Didactiek van het vreemdetalenonderwijs. Verder lezen. Erik Kwakernaak. Tweede, herziene druk. u i t g e v e r ij c o u t i n h o.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Didactiek van het vreemdetalenonderwijs. Verder lezen. Erik Kwakernaak. Tweede, herziene druk. u i t g e v e r ij c o u t i n h o."

Transcriptie

1 Didactiek van het vreemdetalenonderwijs Verder lezen Erik Kwakernaak Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015

2 Deze lijst hoort bij de tweede, herziene druk van Didactiek van het vreemdetalenonderwijs van Erik Kwakernaak Uitgeverij Coutinho bv Alle rechten voorbehouden. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Eerste druk 2009 Tweede, herziene druk 2015 Uitgeverij Coutinho Postbus AH Bussum Noot van de uitgever Wij hebben alle moeite gedaan om rechthebbenden van copyright te achterhalen. Personen of instanties die aanspraak maken op bepaalde rechten, wordt vriendelijk verzocht contact op te nemen met de uitgever. ISBN NUR van 11

3 Verder lezen Inleidingen en handboeken vreemdetalendidactiek Brown, H. D. (2007). Teaching by principles. An interactive approach to language pedagogy. White Plains: Longman. Cook, V. (2008). Second language learning and language teaching. Londen: Hodder. Coole, D. de & A. Valk (2010). Actief met taal. Didactische werkvormen voor het talenonderwijs. Bussum: Coutinho. Johnson, K. (2008). An introduction to foreign language learning and teaching. Essex: Pearson. Oskam, S. (2013). Praktische didactiek voor Engels in het basisonderwijs. Bussum: Coutinho. Richards, J.C. & W.A. Renandya (2002). Methodology in language teaching. An anthology of current practice. Cambridge: Cambridge University Press. Richards, J.C. & T.S. Rodgers (2009). Approaches and methods in language teaching. Cambridge: Cambridge University Press. Staatsen, F. & S. Heebing (2015). Moderne vreemde talen in de onderbouw. Bussum: Coutinho. Inleidingen in vreemdetaalverwervingsonderzoek Bot, K. de, W. Lowie & M. Verspoor (2005). Second language acquisition. An advanced resource book. New York: Routledge. Doughty, C.J. & M.H. Long (Eds). (2005). The handbook of second language acquisition. Malden: Blackwell. Op te vragen van of_second_language_acquisition Ellis, R. (2008). The study of second language acquisition. Second edition. Oxford: Oxford University Press. Gass, S. (2013). Second language acquisition. An introductory course. New York: Routledge. Saville-Troike, M. (2012). Introducing second language acquisition. Cambridge: Cambridge University Press. Websites Database met verwijzingen naar vakliteratuur (bibliografische gegevens en korte inhoudsbeschrijvingen): documentatiecentrum.html Archief van de tijdschriften Levende Talen Magazine en Levende Talen Tijdschrift vanaf 2000 (alle artikelen zijn als pdf te downloaden): Ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap: Examenprogramma s, regelingen: Leermiddelen: 3 van 11

4 Overzicht van de geschiedenis van het talenonderwijs in Nederland: Site voor leerlingen en docenten in alle vakken: Duits: Engels: Frans: Spaans: Deel I Achtergronden 1 Belangrijke begrippen Bausch, K.-R., H. Christ, H.-J. Krumm (red.). (2007). Handbuch Fremdsprachenunterricht. Tübingen: Francke. Byram, M. & A. Hu (red.). (2013). Routledge encyclopedia of language teaching and learning. New York: Routledge. 2 Vreemdetalenonderwijs en natuurlijke vreemdetaalverwerving Bimmel, P. & U. Rampillon (2000). Lernerautonomie und Lernstrategien. Berlin: Langenscheidt. Cohen, A. D. (2011). Strategies in learning and using a second language. Harlow: Pearson. Dörney, Z. (2005). The psychology of the language learner. Individual differences in second language acquisition. Mahwah: Erlbaum Dörney, Z. (2006). Individual differences in second language acquisition. AILA Review, 19(1), Lightbown, P.M. & N. Spada (2013). How languages are learned. Oxford: Oxford University Press. Meisel, J.M. (2011). First and second language acquisition. Parallels and differences. Cambridge: Cambridge University Press. O Malley, J.M. & A. Chamot (1990). Learning strategies in second language acquisition. Cambridge: Cambridge University Press. Oxford, R.L. (1990). Language learning strategies. What every teacher should know. Boston: Heinle & Heinle. Randall, M. (2007). Memory, psychology and second language learning. Amsterdam: Benjamins. 4 van 11

5 3 Luisteren en lezen: hoe dat werkt, en oefenparameters Gelderen, A. van, R. Schoonen & M. Stevenson (2003). Lezen en schrijven in eerste en vreemde taal. Een introductie op het NELSON-project. Levende Talen Tijdschrift, 4(3), Graham, S. (2006). Listening comprehension. The learner s perspective. System, 34(2), Poelmans, P. (2003). Luisteren in een tweede taal. Het effect van twee mogelijke trainingsmethodes. Levende Talen Tijdschrift, 4(3), Vandergrift, L. (2006). Second language listening. Listening ability or language proficiency? The Modern Language Journal, 90(1), Spreken en schrijven: hoe dat werkt, en oefenparameters Bygate, M. (1991). Speaking. Oxford: Oxford University Press. Levelt, W.J.M. (1989). Speaking: from intention to articulation. Cambridge: MIT Press. Schoonen, R., A. van Gelderen, K. de Glopper, J. Hulstijn, A. Simis & P. Snellings (2003). First language and second language writing. The role of linguistic fluency, linguistic knowledge and metacognitive knowledge. Language Learning, 53(1), Toetsen Fulcher, G. (2013). Practical language testing. New York: Routledge. Fulcher, G. & F. Davidson (red.). (2012). The Routledge handbook of language testing. New York: Routledge. Gardenghi, M. & M. O Connell (red.). (1997). Prüfen, Testen, Bewerten im modernen Fremdsprachenunterricht. Frankfurt: Peter Lang. McNamara, T. (2000). Language testing. Oxford: Oxford University Press. 6 Curriculum en leergang Ellis, R. (2003). Task-based language learning and teaching. Oxford: Oxford University Press. Kwakernaak, E. (2008). Hoe zet je een mvt-programma op? Levende Talen Magazine, 95(3), 5-8. Kwakernaak, E. (2010). Het verkeerde eind? Levende Talen Magazine, 97(8), Nation, I.S.P. (2009). Language curriculum design. New York: Routledge. Richards, J.C. (2013). Curriculum approaches in language teaching: forward, central, and backward design. RELC Journal 44(1), Op te vragen van Drempelniveaupublicaties Baldegger, M., M. Müller, G. Schneider & A. Näf (1980). Kontaktschwelle Deutsch als Fremdsprache. Berlin: Langenscheidt. Coste, D., J. Courtillon, V. Ferenczi, M. Martins-Baltar, E. Papo (1976). Un niveau-seuil. Paris: Hatier. Ek, J.A. van (1977). The Threshold Level for modern language learning in schools. Londen: Longman. Ek, J.A. van & J.L.M. Trim (1991a). Threshold Level Cambridge: Cambridge University Press. 5 van 11

6 Ek, J.A. van & J.L.M. Trim (1991b). Waystage Cambridge: Cambridge University Press. Ek, J.A. van & J.L.M. Trim (2000). Vantage Level. Cambridge: Cambridge University Press. Galli de Paratesi, N. (1981). Livello soglia per l insegnamento dell italiano come lingua straniera. Strasbourg: Council of Europe. Slagter, P.J. (1979). Un nivel umbral. Strasbourg: Council of Europe. Wynants, A. (1985). Drempelniveau Nederlands als vreemde taal. Strasbourg: Council of Europe. Europees Referentiekader en daarop gebaseerde publicaties Beacco, J.-C., S. Bouquet & R. Porquier (2004). Niveau B2 pour le Français. Un référentiel. Paris: Didier. Beacco, J.-C., M. De Ferrari, G. Lhote & C. Tagliante (2006). Niveau A1.1 pour le Français. Référentiel et certification (DILF) pour les premiers acquis en Français. Paris: Didier. Beacco, J.-C. & R. Porquier (2007) Niveau A1 pour le Français. Un référentiel. Paris: Didier. Beacco, J.-C. & R. Porquier (2008) Niveau A2 pour le Français. Un référentiel. Paris: Didier. Council of Europe (2001). A Common European Framework of Reference for Languages. Strasbourg: Council of Europe. Op te vragen van framework_en.pdf Glabionat, M., M. Müller, H. Schmitz, P. Rusch & L. Wertenschlag (2005). Profile Deutsch. Berlin: Langenscheidt. Instituto Cervantes (2006). Plan curricular del Instituto Cervantes. Niveles de referencia para el español. Madrid: Biblioteca Nueva. Liemberg, E., D. Meijer (red.) (2004). Taalprofielen. Enschede: NaB-MVT. Op te vragen van Nederlandse Taalunie (2006). Gemeenschappelijk Europees Referentiekader voor Moderne Vreemde Talen: Leren, Onderwijzen, Beoordelen. Den Haag: Nederlandse Taalunie. Op te vragen van 7 Het vto in maatschappelijk perspectief Kwakernaak, E. (1997). Vernieuwing en leermiddelen in het vreemdetalenonderwijs. Levende Talen, 524, Kwakernaak, E. (2004). Professionaliteit van docenten moderne vreemde talen. Levende Talen Tijdschrift, 5(2), Kwakernaak, E. (2011a). Afscheid van O. den Beste. Opleiding en beroepstrots van leraren moderne vreemde talen. In J. Daniëls, A. Hoeflaak & E. Kwakernaak (red.). Honderd jaar Levende Talen ( ). Verleden en toekomst van het taalonderwijs (56-61). Amsterdam: VLLT. Kwakernaak, E. (2011b). Drie vernieuwingsgolven in het vreemdetalenonderwijs. Levende Talen Magazine 98(7), Kwakernaak, E. (2012). Bewegingen en tegenbewegingen in het taalonderwijs. Levende Talen Magazine 99(1), van 11

7 Kwakernaak, E. (2014). Vreemdetalenonderwijs van grammatica en literatuur naar communicatie. Levende Talen Magazine 101(7), Noordegraaf, J. & F. Vonk (1993). Five hundred years of foreign language teaching in the Netherlands Amsterdam: Stichting Neerlandistiek VU. Rombouts, S. (1937). Waarheen met ons vreemde-talenonderwijs. Historisch-psychologisch-didactische beschouwing. Tilburg: Drukkerij van het Jongensweeshuis. Vos, J. & J. van der Linden (2004). Waarvan akte. Geschiedenis van de MO-opleidingen, Assen: Van Gorcum. Wheeler, G. (2013). Language teaching through the ages. New York: Routledge. Deel II Vaardigheden en deelvaardigheden 8 Leesvaardigheid Day, R. & J. Bamford (1998). Extensive reading in the second language classroom. Cambridge: Cambridge University Press. Grabe, W. (2009). Reading in a second language. Moving from theory to practice. Cambridge: Cambridge University Press. Hudson, T. (2007). Teaching second language reading. Oxford: Oxford University Press. Nation, I.S.P. (2008). Teaching ESL/EFL reading and writing. New York: Routledge. Nuttall, C. (2005). Teaching reading skills in a foreign language. London: Macmillan. Westhoff, G. (1997). Fertigkeit Lesen. Berlin: Langenscheidt. 9 Luistervaardigheid Buck, G. (2001). Assessing listening. Cambridge: Cambridge University Press. Dahlhaus, B. (1993). Fertigkeit Hören. Berlin: Langenscheidt. Lynch, T. (2009). Teaching second language listening. Oxford: Oxford University Press. Nation, I.S.P. & J. Newton (2009). Teaching ESL/EFL listening and speaking. New York: Routledge. Nunan, D. & L. Miller (red.) (1995). New ways in teaching listening. Washington DC: TESOL. Rost, M. & J.J. Wilson (2013). Active listening. Harlow: Pearson. Vandergrift, L. & C.C.M. Goh (2013). Teaching and learning second language listening. Metacognition in action. New York: Routledge. 10 Schrijfvaardigheid Cumming, A. (2001). Learning to write in a second language. Two decades of research. International Journal of English Studies, 1(2), Hyland, K. (2003). Second language wrtiting. Cambridge: Cambridge University Press. Kast, Bernd (1999). Fertigkeit Schreiben. Berlin: Langenscheidt. Kroll, B. (red.) (1990). Second language writing. Research insights for the classroom. Cambridge: Cambridge University Press. Manchón, R.M. (red.) (2011). Learning-to-write and writing-to-learn in an additional language. Amsterdam: Benjamins. Nation, I.S.P. (2008). Teaching ESL/EFL reading and writing. New York: Routledge. 7 van 11

8 11 Gespreks- en spreekvaardigheid Fulcher, G. (2003). Testing second language speaking. Harlow, Essex: Pearson Longman. Haamberg, R., K. Hofman, E. Maaswinkel & A. Rödiger (2008a). Doeltaal = voertaal. Een handreiking voor mvt-docenten. Levende Talen Magazine, 95(1), 5-8. Haamberg, R., K. Hofman, E. Maaswinkel & A. Rödiger (2008b). Doeltaal = voertaal. Voor en tegens. Levende Talen Magazine, 95(2), Houtman, K. (2006a). Een-minuut-spreekbeurten. Spreekvaardigheidstraining voor alle talen op alle niveaus. Levende Talen Magazine, 93(2), 8-9. Houtman, K. (2006b). Een-minuut-spreekbeurten en de beoordeling van spreekvaardigheid. Levende Talen Magazine, 93(3), Hughes, R. (2002). Teaching and researching speaking. Londen: Pearson. Kwakernaak, E. (1993). Spreekvaardigheid: doelen, toetsing en training. Levende Talen 482, Kwakernaak, E. (2007). De doeltaal als voertaal, een kwaliteitskenmerk. Levende Talen Magazine, 94(2), Kwakernaak, E. (2011). Van herhaling gesproken. Levende Talen Magazine, 98(1), Littlewood, W. (1992). Teaching oral communication. A methodological framework. Oxford: Blackwell. McCarthy, M. & A. O Keeffe (2004). Research in the teaching of speaking. Annual Review of Applied Linguistics, 24, Nation, I.S.P. & J. Newton (2009). Teaching ESL/EFL listening and speaking. New York: Routledge. Oosterhof, J., J. Jansma & M. Tammenga-Helmantel (2014). Et si on parlait français? Onderzoek naar doeltaal=voertaalgebruik van docenten Frans in de onderbouw. Levende Talen Tijdschrift, 15(3), Pawlak, M., E. Waniek-Klimczak & J. Majer (red.). (2011). Speaking and instructed foreign language acquisition. Bristol: Multilingual Matters. Thornbury, S. (2005). How to teach speaking. Harlow: Pearson. Schatz, H. (2005). Fertigkeit Sprechen. Berlin: Langenscheidt. 12 Uitspraak en spelling Berkel, A. van (1999). Niet van horen zeggen. Leren spellen in het Engels als vreemde taal. Bussum: Coutinho. Berkel, A. van (2006). Orthodidactiek van het Engels. Bussum: Coutinho. Berkel, A. van, E. Wiers & R. Hoeks-Mentjens (2008). Dyslexie en talenonderwijs. Levende Talen Magazine, 85 (speciale uitgave). Op te vragen van Brown, A. (2014). Pronunciation and phonetics. A practical guide for English language teachers. New York: Routledge. Celce-Murcia, M., D.M. Brinton, J.M. Goodwin & B. Griner (2010). Teaching pronunciation: A course book and reference guide. Cambridge: Cambridge University Press. Dieling, H. & U. Hirschfeld (2003). Phonetik lehren und lernen. Berlin: Langenscheidt. Kelly, G. (2000). How to teach pronunciation. Harlow: Pearson. 8 van 11

9 Major, R. (2001). Foreign accent. The ontogeny and phylogeny of second language phonology. Mahwah: Erlbaum. Rogerson-Revell, P. (2011). English phonology and pronunciation teaching. Londen: Continuum. 13 Woordenschat Beck, I.L., M.G. McKeown & L. Kucan (2002). Bringing words to life. Robust vocabulary instruction. New York: Guilford. Bogaards, P. (1994). Le vocabulaire dans l apprentissage des langues étrangères. Paris: CREDIF. Bogaards, P. & B. Laufer (red.) (2004). Vocabulary in a second language. Selection, acquisition and testing. Amsterdam: Benjamins. Bohn, R. (1999). Probleme der Wortschatzarbeit. Berlin: Langenscheidt. Chacón-Beltrán, R., C. Abello-Contesse & M. del Mar Torreblanca-López (2010). Insights into non-native vocabulary teaching and learning. Bristol: Multilingual Matters. Lewis, M. (1993). The lexical approach. Hove: Language Teaching Publications. Lewis, M. (1996). Implementing the lexical approach. Hove: Language Teaching Publications. Mondria, J.-A. (1996). Vocabulaireverwerving in het vreemde-talenonderwijs. De effecten van context en raden op de retentie. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen. Mondria, J.-A. (2006). Mythen over vocabulaireverwerving. Levende Talen Tijdschrift, 7(4), Mondria, J.-A. & S. Mondria-de Vries (1994). Efficiently memorizing word with the help of word cards and hand computer : Theory and applications. System, 22(1), Mondria, J.-A. & S. Mondria-de Vries (1997). Het leren van woorden in het vreemde-talenonderwijs: toepassingen voor het studiehuis. Tilburg: Mesoconsult. Mondria, J.-A. & B. Wiersma (2004). Receptive, productive, and receptive+productive L2 vocabulary learning: What difference does it make? In: P. Bogaards, B. Laufer (red.). Vocabulary in a second language: Selection, acquisition and testing. Amsterdam: Benjamins. Nation, I.S.P. (2013). Learning vocabulary in another language. Cambridge: Cambridge University Press. Schmitt, N. (2000). Vocabulary in language teaching. Cambridge: Cambridge University Press. Thornbury, S. (2002). How to teach vocabulary. Harlow: Longman. 14 Grammatica Andringa, S. (2007). Grammaticaonderwijs en de ontwikkeling van tweedetaalvaardigheid. Levende Talen Tijdschrift, 8(1), DeKeyser, R. (2005). What makes learning second-language grammar difficult? A review of issues. Language learning, 55(1), Ellis, R. (1990). Instructed second language acquisition. Oxford: Blackwell. Ellis, R. (red.) (2001). Form-focused instruction and second language learning. Oxford: Blackwell. Ellis, R., S. Loewen & R. Erlam (2006). Implicit and explicit corrective feedback and the acquisition of L2 grammar. Studies in Second Language Acquisition, 28, van 11

10 Kuiken, F. & I. Vedder (1995). Grammatica opnieuw bekeken. Over de rol en aanpak van grammatica in tweede- en vreemde-taalonderwijs. Amsterdam: Meulenhoff Educatief. Kwakernaak, E. (1996). Grammatik im Fremdsprachenunterricht. Geschichte und Innovationsmöglichkeiten am Beispiel Deutsch als Fremdsprache in den Niederlanden. Amsterdam: Rodopi. Kwakernaak, E. (2008). Wetenschappelijke trends en grammaticaverwerving. Levende Talen Magazine, 95(4), 5-8. Meijer, D. (red.). (2006). Advies-grammaticaleerlijnen Duits en Frans. Enschede: SLO. Op te vragen van Nassaji, H. & S. Fotos (2011). Teaching grammar in second language classrooms. Integrating form-focused instruction in communicative context. New York: Routledge. Pennington, M.C. (Ed.). (1995). New ways in teaching grammar. Alexandria, Virginia: TESOL. Thornbury, S. (1999). How to teach grammar. Harlow: Pearson. Deel III Kennis van land en samenleving, literatuur 15 Kennis van land en samenleving Biechele, M. & A. Padrós (2003). Didaktik der Landeskunde. Berlin: Langenscheidt. Byram, M. (1997). Teaching and Assessing Intercultural Competence. Bristol: Multilingual Matters. Byram, M., B. Gribkova & H. Starkey (2002). Developing the intercultural dimension in language teaching. Strasbourg: Council of Europe. Op te vragen van dg4/linguistic/source/guide_dimintercult_en.pdf Jong, W. de (1996). Open Frontiers. Teaching English in an intercultural context. Oxford: Heinemann. Oudenhoven, J.P. van (2012). Crossculturele psychologie. De zoektocht naar verschillen en overeenkomsten tussen culturen. Bussum: Coutinho. Tang, Y. (2006). Beyond behavior. Goals of cultural learning in the second language classroom. The Modern Language Journal, 90(1), Literatuur Bischof, M., V. Kessling & R. Krechel (1999). Landeskunde und Literaturdidaktik. Berlin: Langenscheidt. Bolscher, I., J. Dirksen, H. Houkes & S. van der Kist (2004). Literatuur en fictie. Een didactische handreiking voor het voortgezet onderwijs. Leidschendam: Biblion. Geljon, C. (1996). Literatuur en leerling. Een praktische didactiek voor het literatuuronderwijs. Bussum: Coutinho. Jacobs, J. (2011). Veertig jaar literatuurdidactiek moderne vreemde talen. In: J. Daniëls, A. Hoeflaak & E. Kwakernaak (red.). Honderd jaar Levende Talen ( ). Verleden en toekomst van het taalonderwijs (38-43). Amsterdam: VLLT. 10 van 11

11 Kwakernaak, E. (1996a). Literatuur in het vreemde-talenonderwijs: allang een vak apart. In: W. de Moor & I. Bolscher (red.). Literatuuronderwijs in het studiehuis. Bijdragen tot de ontwikkeling van vakoverstijgend en geïntegreerd literatuuronderwijs (37-47). Den Haag: NBLC. Kwakernaak, E. (1996b). Literatuuronderwijs moderne vreemde talen in de tweede fase. In: W. de Moor & I. Bolscher (red.). Literatuuronderwijs in het studiehuis. Bijdragen tot de ontwikkeling van vakoverstijgend en geïntegreerd literatuuronderwijs ( ). Den Haag: NBLC. Wilhelm, F. (2014). Over de voorgeschiedenis van het literatuuronderwijs bij de moderne vreemde talen. Levende Talen Magazine 101(7), van 11