Succes- en faalfactoren bij aanpak werkdruk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Succes- en faalfactoren bij aanpak werkdruk"

Transcriptie

1 VOORRANG VOOR GEZOND WERK Succes- en faalfactoren bij aanpak werkdruk Een onderzoek onder 200 ondernemingsraden V.Chr. Vrooland

2 Succes- en faalfactoren bij de aanpak van werkdruk Een onderzoek onder 200 ondernemingsraden V.Chr.Vrooland Amsterdam 2000/2001 1

3 Succes en faalfactoren van ondernemingsraden bij de aanpak van werkdruk 2

4 Inhoudsopgave 3 Verantwoording 5 Samenvatting van het onderzoek en de onderzoeksresultaten 6 Hoofdstuk 1 - De context van de aanpak: wettelijke mogelijkheden en het richtingsgevoel van de betrokkenen 1. Inleiding 2. Rechten van werknemersvertegenwoordigers op basis van WOR en Arbowet 3. De mogelijkheden van de Arbowet en hun gevolgen voor de aanpak van werkdruk 4. Conclusies over de posities van de partijen en het effect van de arbowet. 4.1 Conclusies t.a.v. de aantrekkelijkheden van de wettelijke bepalingen 4.2 Conclusies t.a.v. de inhoudelijke kant van meten en analyseren op basis van de arbowet-praktijk 5. Conclusies hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 - Beschrijving van de enquête en de enquêtepopulatie en de aangetroffen startsituatie 1. Inleiding: opzet en uitvoering van de enquête 2. Samenstelling van de respondentiegroep 3. Kenmerken van de context waarin de ondernemingsraden de werkdruk aanpakken 3.1 Positie van de OR 3.2 Arbobeleid en verzuim 3.3 Houding van actoren 3.4 Ontstaan van interesse voor werkdrukproblematiek 3.5 Initiatief tot de aanpak 4. De inventarisatie van werkdrukproblemen 5. Conclusies hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 De dynamische uitgangspositie 1. Inleiding 2. Arbo en verzuimbeleid als condities 3. De houding van de bestuurder 4. De rol van de bestuurder en de aanpak van werkdruk 5. Het initiatief als aanduiding van de condities 6. Conclusies hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdlijnen van de projectaanpak van werkdruk 1. Inleiding 2. Presentatie en interpretatie van de onderzoekgegevens 3. Forse drempels bij de opeenvolgende fasen van aanpak 4. De belangrijkste verschillen tussen wel en niet geslaagde ondernemingsraden 4.1 Draagvlak en agenderingsplan 4.2 Onderzoek 4.3 De inzet van meerdere middelen 4.4 Onderwerpen van meting 4.5 Samenwerking bij bedrijfsbeleid, met name op arbo-terrein 4.6 De structuur van de samenwerking 4.7 Tijdschema

5 5 Conclusies hoofdstuk 4 44 Hoofdstuk 5 Evaluatie van doelstellingen en proces 1. Inleiding Doelstellingen van de ondernemingsraden Vaststelling, presentatie en inschatting van voordelen bij de aanpak De redenen waarom de werkgever wel of niet actief is geworden De belangen van de bestuurder Verstoringen en extra steun bij de start en doorloop van het project De houding van de betrokkenen De hamvraag: wat is er bereikt? Tot slot: de houding van de bestuurder ten opzichte van werkdruk Conclusies hoofdstuk 5 52 Hoofdstuk 6 Succes en faalfactoren 1.Inleiding Verslag succes en faalfactoren per aandachtspunt De voorbereiding Het overleg Metingen De besluitvorming en het plan van aanpak Communicatie De succes- en faalfactoren in de vorm van eigen goede voornemens bij een 56 hernieuwde aanpak en ideeën voor andere ondernemingsraden. 57 Hoofdstuk 7 - Inhoud, proces- en projectmanagement bij de aanpak van werkdruk 1. Inleiding Literatuur en ervaringen over belemmerende en bevorderende factoren bij het werken 58 aan werk. 3. Keuze van aandachtpunten bij het onderzoek De gekozen zes rubrieken Inhoud De structuur van de aanpak: projectmanagement De proceskant van de aanpak Macht, zowel formeel als informeel Participatie en educatie Samenvatting hoofdstuk 7 66 Bijlagen Bijlage 1: Het Belasting-belastbaarheid-model 68 Bijlage 2: Het Continuiteit-Strategiemodel 69 Bijlage 3: Bijlage bij hoofdstuk 3: Arbo- en verzuimbeleid de volledige tabel 74 Bijlage 4: Bijlage bij hoofdstuk 4: De fases van aanpak, de volledige tabel 75 4

6 Verantwoording en samenvatting Over dit onderzoek Begin 2000 werd aan door de FNV aan Vrooland Advies de opdracht gegeven tot nader onderzoek naar de succes- en faalfactoren van de aanpak van werkdruk door ondernemingsraden. Werkdruk is een van de onderdelen van de brede FNV-campagne "Voorrang voor Gezond Werk". Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was voor 50% medefinancier. Aanleiding waren brede signalen van ondernemingsraden over zowel de moeite met de start van de aanpak van werkdruk als de vele teleurstellingen bij de voortgang er van. De onderzoeksresultaten werden tevens gebruikt om het boekje over de aanpak van werkdruk door medezeggenschapsorganen toe te spitsen op het ondervangen van de meest voorkomende valkuilen. Het Arbo-Overleg van de FNV is opgetreden als begeleidingscommissie. De arbodeskundigen van de betrokken bonden participeren voor 50% in het onderzoek. Hun werkzaamheden bestaan vooral uit begeleiding, het houden van begeleidende interviews en coördinatie binnen hun eigen bonden. Volgens plan werd begonnen met een voorverkenning. Daarin werden een twintigtal ondernemingsraden geïnterviewd door Vrooland en de bovengenoemde vakbondsdeskundigen. De uitkomsten waren, zoals verwacht teleurstellend met betrekking tot de door de betrokkenen nog ingeschatte slaagkansen bij hun aanpak. Tijd, doorlooptijden, te veel energie en enige moedeloosheid en onwetendheid over vervolgstappen waren de voornaamste klachten. Op basis daarvan is, in overleg, een enquête samengesteld en uitgevoerd onder 1300 ondernemingsraden. Daarvan treft U hierbij het verslag aan. Inmiddels is er een tweede meer gerichte interviewronde gestart. De resultaten zullen worden opgenomen in een brochure voor ondernemingsraden.. Mw W. Berends, tijdens een gedeelte van het onderzoek werkzaam bij de FNV, heeft veel bijgedragen aan dit onderzoek. Dhr. M.Wilders, beleidsadviseur bij de FNV, was projectleider en opdrachtgever van het onderzoek. Ondergetekende is verantwoordelijk voor deze tekstversie. V.Chr.Vrooland Amsterdam, november

7 Samenvatting van het onderzoek en de onderzoeksresultaten Projectmanagement in de literatuur en in de praktijk De literatuur en het onderzoek naar werkdruk vanuit advies- en onderzoeksinstellingen verschilt sterk van de ervaringen van ondernemingsraden zelf, die het initiatief nemen tot de aanpak van werkdruk. De belangrijkste reden is dat de ondernemingsraden niet zelf kunnen kiezen voor een positieve houding van de bestuurder en/of voor optimale condities binnen het bedrijf, zoals in de onderzoekspraktijk meestal wel het geval is. Een tweede verschil betreft de inhoudelijke kennis vooraf. Dat geldt niet alleen voor, in dit geval, werkdruk, het geldt ook voor de wijze van aanpak, de optimale keuzes binnen het nodige projectmanagement en het prudent omgaan en inspelen op de proceskant tijdens de aanpak. Op basis van zowel de literatuur als de voorinformatie is bij het onderzoek gekozen voor een tweedeling in aandachtspunten. In de eerste plaats gaat het om de overgang van denken over de inhoud naar denken over de structuur van de aanpak (projectmanagement) en denken over de proceskant (procesmanagement). Waarover moet wat worden bereikt, hoe kan dat worden bereikt en met wie kan dat worden bereikt? In de tweede plaats gaat het om een indeling in: macht, zowel formeel als informeel, participatie en educatie. Of anders gezegd, wie besluit, wie wordt bij de beïnvloeding betrokken en is er een kennisbasis die bijdraagt aan besluiten en besluitvormingsproces? In het eerste hoofdstuk van dit onderzoeksverslag wordt nader ingegaan op de wettelijke mogelijkheden van ondernemingsraden. In het laatste, reflecterende, hoofdstuk ligt de focus op project- en procesmanagement. Aanpak van werkdruk of aanpak van de gezondheidschade van werkdruk? Werkdruk en zeker een te grote werkdruk, heeft implicaties voor het hele bedrijfsgebeuren. Een te hoge werkdruk kan gevolgen hebben voor de gezondheid van werknemers, maar evenzeer voor de veiligheid, de kwaliteit van de geleverde diensten of producten, de wacht- en doorlooptijden en de aard en de kwaliteit van de besluitvorming binnen bedrijven. Ook de arbeidsverhoudingen en de werksfeer kunnen sterk onder druk komen te staan. Om een begrijpelijke maar ongelukkige reden wordt werkdruk echter vooral in verband gebracht met de gezondheid van werknemers. Het begrip voor deze gang van zaken is gebaseerd op het gegeven dat de uitval van werknemers makkelijk meetbaar is en wordt gemeten. En op het gegeven dat juist op het gebied van gezondheid de laatste jaren veel deskundigheid en verplichte dienstverlening rond de bedrijven is georganiseerd in het kader van de Arbowet. Op zich is daar weinig tegen. En veel voor. Bij gebrek aan beter en anders wordt zo een bedrijfsaandachtspunt naar dat domein gesleept waar enig heil valt te verwachten. Dat betekent echter impliciet dat de nadruk op gezondheidsaspecten van individuele werknemer ten koste kan gaan van aandacht voor meer bedrijfsmatige en op een hoger niveau gelegen oorzaken, criteria, deskundigheid en aanpak mogelijkheden. Dat laatste vergt een zelfstandig te ontwikkelen projectmanagement. 6

8 In de enquête is rekening gehouden met zowel de arboweg als de breder bedoelde projectmanagementweg. De betrokken ondernemingsraden en hun startsituatie De respons van de enquête bedroeg 15,5 procent van 1300 aangeschreven ondernemingsraden. Daarmee kunnen de enquêteresultaten niet representatief maar indicatief worden genoemd. De samenstelling van de respondentiegroep kwam ook niet geheel overeen met de Nederlandse brancheverdeling. De gezondheidszorg is met name wat oververtegenwoordigd. Ongetwijfeld speelt hier mee dat in sommige branches de werkdruk al langer een hot issue is. Uiteraard is de startsituatie van de ondernemingsraden in kaart gebracht. In driekwart van de gevallen was de positie van de OR in het bedrijf stevig te noemen. In 66% van de gevallen was er een goede samenwerkingsrelatie met de bestuurder. Het overgrote deel van de ondernemingsraden kiest voor een gecombineerde houding van toetsen, meedenken en is ook bereid eigen initiatieven te nemen. Minder positief is het gesteld met enkele contextvariabelen: In nog niet de helft van de bedrijven werd het arbobeleid actief en goed genoemd. In 15% zelfs slecht. In niet meer dan een kwart van de betrokken bedrijven was sprake van een laag ziekteverzuim(<6). Bijna de helft van de bedrijven heeft een hoog verzuim. De houding van de bestuurder ten opzichte van de aanpak van werkdruk was in 40% van de gevallen positief. Opvallend is echter dat de houding van de bestuurder voor de ondernemingsraden telkens, ook bij een goede samenwerking in omstreeks de helft van de gevallen onduidelijk is. Slechts in 6% van de gevallen neemt de bestuurder een uitgesproken ontkennende houding aan. De aanleiding voor de aanpak werd in het overgrote deel van de gevallen geleverd door signalen vanuit het eigen bedrijf. Het aantal werkdrukproblemen bleek zeer omvangrijk. Zo omvangrijk zelfs dat een buitenstaander er van overtuigd zou kunnen zijn dat elk bedrijf met dergelijke problemen acuut actief zou worden. De top vijftien van de werkdrukproblemen staat hieronder afgedrukt. Overigens zijn er wel verschillen per branche. Lang niet alle ondernemingsraden hebben die signalen kunnen oppakken met een daadwerkelijke aanpak: een vijfde van de ondernemingsraden is er niet in geslaagd een verbetertraject op te zetten. In veertig procent van de gevallen is dat wel gelukt door een initiatief van de OR, in 27% in samenwerking met de bestuurder en in 15% van de gevallen is het initiatief van de bestuurder gekomen. 7

9 Overzicht top 15 werkdrukproblemen In volgorde van omvang aantal perc Het werk is veel drukker geworden % Te vaak onderbezetting % Geen goede communicatie vanuit leiding % Planningsproblemen % Achterstanden in het werk % Reorganisaties, fusies 89 47% Een groeiend verloop 86 45% Te vaak deadlines en haastwerk 81 42% Te weinig informatie 77 40% Te veel tijdelijk en los personeel 68 36% Het inwerken van tijdelijk personeel 63 33% Te weinig overlegmogelijkheden 61 32% Te weinig opleiding cq bijscholing 49 26% Computerstoringen 37 19% Teveel storingen in het werk 32 17% Verschillen als gevolg (?) van startcondities Uiteraard zijn er verschillen in startconditie per bedrijf. Daartoe zijn de kwaliteit van het arbobeleid, de hoogte van het verzuim en de houding van de bestuurder t.o.v. werkdruk bekeken. Een al of niet goed arbobeleid maakt inderdaad verschil Veel grotere verschillen treffen we aan bij een hoog dan wel laag ziekteverzuim: dat scheelt 15% in werkdrukproblematiek. Uiteraard is hierbij een kip-of-ei-vraag mogelijk. Iets van de mogelijke Houding bestuurder tav werkdruk positief onduidelijk ontkennend Aantal Gestart 86% 72% 83% Geen resultaat 13% 25% 17% Plan van aanpak bereikt 26% 14% 8% Bezig met realisatie van plannen 8% 3% 0% Onduidelijk, zijn nog bezig 44% 42% 42% Tevreden 43% 13% 0% Positie OR is bedrijf is stevig 82% 68% 50% Samenwerking/bestuurder Het arbobeleid van het bedrijf = positief richting van antwoord wordt geleverd door het enquêteresultaat dat de houding van de bestuurder ten opzichte van de werkdruk een doorslaggevend groot verschil maakt: het bedrijf met een bestuurder die de werkdrukproblematiek ontkent heeft er, naar de mening van de OR, gemiddeld 25% meer last van dan in bedrijven met genuanceerder denkende bestuurders het geval is. Projectmanagement Wil de aanpak van werkdruk effectief zijn dan moet ze goed worden georganiseerd. Van te voren moeten, zo mogelijk, alle mogelijke stappen worden gepland, doelstellingen worden gesteld, taken en verantwoordelijkheden vastgelegd, keuzes worden gemaakt en niet in de laatste plaats moet dit goed worden bewaakt. 8

10 Uit de enquête blijkt dat in het algemeen het projectmanagement van de aanpak aanmerkelijk versterkt zou kunnen worden. Doorlopen fase van aanpak door OR Signalering % Creeeren van draagvlak 58 30% Opstellen agenderingsplan 64 34% Verrichten van onderzoek 60 31% Overleg over de resultaten 32 17% Plan van aanpak 32 17% Implementatie plan van aanpak 10 5% Evaluatie 7 4% Resultaten Geen 37 19% Rapport 35 18% Plan van aanpak 35 18% Realisatie van plannen 9 5% Onduidelijk, zijn nog bezig 82 43% Bij elk van de opeenvolgende te nemen stappen: signalering, onderzoek, overleg, plan van aanpak en implementatie raakt telkens de helft of meer van de ondernemingsraden de grip kwijt en moet afhaken. Aan belangrijke tussenstappen komen ondernemingsraden onvoldoende toe. Daartoe behoren: het creëren van draagvlak het agenderen van de aanpak zelf kiezen van de goéde meetinstrumenten cursussen en andere verbetering van kennis en competenties verbreding van de aanpak naar meer dan alleen verzuim andere vormen van samenwerking met het bedrijf het toepassen en handhaven van een tijdschema. De RI&E is het meeste gebruikte en minst succesvolle meet-instrument. Zelfs bij de tevreden en geslaagde ondernemingsraden komt een tijdschema maar in 10% van de gevallen voor. Doelstellingen Projectmanagement is een hulpmiddel bij een doel. En het werkt beter naarmate de doelstellingen duidelijk zijn. Dit is maar beperkt het geval. De tevreden ondernemingsraden hebben in 70% van de gevallen vooral duidelijke doelstellingen voor ogen. Gemiddeld is dat echter slechts het geval bij 40% van de ondernemingsraden. De ondernemingsraden die geen succes behalen hadden vooraf ook maar voor een kwart scherpe doelstellingen voor ogen. Bij alle drie de groepen OR-en blijkt overigens dat er heel wat communicatie en motivatie nodig is bij een aanpak: zonder uitzondering weet niet meer dan een (kleine) minderheid van de andere groepen in het bedrijf welke kant het uit kan of moet gaan. De werknemers zelf scoren hierbij het laagst. 9

11 Procesmanagement Het nadeel van onduidelijke doelen blijkt meteen bij de eerste contacten met de werkgever: ondernemingsraden presenteren hun eigen belangen slecht en gaan onvoldoende in op de door hen veronderstelde belangen bij de werkgever. In een aantal gevallen is dat laatste overigens juist niet waar en is er sprake van een zekere overkill op vermeende werkgeversbelangen. Van een evenwichtige situatie is weinig sprake. In alle gevallen, ook bij de geslaagde ondernemingsraden, is geld een probleem voor het bedrijf: de gewenste veranderingen vragen in de ogen van de bestuurder (te?) grote investeringen. Gemiddeld heeft zo n twintig procent van de ondernemingsraden onderweg last van projectverstoringen, meestal door reorganisaties, maar ook vaak door persoonlijke wisselingen bij bestuurder of dienst staf. Om onderweg de diverse moeilijkheden de baas te kunnen moeten niet alleen de doelstellingen van de aanpak voortdurend worden gecommuniceerd. Er is ook directe overtuigingskracht en contact nodig met alle geledingen van het bedrijf: de algemene houding van alle betrokkenen is gedurende de aanpak nauwelijks meer dan lauw te noemen. Wat is er bereikt? Tijdens de aanpak wordt door velen wederzijds veel gesproken over de aanpak van verzuim. Uiteindelijk liggen de resultaten voor de 10% van de ondernemingsraden die dat halen toch op een breder terrein. Tijdsaspecten en arbeidsorganisatorische zaken lopen daarbij gelijk op. Aanbevelingen In hoofdstuk 6 worden door de ondernemingsraden zelf een zeer groot aantal succes- en faalfactoren genoemd. Deze zullen, naast de onderzoeksresultaten en samen met de interviews de basis vormen voor een brochure. In hoofdstuk 7 wordt vanuit de literatuur een reflectie gegeven op het hier gepresenteerde onderzoek. 10

12 Hoofdstuk 1 - De context van de aanpak: wettelijke mogelijkheden en het richtingsgevoel van de betrokkenen 1 Inleiding De enquête-uitslagen geven eenduidige resultaten. Met de interpretatie ervan ligt het wat gecompliceerder. Ondernemingsraden beschikken niet over onbeperkte tijd en ruime hulpbronnen. Hun wettelijke rechten bestrijken maar een klein deel van het domein van werkdruk. En ze zijn afhankelijk van veel anderen in het bedrijf. Hun achterban, de in te huren deskundigheid, het management, de hrm-functionarissen en, in eerste en laatste instantie, de bestuurder: ieder heeft vanuit een eigen positie een eigen belang en eigen visies op de zaak. Neem daarbij dat werkdruk zelf zich moeilijk laat meten en de aanpak ervan aanleiding is tot heel verschillende reacties. De aanpak van werkdruk impliceert daarom op zijn minst: Kennis van de eigen rechten en mogelijkheden Kennis van werkdruk Kennis van een goede projectmatige aanpak Kennis van een goede procesmatige aanpak, inclusief de competentie om te laveren tussen heel verschillende belangen op verschillende niveaus. Projectmanagement en - een deel van het procesmanagement zijn in het voorgaande hoofdstuk al aan de orde gekomen. In dit hoofdstuk geven we twee aanvullende en nadere voorbeschouwingen: 1. Over de rechten en daarop gebaseerde mogelijkheden van de ondernemingsraad en de implicaties daarvan voor de aanpak; 2. Over de mogelijkheden van de wettelijke regelingen voor de aanpak van werkdruk. De mogelijke en meest gebruikelijke meetinstrumenten nemen daarbij een belangrijke plaats in. 2 Rechten van werknemersvertegenwoordigers op basis van WOR en Arbowet Ten behoeve van een onderzoek naar de ondersteuningsmogelijkheden van ondernemingsraden bij arboconvenanten heeft Popma de wettelijke rechten van ondernemingsraden op een rij gezet. En aangevuld met ideeën om deze rechten en/of faciliteiten die via arboconvenanten aan CAO-afspraken kunnen worden gekoppeld. Hieronder wordt de opsomming gegeven van de wettelijke mogelijkheden voor ondernemingsraden gebaseerd op de WOR en Arbowet, voorzover van mogelijk belang bij de aanpak van werkdruk. Achtereenvolgens gaat het volgens de WOR om: Overlegrecht Algemeen over het thema arbeidsomstandigheden indien een van de partijen daarom vraagt halfjaarlijks overleg met de bestuurder Met de contactpersoon van de Arbodienst Instemmingsrecht In "Strategieplan Arboconvenanten en werknemersvertegenwoordigingen", opgesteld door KPMG in opdracht van SZW. Elsevier, september Hoofdstuk 1 - De context van de aanpak: wettelijke mogelijkheden en het richtingsgevoel van de betrokkenen 11

13 Regelingen op het terrein van verzuimbeleid en arbeidsomstandigheden De RI&E en het daarmee verbonden Plan van Aanpak Wijze waarop deskundige bijstand (o.a. Arbo-dienst) wordt verleend Periodiciteit van het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek De keuze van de Arbo-dienst Het contract met de Arbo-dienst Verzuimregelingen De voorlichting en scholing op het gebied van veiligheid en gezondheid Overeenstemmingsrecht Alle onderwerpen die zijn aangewezen door een ministeriële beslissing, de cao of een schriftelijke overeenkomst tussen werkgever en ondernemingsraad Adviesrecht (gericht op effecten op arbeid en gezondheid) Op het gebied van belangrijke investeringen met mogelijke gevolgen voor arbeid en gezondheid (verbouw/ergonomie van werkplekken) Wijzigingen in de organisatie Invoeren van nieuwe technologieën Groepsgewijs inlenen van arbeidskrachten Initiatiefrecht Voorstellen om onderzoek te doen om de arbeidsomstandigheden te verbeteren (mogen, beargumenteerd en na overleg, worden afgewezen) Informatierecht Op alle informatie die redelijkerwijs nodig is voor hun taak Faciliteiten (geregeld in de WOR) Recht op instellen van commissies Vergadertijd Scholing en tijd voorscholing Recht op het inhuren van deskundigheid (o.a. Van een Arbo-dienst) De Arbowet geeft ondernemingsraad recht op: Een exemplaar van de RI&E Een overzicht van het verzuim Van alle ongevallen met verzuim Een exemplaar van het Plan van Aanpak De schriftelijke rapportage over de voortgang van het plan van aanpak Een exemplaar van alle veiligheidsongevallen en daarmee samenhangende beleidsstukken Een afschrift van alle adviezen van de Arbo-dienst aan de werkgever Het jaarverslag van de Arbo-dienst Eventuele eisen van de Arbeidsinspectie De aantrekkelijkheid van wettelijke mogelijkheden en de mogelijke effecten op de aanpak van werkdruk Uiteraard is het bovenstaande stelsel van rechten en mogelijkheden bedoeld om ondernemingsraden serieuze ondersteuning te bieden bij de uitoefening van hun taken. En heel begrijpelijk is het daarom dat, omgekeerd, ondernemingsraden zich richten op die rechten en mogelijkheden. Zo kan een aanpak van werkdruk beginnen naar aanleiding van een rapportage van een risicoinventarisatie, aangevuld met een analyse van de verzuim- en spreekuurgegevens van de bedrijfsarts. Nader onderzoek is mogelijk met de PAGO. Voor eventuele bijstand kan een A&O- Hoofdstuk 1 - De context van de aanpak: wettelijke mogelijkheden en het richtingsgevoel van de betrokkenen 12

14 deskundige van de Arbo-dienst worden aangetrokken. Waar nodig en wenselijk wordt de aanpak van werkdruk als onderwerp in het Plan van Aanpak opgenomen en wordt halfjaarlijks de voortgang besproken. Op die manier kan het. Als alles en iedereen meezit. Bijvoorbeeld als de bestuurder de werkdruk serieus neemt. Als iedereen ziek wordt van de werkdruk. Als de bedrijfsarts dat zo interpreteert. En als zowel de RI&E als de betrokken uitvoerders feilloos de achterliggende oorzaken weten te diagnosticeren. En vervolgens van bestuurder, P&O en management alle medewerking komt om een plan van aanpak te maken en tenslotte bereid zijn de energie en de kosten te investeren om de implementatie van dat plan van aanpak op besliste wijze met succes te bekronen. Belemmerende factoren In de werkelijkheid zit echter niet alles mee. En is sprake van een redelijk groot aantal belemmerende factoren waar ondernemingsraden mee te maken hebben. Bij ondernemingsraden Popma slaat de spijker op de kop met zijn inventarisatie van beperkingen van ondernemingsraden. De belangrijkste belemmering is tijdsgebrek. Bijna 92 % van de ondernemingsraden voelt zich overbelast. En zeker te overbelast om zelf initiatieven te kunnen nemen. Laat staan bij moeilijke onderwerpen. Dat dit, in het geval van werkdruk, toch gebeurt tekent de relevantie van werkdruk voor werknemers en hun vertegenwoordigers. Maar tegelijkertijd is uit de voorverkenning van het voor U liggend onderzoek toch dit tijdgebrek een groot struikelblok gebleken om de verschillende fases van de aanpak met succes te kunnen doorlopen. Andere bekende belemmerende factoren die Popma noemt zijn: onvoldoende informatie onvoldoende deskundigheid onvoldoende continuïteit binnen de OR een hoge drempel om deskundigen in te huren de relatie met de werkgever onvoldoende betrokkenheid bij de metingen (ic de risico-inventarisatie) onvoldoende handvatten voor het beoordelen van metingen onvoldoende aansluiting van de meet-instrumenten op de beleving van werknemers onduidelijkheid over het instemmingsrecht bij de RI&E (laat staan instemmingsrecht bij de aanpak van werkdruk) onvoldoende handvatten voor het beoordelen van het plan van aanpak en de implementatie ervan. Bij werkgevers Een van de gevolgen van de verplichte aansluiting bij een Arbodienst kan zijn dat de werkgever zijn aandacht voor de relatie tussen arbeid en arbeidsomstandigheden eveneens heeft "uitbesteed". In de adviespraktijk van A&O-deskundigen blijkt keer op keer dat niet alleen de werknemersvertegenwoordiging maar ook de bestuurder grote kennis- en participatieachterstanden heeft. Grosso modo zijn deze hetzelfde als voor de werknemersvertegenwoordiging. Hoofdstuk 1 - De context van de aanpak: wettelijke mogelijkheden en het richtingsgevoel van de betrokkenen 13

15 3 - De mogelijkheden van de Arbowet en hun gevolgen voor de aanpak van werkdruk De meest opvallende trend in de ontwikkeling van de Arbowet sinds haar intrede in 1980 is de dat de aandacht voor de aanpak van arbeidsomstandigheden in het overleg tussen de werkgever en de werknemersvertegenwoordiging zich sterk richt op de bij wet verplichte activiteiten waarbij een gecertificeerde Arbodienst betrokken moet zijn. Daarmee wordt de aanpak van werkdruk opgevangen op enkele specifieke terreinen: de aandacht voor verzuim en de relatie tussen werkdruk en verzuim de inzet van de risico-inventarisatie, waarmee een aantal gezondheidsaspecten dor deskundigen systematisch worden getoetst aan wettelijke of van de doelstellingen van de Arbo-wet afgeleide criteria nader gezondheidskundig onderzoek door middel van Pago s waar mogelijk de analyse van verzuimgegevens en van de ervaringen van de bedrijfsarts bij het open spreekuur. Voor- en nadelen De voordelen van deze inzet zijn evident. Er is aandacht voor de individuele zieke medewerker. En er is in principe aandacht voor arbeidsomstandigheden voor zover de Arbowet daarin voorziet. De nadelen ervan zijn ook evident. Met name bedrijfsartsen zijn meer gericht op de gevolgen van de werkdruk dan op de oorzaken. En zowel hun werk als hun professie stimuleert de individualiserende kijk naar tekortkomingen, ook als de oorzaken op andere niveaus te vinden zijn. Bedrijfsverpleegkundigen en arbeidshygiënisten (de voornaamste ingezette professionals bij risico-inventarisaties) letten vooral op wettelijke criteria van arbeidsomstandigheden. De aanvulling hierop door A&O-deskundigen is een stap vooruit voorzover het aandacht voor de arbeidsinhoud oplevert. Maar dat wordt veelal teniet gedaan door hun preoccupatie met een ook weer individualiserend aspect: het welzijn van werknemers. Ofschoon de feitelijke aandacht voor de ziektes en gezondheidsschade van werknemers zo in een tiental jaren enorm is toegenomen geldt dit niet voor de aandacht voor gezondheid dan wel voor de context waarin de gezondheidsschade is ontstaan. Ergens ligt er een onduidelijke grens tussen de aandacht voor arbeid en gezondheid en de economische, technische, commerciële en organisatorische aandachtspunten die bedrijven tot alleen voor hen toegankelijke domeinen rekenen. De aard en gecompliceerdheid van de werkdruk zelf gaat verder dan alleen verzuim Medewerkers kunnen ziek afhaken als gevolg van te hoge werkdruk. Maar ze kunnen ook vermijdgedrag vertonen. Of minder goed gaan presteren. Bijvoorbeeld de veiligheidseisen links laten liggen, slordiger gaan werken of minder goed met andere medewerkers en afdelingen gaan samenwerken. Het is ook mogelijk de werkdruk af te wentelen op andere afdelingen of op klanten. Of en in hoeverre zich dat vertaalt in minder rendement voor het bedrijf, wachttijden en/of klachten van klanten, claims of verminderd imago van het bedrijf op de markt en arbeidsmarkt zijn zaken die dan hooguit indirect terugslaan op de betrokken medewerkers. Of anders gezegd: werkdruk alleen meten in de spreekkamer van de dokter of met het welzijnsinstrument van de A&O-deskundige is onvoldoende. Hoofdstuk 1 - De context van de aanpak: wettelijke mogelijkheden en het richtingsgevoel van de betrokkenen 14

16 Het is zelfs dubbel onvoldoende omdat niet de werkdruk maar alleen de gevolgen van werkdruk worden gemeten. En dan ook nog eens voor een beperkt deel. De dokter meet alleen de gezondheidsschade bij middellang en langdurig zieken. En de A&O-deskundige gaat een stap verder door ook naar aspecten van de arbeidsinhoud te kijken, maar ook deze meet alleen de gezondheidskundige kant, i.c. het welzijn van de medewerkers. Dit laatste is extra belangrijk omdat er een groeiende stroom meetinstrumenten aan het ontstaan is waarmee de suggestie wordt gewekt dat stress, welzijn, arbeidsinhoud en werkdruk worden gemeten, terwijl in werkelijkheid deze instrumenten steeds verfijnder worden en steeds beter steeds kleinere vooral psychologische aspecten meten. Zijn de meest gebruikte instrumenten, de RI&E-checklist en Pago-instrumenten als de VBBA te algemeen, de oude verfijningen zoals de Delftse Meetdoos, de VOS-D of de BASAM, en de nieuwe verfijningen, zoals bijvoorbeeld de WEB, zijn te zeer gericht op te partiele aspecten van psychische gezondheid of welbevinden. Met als gevolg dat het moeilijk wordt om van een meting met dergelijke instrumenten resultaten te verwachten die hanteerbaar zijn voor een gesprek laat staan een aanpak van werkdruk. Een extra nadeel is dat binnen de kring van professionals een trend waarneembaar is die veel meer naar binnen dan naar de klant en de bedrijven en hun werknemers is gericht. Een voorbeeld daarvan is de inrichting van de voor anderen dan professionals deels niet toegankelijk internetsite STECR, waarbinnen professionals voor met elkaar in discussie zijn om consensus te bereiken over hun inzichten en instrumenten. In beide gevallen is er ook een andere belangrijke beperking. Niet alleen wordt voornamelijk een gedeelte van de gevolgen gemeten, ze worden ook op een beperkt niveau gemeten, dwz aan de hand van de schriftelijke uitspraken van individuen. Dat staat wel erg ver af van bijvoorbeeld een bedrijfskundige analyse naar de feitelijke inhoud en beleidsmogelijkheden van een Balanced Business ScoreCard waarop zowel de productie als de producten en de hrm-factor daadwerkelijk uitgebalanceerd met elkaar in evenwicht zijn gebracht. Hier wreekt zich overigens de ontwikkeling dat de groeiende aandacht voor werkdruk parallel loopt met de groeiende aandacht voor stress. Beiden hebben met elkaar te maken in zoverre dat ze elkaar beïnvloeden. Maar het soms de vraag of een aanpak van werkdruk gediend is met een eenzijdige ingang. Onderwerpen die zo niet aan de orde komen zijn: kennis van de breedte van werkdruk kennis van de verschillende niveaus van oorzaken die als context voor andere niveaus gelden inzicht in de feitelijke belangen van allerlei actoren binnen het bedrijf inzicht in de bedrijfscondities waarbinnen de werkdruk moet worden opgepakt kennis bij andere actoren dan alleen de OR (en misschien P&O of een arbo-coordinator) kennis van de bedrijfskundige oorzaken zowel als implicaties van werkdruk. 4 - Conclusies over de posities van de partijen en het effect van de arbowet. 4.1 Conclusies t.a.v. de aantrekkelijkheden van de wettelijke bepalingen Hoofdstuk 1 - De context van de aanpak: wettelijke mogelijkheden en het richtingsgevoel van de betrokkenen 15

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 7. Arbodeskundige(n) en arbodienst... 1 7.1 Wat is een arbodeskundige?... 3 7.2 Wie toetst en geeft advies over de RI&E?... 3 7.3

Nadere informatie

Arbo en de rechten van de OR

Arbo en de rechten van de OR Arbo en de rechten van de OR In de Arbowet zijn verplichtingen voor de werkgever en plichten en rechten voor de werknemer vastgelegd. De achtergrondfilosofie van de Arbowet is eenvoudig: de werkgever moet

Nadere informatie

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter.

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter. Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA Hollen Stilstaan bij Werkdruk dát maakt zorg beter Anita Hertogh Waarom is Zorg en Welzijn een van de prioritaire sectoren voor

Nadere informatie

Brede visie op kwaliteit van arbeid

Brede visie op kwaliteit van arbeid Brede visie op kwaliteit van arbeid Pauline Miedema, Vincent Vrooland De Arbowet kent vier kerndeskundigen. Twee jaar geleden was de Arbeids- & Organisatiedeskundige het minst bekend. Sinds organisaties

Nadere informatie

Voorwoord: status model RI&E SW

Voorwoord: status model RI&E SW Voorwoord: status model RI&E SW De Model RI&E voor de SW-branche kan gebruikt worden als basis voor een RI&E in uw SW-organisatie. De model RI&E is nadrukkelijk geen goedgekeurde branche RI&E en de inhoud

Nadere informatie

kort, Jacqueline Wit, e-mail: jacqueline@jwit.nl 1 INLEIDING EN KENNISMAKING Jacqueline Wit Ambtelijk secretaris kort training en advies OR en Arbo

kort, Jacqueline Wit, e-mail: jacqueline@jwit.nl 1 INLEIDING EN KENNISMAKING Jacqueline Wit Ambtelijk secretaris kort training en advies OR en Arbo Aan de slag met ARBO OR ondersteuning klantendag 11 maart 2016. kort, Jacqueline Wit, jacqueline@jwit.nl INLEIDING EN KENNISMAKING Jacqueline Wit Ambtelijk secretaris kort training en advies OR en Arbo

Nadere informatie

Inleiding. De volgende vijf onderzoeksthema s stonden centraal

Inleiding. De volgende vijf onderzoeksthema s stonden centraal 1 Inleiding Onderzoek Eind 2012 hebben de werkgevers en vakbonden vertegenwoordigd in de ROM AStri Beleidsonderzoek en advies opdracht gegeven voor een onderzoek naar de kosten en de opbrengsten van de

Nadere informatie

Wijziging Arbowet: wat verandert er in 2015?

Wijziging Arbowet: wat verandert er in 2015? Wijziging Arbowet: wat verandert er in 2015? Door Carolina Verspuij, trainer/adviseur Arbeid en Gezondheid SBI Formaat, 10/06/2015. Dit artikel is gepubliceerd door Werk en Veiligheid, Kerckebosch. Minister

Nadere informatie

Arbodienstverlening. Informatie voor werkgevers

Arbodienstverlening. Informatie voor werkgevers Arbodienstverlening Informatie voor werkgevers Bedrijven moeten zich bij het opstellen en uitvoeren van een goed arbeidsomstandighedenbeleid en ziekteverzuimbeleid deskundig laten ondersteunen. Dit is

Nadere informatie

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL 1 Betrekken medewerkers bij de uitvoering van de RI&E. Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Rapportage toetsing Risico Inventarisatie en Evaluatie en Plan van aanpak

Rapportage toetsing Risico Inventarisatie en Evaluatie en Plan van aanpak Rapportage toetsing Risico Inventarisatie en Evaluatie en Plan van aanpak Aan Vlietkinderen t.a.v. Vanessa van Zee Bucaillestraat 6 2273 CA Voorburg Datum 10 maart 2015 Versie Projectnummer Van Definitief

Nadere informatie

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid In het voorjaar van 2015 heeft Odyssee een digitale enquête uitgezet onder 950 ondernemingsraden om zicht te krijgen

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk?

Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk? Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk? December 2010 Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet, of maatwerk? Tot voor kort was elke werkgever verplicht aangesloten

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Checklist arbodienstverlening op maat Voor ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging

Checklist arbodienstverlening op maat Voor ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging Checklist arbodienstverlening op maat Voor ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging Uitleg over wijzigingen in de Arbowet Checklist maatwerkregeling Colofon Uitgave: Stichting FNV Pers Eindredactie

Nadere informatie

De visie en doelen van de ondernemingsraad.

De visie en doelen van de ondernemingsraad. De visie en doelen van de ondernemingsraad. Juni 2013 1 1. Inleiding Blz. 3 2. Visie van de ondernemingsraad. Blz. 3 3. Hoofddoelen Blz. 4 4. Visie op Medezeggenschap Blz. 4 5. Aandachtsgebieden & Speerpunten

Nadere informatie

Arbodienstverlening ARBODIENSTVERLENING

Arbodienstverlening ARBODIENSTVERLENING Arbodienstverlening Sinds 1 juli 2005 hebben branches en bedrijven meer keuze hoe zij zich laten ondersteunen bij ziekteverzuim en het voorkomen van arbeidsongevallen. Er zijn alternatieven voor het vaste

Nadere informatie

Helger Siegert. Agenda

Helger Siegert. Agenda Stand van Zaken Arbeidsomstandigheden www.molens.nl en www.molen.pagina.nl Helger Siegert 1 Agenda Introductie Uitgangspunten Veranderingen in de wet Discussie 2 1 Arbeidsomstandigheden Wat is aandacht

Nadere informatie

Hoe blijf je er gezond bij?

Hoe blijf je er gezond bij? Het Nieuwe Werken Hoe blijf je er gezond bij? Aandachtspunten bij een verantwoorde introductie W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 1 10-09-10 09:19 W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 2 10-09-10 09:19 Het Nieuwe

Nadere informatie

CLIËNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK OVAL 2014. December 2014 Marij Tillmanns 36683 GfK 2014 CTO Oval December 2014

CLIËNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK OVAL 2014. December 2014 Marij Tillmanns 36683 GfK 2014 CTO Oval December 2014 CLIËNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK OVAL December Marij Tillmanns 36683 1 Inhoud 1. Management Summary 2. Resultaten Algemeen Overall tevredenheid Bedrijfsarts Casemanager Achtergrondkenmerken 3. Onderzoeksopzet

Nadere informatie

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Welkom bij de Arbocatalogus Provincies Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Programma Achtergrond/totstandkoming Werkwijze Implementatie

Nadere informatie

Arbeidsomstandighedenbeleid

Arbeidsomstandighedenbeleid Arbeidsomstandighedenbeleid informatie voor werkgevers en werknemers 170.indd 1 30-12-2008 10:38:37 170.indd 2 30-12-2008 10:38:38 Veilig en gezond werken is belangrijk. De overheid stelt doelen vast voor

Nadere informatie

3. Wet op de Ondernemingsraden: rechten van OR en PVT... 2. 3.1 Instemmingsrecht (WOR, art. 27)... 3. 3.1.1 Procedure bij instemmingsrecht...

3. Wet op de Ondernemingsraden: rechten van OR en PVT... 2. 3.1 Instemmingsrecht (WOR, art. 27)... 3. 3.1.1 Procedure bij instemmingsrecht... Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 3. Wet op de Ondernemingsraden: rechten van OR en PVT... 2 3.1 Instemmingsrecht (WOR, art. 27)... 3 3.1.1 Procedure bij instemmingsrecht...

Nadere informatie

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN?

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Met behulp van deze scan wordt de stand van zaken van het Personeelsbeleid in kaart gebracht. De HRM - scan is met

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Van medewerkertevredenheid naar medewerkerparticipatie

Van medewerkertevredenheid naar medewerkerparticipatie Van medewerkertevredenheid naar medewerkerparticipatie Programma Inleiding Presentatie van onderzoeksresultaten Een praktijkverhaal Verdere toelichting op het IiP/MTO traject Pauze met gelegenheid tot

Nadere informatie

Arbowet, -beleid en arbeidsomstandigheden. Alle procedures op een rij!

Arbowet, -beleid en arbeidsomstandigheden. Alle procedures op een rij! Arbowet, -beleid en arbeidsomstandigheden Alle procedures op een rij! Inhoud Hoofdstuk 1: Arbodienstverlening 5 1.1 Liberalisering verplichte arbocontractering 6 1.2 Maatwerk en eigen regie 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Onderzoek Toegevoegde waarde OHSAS 18001-certificatie Samenvatting en conclusies

Onderzoek Toegevoegde waarde OHSAS 18001-certificatie Samenvatting en conclusies Onderzoek Toegevoegde waarde OHSAS 18001-certificatie Samenvatting en conclusies 26 juni 2013 > Samenvatting 2 > Conclusies 5 1 Samenvatting en conclusies Deze samenvatting en conclusies komen uit het

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

R A N D V O O R W A A R D E N. Samenstelling: Drs. ing. Simon Troost Versie 1.1

R A N D V O O R W A A R D E N. Samenstelling: Drs. ing. Simon Troost Versie 1.1 1. DE ONDERNEMIN GSRAAD De OR heeft een belangrijke rol bij het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid. De wet op de ondernemingsraden en de Arbowet vormen daarbij het wettelijk kader en de OR kiest

Nadere informatie

Geachte., Deze overtredingen worden hieronder nader toegelicht: Psychosociale arbeidsbelasting: Werkdruk:

Geachte., Deze overtredingen worden hieronder nader toegelicht: Psychosociale arbeidsbelasting: Werkdruk: Geachte., In de periode Juni t/m Augustus 2013 is er een klacht over arbeidsomstandigheden onderzocht in uw onderneming. Het onderzoek is uitgevoerd in zowel het distributiecentrum (DC) als in enkele filialen.

Nadere informatie

ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN. Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro

ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN. Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro b ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro 9 april 2013

Nadere informatie

MKB-ondernemer geeft grenzen aan

MKB-ondernemer geeft grenzen aan M0040 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Reactie van MKB-ondernemers op wetswijzigingen in sociale zekerheid Florieke Westhof Peter Brouwer Zoetermeer, 0 april 004 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Ondernemers

Nadere informatie

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL!

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! Aanleiding Het Vervangingsfonds voert regelmatig grootschalige projecten of programma s uit om een extra impuls te geven aan de aanpak van het ziekteverzuim in

Nadere informatie

Rapportage Vergelijkend Onderzoek naar Ziekteverzuim SW-sector 2003

Rapportage Vergelijkend Onderzoek naar Ziekteverzuim SW-sector 2003 Rapportage Vergelijkend Onderzoek naar Ziekteverzuim SW-sector 2003 Inleiding In het arboconvenant Sociale Werkvoorziening is bepaald dat jaarlijks een vergelijkend onderzoek naar de hoogte van het ziekteverzuim

Nadere informatie

De WOR kent ook de bespreking algemene gang van zaken. Deze moet twee keer per jaar worden gehouden. Hierbij kijkt u terug op de resultaten van de

De WOR kent ook de bespreking algemene gang van zaken. Deze moet twee keer per jaar worden gehouden. Hierbij kijkt u terug op de resultaten van de BIJLAGE 1: DE ONDERNEMINGSRAAD De ondernemingsraad heeft een belangrijke rol bij het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid. Hun rechten (en plichten) staan beschreven in de wet op de ondernemingsraden

Nadere informatie

ZES VORMEN VAN GEZAG

ZES VORMEN VAN GEZAG ZES VORMEN VAN GEZAG OVER LEIDERSCHAP VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Gezag is in de moderne maatschappelijke verhoudingen steeds minder vanzelfsprekend. Er is sprake van een verschuiving van verkregen gezag (op

Nadere informatie

SAMENVATTING RESULTATEN EINDEVALUATIEONDERZOEK

SAMENVATTING RESULTATEN EINDEVALUATIEONDERZOEK SAMENVATTING RESULTATEN EINDEVALUATIEONDERZOEK ARBO CONVENANT 2003-2006 TNO-RAPPORT Inleiding De resultaten zijn bekend In het voorjaar van 2003 hebben werkgevers, werknemers en het Ministerie van Sociale

Nadere informatie

Arbobeleidskader Lucas

Arbobeleidskader Lucas Arbobeleidskader Lucas t.b.v de scholen voor VO van de Lucas 1. Uitgangspunten Het bestuur van Lucas en de directie(s) van de aangesloten scholen zijn verantwoordelijk voor het schoolbeleid. Het arbobeleid

Nadere informatie

Rapport onderzoek Afgevaardigden

Rapport onderzoek Afgevaardigden 1. Inleiding Op 30 november 2012 (herinnering op 12 december) hebben 28 afgevaardigden en 1 oudafgevaardigde van Badminton Nederland een mailing ontvangen met daarin een link naar de enquête Afgevaardigden

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie

Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad

Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad BORBOLETA BV advies en interim management training & mediation Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad Een onderneming in de zorgsector heeft in het overleg over tal van zaken

Nadere informatie

Arbo- en Milieudeskundige

Arbo- en Milieudeskundige Arbo- en Milieudeskundige Doel Ontwikkelen van beleid, adviseren, ondersteunen en begeleiden van management, medewerkers en studenten, alsmede bijdragen aan de handhaving van wet- en regelgeving, binnen

Nadere informatie

Stappenplan en checklist arbodienstverlening

Stappenplan en checklist arbodienstverlening Deze checklist helpt bij het afsluiten of beoordelen van een contract met een arbodienst aan de hand van een viertal stappen. Stap 1: Stap 2: Stap 3: Stap 4: Wat verwacht u als opdrachtgever van de arbodienst

Nadere informatie

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Uitwerking van de resultaten, 6 nov. 2012 Pieter Diehl (Voorzitter BvAA en Management & Consultant bij Edux te Breda, pdiehl@edux.nl) Jos

Nadere informatie

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim Deze visienota richt zich specifiek op preventie van arbeidsverzuim. Deze visie is door te vertalen naar terugkeer vanuit arbeidsverzuim en op instroom, doorstroom en uitstroom vraagstukken. Deze doorvertaling

Nadere informatie

Vragenlijst Arbodiensten in de Metalektro

Vragenlijst Arbodiensten in de Metalektro Vragenlijst Arbodiensten in de Metalektro Deze vragenlijst gaat over de ervaringen die u als ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT) heeft met de externe arbodienst van uw bedrijf.

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden

Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden Frank Rijshouwer Hogere Veiligheidskundige 20 juni 2006 1 Arbowetgeving Arbeidsomstandighedenwet Arbeidsomstandighedenbesluit Arbeidsomstandighedenregeling Arbo-

Nadere informatie

OR op cursus. Wim Dolmans, Kenniscentrum SBI training & advies. Mogelijke thema's voor een nieuwe OR

OR op cursus. Wim Dolmans, Kenniscentrum SBI training & advies. Mogelijke thema's voor een nieuwe OR OR op cursus Wim Dolmans, Kenniscentrum SBI training & advies 1. Inleiding Uit diverse trendanalyses blijkt dat een meerderheid van zowel OR en als bestuurders vindt dat de OR veel invloed heeft op de

Nadere informatie

Zorgbarometer 7: Flexwerkers

Zorgbarometer 7: Flexwerkers Zorgbarometer 7: Flexwerkers Onderzoek naar de positie van flexwerkers in de zorg Uitgevoerd door D. Langeveld, MSc Den Dolder, mei 2012 Pagina 2 Het auteursrecht op dit rapport berust bij ADV Market Research

Nadere informatie

Nieuwsflits. Evaluatieonderzoek naar de Regeling palliatieve terminale zorg

Nieuwsflits. Evaluatieonderzoek naar de Regeling palliatieve terminale zorg Nieuwsflits Inhoud Evaluatieonderzoek naar de Regeling palliatieve terminale zorg 1. Adviesrapport bureau HHM is openbaar gemaakt Pagina 1 2. Conclusies en advies HHM voor toekomst Pagina 1 3. Kamerbrief

Nadere informatie

Vakjargon uit Arbowet en arbocatalogus. FNV Woordenlijst

Vakjargon uit Arbowet en arbocatalogus. FNV Woordenlijst Vakjargon uit Arbowet en arbocatalogus FNV Woordenlijst Woordenboekje: jargon rond Arbowet en arbocatalogus arbeidshygiënische strategie arbeidsinspectie arbeidsrisico arbo arbobeleid arbobeleidsregels

Nadere informatie

Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden

Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden Syllabus Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden Verzuimpreventie, veilig werken en een integrale aanpak U lapt de regels van de Arbowet natuurlijk niet aan uw laars. Maar kent u al uw arboverantwoordelijkheden?

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Voorbeeld-reïntegratieprotocol

Voorbeeld-reïntegratieprotocol Dit TNO rapport is gemaakt in opdracht van Sectorfondsen Zorg en Welzijn 1 Voorbeeld-reïntegratieprotocol Beknopte reïntegratieprotocol (m.n. voor kleinere instellingen) TNO rapport 17944/35419.bru/wyn

Nadere informatie

Aandachtspunt voor de OR hierbij is dat de gevolgen juist en correct zijn weergegeven.

Aandachtspunt voor de OR hierbij is dat de gevolgen juist en correct zijn weergegeven. DE ONDERNEMINGSRAAD EN PENSIOEN Algemeen Wet op de ondernemingsraden Iedere onderneming met tenminste 50 werknemers, dient een ondernemingsraad te hebben. Indien een werkgever de pensioenregeling wenst

Nadere informatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Zou het niet heerlijk zijn als: veranderingen soepeler verlopen, medewerkers er minder weerstand tegen hebben, projecten eerder klaar zijn en

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

In het project zijn verder de volgende inspectiepunten meegenomen: -verdrinkingsgevaar, -instructie, -persoonlijke beschermingsmiddelen en -werkdruk

In het project zijn verder de volgende inspectiepunten meegenomen: -verdrinkingsgevaar, -instructie, -persoonlijke beschermingsmiddelen en -werkdruk projectverslag A27 hotelschepen projectverslag A27-999 Hotelschepen "Arbeids - & Rusttijden Horecapersoneel aan boord van Nederlandse en buitenlandse hotelschepen" Versie: 20 juni 2000 Uitvoeringsperiode:

Nadere informatie

ARBOBELEIDSPLAN 2012

ARBOBELEIDSPLAN 2012 ARBOBELEIDSPLAN 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Organisatie en Verantwoordelijkheden... 4 2.1 Organogram... 4 2.2 Verantwoordelijkheden... 5 2.2.1... 5 2.2.2 Preventiemedewerkers... 5 2.2.3 Direct

Nadere informatie

EFFECTIVITEITSONDERZOEK PROFESSIONAL ORGANIZING. NBPO Oktober 2012- Oktober 2014

EFFECTIVITEITSONDERZOEK PROFESSIONAL ORGANIZING. NBPO Oktober 2012- Oktober 2014 EFFECTIVITEITSONDERZOEK PROFESSIONAL ORGANIZING NBPO Oktober 2012- Oktober 2014 Colofon Uitgave: Research 2Evolve Tesselschadelaan 15A 1217 LG Hilversum Tel: (035) 623 27 89 info@research2evolve.nl www.research2evolve.nl

Nadere informatie

Een veilige en gezonde werkplek begint met de RI&E WAT IEDEREEN OVER DE MOET WETEN

Een veilige en gezonde werkplek begint met de RI&E WAT IEDEREEN OVER DE MOET WETEN Een veilige en gezonde werkplek begint met de RI&E WAT IEDEREEN OVER DE RI&E MOET WETEN De RI&E hoe zit het ook alweer? Een ondernemer loopt risico s, dat weet u als geen ander. Een Risico-Inventarisatie

Nadere informatie

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid?

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid? EmployabilityDriver Waarom een strategische discussie over employability beleid? We weten al een tijd dat door vergrijzing en ontgroening de druk op de arbeidsmarkt toeneemt. Het wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

Waar kies je voor? Colofon: Dit is een uitgave van de Centrale Ondernemingsraad van Unilever in Nederland

Waar kies je voor? Colofon: Dit is een uitgave van de Centrale Ondernemingsraad van Unilever in Nederland Waar kies je voor? We leven in een dynamische tijd. De wereldeconomie staat voor uitdagingen die in tientallen jaren niet zo groot zijn geweest. Ook het bedrijfsleven moet zich voortdurend aanpassen aan

Nadere informatie

Informatiebrochure voor bedrijven en intermediairs. Versie: januari 2012-1 -

Informatiebrochure voor bedrijven en intermediairs. Versie: januari 2012-1 - Informatiebrochure voor bedrijven en intermediairs - 1 - Inhoudsopgave Inleiding Fys Optima, wie zijn we? Werkwijze Diensten en producten in leaflets Diensten en producten, korte omschrijving - 2 - Inleiding

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 a 2513 AA 'S GRAVENHAGE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 a 2513 AA 'S GRAVENHAGE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 a 2513 AA 'S GRAVENHAGE Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Stappenplan en checklist inkoop deskundige bijstand in de meubelindustrie

Stappenplan en checklist inkoop deskundige bijstand in de meubelindustrie Stappenplan en checklist inkoop deskundige bijstand in de meubelindustrie Deze checklist geeft een handreiking voor het aangaan of het beoordelen van een overeenkomst deskundige bijstand aan de hand van

Nadere informatie

Checklist MTO voor OR-en

Checklist MTO voor OR-en Checklist MTO voor OR-en Wat is een MTO: Een medewerkertevredenheidsonderzoek (MTO) is een belangrijk instrument om een beeld te krijgen van wat medewerkers van de organisatie vinden, hoe zij in hun werk

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Bijlage bij persbericht 1 van de SBI Formaat Hoofdstuk 1: Onderwerpen voor de medezeggenschap

Bijlage bij persbericht 1 van de SBI Formaat Hoofdstuk 1: Onderwerpen voor de medezeggenschap Bijlage bij persbericht 1 van de SBI Formaat Hoofdstuk 1: Onderwerpen voor de medezeggenschap Ondernemingsraden in Nederland houden zich met vele verschillende onderwerpen bezig. In belangrijke mate volgt

Nadere informatie

Bijgevoegde documenten Onderstaand geeft u aan of alle voor de toetsing benodigde informatie is bijgevoegd.

Bijgevoegde documenten Onderstaand geeft u aan of alle voor de toetsing benodigde informatie is bijgevoegd. Checklist Contactgegevens Onderstaand vult u de contactgegevens in van de eerste én tweede contactpersoon voor wanneer er vragen zijn over het instrument(en), de aangeleverde documentatie of anderszins.

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start Jaarverslag schulddienstverlening 2013 Een goede start 1. Aanleiding In 2012 heeft u het beleidsplan schulddienstverlening: De kanteling van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening vastgesteld.

Nadere informatie

Denk mee over flexibel roosteren

Denk mee over flexibel roosteren Denk mee over flexibel roosteren Op het programma De context van flexibel roosteren Rol OR rechten en mogelijkheden, moeilijke kwesties Stappen in de besluitvorming Nicole Pikkemaat, trainer / adviseur

Nadere informatie

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering

Samenvatting rapportage. Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid. Contractcatering Samenvatting rapportage Baan je toekomst: werken aan duurzame inzetbaarheid Contractcatering In samenwerking met: Rijnland Advies 1 Inleiding Even terugkijken.. De komende jaren verandert de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek

Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek Bij onze opdrachtgevers en relaties in de zorg zien wij een veelheid aan discussies en projecten die ons inziens

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Gemeente Zeist. Wmo-klanttevredenheidsonderzoek over 2014. 8 juli 2015

Gemeente Zeist. Wmo-klanttevredenheidsonderzoek over 2014. 8 juli 2015 Gemeente Zeist Wmo-klanttevredenheidsonderzoek over 8 juli 2015 DATUM 8 juli 2015 TITEL Wmo-klanttevredenheidsonderzoek over ONDERTITEL OPDRACHTGEVER Gemeente Zeist Boulevard Heuvelink 104 6828 KT Arnhem

Nadere informatie

Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties

Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties in de architectenbranche QUICKSCAN mei 2013 Inhoud Monitor Volwaardige Arbeidsrelaties 3 Resultaten 6 Bureau-intermediair I Persoonlijk urenbudget 6 Keuzebepalingen

Nadere informatie

CLIËNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK ARBODIENSTEN

CLIËNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK ARBODIENSTEN CLIËNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK ARBODIENSTEN Benchmarkmeting 2013 Marij Tillmanns December 2013 GfK Intomart 2013 Benchmark Arbodiensten 2013 december 2013 1 Inhoud 1. Management Summary 2. Resultaten Algemeen

Nadere informatie

Preventief Medisch Onderzoek. vragenlijstonderzoek

Preventief Medisch Onderzoek. vragenlijstonderzoek Preventief Medisch Onderzoek vragenlijstonderzoek 1. Inleiding De vragenlijst Preventief Medisch Onderzoek (PMO) is ontwikkeld voor een snelle en betrouwbare analyse naar gezondheidsaspecten in relatie

Nadere informatie

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Thematische behoeftepeiling Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Inleiding In de komende jaren ontwikkelt de VSOP toerustende activiteiten voor patiëntenorganisaties

Nadere informatie

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479 Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 Missie Wij zijn als afspiegeling van ZorgSaam een ondernemingsraad die

Nadere informatie

Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 2013

Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 2013 Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 21 Oktober 21 1 Inhoudsopgave H1 Inleiding H2 Aantal vrijwilligers per sector/locatie en respons H Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek 21

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

De enquête is door 41 collega s ingevuld vorig jaar waren er 25 respondenten.

De enquête is door 41 collega s ingevuld vorig jaar waren er 25 respondenten. VMBO PRO De enquête is door 41 collega s ingevuld vorig jaar waren er 25 respondenten. Alle aspecten zijn t.o.v. vorig jaar fors verbeterd. Met 5,62 scoort organisatie het laagst. Er zijn dus geen onvoldoende

Nadere informatie

Verzuimbeleid s-hertogenbosch past bij gemeente. Tekst: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman

Verzuimbeleid s-hertogenbosch past bij gemeente. Tekst: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Dynamische inzetbaarheid in plaats van verzuimbeheersing Verzuimbeleid s-hertogenbosch past bij gemeente Tekst: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Gemeente breed ligt het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie