezen 2 Muiswerk Begrijpend Lezen 2 is gemaakt

Nadere informatie

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015 Bijlge gendpunt 7: Inhoudelijke plnning overlegtfels 2015 In de Ontwikkelgend (ijlge 5 ij de Deelovereenkomst mtwerkvoorziening egeleiding 18+) zijn 7 them s en 31 suthem s opgenomen die in 2015 tijdens

Nadere informatie

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl Z g AUG Z0lt C \/f2 b,^.c/ -í w-t S t> Retourdres Postbus 88 5000 AB Tilburg OPTIMUS stichting ktholiek, protestnts-christelijk

Nadere informatie

Groep 6. Werkboek Werkstuk

Groep 6. Werkboek Werkstuk Grep 6 Werkbek Werkstuk Naam: Wat ga je den? In de kmende tijd ga je werken aan een werkstuk. Je met je vrstellen dat je ver juw nderwerp gaat vertellen. Net zals bij een spreekbeurt! Maar nu schrijf je

Nadere informatie

6.0 INTRO. 1 a Bekijk de sommen hiernaast en ga na of ze kloppen. 1 2 0 3 = 2 2 3 1 4 = 2 3 4 2 5 = 2 4 5 3 6 = 2 5 6 4 7 = 2...

6.0 INTRO. 1 a Bekijk de sommen hiernaast en ga na of ze kloppen. 1 2 0 3 = 2 2 3 1 4 = 2 3 4 2 5 = 2 4 5 3 6 = 2 5 6 4 7 = 2... 113 6.0 INTRO 1 Bekijk de sommen hiernst en g n of ze kloppen. Schrijf de twee volgende sommen uit de rij op en controleer of deze ook ls uitkomst 2 heen. c Schrijf twee sommen op die veel verder in de

Nadere informatie

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT Muiswerk Studievaardigheid p maat richt zich p de belangrijkste deelvaardigheden die ndig zijn vr het studeren. Delgrepen Studievaardigheid p maat Muiswerk Studievaardigheid p

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN

HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN I - 1 HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN 1.1. Het egrip krcht 1.1.1. Definitie vn krcht Een stoffelijk punt is een punt wrn een zekere mss toegekend wordt. Dit punt is meestl de voorstellende vn een lichm. Zo

Nadere informatie

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT INFORMATIE hrt WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT COLOFON INHOUD INITIATIEFNEEMSTER Jessy Jnsen www.jessyjnsen.nl Hvelte Inleiding 05 HrtVerwennend voor Jou & Visie 07

Nadere informatie

Makro-evertebraten in relat e tot bodemvormingprocessen in de Nieuwe

Makro-evertebraten in relat e tot bodemvormingprocessen in de Nieuwe Mkr-evertebrten in relt e tt bdemvrmingprcessen in de Nieuwe Merwede, Hllndsch Diep en Drdtsche Biesbsch Alexnder Klink t'virr Hydrbilgisch Adviesbur Klink bv Wgeningen Rpprten en Mededelingen 49 (21 nvember

Nadere informatie

Kansrekening en dynamica als basis voor breed wiskundeonderwijs 2

Kansrekening en dynamica als basis voor breed wiskundeonderwijs 2 Knsrekening en dynmic ls bsis voor breed wiskundeonderwijs Joost Hulshof en Ronld Meester c Reproductie lleen in overleg met de uteurs. Alle rechten voorbehouden. 1 Voorwoord In de eerste cursus hebben

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra)

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra) Wt mk jij morgen mee MBO Loonwerk (Groen, grond en infr) Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dt is mr goed ook. We hebben een groene wereld nodig, wrin jij en je omgeving goed

Nadere informatie

Eigenwaarden en eigenvectoren

Eigenwaarden en eigenvectoren Hoofdstuk I. Lineire Algebr Les 4 Eigenwrden en eigenvectoren In het voorbeeld vn de verspreiding vn de Euro-munten hebben we gezien hoe we de mix vn munten n floop vn n jr uit de n-de mcht A n vn de overgngsmtrix

Nadere informatie

Werkblad TI-83: Over de hoofdstelling van de integraalrekening

Werkblad TI-83: Over de hoofdstelling van de integraalrekening Werkld TI-8: Over de hoofdstelling vn de integrlrekening. Inleiding We ekijken chtereenvolgens in onderstnde figuren telkens de grfiek vn een functie f met in het intervl [; ]. f ( ) = f ( ) = + y = 5

Nadere informatie

VERSLAG PRACTICUM 6 Pattern Recognition. PCA

VERSLAG PRACTICUM 6 Pattern Recognition. PCA VERSLAG PRACTICUM 6 Pattern Recgnitin. PCA Niclaas Heyning 0152447 Sjerd kerkstra 0445061 Inleiding Bij deze pdracht is het de bedeling de werking van Principal Cmpnent Analyse (PCA) te bestuderen. Er

Nadere informatie

Kwadratische reciprociteit

Kwadratische reciprociteit Kwdrtische recirociteit René Pnnekoek 9 februri 011 Inleiding: kwdrten in Z/Z Beschouw de ring Z/Z en een element Z/Z. We willen weten of een kwdrt is, oftewel of er x Z/Z bestt zodnig dt x. Voor concrete

Nadere informatie

Protocol: Pestprotocol

Protocol: Pestprotocol Prtcl: Pestprtcl Inleiding Pesten kmt p iedere schl in mindere f meerdere mate vr. Het is een prbleem dat vr de betrkkenen verstrekkende gevlgen kan hebben in de lp van hun levens. Uit nderzek blijkt dat

Nadere informatie

Anti-Spyware Enterprise Module software

Anti-Spyware Enterprise Module software Anti-Spywre Enterprise Module softwre versie 8.0 Hndleiding Wt is de Anti-Spywre Enterprise Module? De McAfee Anti-Spywre Enterprise Module is een invoegtoepssing voor VirusScn Enterprise 8.0i, wrmee de

Nadere informatie

Tentamen: Kansrekening en Statistiek P0099

Tentamen: Kansrekening en Statistiek P0099 Fculteit Economie en Bedrijfskunde Tentmen: Knsrekening en Sttistiek 1 6011P0099 Tentmendtum & -tijd: 15 december 015, 1:00 17:00 Studiejr 015-016 Duur vn het tentmen: 3 uur Legitimtie: U dient zich te

Nadere informatie

Beslissing B&W: datum indiening: 26 januari datum/agendapunt B&Wvergaderi. afdeling. Onderwerp: Wmo klanttevredenheidsonderzoek over 201 4

Beslissing B&W: datum indiening: 26 januari datum/agendapunt B&Wvergaderi. afdeling. Onderwerp: Wmo klanttevredenheidsonderzoek over 201 4 *@ gemeente Roermond VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN DE GEMEENTE ROERMOND dtum indiening: 26 jnuri 2016 fdeling Welzijn dtum/gendpunt B&Wvergderi n g 02021 61 30 1 = Onderwerp: Wmo klnttevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7 Eenmlige uitgve vn jnuri 2009 DE kinderstem srh zegt KindereN GeVen een CijFER De uitkomst is ls volgt: Het gemiddelde cijfer wt Jouw mening telt! Fier Fryslân helpt vrouwen en kinderen die te mken hebben

Nadere informatie

Retailmanagement brochure voor bedrijven

Retailmanagement brochure voor bedrijven Campus Schnmeersen Gebuw B Valentin Vaerwyckweg 1 BE-9000 Gent Retailmanagement brchure vr bedrijven Deze brchure bevat de belangrijkste infrmatie ver de pleiding Retailmanagement. De meest up t date infrmatie

Nadere informatie

Formeel Denken. Herfst 2004. Contents

Formeel Denken. Herfst 2004. Contents Formeel Denken Hermn Geuvers Deels geseerd op het herfst 2002 dictt vn Henk Brendregt en Bs Spitters, met dnk n het Discrete Wiskunde dictt vn Wim Gielen Herfst 2004 Contents 1 Automten 1 1.1 Automten

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Stoomcursus

Voorbereidende opgaven Stoomcursus Voorereidende opgven Stoomcursus Tips: MEER DAN 0 JAAR ERVARING Dit document estt uit twee delen: de voorereidende opgven en een overzicht met lgerïsche vrdigheden. Mk de volgende opgven het liefst voorin

Nadere informatie

Verhuisgids. met handige tips. wij leveren gratis bel ons en bestel. Jij verhuist makkelijk en snel met stapelbare dozen

Verhuisgids. met handige tips. wij leveren gratis bel ons en bestel. Jij verhuist makkelijk en snel met stapelbare dozen Verhuisgids met hndige tips wij leveren grtis bel ons en bestel Jij verhuist mkkelijk en snel met stpelbre dozen Wij pikken op wnneer je dt wil Inhoudstfel 4 6 10 Checklist 2 3 3 Oude Huis Nieuwe Huis

Nadere informatie

Volledige asbestinventarisatie t.b.v. sloop/verbouwing

Volledige asbestinventarisatie t.b.v. sloop/verbouwing Volledige sbestinventristie t.b.v. sloop/verbouwing Voormlige pnden meubel- en houtwrenbedrijf n de Grotebrugse Grintweg 108 te Tiel Definitief Opdrchtgever: Coen Hgedoorn Ontwikkeling bv Postbus 190 1270

Nadere informatie

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd Verkorten inschrijfduur en leegstndtijd Pul Kooij 165419 Msterproject Business Mthemtics & Informtics Stgeverslg Zig Websoftwre B.V. Botterstrt 51 C 171 XL Huizen Vrije Universiteit Amsterdm Fculteit Copyright

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Stoomcursus

Voorbereidende opgaven Stoomcursus Voorereidende opgven Stoomcursus Tips: Mk de volgende opgven het liefst voorin in één vn de A4-schriften die je gt geruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, kijk dn even in het eknopt overzicht

Nadere informatie

Voorbeeld oefentypes online e-learningmodules CommArt Int.

Voorbeeld oefentypes online e-learningmodules CommArt Int. Vrbeeld efentypes nline e-learningmdules CmmArt Int. In dit dcument wrdt verwezen naar de specifieke inhud van een van nze e- learningmdules. De efentypes wrden echter gebruikt in alle e-learningmdules

Nadere informatie

Gemeente Ede. Memo. Bijlage 2 (behoort bij 663983)

Gemeente Ede. Memo. Bijlage 2 (behoort bij 663983) Gemeente Ede Bijlage 2 (behrt bij 663983) Mem Aan : De gemeenteraad van Ede Van : Cllege van burgemeester en wethuders Datum : 12 april 2011 Registratienummer : 663981 Onderwerp : Discussienta vr uitwerking

Nadere informatie

provinci renthe 1. De aanvraag 1.1. Datering en inhoud van de aanvraag

provinci renthe 1. De aanvraag 1.1. Datering en inhoud van de aanvraag Prooinciehuis rüesterbrink r, Assen T Postdres Postbus rzz, 94oo ec Assen F www.drenthe.nl (o592) 36 55 55 (o592) 36 57 77 provinci renthe I/ERZONDEN I CI 0l{T,2û12 Assen, 10 oktober 2012 Ons kenmerk WH12012006860

Nadere informatie

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden -

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden - - Bedrijfsvermeldingen, Key-accunts & andere advertentiemgelijkheden - Dr: VvE Media B.V. Versie: 2.1 Datum: 7 mei 2015 Cntactpersn: Dhr. R.H.P. van der Vssen inf@nederlandvve.nl www.nederlandvve.nl ABN

Nadere informatie

Rekenregels van machten

Rekenregels van machten 4 Rekenregels vn mchten Dit kun je l 1 mchten met een ntuurlijke exponent berekenen mchten met een gehele exponent berekenen 3 terminologie in verbnd met de mchtsverheffing correct gebruiken Test jezelf

Nadere informatie

De supermarkt. a Welk karretje heeft de duurste boodschappen? Leg uit waarom je dat denkt. b Hoeveel klanten nog tot de 1000ste klant? Reken uit.

De supermarkt. a Welk karretje heeft de duurste boodschappen? Leg uit waarom je dat denkt. b Hoeveel klanten nog tot de 1000ste klant? Reken uit. lesboek groep 8 1 De supermrkt nt 0ste kl De 0 inuut grtis! mg 1 mhppen doen boods en: bloem bij bloemen extr! grtis 3 193 86 0 klnten 1 Welk krretje heeft de duurste boodshppen? Leg uit wrom je dt denkt.

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

later Wat wil(de) worden Contact tussen oud en jong

later Wat wil(de) worden Contact tussen oud en jong Wt lter ik wil() Foto: Jef Corneillie (89) wil grg bibliothecris worn. LESBRIEF Contct tussen oud en jong worn Deze lesbrief is gemkt door stichting GetOud in smenwerking met Openbre Bibliotheek. DIGITALE

Nadere informatie

Voeders Lannoo Martens NV Vaartstraat 32a B-9850 Hansbeke - Nevele. Hobbyvoeders

Voeders Lannoo Martens NV Vaartstraat 32a B-9850 Hansbeke - Nevele. Hobbyvoeders Voeders Lnnoo Mrtens NV Vrtstrt 32 B-9850 Hnsbeke - Nevele Hobbyvoeders Legvoeders voor lle pluimvee Strtvoeders voor kippen, fznten en sierhoenders Kuikens zijn nestvlieders en zijn l n het verlten vn

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Op zoek naar talent en ambitie!

Op zoek naar talent en ambitie! Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Op zoek nr tlent en mbitie! Geneeskunde studeren in Rotterdm Decentrle selectie 2011-2012 Wt hebben we jou te bieden? Sterke knten vn het onderwijsprogrmm

Nadere informatie

Beleidsplan cultuureducatie 2010-2014

Beleidsplan cultuureducatie 2010-2014 Beleidspln cltredctie 2010-2014.b.s. de Hbbitstee Leerdm Inhdspgve 1. Uitgngspnten 1.1 Del vn het beleidspln 1.2 Inhd vn het beleidspln 1.3 Schlbeleid en cltredctie 1.4 Wijze vn ttstndkming 2. Beginsittie

Nadere informatie

Z- ß- ßr!2f int tçotg

Z- ß- ßr!2f int tçotg Z- ß- ßr!2f int tçotg A n s I u iti n g sco nve n nt "De Bouw Werkt ln Noordoost Brbnt" Er is een convennt gesloten De Bouw Werkt in Noordoost Brbnt. Eén vn de doelstellingen vn het convennt is het uitbreiden

Nadere informatie

Werkloosheid, armoede, schooluitval en criminaliteit. Er zal veel belastinggeld nodig zijn om al die problemen op te lossen.

Werkloosheid, armoede, schooluitval en criminaliteit. Er zal veel belastinggeld nodig zijn om al die problemen op te lossen. vk Mtshppijleer them Multiulturele smenleving onderwerp Het multiulturele drm vn P. Sheffer ntwoorden ij de vrgen over het rtikel kls Hvo 5 dtum jnuri 2014 1 2 3 4 5 6 7 8 De vrg hoe de slehte werk-, woon-

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Examencursus

Voorbereidende opgaven Examencursus Voorbereidende opgven Exmencursus Tips: Mk de voorbereidende opgven voorin in één vn de A4-schriften die je gt gebruiken tijdens de cursus. Als een opdrcht niet lukt, werk hem dn uit tot wr je kunt en

Nadere informatie

CURSUS. Basis Elektriciteit

CURSUS. Basis Elektriciteit CURSUS Centrum Vlwassen Onderwijs VTI BRUGGE F. Rubben 1 Wat wrdt van de cursist verwacht? Attitude: In staat zijn binnen de vrgeschreven tijd een taak nauwkeurig te vltien. In staat zijn m zich aan te

Nadere informatie