Recreatieve gebiedsanalyse Ameland, Terschelling, Vlieland, Texel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Recreatieve gebiedsanalyse Ameland, Terschelling, Vlieland, Texel"

Transcriptie

1 Recreatieve gebiedsanalyse Ameland, Terschelling, Vlieland, Texel

2 Uitzicht vanaf het hgste punt van Friesland: vuurbetsduin Vlieland COLOFON Auteurs: Elzinga & Oterdm Prcesmanagement Verbeelder: Opdrachtgever: Staatsbsbeheer Begeleidingsgrep: Gemeente Ameland: Gemeente Terschelling: Gemeente Vlieland: Gemeente Texel: VASTT: Gertjan Elzinga (Interviews, prjectleiding en redactie) Oebele Gjaltema (literatuurnderzek) Herman Brink districtshfd Friese Wadden Sjn de Haan Edwin Zijlstra Rbert Lanting Marjan Niclai Janny-Gerda de Jnge 24 september 2012

3 INHOUD 1 Inleiding Aanleiding Del van de analyse Onderzekspzet en verantwrding Afbakening Sciaal ecnnmisch belang Waddeneilanden algemeen Bezekers Aanbd Kansen algemeen Ameland Bezekers Aanbd Kansen en verbeterpunten Terschelling Bezekers Aanbd Kansen en verbeterpunten SBB Terschelling Vlieland Bezekers Aanbd Kansen en verbeterpunten SBB Vlieland Texel Bezekers Aanbd Kansen en verbeterpunten SBB Texel...29 Bijlage 1 Interviews...31 Bijlage 2 Literatuur en brnnen...32

4

5 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding De Waddengemeenten en Staatsbsbeheer werken in de Ontwikkelagenda Wadden aan een gezamenlijke visie p sciaal-ecnmische cq. teristische ntwikkelingen in het Waddengebied. De Ontwikkelagenda Wadden dient verschillende delen. 1. Allereerst biedt een gezamenlijke visie duidelijkheid en zekerheid, je weet wat je van elkaar kunt verwachten. 2. Ten tweede maakt de Ontwikkelagenda Wadden het gemakkelijker m structurele plssingen te vinden. Als de Waddengemeenten en Staatsbsbeheer afspraken maken ver ruimtelijke ntwikkeling vr de langere termijn, heven ze niet meer ver elke afznderlijke kwestie te verleggen. 3. Ten derde draagt de Ontwikkelagenda Wadden bij aan een balans tussen natuurntwikkeling enerzijds en sciaal-ecnmische ntwikkeling anderzijds. Beide ntwikkelingen zijn belangrijk en waardevl. In het verlengde hiervan heeft Staatsbsbeheer een analyse laten uitveren die de basis vrmt vr een verdere vraaggerichte recreatief teristische ntwikkeling. Deze analyse richt zich p de dr Staatsbsbeheer beheerde gebieden p de Waddeneilanden, waarbij deze gezien wrden als nderdeel van de lkale ecnmie. De analyse vrmt de eerste fase van een prces m tt een gezamenlijke visie en cncrete maatregelen vr het gebied te kmen. 1.2 Del van de analyse De analyse dient antwrd te geven p de vlgende vragen: 1. Op welke wijze kunnen de vrzieningen en diensten die Staatsbsbeheer aanbiedt p de eilanden vrzien in de recreatieve beheften zals die wrden gefrmuleerd dr gemeenten, ndernemers, bezekers (bewners en teristen)? 2. In heverre dragen de vrzieningen en diensten van Staatsbsbeheer bij aan de lkale ecnmie? 3. He past dit aanbd bij de huidige en gewenste imag/prmtie van de eilanden? 4. He kunnen de dr Staatsbsbeheer aangebden vrzieningen en diensten bijdragen aan de dr gemeenten, ndernemers, bewners (en bezekers) gewenste sciaalecnmische ntwikkeling van het Waddengebied? 5. He kan Staatsbsbeheer haar rl als partner bij een duurzame ntwikkeling van het teristisch recreatief prduct p de Waddeneilanden versterken? 6. Welke (cncrete) samenwerkingsmgelijkheden zien gemeenten en andere partners met Staatsbsbeheer? De delen 2 tt en met 6 zijn eigenlijk uitwerkingen van het eerste del, krt gezegd he kan Staatsbsbeheer ng beter en samen met anderen inspelen p de beheften van de klant. Met behulp van de vr u liggende analyse wrdt aan Staatsbsbeheer en de waddengemeenten een buwsteen aangereikt p basis waarvan nadere afspraken kunnen wrden gemaakt vr samenwerking de kmende jaren. 1.3 Onderzekspzet en verantwrding Het nderzek is verricht p basis van het p een rij zetten van bestaande infrmatie (literatuurnderzek) en het vervlgens uitveren van verschillende interviews per eiland. Uit het literatuurnderzek is gebleken dat er weinig recente en unifrme nderzeksinfrmatie vrhanden is, hetgeen de analyse bemeilijkt. Oebele Gjaltema Verbeelder 1

6 De werkzaamheden zijn verricht in de peride januari 2012 t/m april 2012 dr Gertjan Elzinga van bureau Elzinga & Oterdm Prcesmanagement (www.epm.nl) en Oebele Gjaltema van bureau Verbeelder (www.verbeelder.nl). De uitvering van de analyse is begeleid dr een ambtelijke begeleidingsgrep, met daarin vertegenwrdigd: Staatsbsbeheer, Herman Brink (tevens pdrachtgever) Gemeente Ameland, Sjn de Haan Gemeente Terschelling, Edwin Zijlstra Gemeente Vlieland, Rbert Lanting Gemeente Texel, Marjan Niclai Verder zijn er per eiland interviews gehuden met zwel gemeente, ndernemers als SBBmedewerkers. De namen treft u aan in bijlage 1. In april 2012 zijn de eerste uitkmsten van de analyse gepresenteerd in het prtefeuille verleg Ecnmische Zaken van de samenwerkende waddengemeenten. 1.4 Afbakening Deze analyse beperkt zich tt die Waddeneilanden waar Staatsbsbeheer k daadwerkelijk vrzieningen beheert. Dat is het geval p Ameland, Terschelling, Vlieland en Texel. Hiermee valt Schiermnnikg af, waar Staatsbsbeheer geen terreinen beheert (maar Natuurmnumenten). Verder richt de analyse zich met name p de (dag)recreatieve vrzieningen als rutes, paden, excursies, infrmatiebrden etcetera. Staatsbsbeheer expliteert p de Waddeneilanden k enkele natuurcampings, maar het zijn uiteraard niet alleen deze eilandgasten die de terreinen van Staatsbsbeheer bezeken. Verder richt de analyse zich vral p het recreatief gebruik van de Waddeneilanden zelf en niet zzeer p het recreatief gebruik van de Wadden- f Nrdzee m de eilanden heen. Fietspad langs Nrdsvaarder Terschelling Oebele Gjaltema Verbeelder 2

7 2 SOCIAAL ECONONOMISCH BELANG Recreatie en terisme is van nmisbare betekenis vr de lkale en reginale ecnmie van de waddeneilanden. Op bijvrbeeld Ameland draagt het direct en indirect bij aan 75% van de ttale werkgelegenheid en vr de andere eilanden is dat niet veel anders. In een dalende ecnmie, greit de sectr recreatie en terisme ng steeds. In nderstaande afbeelding (links) is de specialisatie in de vrijetijdsindustrie per gemeente aangegeven. In nderstaande afbeelding (rechts) is de vrspelde aantrekkelijkheid van het landschap p basis van gebiedskenmerken weergegeven. Uit nderzek blijkt dat plekken waar de beleving het hgst scrt veelal samenvallen met de ligging van grtere natuurgebieden (EHS en N2000). Uit de vergelijking tussen beide nderstaande kaartjes kan niet alleen vr de Waddeneilanden, maar k landelijk een rechtstreeks verband wrden herleid tussen de ligging van natuurgebieden en de vrijetijdsecnmie. De specialisatie van de Waddeneilanden p het gebied van vrijetijdsindustrie betekent tegelijkertijd k een sciaalecnmische versterking van de eilander gemeenschap. De waddengemeenten scren znder uitzndering relatief beter dan hun buurgemeenten aan de vastewal. Gemiddeld inkmen per gemeente ten pzichte van mdaal in 2011 (CBS) Oebele Gjaltema Verbeelder 3

8 Texel Vlieland Terschelling Ameland Schiermnnikg Littenseradiel Den Helder Harlingen Leeuwarden Aa en Hunze Otmarsum Ermel Texel Vlieland Terschelling Ameland Schiermnnikg Littenseradiel Den Helder Harlingen Leeuwarden Aa en Hunze Otmarsum Ermel Aan de andere kant maakt de sterke fcus p de vrijetijdsecnmie de lkale ecnmie k erg kwetsbaar. Een extreem slecht jaar qua weer f een milieuramp p de stranden kan nmiddellijk een enrme impact hebben. Bvendien is landelijk en reginaal gezien het aantal banen in de teristischrecreatieve sectr p de Waddeneilanden in abslute zin beperkt. De Nrdzeebadplaatsen aan de vastewal genereren aanzienlijk meer banen dan de Waddeneilanden gezamenlijk (Lisa, 2011) Gegevens Lisa.nl, 2011 Banen in R&T sectr 4 grte steden excl. Nrdzeebadplaatsen Achterhek Grningse, Friese en Drentse Zandgrnden Nrdzeebadplaatsen Twente, Salland en Vechtstreek Waddeneilanden Dit heeft uiteraard k te maken met het beperkt aantal inwners van de waddengemeenten. In de vlgende tabel wrden de waddengemeenten vergeleken met de vlgende gemeenten: Littenseradiel als dunstbevlkte Friese gemeente; Den Helder, Harlingen en Leeuwarden als dicht bij zijnde grtere ecnmische kernen; Aa en Hunze (Dr), Otmarsum (tegenwrdig gemeente Dinkelland, Ov) en Ermel (Gld) als typisch teristische gemeenten Banen ttaal alle sectren Banen in R&T sectr Gegevens Lisa.nl, 2011 Uit deze vergelijking wrdt duidelijk dat de teristisch-recreatieve werkgelegenheid van Den Helder bijna even grt is als p Texel, en in Harlingen grter dan p Vlieland. Bij deze laatste kustplaatsen zal het verband met de Waddengebied en de veerdienst een belangrijke rl spelen. Als het gaat m het sciaalecnmische belang van de Waddeneilanden zu dus feitelijk beter gesprken kunnen wrden ver het sciaalecnmische belang van het Waddengebied, inclusief kustgemeenten. Oebele Gjaltema Verbeelder 4

9 aantal persnen De algehele trend p de Waddeneilanden is dat het aantal vernachtingen stabiliseert f zelfs iets teruglpt (zie vrbeeld Terschelling). Ok is er al jaren sprake van een lichte teruglp in het aantal bedden (beddenbekhuding). Dat heeft mede te maken met de mvrming van het verblijfsrecreatieve aanbd: van bijvrbeeld kampeerberderijen met veel bedden, naar vakantiewningen met in ttaal minder bedden. Overigens zu vr een te berekenen relatie met het aantal vernachtingen dan k de bezettingsgraad meten wrden meegerekend. Overzettingen en vernachtingen Terschelling Overzettingen rederijen EVT Deksen Daar staat tegenver dat de teristische bestedingen en daarmee gepaard gaande werkgelegenheid ng steeds licht teneemt. Er treedt als het ware een verschuiving p in het teristisch segment naar hgere bestedingen per vernachting. Deze tendens is verigens landelijk merkbaar, maar p de eilanden in het bijznder. Dat laatste blijkt k uit nderstaande tabellen van het CBS vr lange en krte vakanties, waaruit blijkt dat p de Waddeneilanden relatief veel wrdt uitgegeven per persn per dag. Dit heeft deels te maken met de relatief dure transprtksten (verplichte veerpnt). Het gemiddelde van lange (60%) en krte (40%) vakanties p de Waddeneilanden was circa 40,- in Alleen in Zuid-Limburg wrdt meer uitgegeven. Naast lange en krte vakanties, wrden een aantal Waddeneilanden k slechts 1 dag bezcht. Deze dagteristen besteden minder aangezien er niet vr een vernachting wrdt betaald. Lange vakanties Nederland in 2010 duur en uitgaven per teristengebied 4 f meer vernachtingen, brn CBS Teristengebieden Aantal Gemiddelde vakantieduur x dagen gem. uitgaven Per persn gem. uitgaven p.p. per dag Waddeneilanden 634 9, Nrdzeebadplaatsen , IJsselmeerkust 369 9, Deltagebied , Meren in Grn., Friesl., N.W.-Overijssel Veluwe en Veluwerand 904 9, Twente, Salland en Vechtstreek 720 9, Grningse, Friese en Drentse Zandgrnden , West- en Midden-Brabant 683 9, O.-Brabant, N.-M.-Limburg, Nijmegen 843 8, Zuid-Limburg 394 8, Oebele Gjaltema Verbeelder 5

10 Krte vakanties Nederland in 2010 duur en uitgaven per teristengebied 3 f minder vernachtingen, brn CBS Teristengebieden Aantal Gemiddelde vakantieduur x dagen gem. uitgaven per persn gem. uitgaven p.p. per dag Waddeneilanden 384 3, Nrdzeebadplaatsen , IJsselmeerkust 505 3, Deltagebied 384 3, Meren in Grn., Friesl., N.W.-Overijssel 254 n.b. n.b. n.b. Veluwe en Veluwerand , Twente, Salland en Vechtstreek 583 3, Grningse, Friese en Drentse Zandgrnden 863 3, West- en Midden-Brabant , O.-Brabant, N.-M.-Limburg, Nijmegen 883 3, Zuid-Limburg 578 3, Strandvergang Terschelling bij Heartbreak Htel Oebele Gjaltema Verbeelder 6

11 3 WADDENEILANDEN ALGEMEEN 3.1 Bezekers Op basis van verschillende brnnen per eiland is een inschatting gemaakt van het aantal bezekers per jaar per eiland (brn: diverse nderzeken per eiland zie hfdstuk 4). Teristische bezekers per jaar per Waddeneiland (met veerbt, ttaal bezek eilanden is 100%) 47% 9% 25% 19% Ameland ( ) Terschelling ( ) Vlieland ( ) Texel ( ) Hewel de gegevens van verschillende jaren zijn en p niet vergelijkbare wijze zijn verkregen, is het tch pvallend dat, hewel Ameland een kleiner eiland is, ze als tweede uit de bus kmt qua aantallen bezekers. Dit heeft vral te maken met de relatieve krte vaarafstand naar het eiland (45 min), in vergelijking met Terschelling en Vlieland (1,5 tt 2 uur). De vertcht naar Texel is met 20 minuten het krtst. Een krtere vaartijd levert meer dagbezekers p. Drdat de meeste bezekers van de eilanden verblijfsteristen zijn, wrdt de bezek capaciteit enigszins beperkt dr het beschikbare aantal bedden. En hewel de bezetting het hele jaar dr lang geen 100% is, is het dus wel sturend vr het aantal mgelijke gasten. Ok vrmt de maximale capaciteit van de veerbten een limiterende factr, hewel er in het hgseizen k wel extra (privé) veerdiensten wrden aangebden. Het aantal bezekers die met de eigen bt kmen is in vergelijking met die van de veerbt gering, maar niet verwaarlsbaar (brn recreatiemnitr waddenhavens, 2008 en gemeente Vlieland, 2012). Passanten jachthavens per jaar per Waddeneiland (Jachthavens, ttaal aantal passanten is 100%) 14% 7% 21% Ameland (3.900) Terschelling (10.873) 58% Vlieland (30.000) Texel (7.378) Oebele Gjaltema Verbeelder 7

12 Naar verwachting zullen de bezekers aan de eilanden, net als de gehele Nederlandse bevlking, verder vergrijzen. Dit brengt een sterkere behefte met zich mee aan kwaliteit van recreatievrzieningen vr uderen en minder validen (bijvrbeeld breedte van de fietspaden). Staatsbsbeheer hanteert landelijk vijf verschillende mtiefgrepen p basis waarvan deze terreinbeheerder meer vraaggericht wil gaan werken. Het werken met mtiefgrepen helpt m beter te kunnen inspelen p de wensen van gebruikers van de terreinen, vrzieningen en diensten van Staatsbsbeheer p recreatief vlak. De vlgende vijf mtiefgrepen wrden daarbij nderscheiden (M. Gssen): 1. Gezelligheid (gezelligheidszeker): Gezellig samen met vrienden f familie p stap Lekker in de zn zitten, terrasje pikken f luieren. Recreatieve activiteiten wrden vr u gerganiseerd en zijn vral gezellig en leuk m te den. De activiteiten duren niet te lang en zijn niet te inspannend. Pret hebben met elkaar en gezelligheid zijn belangrijk. 2. Er tussen uit (ntspanningszeker): Even de batterij pladen Genieten, lekker bijkmen en weg uit uw dagelijkse mgeving. Stress verdwijnt dr lekker buiten te zijn en nergens meer aan te denken. Het bezek aan een grene mgeving is een ntsnapping aan het dagelijkse leven en een grene mgeving is hét decr m tt rust te kmen. 3. Interesse vr gebieden (geïnteresseerden): Lekker er tussenuit en k ng iets leren Interessante dingen te weten kmen ver natuur en cultuur en k bekijken. Infrmatiebrdjes met beschrijvingen en interessante verhalen en weetjes geven invulling aan uw interesse. Een excursie met iemand die veel ver de mgeving kan vertellen, geeft een extra dimensie aan het bezek. 4. Opgaan in planten- en dierenwereld (wilderniszeker): Liefde vr natuur is het kernwrd De liefde vr de natuur uit zich in het alles willen weten vgels, zgdieren, andere flra en fauna. Als er eventueel; srten zijn die niet herkend wrden, zekt u ze p in een handbek. Eigenlijk wilt u kunnen struinen dr de natuur. Het liefst det u dat alleen f met iemand die k dezelfde interesse en liefde vr natuur heeft. 5. Uitdaging (uitdagingzeker): De fysieke uitdaging wrdt aangegaan Geznd blijven dr sprtieve activiteiten zals muntainbiken, wandeltchten, nrdic walking, hardlpen f een nadere vrm van inspanning. Als het maar inspannend, uitdagend en geznd is. Een grene mgeving is een mi decr, maar de beleving richt zich vral p uitdaging. De afgelpen jaren is bij teristisch nderzek in tenemende mate sprake van nderzek d.m.v. de leefstijlbenadering. Deze benadering gaat uit van vereenkmsten in leefstijlen. De leefstijl wrdt bepaald dr een cmbinatie van huishudenskenmerken, tijdsindeling, vrijetijdsbesteding, maatschappelijke riëntatie en interactie. Het veel gehanteerde BSR leefstijlmdel van smart agent gaat uit van de vlgende leefstijlen aan de hand van kleuren. Krte typering van de kleuren: Uitbundig geel echte levensgenieters die graag samen met anderen actief en sprtief recreëren. Recreatie is genieten, uitgaan, lekker eten. Gezellig en verrassend. Op mensen gericht, in grepen f gezinsverband. Hebben wat te besteden. Gezellig Lime Gewn en gezellig m even weg te wezen. Recreëren is even lekker weg met elkaar. Geen bijzndere eisen, een braderie f rmmelmarkt is gezellig en je kmt er altijd wel iemand teken. Lekker vrij zijn. Wel p de ksten letten. Rustig Gren Kalm en serieus. Recreëren is uitrusten, ntspannen en tijd hebben. Geneg in de eigen mgeving te vinden, je heft niet te reizen. Vrij veel een en tweepersnshuishudens in de udere leeftijdsklassen. Ingetgen Aqua Bedachtzaam en geïnteresseerd in cultuur en wat zij kunnen betekenen vr de maatschappij. Ruimdenkend, rustig, geïnteresseerd in anderen. Veel empty-nesters. Inspirerende maar k rustige activiteiten. Ok sprtief. Avntuurlijk Paars Laten zich graag verassen en inspireren. Nieuwe dingen ntdekken, bijzndere ervaringen zeken. Veelal jnge één f tweepersnshuishudens. Oebele Gjaltema Verbeelder 8

13 In 2009 is een kppeling gemaakt tussen het BSR (leefstijl) mdel en het Cntinu Vakantie Onderzek (CVO) van het NRIT. Hier in zijn de vlgende gegevens p basis van teristische bestemmingsgebieden te vinden. De Waddeneilanden trekken dus vrnamelijk de Gele en Lime delgrepen, de grepen die p gezelligheid en samenzijn zijn gericht. In de vlgende tabel is te zien in heverre dit afwijkt van het gemiddelde. Hiermee is vast te stellen f een bepaald gebied bijznder aantrekkelijk is vr een specifieke delgrep en prfileert zich dus kennelijk als zdanig. Oebele Gjaltema Verbeelder 9

14 Met name de sterke (psitieve) afwijking van de Gele grep ten pzichte van het landelijke gemiddelde benadrukt de waarde van de Waddeneilanden vr deze bezekers. Hewel de Lime grep k in abslute zin vrij hg is, is het pvallend dat het percentueel tch een stuk lager is dan het landelijke gemiddelde. Mgelijk dat het kstenaspect hier invled p heeft. De Gele delgrep is k ng eens sterk tegenmen in de lp van 2008 naar Oebele Gjaltema Verbeelder 10

15 Daarnaast zijn de Lime en Grene delgrepen k van belang. Deze zijn grt (cnfrm het landelijke gemiddelde) en bleven vrijwel stabiel. Aangenmen mag wrden dat de Gele en Lime bezeker vral in het hgseizen de eilanden zal bezeken (gericht p andere mensen en gezelligheid) terwijl de Grene grep eerder p mmenten zal kmen wanneer het rustiger is. Overigens kmt hier ng niet uit naar vren he dit vr de individuele eilanden is. Aangenmen mag wrden dat er verschil is tussen bijvrbeeld Texel en Vlieland vr wat betreft leefstijlen en bijbehrende kleuren. Het zu interessant zijn dit nader te laten nderzeken. 3.2 Aanbd Terdata Nrd (ETFI) nderzekt jaarlijks vr de Friese eilanden de teristisch-recreatieve ntwikkelingen. Helaas is deze infrmatie alleen geclusterd vrhanden vr de eilanden Ameland, Terschelling, Vlieland en Schiermnnikg. Texel is daar dus niet in meegenmen. De ntwikkelingen zijn verigens per eiland wel vergelijkbaar (zie nderstaande tabel): - Het aantal vernachtingen is in de peride gestabiliseerd; - De bezettingsgraad van kampeerterreinen en htels en pensins nemen af; - Het aantal vernachtingen van kampeerterreinen en htels en pensins nemen af; - Het aantal vernachtingen in recreatiewningen neemt sterk te Accmmdatie Bezettingsgraad Aantal vernachtingen (x 1.000) Grepsaccmmdaties 23,1% 23,4% 23,1% 23,8% 23,2% Jachthavens 87,2% 87,3% 88,3% 88,5% 87,1% recreatiewningen 36,4% 37,0% 35,3% 36,0% 35,7% Kamperen vast 18,8% 16,3% 15,6% 13,3% 13,1% Kamperen teristisch 95,8% 95,6% 90,0% 95,4% 95,5% Lgies en ntbijt nb nb nb nb nb Htels en pensins 45,7% 40,7% 39,5% 36,3% 34,9% ttaal Overigens wijken de cijfers van Terdata Nrd vr wat betreft de jachthavens af van cijfers zals die per eiland wrden bijgehuden (mnitr waddenhavens). De vernachtingen in de jachthavens liggen aanmerkelijk hger dan de in Terdata Nrd gepresenteerde gegevens. Gemeenten zitten ng niet geheel aan de maximale capaciteit qua slaapplaatsen. Z hebben Texel en Ameland ng ruimte m ca 2000 bedden per eiland in te vullen. Wel vinden er verschuivingen plaats van de ene naar de andere vrm, bijvrbeeld van teristische kampeerplaatsen naar bungalws f htelbedden. Het betekent k dat er schaarste ptreed waardr de prijzen mhg gaan. Dat is qua mzet geen prbleem mdat de bestedingen ver het algemeen ng steeds tenemen. Maar daar verwacht de cnsument wel meer kwaliteit vr terug. Kwaliteit kan in dit geval ruimere standplaatsen betekenen, maar k meer luxe, bijvrbeeld elke standplaats een eigen sanitaire vrziening. Dat de prijzen mhg gaan blijkt k uit de sterk gestegen bestedingen per krte vakantie p de Waddeneilanden ten pzichte van het Nederlands gemiddelde. Uitgaven vakantiegangers per krte vakantie in peride (brn CBS 2012) Nederland gemiddeld Waddeneilanden Per eiland zijn er grte verschillen in zwel het recreatieaanbd als in de psitie van Staatsbsbeheer binnen dit recreatieaanbd. Hewel Texel het grtste eiland is van de vier is de ppervlakte duingebied, bs en strand lager dan p bijvrbeeld Terschelling. Oebele Gjaltema Verbeelder 11

16 Texel Vlieland Terschelling Ameland Duur vertcht /45 45 Oppervlakte ha In beheer bij SBB (28%) (57%) (82%) 900 (11%) Km strand Oppervlakte bs 627 (4%) 289 (7%) 714 (6%) 187 (2%) Oppervlakte bs en natuur (29%) (86%) (58%) (24%) Km fietspad Drpen Inwners Musea Brn: Wadden.nl/Wadden in cijfers (2012), SBB en Gemeenten p Maat CBS Texel Vlieland Terschelling Ameland Oppervlakte ha Oppervlakte bs en natuur Oppervlakte bs In beheer bij SBB 3.3 Kansen algemeen Uit diverse gesprekken is gebleken dat de eilandbezekers ver het algemeen de beter bedeelde autchtne Nederlanders betreft. Allchtne Nederlanders ntbreken nageneg in de grep eilandbezekers. Dat neemt niet weg dat terisme p de Waddeneilanden vlp in beweging is. Oebele Gjaltema Verbeelder 12

17 Opvallend is de pkmst van diverse evenementen- en rganisatiebureaus vr de Wadden. De rek lijkt hier ng niet uit getuige diverse reacties tijdens interviews m Staatsbsbeheer te vertuigen van meer ruimte vr evenementen en arrangementen in de SBB terreinen. Natuurtheater det het ged getuige de sterke psitie van Oerl en relatief succesvlle nieuwkmers als Int the great wide pen. Een relatief nieuw fenmeen daarbij is de tegenmen aandacht vr het waddengebied naast de traditinele gerichtheid p de Nrdzee(stranden). Ok in de arrangementensfeer liggen hier met name kansen vr Staatsbsbeheer. Er is behefte aan bswachters van het wad die uitleg kunnen geven ver de bijzndere natuurwaarden van het Waddengebied en daarmee de Waddenbeleving kunnen verdiepen. Maar k vrbeelden als de Fjerter, een wandeltcht in het dnker ver het eiland wrdt genemd als psitief vrbeeld van nieuwe vrmen van beleving. Uit cijfers van rederij Deksen blijkt verder dat de seizensverbreding p de Waddeneilanden heeft gewerkt. Het is feitelijk van begin april tt nvember gezellig druk p de eilanden. En tegenwrdig kmen er k al arrangementen met de kerst. Als het gaat m ndzakelijke bezuinigingen in deze ecnmische recessie wrdt in de interviews gewezen p kansen in samenwerking met ndernemers en bewners bij nderhud. De betrkkenheid van de eilanders bij de natuurterreinen is grt, zeker als dit gekppeld wrdt aan psitieve gezamenlijke activiteiten zals het hutzagen p Ameland. Verder wrdt k gewezen p het belang en kansrijkheid van een gede znering. Gebieden als de Bschplaat kunnen best znder allerlei recreatievrzieningen en dat geldt k vr veel andere rustigere gebieden p de Waddeneilanden. Vr wat betreft het p één lijn krijgen van de recreatieve sectr per eiland wrdt in enkele interviews p het belang van samenwerking tussen SBB en gemeenten gewezen. Inrichting en beheer van recreatievrzieningen kst geld en als de gemeente daarvr geen gede verdeelsleutel hanteert krijg je het risic van free-riders. Verder is in interviews het verschil tussen recreatievrzieningen, prmtie en marketing benadrukt. De huidige prmtieactiviteiten per eiland zuden verbreed meten wrden naar marketingactiviteiten. En dan gaat het niet alleen ver prmtie, maar k ver de andere 3 p s die samen met prmtie de marketingmix vrmen: plaats, prijs en prduct. De nadruk ligt mmenteel sms ng teveel p alleen prmtie. Daarbij wrdt tevens geadviseerd niet teveel belang te hechten aan één Oebele Gjaltema Verbeelder 13

18 delgrepbenadering zals het BSR Leefstijlmdel. Er zijn vele indelingen die grtendeels p zelfde basis zijn gesteld. De ntwikkeling van nieuwe media gaat k aan de Waddeneilanden niet vrbij. Er wrden bijvrbeeld mmenteel experimenten uitgeverd bij Gameship in Leeuwarden, waarbij vgelgeluiden te herkennen zijn via een app p de smartphne. Specifiek vr het Waddengebied liggen hier nieuwe belevingsmgelijkheden. Verder wrdt p de revival van cultuurhistrie gewezen. Aandacht vr bijvrbeeld WOII (vb. Stelling 12H) p de Waddeneilanden sluit aan bij nieuwe interesses bij bezekers en kan mgelijk k een verbreding pleveren in de delgrepen van de Waddeneilanden. Tensltte wrdt p een tename van uderen en minder validen gewezen in de bezekersstrm vr de kmende 10 jaar Hierp kan SBB sterker anticiperen dr bijvrbeeld de fietspaden kwalitatief te verbeteren (breedte/verharding). Daar hren k elektrische plaadpunten bij. Het aandeel elektrische fietsen greit explsief mede als gevlg van de vergrijzing van de bevlking. Oebele Gjaltema Verbeelder 14

19 4 AMELAND De Vleijen, Ameland duingebied Ameland 4.1 Bezekers Dit relatief kleine eiland heeft pmerkelijk veel bezekers. Dr de krtere verbinding met het vaste land, kmen hier k meer dagteristen naar te. Daarnaast is Ameland traditiegetruw het eiland waar veel Duitse gasten kmen. Deze grep neemt langzamerhand af, maar maakt ng wel z n 30% uit van het ttale bezek. Het lijkt er p dat deze Duitse gasten k een enigszins specifiek recreatiegedrag vertnen. Z is bekend dat deze grep relatief veel naar recreatiegebied De Vleijen met waterspeelplaats trekt (brn: interviews). Het aantal vertchten is in de peride geschat p Er is verder een berekening gemaakt p basis van de cijfers in 2002: het geschatte aandeel teristen was 90%, de gemiddelde verblijfsduur was 6,0 dagen en gemiddelde bestedingen 37,-. Daarmee is een mzet berekend van per jaar. (43) Brn gemeente Ameland, cijfers 2002 Teristische Gemiddeld # vertchten vernachtingen veerbt eigen bt 3 Ttaal aantal vernachtingen (jachthaven) Bestedingen per Omzet R&T per jaar dag (afgernd) 37, , , Aanbd Ameland prfileert zich met de speerpunten actief, geznd en gastvrij. Dit kmt k tt uitdrukking in marketingcampagnes zals enige jaren terug de shirtspnsring van FC Grningen. Daarnaast wrden er relatief veel sprtieve evenementen gerganiseerd via Sprt Prmtie Ameland zals een triathln, halve marathn, adventure run, paardenmarathn, mtb tcht etcetera. De kampeercapaciteit wrdt als beperkt ervaren, terwijl het aanbd hierin het grtst is van alle (Friese) eilanden. Wat specifiek p dit eiland als prbleem wrdt ervaren is de inpassing van vrzieningen in het landschap en de aankmst p de veerdam in Nes. (29). 1 = 90% van Op campings, htels, grepsverblijven etc. 3 Overtchten met eigen bt x gemiddelde verblijfsduur x 37,- Oebele Gjaltema Verbeelder 15

20 Terreinen Staatsbsbeheer Ameland 900 ha. bs, kwelder en duinen Activiteiten Staatsbsbeheer bezekers per jaar 500 deelnemers Fietsdag 3 juni 2011 prijsvraag Tussen Slik en Zand Organiseren fietstcht Medewerking aan : Ambachtelijke dag in Hllum Nacht van de Nacht Eilandenvijfdaagse Paardenmarathn Tria Ambla Nvember Kunstmaand Tussen Slik en Zand Ameland adventure Muziekfestival Frysk Jeugd Orkest Vrzieningen Staatsbsbeheer Ameland 6 km fietspad 45 km gemarkeerde wandelpaden 10 uitzichtpunten / duintrappen 82 banken en picknicksets Weblg Natuurcamping de Middelpôlle Het aanbd van SBB binnen het teristisch-recreatief prduct p de Waddeneilanden is met behulp van nder andere interviews in kaart gebracht aan de hand van de 5 B s: Beschikbaarheid: Zijn er vldende beschikbare ha's gren en vrzieningen aanwezig? Anders dan p Terschelling en Vlieland beheert SBB p Ameland niet het grtste deel van het eiland. Naast SBB zijn It Fryske Gea en de Vennt actief die met name p het stelijk deel van het eiland beheren. Bvendien is een grt gedeelte van Ameland agrarisch; Desndanks zijn er vldende bssen, duinen en strand ten beheve van het recreatieve bezek; Ok de SBB camping Middelpôlle verziet in een behefte die elders p Ameland niet wrdt gebden. Er is ng wel behefte aan speelvrzieningen en er liggen k verzeken m een speelbs/speelplekken vanuit drpsbelangen (a Hllum). Ok leeft er al langer de wens vr meer utdrvrzieningen bijvrbeeld bij de Vleyen (rdelbaan, klimpark, natuurbelevingspad). Bereikbaarheid: Kan de recreant in de gebieden kmen p een redelijke manier? De bereikbaarheid van de terreinen p Ameland is zeker in vergelijking met Terschelling en Vlieland ged te nemen. Er is een frequente en relatief krtdurende btverbinding. En k vanaf de veerstep is de verbinding met de terreinen van Staatsbsbeheer ged, zwel per penbaar verver, per aut f per fiets; Een punt van aandacht is wel de zne veerstep en bedrijventerrein Nes. Als gevlg van de gebrekkige ruimtelijke kwaliteit is, zeker in vergelijking met Vlieland en Terschelling, zwel de eerste als de laatste indruk van Ameland niet psitief. Bruikbaarheid: Kan de recreant er den wat hij wil en sluit het aan bij de gewenste beleving? De SBB terreinen zijn ged bewegwijzerd en nieuwe rutes zals recent de ruiterrutes wrden zeer gewaardeerd; Overigens met wel vrkmen wrden dat er een wud aan brdjes kmt; Een punt van aandacht is de afrastering m duingebieden als Rsdunen, hetgeen de tegankelijkheid beperkt; Er is een verschuiving zichtbaar naar mee evenementen en arrangementen p Ameland. SBB ndersteunt deze al en zu daar in de tekmst ng meer nderdeel van uit kunnen maken (Kunstmaand, bmhutten-ntwerp, ATB evenement etcetera). Oebele Gjaltema Verbeelder 16

21 Bekendheid: Weten mensen van het bestaan van het gebied? Ok Ameland kent relatief veel herhalingsbezek. Deze mensen kennen het eiland ged en dus k de terreinen van SBB. Overigens bestaat de indruk dat het gebruik van de duinen heel extensief is en zich beperkt tt de uitgezette paden en rutes; Een gezamenlijke prmtie van teristisch Ameland is niet eenvudig gezien de grte heveelheid rganisaties en ndernemers. Het teristisch platfrm is nlangs nieuw leven ingeblazen en SBB is daarbij van harte welkm. Betrkkenheid: Is er participatie/ betrkkenheid vanuit de mgeving bij het terrein? SBB (team p Ameland lv Marjan Veenendaal) heeft enkele gede initiatieven pgepakt; De gezamenlijke hutkap wrdt daarbij als psitief vrbeeld genemd, evenals de wijze waarp via de weblg en sciale media wrdt gewerkt; Er liggen ng wel (meer) mgelijkheden in bijvrbeeld het betrekken van schlen bij het schnmaken van strand en duin: Ec Jutten. Samenwerking tussen SBB, bevlking, schlen en recreatiebedrijven ( bijv. Stay-OK) is daarbij uitermate kansrijk en wenselijk; 4.3 Kansen en verbeterpunten Kwaliteit van recreatieve infrastructuur zal kmende 10 jaar mede gezien marktbehefte verder verhgd meten wrden ten beheve van uderen en minder validen: deze grep neemt kmende 10 jaar relatief in mvang te. Daarvr zijn investeringen ndig die SBB samen met gemeente zu kunnen ppakken; SBB zu ng meer gebruik kunnen maken van cprducentschap in eilander streekprducten; Evenementen zals kunstmaand kan ng meer dan vrheen k plaatsvinden p bijzndere plekken in natuurgebieden; Deelname SBB aan teristisch platfrm; Omvrming bswachterswning in Briksduinen; Start nieuwe campagnes.g.v. ec-jutten, maar dan in duingebied; Terughudend zijn met nieuwe rasters vr begrazing Sterkere inschakeling gebruikers bij nderhud rutes (vrbeeld ruiterrutes) Vr draagvlak zijn activiteiten als zelf hut zagen erg belangrijk Oebele Gjaltema Verbeelder 17

22 Nieuwe buitensprtactiviteiten en vrzieningen in bijvrbeeld recreatiegebied De Vleijen; Een nadere uitwerking van de verschillende leefstijlkleuren per deelgebied p Ameland zu richting kunnen geven aan inrichting en beheer. Onderstaande afbeelding is daarvan een vrbeeld van een nadere uitwerking waarbij de drpen in cmbinatie met strand de kern van het aanbd vrmen vr de delgrepen gezellig lime en uitbundig geel. Behalve deze twee leefstijlkleuren zu dit k vr de andere delgrepen verder kunnen wrden uitgewerkt, met speciale aandacht vr een kppeling met het waddengebied (kweldervrming Feugelpôlle, waddenexcursies etcetera) Oebele Gjaltema Verbeelder 18

23 5 TERSCHELLING Zicht richting Nrdsvaarder Zicht p plder en wad met p vrgrnd Camping De Ki 5.1 Bezekers Terschelling trekt veel inwners van Nrd en Zuid Hlland, alsk veel inwners van Friesland. Ok hier is het pleidingsniveau relatief hg. (13). Opvallend is dat het aandeel uderen hier lager is als p de verige eilanden: men trekt meer jngeren dan de verige eilanden. Het aandeel jeugd is p Terschelling relatief grt en de recreatiesectr kiest daar in haar prfilering k bewust vr. (13) Camping Appelhf en Terpstra prfileren zich k als jngerencamping. Deze grep jngeren bezekt het eiland vral in het hgseizen en heeft veel belangstelling vr uitgaan en het strand en minder vr de natuur. Tegelijkertijd is Terschelling k het eiland van evenement Oerl. Oerl heeft (inter-) natinale uitstraling en trekt ieder jaar 10 duizenden wat udere cultuurminnende bezekers. Tch is Terschelling k een echte natuurbestemming. Uit de teristisch recreatieve ntwikkelingsmnitr blijkt dat veel bezekers naar Terschelling kmen vanwege de rust, de ruimte en de natuur (TROM, 2009). In 2009 werden de vlgende berekeningen gemaakt. Er waren ruim btreizigers, waarvan het aandeel teristen 87,5% was. De gemiddelde verblijfsduur was 5,1 dagen. Verblijfsrecreanten gaven 37,50 uit per dag en dagrecreanten (slechts 5%) gaven 27,18 per dag uit. Aan vernachtingen werd 22,55 uitgegeven. De ttale bestedingen van bezekers die met de veerbt kwamen was In ttaal waren er daarnaast in 2008 ng vernachtingen in de jachthaven (passanten en chartervaart). Het ttale ecnmische effect, inclusief de bestedingen van gebruikers jachthaven, is in 2009 berekend p ruim 114 miljen. In 2003/2004 was dit ng 82 miljen. (13) Brn gemeente Terschelling, cijfers 2009 en Recreatieve Mnitr Waddenhavens 2008 Teristische vertchten Gemiddelde # vernachtingen Ttaal aantal vernachtingen Bestedingen per dag (veerbt) 4 5, ,50 verblijfsrec (eigen bt) 3, (jachthaven) 27,18 dagrecreatie Omzet R&T per jaar ,- 5.2 Aanbd Terschelling prfileert zich als een kleinschalig en gevarieerd eiland zwel qua aanbd als qua delgrepen. Daarbij richt Terschelling zich p cultuur en haar maritieme verleden. Een typisch kenmerk van de campings- en huisjescmplexen p Terschelling is de kleinschaligheid, welke een 4 = 87,5% van Op campings, htels, grepsverblijven etc. Oebele Gjaltema Verbeelder 19

24 rechtstreeks gevlg is van de ruilverkavelingen uit het verleden en de mschakeling van (kleinschalige) landbuw naar kleinschalige verblijfsrecreatie in de binnenduinrand. Terschelling is een relatief grt eiland met maar liefst 12 drpen (ng meer dan p het relatief grtere Texel). Het eiland kenmerkt zich dr kleinschaligheid en een hge diversiteit aan landschapstypen p krte afstand. De plder p Terschelling heeft ndanks diverse ruilverkavelingen een rsprnkelijker karakter gehuden dan de plders p Ameland f Texel. Ruim 80% van het eiland is natuurgebied. (45) Dr de grte afstanden van West-Terschelling waar de bt aankmt tt aan Osterend ntstaat een natuurlijke znering p het eiland in de natuurgebieden. De Bschplaat is nauwelijks ntslten en wrdt maar weinig betreden. Verder is de cranberry teelt een hele specifieke bedrijfstak p dit eiland. Opvallend verschil met Ameland is dat p Terschelling de kampeer plaatsen ngeveer vr de helft uit teristische standplaatsen bestaan, terwijl p Ameland ngeveer tweederde uit vaste standplaatsen bestaan. (gegevens 2006). Het aantal stacaravans lpt terug en wrden langzamerhand mgevrmd tt luxere chalets f recreatiewningen (mndelinge telichting). Activiteiten SBB Terschelling Diverse activiteiten in Natuurpunt Lies Excursies Arrangementen met.a. huifkartchten Meewerken aan Mi Weer Zmerspelen (hutten buwen met bswachter) Naar Buiten, samen met inwners Natuureducatie met schlgrepen Meewerken Oerl Terreinen SBB Terschelling 9500 ha. Nrdsvaarder (westpunt) Bschplaat (stpunt) Kegelwieck Grede Landerummerhei Vrzieningen 30 km fietspad 45 km gemarkeerde wandelrutes 8 uitzichtpunten /duintrappen 65 km ruiter/menpaden 10 parkeerterreinen 190 km nverharde duin/bspaden 95 banken 13 km penbare asfaltwegen 3.5 miljen dagbezeken 200 naar buiten excursies 2700 deelnemers 2 rlstel paden Recreatiekaart Algemene flders Infpanelen Weblg Het aanbd van SBB binnen het teristisch-recreatief prduct p de Waddeneilanden is met behulp van nder andere interviews in kaart gebracht aan de hand van de 5 B s: Beschikbaarheid: Zijn er vldende beschikbare ha's gren en vrzieningen aanwezig? Staatsbsbeheer beheert p Terschelling z n 9500 ha bs- en natuurgebied. De schakering van verschillende terreintypen in beheer bij SBB p Terschelling is k grter dan p de andere eilanden; De heveelheid recreatievrzieningen in beheer bij SBB p Terschelling is indrukwekkend mvangrijk, evenals de schaal en diversiteit. Desndanks blijft Terschelling herkenbaar en verzichtelijk: van west naar st wrdt het steeds rustiger en vanaf zee tt wad is p lp- en fietsafstand sprake van een hge landschappelijke diversiteit (zee, strand, duin, binnenduinrand, plder, kwelder, Waddenzee); Waar ng wel vraag naar bestaat is naar meer ruimte vr buitensprtactiviteiten zals klimbs, paintball etcetera; Daarnaast is in de interviews het belang van meer kwelders benadrukt. Kweldervrming kan winst betekenen vr natuur en recreatie p Terschelling. Oebele Gjaltema Verbeelder 20

25 Bereikbaarheid: Kan de recreant in de gebieden kmen p een redelijke manier? De bereikbaarheid van de terreinen p Terschelling is minder ged dan die p Ameland f Texel als gevlg van de lange btreis (ca 1,5 uur). Dagjesmensen kmen dan k nageneg niet vr en de meeste bezekers (meer dan 95%) kmt vr een krte vakantie. Daarbij met wrden aangetekend dat vr veel teristen de vakantie begint bij de afvaart van de bt vanaf Harlingen en de lange afstand versterkt het eilandgevel van Terschelling. De aankmst vervlgens p West-Terschelling is aantrekkelijk aangezien zich hier de enige natuurlijke havenbaai in het waddengebied bevindt. De aantrekkelijke histrische bebuwing van West-Terschelling (waarnder de Brandaris) is direct zichtbaar na aankmst met de bt. Langs de binnenduinrand ligt p enkele plekken ng een nverhard zandpad, waardr de campings ter plekke minder ged bereikbaar zijn (Friesdûne). Bruikbaarheid: Kan de recreant er den wat hij wil en sluit het aan bij de gewenste beleving? De SBB terreinen zijn ged bewegwijzerd de recreatiepaden wrden ged nderhuden. Ok recente verbeteringen in het ruiterrutenetwerk wrden zeer p prijs gesteld; Wel is het de vraag f met de kmende vergrijzing en hgere veiligheidseisen de fietspaden vldende breed zijn. Er is wel enige zrg ver het effect van verstuivingen p de bruikbaarheid van strandvergangen en recreatiepaden; Daarnaast is er net als p de verige eilanden enige weerstand tegen rasters en begrazing. Ok al maak je de rasters ged passeerbaar, veel mensen durven met grter vee (paarden, runderen) de duinen niet meer in; Bekendheid: Weten mensen van het bestaan van het gebied? Ok Terschelling kent relatief veel herhalingsbezek. Deze mensen kennen het eiland ged en dus k de terreinen van SBB. Overigens bestaat de indruk dat het gebruik van de duinen heel extensief is en zich beperkt tt de uitgezette paden en rutes; SBB werkt samen en neemt deel aan de Stichting Marketing en Prmtie Terschelling. Dit bevrdert k de gede samenwerking; Betrkkenheid: Is er participatie/ betrkkenheid vanuit de mgeving bij het terrein? Staatsbsbeheer brengt p Terschelling al meer dan 10 jaar een jaarverzicht uit (Terschelling in Beeld). Dit schetst de vrtgang van allerlei activiteiten van SBB p het eiland; Er is bvendien regelmatig verleg tussen SBB en verschillende ndernemers p het eiland; Daarnaast participeert SBB in het recreatieplatfrm. In dit platfrm wrdt wel veel infrmatie uitgewisseld, maar eigenlijk is er behefte aan het delen en uitdragen van een gezamenlijke visie. Oebele Gjaltema Verbeelder 21

26 5.3 Kansen en verbeterpunten SBB Terschelling Kwaliteit van recreatieve infrastructuur zal kmende 10 jaar mede gezien marktbehefte verder verhgd meten wrden ten beheve van uderen en minder validen: deze grep neemt kmende 10 jaar relatief in mvang te. Daarvr zijn investeringen ndig die SBB samen met gemeente zu kunnen ppakken; Specifiek vr Terschelling is er behefte aan kwaliteitsverbetering van de strandvergangen. Het ged begaanbaar huden k met het g p het bvenstaande punt beheft de kmende jaren extra aandacht. Eventuele verrmmeling bij deze strandvergangen zal SBB in samenwerking met gemeente en ndernemers zveel mgelijk tegen meten gaan. Gemeente Terschelling wil anders mgaan met musea. Stichtingen wrden meer samengevegd. SBB participeert mmenteel niet in natuurmuseum, maar er liggen wel kansen in meer samenwerking gekppeld aan excursies en inkmsten uit terisme; Cmmunicatie gaat steeds beter: hu deze lijn vast p Terschelling; Er liggen ng meer mgelijkheden in samenwerking tussen ndernemers en SBB, bijvrbeeld bij het ntwikkelen van utdr-activiteiten en ndernemers willen daar best in investeren vrbeelden: speel- klimbs bij Duinmeertje van Hee en trimlpbaan in Frmerumerbs; De cmmunicatie ver SBB en haar terreinen kan ng interactiever, bijvrbeeld via meer dwarsverbanden tussen websites van bedrijven en die van SBB. Cmmuniceer bijvrbeeld actiever ver plekken waar wild lpt (bijvrbeeld reeën). De diversiteit van landschappen is p Terschelling enrm. Het behuden en versterken van deze diversiteit is dan k een belangrijk aandachtspunt in terreinbeheer dr SBB. In cmmunicatie niet alleen start van prjecten markeren, maar vral k he het resultaat er van gewrden is en prjecten k afmaken (vrbeeld Seinpaalduin); Er ntstaat een tekrt aan natuurgidsen. Dit zu nieuw leven ingeblazen kunnen wrden via een cursus natuurgids en/f actief vrzetten cursus gastheerschap vr ndernemers; De gezamenlijk met ndernemers meer aan zwerfvuil, bijvrbeeld dr het plaatsen van vangnetten vr afval langs de uitgaansrutes vanaf de jeugdcampings. Een nadere uitwerking van de verschillende leefstijlkleuren per deelgebied p Terschelling zu richting kunnen geven aan inrichting en beheer. Onderstaande afbeelding is daarvan een vrbeeld van een nadere uitwerking waarbij de drpen in cmbinatie met strand de kern van het aanbd vrmen vr de delgrepen gezellig lime en uitbundig geel. Behalve deze twee leefstijlkleuren zu dit k vr de andere delgrepen verder kunnen wrden uitgewerkt, met speciale aandacht vr een kppeling met het waddengebied en teristische benutting van de plder. Oebele Gjaltema Verbeelder 22

27 6 VLIELAND Uitzicht vanaf Vuurbetsduin Kamperen p Lange Paal 6.1 Bezekers Vlieland is de afgelpen jaren steeds meer het eiland van de rijkere bvenlaag in de bevlking gewrden. Hewel er k ng veel mensen met een gemiddeld inkmen naar Vlieland kmen en dan met name naar de campings Strtemelk en Lange Paal. Relatief veel bekende Nederlanders hebben een huisje p Vlieland en mede dankzij de herstructurering van de Jachthaven is Vlieland vr de luxere watersprt een ppulaire bestemming. Ok de mvrming naar luxere huisjes p de Ankerplaats, kmst van Residentie Vlierijck en herstructurering van bestaande htels (Badhtel Bruin) heeft geleid tt gemiddelde hgere vernachtingstarieven en de kmst van meer bvenmdale inkmens. Hiertegenver staan de bezekers aan Camping Strtemelk enerzijds en Camping Lange Paal (van SBB) anderzijds. Camping Strtemelk trekt jaarlijks een geheel eigen delgrep die verwegend p en rndm de camping zelf te vinden is. Camping Lange Paal trekt vrnamelijk natuurkampeerders die minder p luxe gericht zijn. De (zakelijke) grepsmarkt p Vlieland is k ged vertegenwrdigd waar zich k enkele arrangementenbureaus zich specifiek richten. De relatief lange reis en het gebrek aan (dagrecreatieve-) vrzieningen, maakt dat bezekers een welverwgen keuze hebben gemaakt vr dit eiland. Maar liefst 88% van de bezekers aan Staatsbsbeheer terreinen is verblijfsrecreant (Terschelling 71%, Ameland 40% en ter vergelijking in Schrl 25%) (20). De pvangcapaciteit vr verblijfsrecreanten is echter vrij beperkt, wat de mate van exclusiviteit verhgd. Het aandeel van campings ten pzichte van de andere accmmdaties ligt hier verreweg het hgst. 70% van de beddencapaciteit ligt p een camping (2006). Brn gemeente Vlieland, schatting 2012 en p basis van CBS 2012 Teristische vertchten Gemiddelde # Overnachtingen Ttaal aantal vernachtingen veerbt jachthaven Bestedingen per dag Omzet R&T per jaar 40, , ,- Vr wat betreft de bestedingen per dag is vr Vlieland uitgegaan van het gemiddelde vr krte en lange vakantie uit het CBS nderzek (cijfers 2010). Vlieland wrdt namelijk nageneg alleen bezcht dr teristen die vr een krte f lange vakantie k p Vlieland vernachten. 6.2 Aanbd Uit een in 2006 gehuden imag-nderzek blijkt dat het prfiel van Vlieland ligt in de kernwrden: ntspannen en intiem en in de unieke eilandsfeer. Meer ng dan p de andere eilanden zrgt de 6 Brn mededeling gemeente Vlieland Oebele Gjaltema Verbeelder 23

28 btvertcht vr een sterke eilandbeleving. De btvertcht duurt bijna twee uur en de aankmst is direct k de aankmst in het enige drp van het eiland: Ost-Vlieland. In de interviews sprak men ver buitenland in eigen land en het best bewaarde geheim van Nederland. Daarnaast nderscheid Vlieland zich van de andere eilanden vanwege het feit dat er p Vlieland geen aut s, anders dan die van de inwners, wrden tegelaten, wat een bijzndere beleving geeft en bijdraagt aan het ervaren van de stilte. Verder kent Vlieland, anders dan de andere eilanden geen plder en is de znering uiterst verzichtelijk: de stzijde is gezellig druk, het middendeel van het eiland rustiger en het westelijk deel van Vlieland is stil. Dit uitgeznderd efeningen van de Luchtmacht p de Vliehrs. Terreinen Staatsbsbeheer Vlieland ha Duingebied Krn s plders Vliehrs (deels militair efenterrein) met de Vuurbetsduin, met 42 meter het hgste punt van Friesland. Vrzieningen SBB Vlieland 7,4 km fietspad 13 km gemarkeerde wandelrutes 8 uitzichtpunten /duintrappen 12,7 km ruiter/menpaden 650 m klinker wandelpad 550 m klinkerweg 360 m schelpenpad 405 m trap 86 banken 12 picknicksets 19 infpanelen 12 handwijzers 12 fietsenrekken Bezekerscentrum Nrdwester Kampeerterrein Lange Paal Activiteiten SBB Vlieland Picknick met de inwners Wrdverders van de Natuur, met IVN vr schlgrepen Participatie braderieën, presenteren flders en verkp Participatie int the great wide pen Infrmatie avnden vr verkp brandhut en samen kappen Excursies Cranberries plukken met schlleerlingen Landelijke natuurwerkdag Bmfeestdag Het aanbd van SBB binnen het teristisch-recreatief prduct p de Waddeneilanden is met behulp van nder andere interviews in kaart gebracht aan de hand van de 5 B s: Beschikbaarheid: Zijn er vldende beschikbare ha's gren en vrzieningen aanwezig? Staatsbsbeheer beheert p Vlieland z n ha bs- en natuurgebied. De znering van west naar st zrgt vr vldende diversiteit in beleving p het eiland Er is wel meer behefte aan ruimte vr actieve buitensprten, zals ATB-en en klimpark achtige cncepten; In de arrangementensfeer is ng wel meer te den met de Waddenzee: begeleide tchten ver het wad; Bereikbaarheid: Kan de recreant in de gebieden kmen p een redelijke manier? Vlieland ligt het verst weg van het vasteland van alle Waddeneilanden; Eenmaal p het eiland zijn de terreinen van SBB wel ged bereikbaar, maar de drukte cncentreert zich tch vral rnd het drp en de Jachthaven p Ost Vlieland. De lange bttcht wrdt verigens als sterk punt gezien. Eenmaal p Vlieland ligt het temp wat lager, weinig autverkeer en veel fiets- en vetverkeer. In de praktijk kmen maar heel weinig mensen in het duingebied. Bruikbaarheid: Kan de recreant er den wat hij wil en sluit het aan bij de gewenste beleving? De SBB terreinen zijn met name in het stelijk deel van Vlieland ng niet ptimaal. Het gebied rndm het zwembad kan beter aansluiten bij de behefte aan natuuractiviteiten en er is behefte aan lcaties vr buitensprt (tuwparcurs) en ATB-en; Oebele Gjaltema Verbeelder 24

29 Het huidige terrein waar evenementen als Int the Great Wide Open wrden gehuden kan de piekbelasting niet aan; Op het strand is er behefte aan tijdelijke lcaties waar spullen vr strandactiviteiten kunnen wrden pgeslagen in het seizen; Bekendheid: Weten mensen van het bestaan van het gebied? De natuureducatieve activiteiten van SBB wrden erg p prijs gesteld; Cmmunicatie en prmtie ver Vlieland kan beter, zwel dr SBB als p eiland zelf. Men maakt ng te weinig gebruik van media-hypes als Dkter Deen en bekendheid die dit plevert (hewel er veel kritiek is p deze serie vanuit de eilander bevlking). Betrkkenheid: Is er participatie/ betrkkenheid vanuit de mgeving bij het terrein? Er is de afgelpen jaren p enkele dssiers sprake geweest van een meizame relatie tussen SBB en eilandgemeenschap, maar de cmmunicatie tussen SBB en eiland gaat steeds beter: maar pgaande lijn wel vasthuden; Het zu helpen als er meer transparantie kmt in activiteiten en tijdsbesteding dr de mensen van SBB p het eiland (nb: beleving p eiland is dat SBB meer met vee/natuurbeheer bezig is dan met bezekers, terwijl beleving bij SBB juist andersm is); Er met een nieuwe gezamenlijke teristische visie kmen vr Vlieland. SBB kan daar actief in participeren. 6.3 Kansen en verbeterpunten SBB Vlieland Gemeente Vlieland wil kmende jaren aan de slag met teristische visie en enkele ntwikkelingen p het stelijk deel van Vlieland. Daar liggen grte kansen vr SBB m in te participeren en tegelijk meer in gezamenlijkheid de ksten vr terreinbeheer te gaan dragen; Vrbeeld is tekmstige ntwikkeling van Zwembad en directe mgeving, maar bijvrbeeld k de verdere medewerking aan het teristisch benutten van Stelling 12H en de Atlantik wall, de ntwikkeling van een kinderberderij en mgeving vuurtren etcetera. Er is steeds meer aandacht vr cultuurhistrie in nze samenleving. Ok initiatieven als penstelling Stelling 12H, herbuw van een Kikershuisje en herbestemming ude Oebele Gjaltema Verbeelder 25

30 waterzuivering Vitens passen in deze revival. SBB zu hier sterker p in kunnen spelen als partner bij de verdere ntwikkeling; Meer richten p activiteiten samen met ndernemers: bijv. hutten buwen met de bswachter; Pas p met het inveren van te hge gebruikersgelden vr terreinen. Kwaliteit van recreatieve infrastructuur zal kmende 10 jaar mede gezien marktbehefte verder verhgd meten wrden ten beheve van uderen en minder validen: deze grep neemt kmende 10 jaar relatief in mvang te. Daarvr zijn investeringen ndig die SBB samen met gemeente zu kunnen ppakken; De meer met betrkkenheid van gasten bij dieren en wild: bijvrbeeld meer wildexcursies en ga p zek naar dieren die een zendertje dragen (nb: SBB rganiseert k nu al jaarlijks 100 excursies); Met de inzet van vrijwilligers meer mgelijk dan tt p heden wrdt gedaan dr SBB; SBB is nu veel nderweg p het eiland met hun aut s: is deze tijd niet beter in te vullen met cntactmmenten f activiteiten met het publiek; Bijvrbeeld mensen betrekken bij het verzrgen van vee in de duinen; Kansen m meer met ndernemers te den in arrangementensfeer: vgeltelarrangementen, zeehndentcht met de bswachter, cranberry arrangementen etcetera; Herintrduceer k weer simpele dingen als naambrdjes maken tijdens braderieën p het eiland. Een nadere uitwerking van de verschillende leefstijlkleuren per deelgebied p Vlieland zu richting kunnen geven aan inrichting en beheer. Onderstaande afbeelding is daarvan een vrbeeld van een nadere uitwerking waarbij de drpen in cmbinatie met strand de kern van het aanbd vrmen vr de delgrepen gezellig lime en uitbundig geel. Behalve deze twee leefstijlkleuren zu dit k vr de andere delgrepen verder kunnen wrden uitgewerkt, met speciale aandacht vr een kppeling met het waddengebied. Oebele Gjaltema Verbeelder 26

31 7 TEXEL Vuurtren Texel Rute vanaf bt 7.1 Bezekers Op Texel vinden circa 2x zveel vernachtingen plaats als p de verige Waddeneilanden. De gemiddelde verblijfsduur van 6 dagen (5 vernachtingen) is vr een eiland met z n krte btverbinding pvallend hg te nemen. Schijnbaar is de krte vaartijd niet van invled p de gemiddelde verblijfsduur (hger aandeel dagjesmensen). Texel is vr wat betreft bezekers sterk gericht p inwners van de grte steden in West en Midden- Nederland (ca 65%). Daarnaast kent Texel net als Ameland een relatief hg bezek dr Duitsers (ca 35%). Net als p de verige eilanden zijn de hgere inkmens meer vertegenwrdigd in het bezek. Maar meer dan Vlieland is Texel k een eiland vr de gewne stedeling. brn: Prvincie Nrd-Hlland 2012/mnitr Texelbezek 2009/mnitr Waddenhavens 2008 Teristische vertchten Gemiddelde aantal Ttaal aantal vernachtingen Bestedingen per dag veerbt jachthaven vernachtingen 6 3 Omzet R&T per jaar via veerbt 37, , via jachthaven ,- (jachthaven) Ok p Texel is de belangrijkste trekker de natuur, rust en ruimte. In het hgseizen is het aandeel lager pgeleiden relatief hger dan in het vr- en naseizen. 7.2 Aanbd Texel prfileert zich met de kenmerken natuur, ruimte, rust en dnkerte. De grtste trekker is de natuur p het eiland en belangrijkste pluspunt de gede bereikbaarheid. Texel kenmerkt zich dr en ten pzichte van de andere eilanden relatief smalle strk duingebied en een verhudingsgewijs grtere plder. Dit in cmbinatie met een zeer krte vertcht van circa 20 minuten maakt het bezek aan Texel qua beleving duidelijk anders dan aan de verige Waddeneilanden. 7 Mnitr waddenhavens Is schatting p basis van vergelijking met bestedingen per dag andere eilanden Oebele Gjaltema Verbeelder 27

32 Terreinen SBB Texel (4500 ha) Natinaal Park Duinen van Texel Hge Berg Rggeslt, Drpzicht & Hanenplas Diverse kleinere bjecten Activiteiten SBB Texel 420 naar buiten excursies/jaar >5800 excursiedeelnemers/jaar Participatie in uitgave Natuureiland Texel Recreatie flders /jaar Weblg Medewerking aan: -Rnde m Texel -marathns en hardlpwedstrijden -Tevkterni -Handbgternien -2 veldtertchten, Super Sunday -muntainbike wedstrijden -menwedstrijden -wandeltchten Gudenbltje e.a. Vrzieningen SBB Texel 57 km fietspad (incl ATB) 177 km wandelpad (permanent) 23 km wandelpad (seizen) 14 uitzichtpunten 22 km ruiter / menpaden 11 ha parkeerterreinen 193 banken 13 km wegen Infpanelen Gemarkeerde rndwandelingen Vrzieningen vr gehandicapten Het aanbd van SBB binnen het teristisch-recreatief prduct p de Waddeneilanden is met behulp van nder andere interviews in kaart gebracht aan de hand van de 5 B s: Beschikbaarheid: Zijn er vldende beschikbare ha's gren en vrzieningen aanwezig? Staatsbsbeheer beheert p Texel z n ha bs- en natuurgebied. Ten pzichte van de andere eilanden is echter het gebruik van deze gebieden z n 2x intensiever en ten pzichte van Terschelling zelfs 4x intensiever. Overigens zal Texel ten pzichte van de duingebieden nabij de grte steden in Nrd- en Zuid-Hlland relatief rustig zijn. Drdat de duinenrij vrij smal is en er vrijwel veral p krte afstand van de duinen wegen liggen is er niet echt sprake van een duidelijke znering; Je kunt veral tt p 1,5 km van de zeereep kmen met de aut; Er is desndanks een tekrt fietspaden dr de duinen, mdat de bestaande paden zeer intensief wrden gebruikt; Staatsbsbeheer p Texel is vervlgens terughudend in het realiseren van meer fietspaden mdat dit de druk p het duingebied mgelijk ng verder verhgt; Daarnaast is er p Texel meer behefte aan belevingsmgelijkheden van het waddengebied. Kwelders ntbreken nageneg. Er is alleen ng binnendijks wad beleefbaar. Nabij de Vlieland bulevard/plder Wassenaar liggen wel mgelijkheden. Bereikbaarheid: Kan de recreant in de gebieden kmen p een redelijke manier? Texel is zeer ged bereikbaar vr mensen uit de Randstad en bvendien k vr de grep Duitsers die vanuit mgeving Ruhrgebied kmt; Eenmaal p het eiland zijn de terreinen van SBB ged bereikbaar per aut; De bereikbaarheid per fiets laat te wensen ver. Er ntbreken ng strategische fietsverbindingen p het eiland m geschikte mmetjes te maken dr het duingebied. Bruikbaarheid: Kan de recreant er den wat hij wil en sluit het aan bij de gewenste beleving? De SBB sluiten ged aan bij de gewenste beleving maar vr fietsers is behefte aan meer belevingsmgelijkheden van het duingebied. Er is een verbeterplan recreatieve padenstructuur p Texel, maar daarvan meten ng belangrijke nderdelen wrden uitgeverd. Oebele Gjaltema Verbeelder 28

33 Bekendheid: Weten mensen van het bestaan van het gebied? Staatsbsbeheer participeert in het Natinaal Park Duinen van Texel en mede dr de intensieve cmmunicatie naar gebruikers binnen het Natinaal Park verband zijn de verschillende terreinen ged bekend; Opvallend is wel het feit dat het gedrag van mensen in de lp der jaren is veranderd: 15 jaar geleden mest de bswachter ng veel ptreden tegen betreding van kwetsbare gebieden in de duinen. Tegenwrdig is het tezicht vral ndig m recreatiestrmen (die p de paden blijven) in gede banen te leiden. Betrkkenheid: Is er participatie/ betrkkenheid vanuit de mgeving bij het terrein? In Natinaal Park verband is er veel verleg met alle partijen, inclusief SBB p Texel; 7.3 Kansen en verbeterpunten SBB Texel De relatief hge druk p bestaande paden in de duinen kan wrden verminderd dr nieuwe paden en aantrekkelijke verbindingen te realiseren buiten het relatief kleine duingebied. Realiseer samen met gemeente en ndernemers ntbrekende fietsverbindingen ter ntlasting van huidige padenstructuur en m meer lussen van circa 3 kilmeter mgelijk te maken (zie k verbeterplan recreatieve padenstructuur). Kwaliteit van recreatieve infrastructuur zal kmende 10 jaar mede gezien marktbehefte verder verhgd meten wrden ten beheve van uderen en minder validen: deze grep neemt kmende 10 jaar relatief in mvang te. Daarvr zijn investeringen ndig die SBB samen met gemeente zu kunnen ppakken; Ontlast druk p duingebied dr medewerking aan het teristisch aantrekkelijker maken van andere delen van Texel. Vrbeeld hiervan is het vernatten f verzilten van lagere gedeelten p Texel; Verhg de pvangcapaciteit van bestaand duingebied dr middel van betere znering en scheiding van recreatiestrmen; Oebele Gjaltema Verbeelder 29

34 Werk behefte aan sterkere link met Wadden uit in cmbinatie natuur van het natte wad/schrren en beleving. Ontwikkeling zilte natuur in plder Wassenaar en wadzijde bij Vlielandbulevard met sterker accent p waddentchten etc; Verken de mgelijkheden vr kppeling tussen nieuw mbiliteitsvignet en bijdragen vr (kwaliteits)verbetering van recreatieve infrastructuur; Een nadere uitwerking van de verschillende leefstijlkleuren per deelgebied p Texel zu richting kunnen geven aan inrichting en beheer. Onderstaande afbeelding is daarvan een vrbeeld van een nadere uitwerking waarbij de drpen in cmbinatie met strand de kern van het aanbd vrmen vr de delgrepen gezellig lime en uitbundig geel. Behalve deze twee leefstijlkleuren zu dit k vr de andere delgrepen verder kunnen wrden uitgewerkt, met speciale aandacht vr een kppeling met het waddengebied. Oebele Gjaltema Verbeelder 30

Recreatieve gebiedsanalyse Ameland, Terschelling, Vlieland, Texel

Recreatieve gebiedsanalyse Ameland, Terschelling, Vlieland, Texel Recreatieve gebiedsanalyse Ameland, Terschelling, Vlieland, Texel Uitzicht vanaf het hgste punt van Friesland: vuurbetsduin Vlieland COLOFON Auteurs: Elzinga & Oterdm Prcesmanagement Verbeelder: Opdrachtgever:

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

Marktanalyse Vrijetijdseconomie. Ten behoeve van het Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie Gelderland

Marktanalyse Vrijetijdseconomie. Ten behoeve van het Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie Gelderland Marktanalyse Vrijetijdsecnmie Ten beheve van het Uitveringsprgramma Vrijetijdsecnmie Gelderland Opdrachtgever: Opdrachtnemer: Prvincie Gelderland Leisure Result Datum: Maart 2008 INHOUD 1. INLEIDING 4

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

SusTRIP onderzoek Vakantiewoningen aan de Belgische Kust

SusTRIP onderzoek Vakantiewoningen aan de Belgische Kust SusTRIP nderzek Vakantiewningen aan de Belgische Kust SusTRIP nderzek: Vakantiewningen aan de Kust Waarm nderzek naar vakantiewningen aan de Kust? Lgiesvrm met de grtste beddencapaciteit aan de Kust Geen

Nadere informatie

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020 Vrdracht Prvinciale Staten van Nrd-Hlland Vrdracht Haarlem, juli 2012 Onderwerp: Uitveringsprgramma 2012-2015 Visie Openbaar Verver 2020 Bijlage: Prjectmschrijvingen van het Uitveringsprgramma 2012-2015

Nadere informatie

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen VGSO Nieuwsbrief extra editie ver kmende gemeenteraadsverkiezingen Hierbij ntvangt u een extra nieuwsbrief van de VGSO. Deze nieuwsbrief staat vrijwel geheel in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 INHOUDSOPGAVE Inhudspgave...pag. 1 1. Inleiding...pag. 2 1.1 Kernachtig cultuurbeleid.pag. 2 1.2

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN 1. Inleiding De pdracht van het AB VrZW bij de vaststelling van het dekkingsplan fase 1 p 18 ktber 2013 luidde: nderzek de mgelijkheden

Nadere informatie

Ruimtelijke toekomstvisie dorp (discussiestuk)

Ruimtelijke toekomstvisie dorp (discussiestuk) Ruimtelijke tekmstvisie drp (discussiestuk) Waarm dit vrstel De behefte aan een tekmstvisie vr de verdere ruimtelijke ntwikkeling van ns drp is ntstaan naar aanleiding van de bijeenkmsten met bewners ver

Nadere informatie

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe Sciaal akkrd arbeidsmarkt Zrg en Welzijn Stedendriehek en Nrd-Veluwe De aanleiding tt het vrmen van een sciaal akkrd In 2013 waren ruim 57860 (brn: WGV Zrg en Welzijn) inwners in de regi s Stedendriehek

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Situatie: Aanzet casebeschrijving Molenwaard. Inleiding

Situatie: Aanzet casebeschrijving Molenwaard. Inleiding Aanzet casebeschrijving Mlenwaard Situatie: Inleiding In het nrden van de Alblasserwaard, nder de rk van de gemeente Rtterdam, ligt de gemeente Mlenwaard. Een gemeente die zich kenmerkt dr uitgestrekte

Nadere informatie

ENQUÊTE GIETHOORN. Beste meneer/mevrouw,

ENQUÊTE GIETHOORN. Beste meneer/mevrouw, ENQUÊTE GIETHOORN Beste meneer/mevruw, Welkm bij de enquête van dit nderzek, wat de eerste stap met wrden naar een tekmstprf Giethrn. Dit nderzek gaat ver het waarbrgen van de leefbaarheid en kwaliteit

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

Notitie Evaluatie Dienstverlening en Financiën Antwoord

Notitie Evaluatie Dienstverlening en Financiën Antwoord Ntitie Evaluatie Dienstverlening en Financiën Antwrd 0. Inleiding In 2006 is de gemeente Amsterdam gestart met het aanbieden van 1 telefnnummer vr het beantwrden van vragen van burgers en ndernemers, namelijk

Nadere informatie

Procesdocument Klankbordgroep Schakenbosch

Procesdocument Klankbordgroep Schakenbosch Prcesdcument Klankbrdgrep Schakenbsch Tijdens de klankbrdgrepvergadering van 23 juni 2010 is de afspraak gemaakt met de leden van de klankbrdgrep m duidelijkheid te geven ver het prces, de kaders, de verschillende

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Verslag 2 e Debatavond Zeepeil

Verslag 2 e Debatavond Zeepeil Verslag 2 e Debatavnd Zeepeil Uitkmsten digitaal nderzek her/nevenbestemming kerkgebuwen West-Zeeuws-Vlaanderen Wensdag 29 ktber 2014 PKN-kerk De Verbinding in Schndijke (verslaglegging E. Hilgers, namens

Nadere informatie

Cottage Industries Grensverleggend ondernemen voor een economische vitaal en leefbaar platteland. Groningen, maart 2012.

Cottage Industries Grensverleggend ondernemen voor een economische vitaal en leefbaar platteland. Groningen, maart 2012. Cttage Industries Grensverleggend ndernemen vr een ecnmische vitaal en leefbaar platteland Grningen, maart 2012 Pagina 1 van 53 Verantwrding Prject Cttage Industries Opdrachtgever Kamer van Kphandel Nrd-Nederland

Nadere informatie

Goed nieuws; kinderopvangtoeslag omhoog!

Goed nieuws; kinderopvangtoeslag omhoog! Data m te nthuden December 2015 04-12 Sinterklaas p schl. Grepen 5 t/m 8 een cntinurster tt 14.00 uur. Neem je eigen lunch mee p 4 december! 13-12 Kerstmarkt vanaf 12.00 tt 18.00 uur, kinderen van De Meeander

Nadere informatie

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015 Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie vrjaar 2015 1 Publicatie vrjaar 2015 Alterim presenteert de uitkmsten van nze peridieke Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 716 hg pgeleide financiële

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen Meer kpkracht dr echte banen Centen en prcenten vr een gelijkwaardige samenleving Arbeidsvrwaardenagenda FNV in Beweging 2015 Een gelijkwaardige samenleving werkt beter. Een samenleving waarin de verschillen

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Pedagogische Civil Society

Pedagogische Civil Society Pedaggische Civil Sciety Nieuwkmer in het cntinuüm van pvedndersteuning? 4 juni 2010 Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Welkm Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Werkzaam bij SO&T: kwaliteit in Opveden

Nadere informatie

4.4 Gemeente Woensdrecht

4.4 Gemeente Woensdrecht 4.4 Gemeente Wensdrecht De gemeente Wensdrecht bestaat uit vijf kernen: Wensdrecht, Hgerheide, Hui j- bergen, Putte en Ossendrecht. Er wnen circa 21.500 mensen in ngeveer 8.900 wningen, waarvan ruim 75%

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

E-car sharing in Zuid - Limburg

E-car sharing in Zuid - Limburg E-car sharing in Zuid - Limburg Januari 2014 Inhudspgave 1. Intrductie e-car sharing 2. Visie en tepassing in Zuid Limburg 3. Pilt prject Sittard - Geleen Intrductie e-car sharing Wat is (e-) car sharing

Nadere informatie

Samenvatting. Evaluatierapport Buurt in Actie December 2006 2

Samenvatting. Evaluatierapport Buurt in Actie December 2006 2 Evaluatierapprt Samenvatting Dit rapprt bevat de resultaten van de evaluatie van Buurt in Actie (BIA). Deze evaluatie is uitgeverd m inzicht te krijgen in het functineren van het prject en aanbevelingen

Nadere informatie

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag Beweeg Mee! De gecmbineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de cllectieve verzekering vr de minima van de gemeente Den Haag Mensen niet alleen aan het bewegen brengen, maar k aan het bewegen huden. Dat

Nadere informatie

2. E EN V RIJWILLI GER I S... versie 2.0

2. E EN V RIJWILLI GER I S... versie 2.0 VRIJWILLIGERS IN DE EMMAUSPAROCHIE TE APELDOORN versie 2.0 INT RO DUCTI E In deze ntitie schetsen we de cnturen vr een uitdagend vrijwilligersbeleid van de RK Emmausparchie te Apeldrn. Deze parchie maakt

Nadere informatie

Projectplan Peel en MaasNet

Projectplan Peel en MaasNet Prjectplan Peel en MaasNet Prjectnaam : Peel en MaasNet Datum : 4 februari 2014 Opsteller : Stuurgrep Peel en MaasNet 1. Aanleiding In de gemeente Peel en Maas is er sprake van een greiende behefte aan

Nadere informatie

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials Cijfers & trends p de arbeidsmarkt vr hg pgeleide financials Alterim Arbeidsmarktindex Oktber 2015 Vrwrd Alterim presenteert de uitkmsten van de Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 514 hg

Nadere informatie

.1-4- gemeente Eindhouen

.1-4- gemeente Eindhouen .1-4- gemeente Eindhuen Inleiding 3 3 Vr u ligt het Jaarverslag Leerplicht en Straks.nu 2008-2009. Qua vrm en pmaakeen ander jaarverslag dan u gewend bent. De vrij uitgebreide weergave van allerlei zaken

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden -

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden - - Bedrijfsvermeldingen, Key-accunts & andere advertentiemgelijkheden - Dr: VvE Media B.V. Versie: 2.1 Datum: 7 mei 2015 Cntactpersn: Dhr. R.H.P. van der Vssen inf@nederlandvve.nl www.nederlandvve.nl ABN

Nadere informatie

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019 Bschveld n Tur Herijking Sciale Visie Bschveld 2015-2019 Inleiding Vr u ligt het verslag van de herijking van de sciale visie van Bschveld vr de peride 2015 2019. In 2007 is de sciale visie van Bschveld

Nadere informatie

Tweede Woningen. Voorraad en ontwikkelingen. September 2003. Ruimtelijk Planbureau & RIGO Research en Advies BV

Tweede Woningen. Voorraad en ontwikkelingen. September 2003. Ruimtelijk Planbureau & RIGO Research en Advies BV Tweede Wningen Vrraad en ntwikkelingen Hans van der Reijden (RIGO) Restlan Aykaç (RPB) Jhan van Iersel (RIGO) Geurt Keers (RIGO) Femma den Breejen (RIGO) Philippe Sprenger (RIGO) September 2003 Ruimtelijk

Nadere informatie

De huidige wijze waarop de subsidiegelden worden uitgegeven is een verdeling van de subsidie ten behoeve van:

De huidige wijze waarop de subsidiegelden worden uitgegeven is een verdeling van de subsidie ten behoeve van: Stichting Ontwikkelingssamenwerking Lingewaard Inhudelijk en financieel jaarverslag ver 2012 Was het jaar 2011 een jaar van nzekerheid en verleg met de gemeente he in de tekmst met ntwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

Presentatie eisen reisweek

Presentatie eisen reisweek Presentatie eisen reisweek Beste reisadviseurs, De aftrap is genmen. We zijn begnnen aan een spannende strijd m te bepalen he nze werkweek er in juni 2013 uit zal zien. Natuurlijk lijkt het een beetje

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania?

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania? Nummer 3 april 2006 He is het m te leven met Hiv f Aids in Tanzania? Aids is een ziekte die helaas ng niet te genezen is. Ok is Aids een ziekte met veel sciale cnsequenties met name in Afrika. Vaak raken

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Colofon De poster Duitsland vakantieland is tot stand gekomen met ondersteuning van het Duits Verkeersbureau.

Colofon De poster Duitsland vakantieland is tot stand gekomen met ondersteuning van het Duits Verkeersbureau. Clfn De pster Duitsland vakantieland is tt stand gekmen met ndersteuning van het Duits Verkeersbureau. Redactie Duitsland Instituut Amsterdam Rechten van ft s DZT/ Jachim Messerschmidt DZT/bpicture Björn

Nadere informatie

Excellente werving, Excellente studenten. Studentenwerving

Excellente werving, Excellente studenten. Studentenwerving Excellente werving, Excellente studenten Studentenwerving Ondersteuningstraject werving Vraag vanuit de Centres en Centra Gebaseerd p ndersteuningsvraag Individuele benadering, inzichten vr iedereen 2

Nadere informatie

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd.

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd. MJA3 cnvenant Methdiek energieefficiency Alle inspanningen van bedrijven gericht p energiebesparing in het prductieprces en in de keten en met het g p de inzet van duurzame energie, wrden gehnreerd: zij

Nadere informatie

Bomen over Bomen. Bomen en de APV

Bomen over Bomen. Bomen en de APV Bmen ver Bmen Bmen en de APV Apeldrn, december 2007 Bmen en de APV Inhud Pagina Bmen en de APV...3 1. Inleiding...5 1.1 Aanleiding...5 1.2 Del...5 1.3 Prduct...5 1.4 Plangebied...6 1.5 Status...6 1.6

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V.

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V. Vrijwilligersbeleid vetbalvereniging N.B.S.V.V. Waarm deze richtlijn? Geen enkele amateur-sprtvereniging kan tegenwrdig ng bestaan znder de inzet en bijdrage van (veel) vrijwilligers. Ok binnen nze vereniging

Nadere informatie

Dienstverlening in Dampoort en Sint-Amandsberg

Dienstverlening in Dampoort en Sint-Amandsberg Dienstverlening in Damprt en Sint-Amandsberg 14 nvember 2013 Activiteit Tijdens een lunchgesprek ging schepen en OCMW-vrzitter Rudy Cddens in gesprek met bewners ver de zrg en dienstverlening in Damprt

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen 2 Inhud Inleiding 3 De ntwikkelingen 4 Blijvende

Nadere informatie

WERKBLAD FUNDA.NL. Je kan met funda heel veel gegevens over je woonbuurt te weten komen!

WERKBLAD FUNDA.NL. Je kan met funda heel veel gegevens over je woonbuurt te weten komen! WERKBLAD FUNDA.NL Inleiding De mdule leefbaar Nederland gaat ver de verschillen in sciale mstandigheden tussen mensen. Het gaat ver verschillen in gezndheid, verschillen tussen stad en platteland en ver

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma M200403 Het MKB en de BV Achtergrnden van de keuze van ndernemers R Braaksma Klaas Bangma Zetermeer, 24 maart 2004 Het MKB en de BV Waarm kiezen ndernemers vr een bepaalde rechtsvrm? En in het bijznder:

Nadere informatie

Aanvraagformulier cofinanciering LEF

Aanvraagformulier cofinanciering LEF Aanvraagfrmulier cfinanciering LEF 1. Aanvraag vr delstelling: Welke delstellingen uit het Ecnmisch Actieprgramma 2016 2019 zijn delstellingen die u met uw prject gaat realiseren f aan bij gaat dragen?

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Uitvoeringsconvenant Binnenstad Den Haag 2014-2018

Uitvoeringsconvenant Binnenstad Den Haag 2014-2018 Uitveringscnvenant Binnenstad Den Haag 2014-2018 De partijen 1. Den Haag, vertegenwrdigd dr de wethuder CBI 2. Stichting Binnenstad Den Haag, vertegenwrdigd dr de vrzitter van de Stichting Binnenstad Den

Nadere informatie

Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebouwen 2010-2015 consistent actief beheer

Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebouwen 2010-2015 consistent actief beheer Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebuwen 2010-2015 cnsistent actief beheer Hfdlijnen van beleid, delstellingen en randvrwaarden Vastgesteld p 11 december 2009 1. 1. Inleiding Het Beleidsplan

Nadere informatie

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces Verdiepend nderzek Wminkpprces Kwalitatief nderzek nder 24 gemeenten Petra Ebben de Jng & Myriam Martens 1 september 2014 Disclaimer en leeswijzer Het ministerie van VWS heeft Q-Cnsult pdracht gegeven

Nadere informatie

Zwembadplan Wijk Zwemt! - UITGANGSPUNTEN

Zwembadplan Wijk Zwemt! - UITGANGSPUNTEN Zwembadplan Wijk Zwemt! - UITGANGSPUNTEN Vr u ligt het uitgewerkte plan van WijkZwemt. Dit plan is pgesteld dr de KNZB, 2521, gewn zwemmen en enthusiaste burgers/vrijwilligers vanuit belangengreperingen

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2011

Nieuwsbrief december 2011 Nieuwsbrief december 2011 Vrwrd Het bestuur kijkt met vldening terug p het jaar 2011! Een jaar waarin nder andere Hanzeland werd verfraaid met een tunnelschildering, er met ndernemers aan het Lübeckplein

Nadere informatie

Mijn stad, mijn dorp

Mijn stad, mijn dorp Visiedcument Mijn Stad Mijn Drp Mijn stad, mijn drp Visiedcument (Cncept) Auteur : Wendy Oude Nijeweme d Hllsy Dcument : Visiedcument Mijn Stad Mijn Drp Versie 1.0.dc 1 Visiedcument Mijn Stad Mijn Drp

Nadere informatie

Onderwerp: Herijking cliëntondersteuning Datum: 21 januari 2012

Onderwerp: Herijking cliëntondersteuning Datum: 21 januari 2012 Onderwerp: Herijking cliëntndersteuning Datum: 21 januari 2012 Aanleiding In de Wet Maatschappelijke Ondersteuning wrdt de verantwrdelijkheid vr een gede infrmatie, advies en cliëntndersteuning bij de

Nadere informatie

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio Jaarverslag Frmat jaarverslag 2013 Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivi Inhudspgave VERSLAG VAN DE TOEZICHTHOUDER... 3 OVERVIEW & ALGEMEEN... 4 IDENTITEIT... 5 ONDERWIJS... 6 PERSONEEL... 7 HUISVESTING

Nadere informatie

Op naar Zorgeloos Wonen in 2015! Visie op een toekomstig Zeist-Oost

Op naar Zorgeloos Wonen in 2015! Visie op een toekomstig Zeist-Oost Bijlage 2 Op naar Zrgels Wnen in 2015! Visie p een tekmstig Zeist-Ost (plaats vr kaartje van de wijk) Zeist, 29 januari 2008 1 Inleiding De gemeente Zeist en de prvincie Utrecht hebben in 2005 samen beslten

Nadere informatie

Waarom het MMD Media On the Go netwerk inzetten?

Waarom het MMD Media On the Go netwerk inzetten? On the G netwerk Algemeen MMD Media is sinds 2001 explitant van diverse Out f Hme reclamenetwerken en beschikt ver het grtste On the G netwerk van Nederland. Dit high traffic netwerk heeft een landelijke

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014 Beleidsplan 2014 Versie Zmer 2014 Pagina 1 van 6 Beleidsplan 2014 Supprt t Cnnect Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting SUPPORT TO CONNECT. Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten

Nadere informatie

Kwartaalrapportage. Stichting Nieuwe Generatie Brasil. Tweede Kwartaal 2014

Kwartaalrapportage. Stichting Nieuwe Generatie Brasil. Tweede Kwartaal 2014 Kwartaalrapprtage Stichting Nieuwe Generatie Brasil Tweede Kwartaal 2014 Want ik had hnger en jullie gaven mij te eten, ik had drst en jullie gaven mij te drinken. Ik was een vreemdeling, en jullie namen

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK PUBLIC RELATIONS REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND (versie 6)

PLAN VAN AANPAK PUBLIC RELATIONS REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND (versie 6) REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND www.wapenbrederszuid.nl PLAN VAN AANPAK PUBLIC RELATIONS REGIONAAL COÖRDINATIE TEAM WAPENBROEDERS ZUIDELIJK NEDERLAND (versie 6) Inleiding Onder

Nadere informatie

Ouderen en cultuur. Dit convenant komt voort uit de overtuiging van de ondertekenaars dat:

Ouderen en cultuur. Dit convenant komt voort uit de overtuiging van de ondertekenaars dat: Ouderen en cultuur Cnvenant Ministerie van OCW, Ministerie van VW, tichting RCOAK, Fnds luyterman van L, Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), Fnds vr Cultuurparticipatie (FCP),

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Dromen met realiteitszin

Dromen met realiteitszin Platfrm Zrg, Welzijn en Onderwijs Digitaal verbnden Drmen met realiteitszin Een gedeelde kijk p de tekmst van prfessineel leren Gezamenlijk (In)frmeel (Les) material delen Actueel Leren en ntwikkelen Open

Nadere informatie

Eindejaarsrapportage. Onafhankelijke Raadsman afhandeling schadeclaims door aardbevingen als gevolg van gaswinning in Groningen

Eindejaarsrapportage. Onafhankelijke Raadsman afhandeling schadeclaims door aardbevingen als gevolg van gaswinning in Groningen Eindejaarsrapprtage Onafhankelijke Raadsman afhandeling schadeclaims dr aardbevingen als gevlg van gaswinning in Grningen Datum: december 2013 Inleiding Vr de afhandeling van individuele klachten ver lpende

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

1. SW OFFICE (ALGEMEEN)

1. SW OFFICE (ALGEMEEN) 1. SW OFFICE (ALGEMEEN) SW Office is een belangrijk instrument, niet alleen m inzicht te krijgen, maar k m infrmatie te geven ver het gebruik van de dienstverlening aan de klanten van WnenPlus. In verleg

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Accountmanagers laten veel kansen liggen

Accountmanagers laten veel kansen liggen Vndelstraat 35e Accuntmanagers laten veel kansen liggen Sinds de crisis zijn de financiële markten structureel veranderd. Vr de crisis kregen de banken veel aanvragen, was het kapitaal veel gedkper en

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Projectvoorstel gemeente Leeuwarden voor de kandidaatstelling van Leeuwarden/Ljouwert als Europese Hoofdstad van Cultuur 2018

Projectvoorstel gemeente Leeuwarden voor de kandidaatstelling van Leeuwarden/Ljouwert als Europese Hoofdstad van Cultuur 2018 Prjectvrstel gemeente Leeuwarden vr de kandidaatstelling van Leeuwarden/Ljuwert als Eurpese Hfdstad van Cultuur 2018 Inleiding. Het cllege van burgemeester en wethuders heeft samen met Gedeputeerde Staten

Nadere informatie