Op weg naar een gezonder Valkenswaard. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Op weg naar een gezonder Valkenswaard. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011"

Transcriptie

1 Op weg naar een gezonder Valkenswaard Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning

2 Op weg naar een gezonder Valkenswaard Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.F.M.H. Mentjens, M.J.M. van Duijnhoven, S. van den Berg, GGD Brabant-Zuidoost GGD Brabant-Zuidoost Postbus AV Helmond Telefoon Copyright 2012, GGD Brabant-Zuidoost Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de GGD Brabant-Zuidoost. De redactie besteedt de grootst mogelijke aandacht aan de juistheid van informatie in dit rapport. Fouten zijn echter niet volledig uit te sluiten. U kunt daarom geen rechten ontlenen aan deze teksten. Voor vragen of opmerkingen kunt u zich richten tot de auteurs via Colofon Ontwerp en opmaak Fotografie Jos Lammers Oplage 75 stuks, januari

3 Op weg naar een nog gezonder Valkenswaard Gezondheid, wat is er eigenlijk belangrijker in het leven? Een goede gezondheid is iets waar we graag allemaal mee gezegend zouden zijn. Maar helaas is dat niet altijd zo. Het nieuwe rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 met als titel Op weg naar een gezonder Valkenswaard beschrijft de belangrijkste kernboodschappen voor het gezondheidsbeleid in Valkenswaard en doet daarbij een aantal bruikbare aanbevelingen. Als vervolg hierop zal het lokale gezondheidsbeleid van onze gemeente worden geformuleerd. Als je gezond bent kun je makkelijker meedoen met de dingen die in de maatschappij gebeuren. Als je je goed voelt, zit je ook lekkerder in je vel en kun je meedoen met allerlei dingen. Het gaat dan vaak goed op school, op je werk en ook in je leefomgeving en in je gezin. Gezondheid is daarbij vaak alles bepalend. Maar laten we eerlijk zijn, je hebt het niet altijd zelf in de hand. En juist daarom is het van belang dat er een goede zorg is binnen de gemeente en in de regio. Huisartsen, apothekers, fysiotherapeuten, thuiszorg, tandartsen, ziekenhuizen, GGD, etcetera moeten goed bereikbaar zijn voor iedereen. Maar ook een preventieve zorg is belangrijk. Wat kunnen we als mensen zelf doen aan onze gezondheid en hoe kunnen we hier ook zelf onze verantwoordelijkheid nemen? Zeker gezien de ontwikkelingen op het gebied van vergrijzing, maar ook op het gebied van bewegen en welzijn is er nog veel te win- nen. Bewust omgaan met dingen. Nadenken voordat je bepaalde dingen doet. Er zijn veel mogelijkheden om zelf iets te doen aan je gezondheid. En natuurlijk gaat het daarbij niet alleen om lichamelijke gezondheid, maar ook om geestelijke gezondheid. Samen zullen we dus de uitdaging aan moeten gaan om te doen wat we kunnen. Denk bijvoorbeeld aan de kwetsbaarheid en eenzaamheid van sommige ouderen. Daar kunnen we samen iets aan doen als we dat willen. Gelukkig zijn er al veel mensen die hiermee bezig zijn, maar het kan nog beter. Ook individueel zullen we ons bewust moeten zijn dat we zelf iets kunnen doen aan onze gezondheid, bijvoorbeeld op het gebied van alcoholgebruik, roken, lichaamsbeweging en onveilig seksueel gedrag. Zelf bewust zijn van je mogelijkheden. De gemeente kan hierbij, zeker op het preventieve vlak, een belangrijke rol spelen. In het rapport wordt besproken hoe onze gezondheid in Valkenswaard er voorstaat en wat we kunnen doen (of nalaten) om een verdere gezondheidsverbetering te bewerkstelligen. Laten we er samen aan gaan werken. Mart Wijnen, Wethouder 3

4 4

5 Inhoudsopgave 1 Van gemeentelijk rapport naar gezondheidsbeleid 7 2 De inwoners van Valkenswaard 11 3 Kernboodschappen voor lokaal gezondheidsbeleid 17 Gezondheid algemeen 18 Psychische gezondheid 21 Bewegen, voeding en overgewicht 24 Alcohol- en drugsgebruik 28 Roken 32 Seksuele gezondheid 35 Weerbaarheid 38 Eenzaamheid 40 Kwetsbare ouderen 43 Mantelzorg 46 Gezondheidsverschillen 50 4 Bronnen, afkortingen en adviseurs 55 5 Gezondheidsprofiel 59 5

6 Dit rapport is onderdeel van de regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 van de GGD Brabant-Zuidoost. De regionale VTV bestaat uit de volgende onderdelen: Regionaal rapport Op weg naar een gezonder Zuidoost-Brabant Regionaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Regionaal kompas De website geeft inzicht in de mogelijkheden die we hebben voor gezondheidswinst door lokaal gezondheidsbeleid. Voor meer cijfermatige informatie kunt u terecht op de website De digitale versies van de regionale en gemeentelijke rapporten zijn te downloaden op Gemeentelijke rapporten 21 gemeentelijke rapporten met de belangrijkste kernboodschappen voor het lokale beleid: Op weg naar een gezonder.. Asten, Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen, Oirschot, Reusel-de Mierden, Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven, Waalre Laarbeek Gemert - Bakel Best Son en Breugel Oirschot Nuenen Helmond Eindhoven Geldrop - Deurne Reusel - De Mierden Veldhoven Mierlo Bladel Eersel Waalre Someren Asten Heeze - Leende - Bergeijk Valkenswaard Cranendonck 6

7 1 Van gemeentelijk rapport naar gezondheidsbeleid 7

8 De Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning Zuidoost-Brabant Gemeenten krijgen een steeds grotere rol in het volksgezondheidsbeleid. De Wet publieke gezondheid (Wpg) schrijft voor dat gemeenten elke vier jaar een beleidsplan Lokaal gezondheidsbeleid vaststellen. Daarnaast zijn gezondheid en zorg belangrijke onderwerpen in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en in het jeugdbeleid van gemeenten. Budgetten zijn beperkt, dus gemeenten moeten keuzes maken. Voor het maken van gezonde keuzes is inzicht in de lokale gezondheidssituatie van belang. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning: vertaling van informatie naar beleid De GGD Brabant-Zuidoost ondersteunt haar gemeenten bij het maken van keuzes door het beschrijven van de belangrijkste gezondheidsthema s in de regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning (rvtv). Gemeentelijk rapport beschrijft belangrijkste gezondheidsthema s In dit gemeentelijk rapport beschrijft de GGD Brabant-Zuidoost specifiek voor de gemeente Valkenswaard de kernboodschappen voor het lokale gezondheidsbeleid. De GGD maakt hierbij, naast diverse landelijke bronnen, vooral gebruik van de informatie uit de jeugd-, de jongeren-, de volwassenen-, de ouderen- en de Wmo-monitor. Waar mogelijk worden cijfers vergeleken met regionale of landelijke trends. Dit rapport is in eerste instantie geschreven als input voor de nota lokaal gezondheidsbeleid en voor beleidsterreinen waar kansen liggen om goede voorwaarden voor gezondheid te creëren. Voor alle gemeenten zijn kernboodschappen opgenomen over de thema s overgewicht, roken, alcoholgebruik, psychische gezondheid en seksueel gedrag. Dit zijn de speerpunten die benoemd worden in de landelijke nota gezondheidsbeleid Gezondheid dichtbij (1). Ook wordt in alle rapporten aandacht besteed aan sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Daarnaast zijn thema s opgenomen waarin Valkenswaard ongunstig afwijkt ten opzichte van de regio, waar sprake is van een ongunstige trend of waar om beleidsmatige redenen aandacht voor (nodig) is, zoals de thema s eenzaamheid, mantelzorg en kwetsbare ouderen. Het gezondheidsprofiel (zie hoofdstuk 5) biedt daarnaast nog veel informatie over andere gezondheidsthema s die niet verder besproken worden. Kernboodschappen Valkenswaard 1 Door de vergrijzing en de gestegen levensverwachting neemt het aantal mensen met chronische aandoeningen en beperkingen de komende jaren verder toe. Bevorder via integraal gezondheidsbeleid dat ook mensen met een beperking kunnen blijven meedoen. 2 Psychische problemen komen voor bij jong en oud. Bevorder vroegsignalering en de bekendheid met beschikbare interventies, zodat hulpverleners tijdig en juist kunnen doorverwijzen. 3 Overgewicht komt in Valkenswaard even vaak voor als in de regio, hoewel er relatief veel gesport wordt. Verbind de initiatieven die een gezonde leefstijl bevorderen, met de nadruk op sporten en bewegen in de buurt. 4 Het drinkgedrag van jongeren is nog steeds verontrustend. Zorg voor effectieve alcoholpreventie via educatie, draagvlak, regelgeving, handhaving en vroegsignalering. 5 Een op de vier volwassenen in Valkenswaard rookt en heeft daardoor een verhoogd risico op ongezondheid. Voorkom dat mensen op jonge leeftijd gaan roken en stimuleer het stoppen met roken. 6 Ruim de helft van de seksueel actieve jongeren in Valkenswaard vrijt wel eens onveilig. Meer voorlichting over gezond seksueel gedrag is nodig. 7 De jeugd in Valkenswaard wordt al op jonge leeftijd geconfronteerd met genotmiddelen en riskant gedrag. Vergroot de weerbaarheid van jongeren om de verleidingen uit het dagelijks leven te kunnen weerstaan. 8 Eenzaamheid komt veel voor bij alleenstaanden en mensen met een laag inkomen. Investeer niet alleen in signalering van eenzaamheid door hulpverleners, vrijwilligers en buurtgenoten, maar zorg ook voor een goede follow-up. 9 In Valkenswaard is een op de vijf ouderen kwetsbaar. Verbeter de communicatie met ouderen en versterk de lokale samenwerking tussen gemeente, professionele en vrijwillige zorg bij de ondersteuning van kwetsbare ouderen. 10 Het aantal mantelzorgers in Valkenswaard is toegenomen en zal nog verder stijgen. Mantelzorgers hebben veel kans op overbelasting en daarom is ondersteuning op maat nodig. 8

9 11 Ook in Valkenswaard zijn de sociaaleconomische gezondheidsverschillen groot. De gemeente kan met het armoedebeleid deze verschillen verkleinen. Een integrale aanpak samen met de sociale dienst, re-integratiebedrijven en schuldhulpverlening is hierbij nodig. Kernboodschappen gemeentelijk rapport zijn basis voor gemeentelijk gezondheidsbeleid Bij de keuzes van de kernboodschappen in dit rapport staat het belang van de gezondheid voorop. In een nota gezondheidsbeleid stelt de gemeente de gezondheidsthema s vast waaraan zij de komende jaren aandacht wil besteden. Bij deze prioritering spelen ook politieke en financiële argumenten een rol. Daarnaast bekijkt de gemeente binnen welk beleidsterrein een thema het beste tot zijn recht komt. Zo past bijvoorbeeld het thema weerbaarheid (ook) prima binnen het jeugdbeleid en sluiten de thema s bewegen, voeding en overgewicht goed aan op het sportbeleid. In de nota gezondheidsbeleid worden gemeentelijke doelstellingen beschreven In de nota gezondheidsbeleid beschrijft de gemeente de doelstellingen op het gebied van gezondheid en werkt ze verder uit. Daarbij zullen diverse regionale en lokale partijen betrokken worden omdat zij specifieke deskundigheid op het brede terrein van gezondheid hebben en verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van gezondheid en welzijn. Van belang is de uitwerking van de doelstellingen zo concreet mogelijk te maken alvorens tot uitvoering over te gaan. Gezondheidsbeleid krijgt vorm met diverse partners Bij de uitvoering van gezondheidsbeleid zijn veel organisaties en partijen betrokken. Een groot deel van deze organisaties is in Valkenswaard al op één of andere manier bij gezondheidsthema s betrokken. Er is nog winst te behalen door bijvoorbeeld ook private partijen, zoals supermarkten, te betrekken als partners voor een gezonde leefstijl. Om invulling te geven aan een integraal gezondheidsbeleid is het belangrijk interventies in te zetten die de gezondheid bevorderen in verschillende settings, zoals wijk, school en werk. Gemeentelijk rapport biedt ook informatie voor andere beleidsterreinen Het integrale gezondheidsprofiel (zie hoofdstuk 5) biedt de mogelijkheid om per thema diverse leeftijdsgroepen voor Valkenswaard te bekijken. Zoals uit het gezondheidsprofiel blijkt, is er een schat aan gegevens beschikbaar ten behoeve van het gezondheidsbeleid en andere beleidsterreinen zoals het Wmo-beleid en het jeugdbeleid. De GGD Brabant-Zuidoost wil het gebruik van dit gemeentelijk rapport door meerdere beleidsterreinen dan ook stimuleren, met als gezamenlijk doel het bevorderen van de volksgezondheid. Regionaal rapport zet gezondheid op de agenda In het regionale VTV-rapport Op weg naar een gezonder Zuidoost-Brabant (2) beschrijft de GGD enkele belangrijke ontwikkelingen op het gebied van gezondheid in Zuidoost-Brabant. De belangrijkste thema s op het gebied van gezondheid voor deze regio zijn: - Langer gezond leven. We leven langer gezond maar diabetes, depressie en dementie vormen een groeiend probleem in een vergrijzende populatie. - Kwetsbare ouderen redden het niet alleen. Zorg voor zorg. - Gezondheidsachterstanden komen niet alleen in steden voor. De meeste gezondheidswinst is te behalen bij lagere sociaaleconomische groepen. - De jeugd: een gezonde investering. Zet in op minder problematiseren en meer normaliseren. - Preventie scoort niet, maar loont wel! Investeren in preventie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. - Een gezonde omgeving: een verademing! Ruimtelijke ontwikkeling biedt kansen voor gezondheid. Regionaal kompas: actuele informatie voor lokaal gezondheidsbeleid op internet De website is onderdeel van de regionale VTV. Deze site biedt actuele cijfers, voorbeelden uit de regio en het regionale aanbod aan interventies. Het regionaal kompas biedt daarnaast diverse links naar landelijke en regionale websites zoals de Handreiking Gezonde Gemeente van het RIVM en de gezondheidsatlas van de GGD: GGD biedt ondersteuning bij de vertaling naar gemeentelijk beleid De rvtv biedt een schat aan informatie voor gemeentelijk (gezondheids)beleid. De realiteit is dat gemeenten keuzes moeten maken binnen hun beleid. De GGD Brabant-Zuidoost ondersteunt gemeenten in de advisering en uitvoering hiervan. 9

10 10

11 2 De inwoners van Valkenswaard 11

12 Dit hoofdstuk beschrijft de huidige bevolkingssamenstelling van de gemeente Valkenswaard. De opbouw van de bevolking is een belangrijke factor voor de gezondheidstoestand van een gemeente. Met het ouder worden nemen de gezondheidsproblemen vaak toe. Ook het opleidingsniveau hangt samen met gezondheid, omdat mensen met een hogere opleiding vaak een betere gezondheid hebben. In dit hoofdstuk wordt tevens ingegaan op de bevolkingsprognose voor de gemeente Valkenswaard. Valkenswaard telt ruim inwoners Valkenswaard is één van de 21 gemeenten van de regio Zuidoost-Brabant en is in 1934 ontstaan door samenvoeging van de gemeenten Valkenswaard, Dommelen en Borkel en Schaft. Op 1 januari 2011 telde Valkenswaard inwoners. De inwoners van Valkenswaard wonen iets dichter op elkaar dan die in de regio: de bevolkingsdichtheid is 559 inwoners per vierkante kilometer tegenover 510 inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Figuur 2.1 Demografische opbouw van gemeente Valkenswaard in 2011 (Bron: CBS StatLine, 2011) Aantal inwoners Mannen Valkenswaard Vrouwen Valkenswaard Verschil in aantal vrouwen en mannen in Valkenswaard Mannen Nederland (relatief naar inwonertal gemeente) Vrouwen Nederland (relatief naar inwonertal gemeente) Leeftijd in jaren 12

13 Minder jeugd en volwassenen tot 45 jaar in Valkenswaard vergeleken met landelijk beeld Er wonen in Valkenswaard relatief meer mannen dan vrouwen in de leeftijd tot ongeveer 25 jaar en vanaf 70 jaar zijn er juist meer vrouwen dan mannen. De totale man-vrouw verdeling is ongeveer gelijk: 49% mannen en 51% vrouwen. In figuur 2.1 is de leeftijdsopbouw van Valkenswaard in 2011 weergeven. In Valkenswaard zijn er relatief weinig jongeren: 21% is jonger dan 20 jaar, vergeleken met 24% landelijk. Het aandeel inwoners in de zogenoemde productieve leeftijdsgroep van 20 tot 65 jaar is in Valkenswaard 59%; relatief veel inwoners zijn tussen de 45 en 65 jaar. Ook het aandeel 65-plussers ligt hoger dan landelijk (20% versus 16% in Nederland). Er bestaan ook verschillen in de verdeling van de huishoudens. Van alle huishoudens bestaat 32% uit éénpersoonshuishoudens, 35% uit huishoudens zonder kinderen en 33% uit huishoudens met kinderen. Daarmee is het percentage éénpersoonshuishoudens iets lager en het percentage huishoudens zonder kinderen iets hoger dan landelijk (Nederland: respectievelijk 36% en 30%). Het percentage huishoudens met kinderen is in Valkenswaard wel nagenoeg gelijk aan het landelijk beeld (3). Bijna 550 inwoners van Valkenswaard hebben geen opleiding of alleen lager onderwijs In Valkenswaard bestaan geen grote verschillen in opleidingsniveau ten opzichte van de regio (figuur 2.2). Van de volwassenen (19 tot en met 64 jaar) heeft 28% een hbo- of wo-diploma, 35% een havo-, vwo- of mbo-diploma, 35% een mavo- of lbo-diploma en 3% heeft helemaal geen opleiding of alleen lager onderwijs gevolgd. Deze laatste groep betreft ongeveer 550 volwassenen in Valkenswaard (4). Ook Valkenswaard vergrijst Volgens de huidige prognose daalt het aantal inwoners van Valkenswaard van ongeveer inwoners in 2011 naar ongeveer inwoners in 2030 naar ongeveer inwoners in Volgens de prognose stijgt het relatieve aandeel ouderen en daalt het aandeel jeugd en volwassenen (figuur 2.3) (3, 5). Deze vergrijzing is een landelijke trend als gevolg van de naoorlogse geboortegolf en een langere levensverwachting. Figuur 2.2 Opleidingsniveau van inwoners van 19 t/m 64 jaar in Valkenswaard en Zuidoost-Brabant in 2009 (Bron: Gezondheidsmonitors GGD Brabant-Zuidoost) geen opleiding/ lager onderwijs mavo/lbo havo/vwo/mbo hbo/wo percentage Zuidoost-Brabant Valkenswaard 13

14 Figuur 2.3 Prognose leeftijdsopbouw bevolking Valkenswaard, (Bron: CBS StatLine 2011 en Provincie Noord-Brabant Bevolkingsprognose 2008) inwoners CBS 2011 Prognose 2030 Prognose leeftijd in jaren 14

15 15

16 16

17 3 Kernboodschappen voor lokaal gezondheidsbeleid 17

18 Gezondheid algemeen Levensverwachting inwoners van Valkenswaard gelijk aan de regio De levensverwachting bij geboorte in Valkenswaard is voor mannen 77,3 jaar en voor vrouwen 82,5 jaar. Voor mannen en vrouwen in Zuidoost-Brabant is dat respectievelijk 78,1 jaar en 82,4 jaar. De totale levensverwachting is in Valkenswaard bijna gelijk aan het landelijk gemiddelde (6). De gemeente Valkenswaard telt gemiddeld 74 sterfgevallen per inwoners per jaar. In de regio betreft het gemiddeld 71 sterfgevallen. De vijf belangrijkste specifieke doodsoorzaken zijn coronaire hartziekten, longkanker, beroerte, dementie en chronische obstructieve longziekten. Dit geldt zowel voor Nederland als Zuidoost-Brabant (2). Minder kinderen in Valkenswaard chronisch ziek Het aantal 0- tot en met 11- jarige kinderen dat één of meer chronische aandoeningen heeft, ligt in Valkenswaard lager (13%) dan in de regio (19%). Vooral het aantal kinderen met eczeem en astma of bronchitis is in Valkenswaard kleiner, al zijn het nog steeds wel de twee meest voorkomende aandoeningen bij kinderen (4). Kernboodschap: Door de vergrijzing en de gestegen levensverwachting neemt het aantal mensen met chronische aandoeningen en beperkingen de komende jaren verder toe. Bevorder via integraal gezondheidsbeleid dat ook mensen met een beperking kunnen blijven meedoen. Meer ouderen positief over de eigen gezondheid De levensverwachting in Nederland is al jaren aan het stijgen en stijgt nog steeds. Maar lang niet alle levensjaren zijn ook levensjaren zonder ziekte of in goede ervaren gezondheid. In 2009 beoordeelde 11% van de volwassenen en 24% van de ouderen in Valkenswaard de eigen gezondheid als gaat wel tot slecht. Opvallend daarbij is dat het aantal Valkenswaardse ouderen dat positief is over de eigen gezondheid de afgelopen jaren behoorlijk is toegenomen. Bij de volwassenen is er (nog) geen duidelijke verandering zichtbaar. In Zuidoost-Brabant zijn de laatste jaren zowel de ouderen als de volwassenen positiever geworden over hun gezondheid (4). Hoge bloeddruk en gewrichtsslijtage zijn de meest voorkomende chronische aandoeningen Onder ouderen komen hoge bloeddruk en gewrichtsslijtage het meest voor, gevolgd door diabetes mellitus (suikerziekte) en botontkalking. Geen van deze aandoeningen komt vaker voor in Valkenswaard dan gemiddeld in de regio. In Zuidoost-Brabant krijgen ouderen in toenemende mate te kampen met ziekten als diabetes, luchtwegaandoeningen of ernstige hartproblemen. In Valkenswaard is deze trend (nog) niet zichtbaar. Onder volwassenen is gewrichtsslijtage de meest voorkomende chronische aandoening, gevolgd door hoge bloeddruk en aandoeningen aan de nek of schouders (4). Toename van het aantal chronisch zieken leidt tot een grotere en complexere vraag naar zorg De keerzijde van langer leven is dat de ouderdomsziekten als diabetes, dementie en een combinatie van aandoeningen meer kans hebben om op te treden. Dit zal leiden tot een grotere en complexere zorgvraag. Geschat wordt dat het aantal patiënten met diabetes in Zuidoost-Brabant in 2020 gestegen zal zijn met 27% ten opzichte van 2007 en dat het aantal coronaire hartziekten stijgt met 37%. Deze trends zijn gebaseerd op demografische ontwikkelingen en kunnen veranderen door onder andere ontwikkelingen in de gezondheidszorg, trends in leefstijl en andere sociaaleconomische omstandigheden. Diabetes en coronaire hartziekten hebben een grote zorg- en ziektelast. Dat geldt eveneens voor beroerte, depressie en angststoornissen. Samen behoren zij tot de top 5 van ziekten met de grootste ziektelast en hebben daarmee een groot effect op de volksgezondheid. Bij mensen van 75 jaar en ouder is dementie verantwoordelijk voor veel ziektelast (7). De zorg voor mensen met dementie is erg arbeidsintensief, zeker in de eindfase van de ziekte. Ongeveer 70 procent van de mensen met dementie woont nog thuis en wordt verzorgd door hun naaste familie of hun omgeving, de mantelzorgers (8). De druk op deze mantelzorgers zal nog verder toenemen, aangezien de vraag waarschijnlijk sneller stijgt dan het aanbod (zie kernboodschap mantelzorg ) (2). 18

19 Verminder beperkingen en bevorder participatie van chronisch zieken Niet de ziekten zelf, maar vooral de beperkingen die daarmee samenhangen, bepalen de mate waarin mensen belemmerd worden in hun zelfredzaamheid. Leven met een chronische ziekte kan samengaan met een goed ervaren gezondheid en een leven zonder lichamelijke beperkingen. Maar voor een aantal chronisch zieken is dit zeker niet het geval. In Valkenswaard wordt één op de drie volwassenen licht tot sterk belemmerd in het dagelijks functioneren als gevolg van één of meerdere chronische aandoeningen. Bij één op de tien is er zelfs sprake van een ernstige belemmering. Deze percentages liggen hoger dan gemiddeld in de regio. Van de ouderen in Valkenswaard is bijna de helft van de groep licht tot sterk belemmerd in het dagelijks functioneren. Hiervan is 13% sterk belemmerd (figuur 3.1) (4). Door het zoveel mogelijk terugdringen van de beperkingen, bijvoorbeeld via hulpmiddelen of medicatie, kunnen veel mensen met een beperking voor zichzelf blijven zorgen en een goede kwaliteit van leven ervaren. Gemeenten hebben een rol in het ondersteunen van deze mensen en hen zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Hierbij zal de focus vooral moeten liggen op het verminderen van de beperkingen en het bevorderen van participatie. en zorg voor coördinatie in de zorg Een bijkomend aspect van een langere levensverwachting is een toename van het aantal mensen met meerdere ziekten tegelijk. Deze multimorbiditeit maakt de zorg complexer. Patiënten krijgen te maken met meerdere zorgverleners tegelijkertijd. Een goede coördinatie en communicatie tussen behandelaars is daarbij van groot belang (2, 7). Figuur 3.1 Inwoners met beperkingen als gevolg van een chronische ziekte, relatief naar leeftijdsgroep in Valkenswaard in 2009 (Bron: Gezondheidsmonitors GGD Brabant-Zuidoost) 24% 34% 9% 13% jaar 65+ Licht belemmerd in het dagelijks functioneren Sterk belemmerd in het dagelijks functioneren 19

20 Een ongezonde leefstijl is een belangrijke factor voor gezondheidsverlies Leefstijlfactoren, vooral roken, alcohol en overgewicht, zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de belangrijkste groepen doodsoorzaken zoals harten vaatziekten, kanker en ziekten van de ademhalingswegen. De urgentie om te blijven investeren in preventie en het terugdringen van ongezond gedrag blijft daarmee onveranderd hoog (2). Naast ongezond gedrag zijn ook de sociale en fysieke omgeving van invloed op het ontstaan van ziekte. Ongezonde factoren komen vaak in combinatie voor. Juist deze combinatie van ongezond gedrag in een ongezonde omgeving brengt extra gezondheidsrisico s met zich mee. Maak de gezonde keuze de makkelijke keuze; geef aandacht aan gezondheid binnen meerdere beleidsterreinen De gemeente Valkenswaard besteedt binnen het lokale gezondheidsbeleid, het sportbeleid en het Wmobeleid al aandacht aan preventie van ziekten en het ondersteunen van mensen met een beperking. Maar de gemeente kan via andere beleidsterreinen nog meer doen om het haar inwoners gemakkelijker te maken om zich gezond te gedragen. Mensen moeten zo min mogelijk drempels ondervinden wanneer zij er voor kiezen om gezond te leven (1). Daar kan vanuit verschillende sectoren een bijdrage aan worden geleverd. Voorbeelden zijn veilige fietspaden of parken waar je veilig kunt spelen, wandelen en hardlopen, gebouwen waar het nemen van de trap meer voor de hand ligt dan de lift en een gezond aanbod in de kantine van scholen. Door bijvoorbeeld het verminderen van schooluitval, het opleiden van jongeren en het terugkeren van werklozen naar de arbeidsmarkt krijgen mensen niet alleen betere kansen in het maatschappelijke leven, maar ook betere kansen op gezondheid. Het belang van integraal gezondheidsbeleid wordt ook onderstreept door minister Schippers van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS). In de landelijke beleidsnota Gezondheid dichtbij wordt voor het thema Sporten en bewegen in de buurt verwezen naar de beleidsbrief sport en naar het Wmo-beleid van gemeenten (1, 9). 20

21 Psychische gezondheid Jongeren voelen zich steeds vaker psychisch ongezond In Zuidoost-Brabant is een positieve trend te zien bij de psychische gezondheid van volwassenen en ouderen: steeds minder volwassenen en ouderen voelen zich psychisch ongezond. Vijftien procent van de volwassenen en 16% van de 65-plussers in Valkenswaard voelt zich psychisch ongezond. Psychische ongezondheid is bij de jeugd van 12 tot en met 17 jaar tussen 2003 en 2007 toegenomen, zowel in Valkenswaard als in de regio (figuur 3.2). Jongeren uit éénouder- of nieuwgevormde gezinnen en niet-schoolgaande jongeren hebben vaker een slechtere psychische gezondheid. Van de volwassen bevolking met een inkomen beneden modaal is ruim een kwart psychisch ongezond. Ook zijn mensen met een laag opleidingsniveau (ten hoogste lagere school) vaker psychisch ongezond dan mensen met een hoog opleidingsniveau (4). Kernboodschap: Psychische problemen bij jongeren komen steeds vaker voor. Bevorder vroegsignalering en de bekendheid met beschikbare interventies, zodat hulpverleners tijdig en juist kunnen doorverwijzen. Veel mensen lopen risico op een depressie of angststoornis Ruim een derde van de volwassenen uit Valkenswaard (36%) heeft een matig of hoog risico op een depressie of angststoornis. Bij 6% is sprake van een hoog risico. Drie procent van de volwassenen gebruikt medicijnen voor angst, depressie, spanning of stress. Dit is iets lager dan in de regio waar 5% hiervoor medicijnen gebruikt. Landelijk onderzoek toont aan dat angsten en depressies ook een groter probleem zijn onder jongeren dan tot voor kort bekend was. Van de jongeren onder de 18 jaar heeft 15% wel eens een depressieve periode meegemaakt (10). Een derde van de jongeren met psychische problemen denkt aan zelfdoding Elf procent van de Valkenswaardse jongeren van 12 tot en met 18 jaar piekert dag en nacht. Jongeren piekeren vooral over hun uiterlijk, schoolprestaties en relaties. Een kwart van de jongeren van 12 tot en met 18 jaar in Valkenswaard heeft één of meer problemen met ingrijpende gebeurtenissen. In de regio ligt dit percentage (21%) lager dan in Valkenswaard. Tien procent van de jongeren heeft in het afgelopen jaar zelfdoding overwogen en 2% zegt ook daadwerkelijk een poging te hebben ondernomen. Dit is vergelijkbaar met de regio. Het overgrote deel van de mensen die suïcide plegen, heeft een psychische stoornis, zoals een depressie. Van de Figuur 3.2 Psychische ongezondheid bij 12- tot en met 17-jarigen in Valkenswaard en Zuidoost-Brabant (Bron: Gezondheidsmonitors GGD Brabant-Zuidoost) 10% 16% 9% 13% Valkenswaard Zuidoost-Brabant

22 Zuidoost-Brabantse jongeren die zich psychisch ongezond voelen heeft 35% in het afgelopen jaar aan zelfdoding gedacht. Negen procent van de jongeren met een slechte ervaren psychische gezondheid heeft behoefte aan professionele hulp (4). Depressie behoort tot de top vijf van ziekten met de hoogste ziektelast Het aantal mensen met een depressie neemt toe. Depressie behoort tot de top 5 van ziekten met de hoogste ziektelast. Psychische problematiek kan verregaande gevolgen hebben. Het belemmert het functioneren in het dagelijks leven, vermindert de kwaliteit van leven en kan zelfs ernstige zelfdestructieve vormen aannemen, zoals suïcidaal gedrag. Een depressie op jonge leeftijd kan de schoolcarrière ernstig schaden en is een belangrijke voorspeller voor het ontwikkelen van een depressie op latere leeftijd. Door een depressie kunnen volwassenen uit het arbeidsproces vallen, ouderen kunnen sociaal geïsoleerd raken en vereenzamen en mantelzorgers kunnen geen zorg meer bieden aan hun naasten. Risicogroepen zijn onder andere kinderen en jongeren die in armoede leven, mantelzorg verlenen of worden blootgesteld aan verwaarlozing, misbruik of geweld. Mensen met een andere culturele achtergrond of vluchtelingenachtergrond hebben ook een verhoogd risico op psychische klachten en depressie in het bijzonder. Ook kwetsbare ouderen waarbij sprake is van eenzaamheid, weinig sociale steun, lichamelijke ziekten en beperkingen of een laag inkomen hebben een verhoogd risico op depressieve klachten. Sociale participatie en gevoel van controle over het eigen leven beschermen tegen een depressie. Depressie en overgewicht gaan vaak samen Mensen met overgewicht hebben meer kans op een depressie, en andersom. Mensen met diabetes mellitus hebben twee keer zo veel kans op een depressie als gezonde mensen. Recent onderzoek laat zien dat mensen die weinig bewegen meer risico lopen op het ontwikkelen van een psychische aandoening. Omgekeerd heeft bewegen een positief effect op het voorkomen en het herstel van psychische aandoeningen. Depressiepreventie kan dus ook indirect door in te steken op de leefstijlfactoren voeding en beweging. Met sporten minder kans op psychische stoornis Mensen die sporten hebben vijftig procent minder kans om een psychische stoornis te ontwikkelen dan mensen die niet sporten. Ze hebben minder vaak last van depressies, fobieën, andere angststoornissen en alcoholverslaving (11). Daarnaast draagt sporten bij aan een sneller herstel. Sportende mensen met een recente psychische stoornis zijn na drie jaar anderhalf keer vaker hersteld van hun ziekte dan mensen met een psychische stoornis die niet sporten. De GGZ-preventie zou zich meer kunnen richten op het stimuleren van bewegen bij gezonde mensen en bij groepen waarvan bekend is dat ze risico lopen op het ontwikkelen van een psychische stoornis. Het kabinet legt in de beleidsbrief sport (9) de nadruk op een beweegvriendelijke en veilige omgeving, waarin sporten en bewegen voor elke leeftijdsgroep dichtbij huis mogelijk is. Gemeente heeft vooral een rol in het voorkómen van psychische problemen Een veilige en groene leefomgeving heeft een gunstige invloed op de psychische gezondheid. De leefbaarheid in de dorpen wordt in belangrijke mate bepaald door hoe mensen in een gebied met elkaar samenleven; de sociale omgeving. Het bevorderen van de sociale samenhang is een gemeentelijke taak in het kader van de Wmo. Het Wmo-beleid is dan ook een belangrijke schakel bij het vormgeven van het lokaal gezondheidsbeleid voor kwetsbare groepen. Depressie is benoemd als één van de speerpunten in het Lokaal Gezondheidsbeleid van de gemeente Valkenswaard (12). Vanuit dit kader is een werkgroep depressie opgestart waarin zowel lokale als regionale partijen vertegenwoordigd zijn (Binnen (onderdeel GGzE), praktijkondersteuners GGZ, Zuidzorg Valkenswaard, AMW Dommelregio, Paladijn welzijn en GGD). De gemeente voert de regie vanuit de Stuurgroep LGB. Algemene voorlichting maakt psychische problemen bespreekbaar Preventie van psychische problemen door voorlichting kan helpen het taboe rondom psychische klachten te doorbreken waardoor mensen met depressieve klachten eerder hulp gaan zoeken. Bij volwassenen kan preventie van psychische problemen gericht worden op de groep die werk en zorgtaken combineert. Door voorlichting aan naastbetrokkenen van mensen met een depressie worden zij eerder bewust van het feit dat ook zijzelf risico lopen op een depressie en kunnen zij sneller hulp zoeken. Preventie van psychische problemen bij ouderen kan als boodschap hebben succesvol ouder worden en behoud van de kwaliteit van leven. 22

23 Depressiepreventie krijgt vorm door brede insteek Preventie van psychische problemen heeft de beste resultaten als publieksvoorlichting, vroegsignalering en advisering, ondersteuningsprogramma s en maatregelen gericht op de omgeving in combinatie worden uitgevoerd. - Intermediairs kunnen een belangrijke rol spelen in het tijdig signaleren van depressie en de risico s daarop. Zo kunnen bijvoorbeeld signaleringsprotocollen worden gebruikt door ouderenwerkers, maatschappelijk werkers of wijkverpleegkundigen. Zij kunnen getraind worden middels een cursus signaleren, gericht op onderwerpen als armoede, eenzaamheid en huiselijk geweld. Ook voor andere vrijwilligers van informele zorgaanbieders (bijvoorbeeld de Zonnebloem, het Rode Kruis, de klussen- en vervoersdienst) kan een training in signalering nuttig zijn. Voor Wmo-medewerkers die de zogenaamde keukentafelgesprekken voeren is dit zinvol. Medewerkers van jeugdgezondheidszorg signaleren in sommige gevallen al (beginnende) depressie bij ouders van jonge kinderen of bij pubers. Leerkrachten kunnen getraind worden in het signaleren en bespreekbaar maken van depressieve klachten en de mogelijkheden om door te verwijzen (in samenwerking met deskundigen vanuit de jeugdgezondheidszorg). Vanuit de eerder genoemde werkgroep depressie is ook het initiatief ontstaan voor een cursus deskundigheidsbevordering bij jongerenwerkers door trainers van Binnen (GGzE), die in december 2011 is aangeboden. - Naast signalering is ook de verdere opvolging van een signaal belangrijk. Waar kan iemand terecht met het signaal; wat gebeurt er vervolgens, wie coördineert dit en wordt er ook teruggekoppeld naar degene die het signaal heeft gemeld? - In de regio is een breed aanbod op het gebied van depressie beschikbaar, maar er wordt nog te weinig gebruik gemaakt van de cursussen en groepsinterventies (13). Het bereik hiervan kan nog verbeterd worden. Zorg- en hulpverleners weten vaak nog te weinig van elkaars aanbod, waardoor er niet optimaal wordt doorverwezen. De werkgroep depressie heeft daarom in 2011 het aanbod van tal van aanbieders gebundeld in een handzaam boekje Klaart het nog op? (14). Begin 2012 zal dit actief en breed verspreid worden onder de verschillende verwijzers in de gemeente. - Vanuit de werkgroep depressie is ook de suggestie gedaan voor een combinatie-interventie van depressie en bewegen. Er zijn al diverse programma s die hun nut op dit vlak hebben bewezen, zoals liever bewegen dan moe of bewegen zonder zorgen. - De inrichting van de leefomgeving draagt bij aan een prettige en veilige woonomgeving en nodigt uit om sociale steun te bieden aan elkaar. Gemeenten hebben bij uitstek invloed op het inrichten van de directe leefomgeving, de sociale samenhang in een dorp en het creëren van veiligheid. Belangrijk hierbij is om de participatie van bewoners te stimuleren. Vooral een goed contact met de buren beschermt tegen depressie (15). - Een nieuwe vorm van zorgverlening is e-health (16). Er zijn bewezen effectieve e-mental health programma s voor het ontwikkelen van mentale weerbaarheid en voor de preventie en behandeling van depressie. Deze vorm van zorgverlening sluit ook goed aan bij de jeugd (1). Depressiepreventie past binnen meerdere beleidsterreinen Depressiepreventie biedt bij uitstek mogelijkheden om relaties te leggen met andere beleidsterreinen. Onderdelen van het bestaande lokale beleid op het gebied van welzijn, jeugd en onderwijs, werk en inkomen, huisvesting en sport kunnen ook een functie vervullen bij een integrale aanpak voor depressiepreventie. Ook het Wmo-beleid is een belangrijke schakel bij het vormgeven van het lokaal gezondheidsbeleid voor kwetsbare groepen. Gemeenten hebben bij uitstek invloed op het inrichten van de directe leefomgeving (zoals de hoeveelheid groen in de omgeving), de sociale samenhang in een dorp en het creëren van veiligheid. Activiteiten gericht op het vergroten van sociale participatie, versterking van mantelzorgers en de bestrijding van eenzaamheid, kunnen ook in dit beleid worden geplaatst. Samen sta je sterker Depressiepreventie heeft veel invalshoeken en er zijn veel activiteiten en interventies die door verschillende organisaties kunnen worden uitgevoerd. Belangrijke partners voor de gemeente zijn de GGZ en de GGD. Maar ook zorg- en welzijnsorganisaties, maatschappelijk werk en ouderenbonden zoals het KBO zijn onmisbaar voor het bereiken van doelgroepen. Daarnaast kunnen verpleeg- en verzorgingshuizen een ondersteunende functie hebben voor zelfstandig wonende ouderen. Waar depressiepreventie overgaat in zorg, spelen binnen de eerste lijn de huisarts en praktijkondersteuner GGZ een belangrijke rol. Ten slotte is ook het Centrum Jeugd en Gezin (CJG) van belang voor begeleiding van risicogezinnen. 23

24 Bewegen, voeding en overgewicht Inwoners Valkenswaard scoren goed op lichamelijke activiteit In Valkenswaard lijkt het sportgedrag gunstig. Vergeleken met de regio zijn er minder kinderen van 4 tot en met 11 jaar die niet sporten en meer kinderen die veel (meer dan 3 uur in de week) sporten. In 2008 sportte 28% van de kinderen meer dan 3 uur in de week, terwijl dit in 2005 nog maar 18% was. Op school sport 18% van de kinderen minder dan twee keer per week (regio 23%). Gunstig is ook dat volwassen inwoners van Valkenswaard vaker aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen voldoen (68% versus 62% in de regio) (4). De jeugd van Valkenswaard is vaker lid van een sportclub of sportschool vergeleken met hun leeftijdsgenootjes in de regio. Van de kinderen van 4 tot en met 11 jaar is 74% lid, en van de jeugd van 12 tot en met 18 jaar is 77% lid van een sportclub of sportschool (regio: respectievelijk 66% en 71%). Het percentage 12- tot en met 18-jarigen dat lid is van een sportclub of sportschool is gestegen van 67% in 2003 naar 78% in 2007 (4). Naast sporten is ook het dagelijks bewegen (buitenspelen, fietsen, lopen e.d.) van belang. Voor de jeugd wordt aanbevolen (in de Nederlandse Norm Gezond Bewegen) om dagelijks 1 uur matig intensief te bewegen. Ondanks gunstig sportgedrag is het percentage overgewicht niet lager in Valkenswaard Het percentage overgewicht in Valkenswaard is vergelijkbaar met de regio. Ondanks het gunstige sportgedrag van de inwoners van Valkenswaard komt er niet minder overgewicht voor. Elf procent van de kinderen (2 tot en met 11 jaar), en 7% van de jongeren (12 tot en met 18 jaar) heeft overgewicht. Eén procent van de kinderen en 0,6% van de jongeren heeft zelfs ernstig overgewicht (obesitas). Er zijn aanzienlijke verschillen tussen jongeren; zo heeft bij onderzoek door de jeugdgezondheidszorg 14% van de jongeren die op scholengemeenschap Were Di in de 2e klas van het vmbo zitten overgewicht; dit is ruim twee keer zoveel als bij hun leeftijdsgenoten op havo of vwo (figuur 3.3) (4). Bijna de helft (45%) van de volwassen inwoners van Valkenswaard heeft overgewicht en 11% heeft ernstig overgewicht. Het aandeel ouderen met overgewicht ligt nog hoger. Maar liefst 59% van de ouderen in Valkenswaard heeft overgewicht, hiervan heeft 15% ernstig overgewicht (figuur 3.4). Bij alle leeftijdsgroepen is het overgewicht in Valkenswaard de afgelopen jaren stabiel gebleven. In Zuidoost- Brabant als geheel zien we wel een stijging van het overgewicht bij ouderen (4). Kernboodschap: Overgewicht komt in Valkenswaard even vaak voor als in de regio, hoewel er relatief veel gesport wordt. Verbind de initiatieven die een gezonde leefstijl bevorderen, met de nadruk op sporten en bewegen in de buurt. Overgewicht vormt een risicofactor voor lichamelijke en geestelijke ongezondheid Overgewicht en vooral obesitas vormen een risico voor de gezondheid, zowel lichamelijk als geestelijk. Volwassenen met obesitas hebben meer kans op diabetes type 2, hartziekten en een aantal vormen van kanker. Door het stijgend aantal ouderen zal het aantal mensen met diabetes in Zuidoost-Brabant in 2020 naar schatting met 27% toenemen ten opzichte van 2007 (2). Ook bij kinderen hebben overgewicht en obesitas schadelijke gevolgen. Zo hebben kinderen met overgewicht steeds vaker last van glucoseintolerantie en diabetes type 2. Bovendien worden zware kinderen meestal zware volwassenen. Kinderen en volwassenen met overgewicht lopen meer risico op psychosociale problemen, stigmatisering en discriminatie. Overgewicht komt niet in gelijke mate voor in de samenleving. Mensen met een laag inkomen en sommige niet-westerse allochtonen (zoals Turken en Marokkanen) hebben vaker overgewicht. In Valkenswaard is winst te behalen met gezonde voeding Er zijn aanwijzingen dat borstvoeding het kind beschermt tegen het ontwikkelen van overgewicht. Toch krijgt een derde (32%) van de kinderen in Valkenswaard geen of onvolledige borstvoeding. Het aantal moeders dat borstvoeding geeft in Valkenswaard is gelijk gebleven. Het eten van voldoende groente en fruit behoort 24

25 Figuur 3.3 Overgewicht en obesitas in klas 2 van scholengemeenschap Were Di naar schooltype in het schooljaar (Bron: Gezondheidsmonitors GGD Brabant-Zuidoost) 14% 6% 2% 1% vmbo havo/vwo Overgewicht (inclusief obesitas) Obesitas Figuur 3.4 Overgewicht en obesitas in Valkenswaard naar leeftijd (Bron: Gezondheidsmonitors GGD Brabant- Zuidoost) 45% 59% 11% 7% 15% 1% 0,6% 11% 2-11 jaar jaar jaar 65+ Overgewicht (inclusief obesitas) Obesitas 25

26 tot een gezond voedingspatroon. Bijna twee op de vijf 1- tot en met 11-jarigen eet niet dagelijks fruit en groente. In de regio eten de leeftijdsgenootjes vooral meer fruit. Het aandeel kinderen in Valkenswaard dat groente eet is wel toegenomen. Onder de Valkenswaardse jongeren (12 tot en met 18 jaar) is de groente- en fruitconsumptie een stuk minder goed. Bijna twee derde (64%) van de jeugd eet niet dagelijks groente en bijna driekwart (74%) van de jeugd eet niet dagelijks fruit. Ook een groot deel van de volwassenen en ouderen in Valkenswaard voldoet niet aan de normen voor groente- en fruitconsumptie. Onder volwassenen voldoet respectievelijk 71% en 79% niet aan de norm voor groente- en fruitconsumptie. Vooral de fruitconsumptie ligt hoger in de regio. Van de ouderen voldoet respectievelijk 72% en 57% niet aan de norm voor groente- en fruitconsumptie (4). Sportstimulering biedt in Valkenswaard kansen voor preventie van overgewicht Overgewicht voorkómen door een gezonde leefstijl te bevorderen is van groot belang, omdat het moeilijk is om eenmaal bestaand overgewicht aan te pakken. Het bevorderen van een gezond voedingspatroon en gezonde beweeggewoonten in de jeugdjaren lijkt de beste garantie te bieden voor het behoud van een gezond gewicht. In Valkenswaard is er al veel aandacht voor overgewichtpreventie via sportstimulering: - Aandacht voor een gezonde leefstijl en een gezond gewicht heeft, met name voor de jeugd, al een lange geschiedenis in Valkenswaard. In 2003 is de gemeente Valkenswaard gestart met de zogenaamde Breedtesportimpuls, opgevolgd door de Buurt-Onderwijs-Sport impuls (BOS-impuls) vanaf De middelen werden ingezet voor onder andere de aanschaf van de lesmethode Lekker Fit op School voor alle 12 basisscholen, de inzet van het Gezonde Fruitbuffet tijdens de jaarlijkse gemeentelijke schoolsportdagen, de Regionale Special Olympics en de Nationale Burendag. Ook promotionele aandacht voor het drinken van water tijdens en na sportactiviteiten en ondersteuning bij het project Gezond schoolontbijt zijn activiteiten die vanuit de BOS-impuls zijn ondersteund. De GGD Brabant-Zuidoost sloot aan bij de werkgroepen die gevormd werden voor de verschillende deelprojecten binnen de BOS-impuls voor basisscholen (Sport4Kids), voortgezet onderwijs (Sport2B) en sporten in de wijk. Ook werden vertegenwoordigers van directies basisonderwijs, vakdocenten lichamelijke opvoeding en vertegenwoordigers van sportverenigingen hiervoor benaderd. Het bleek moeilijk om de aandacht voor een gezonde energiebalans structureel te behouden. In overleg met de partners is gaandeweg besloten om de preventieprojecten meer op een projectbasis te organiseren. - In december 2009 is aan de gemeente (LGB) opnieuw een plan van aanpak overgewicht voorgelegd, ditmaal niet beperkt tot de jeugd, met de bedoeling om een werkgroep te vormen met lokale partijen zoals de thuiszorg en het welzijnswerk. Dit bleek onhaalbaar; geopteerd is toen om in 2010 nauwer te gaan samenwerken met de overige A2-gemeenten en het thema gezonde leefstijl en gezond gewicht te benaderen vanuit de optiek van het terugdringen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Zo wordt onderzocht of voedingsvoorlichting een structurele plek kan krijgen binnen budgetteringscursussen. Ook zijn er voorbereidingen gaande om te starten met het laagdrempelig beweeginitiatief Wandelen in de Wijk. - Ouders van jonge kinderen worden geïnformeerd over groei en ontwikkeling via het programma Ik opgroeien en kunnen bij vragen over opvoeding terecht bij het Centrum voor Jeugd en Gezin. - In de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) wordt gewerkt volgens het landelijke Signaleringsprotocol Overgewicht in de Jeugdgezondheidszorg (18) waardoor het mogelijk is om op een uniforme wijze kinderen met overgewicht en obesitas te signaleren en te registreren. Hierin wordt prima samengewerkt door ZuidZorg en GGD. Het regionale ondersteuningsaanbod is gebaseerd op het Overbruggingsplan (19); dit voorziet in zowel primaire als secundaire preventie voor kinderen van 0 tot 19 jaar met overgewicht en obesitas. - Het onderwijs is een geschikt kanaal om de jeugd te bereiken, ook als het gaat om een gezonde leefstijl. Zo is de GGD Brabant-Zuidoost sinds 2010 betrokken op scholengemeenschap Were Di in het kader van het gezonder maken van de schoolkantine. Dit sluit aan bij het traject vmbo in beweging waarin de school zorgt voor een uitgebreider aanbod sport en bewegen voor de leerlingen. Het zoeken van draagvlak voor een 26

27 gezondere schoolkantine liep nog door in Enkele basisscholen in Valkenswaard hebben het advies en de ondersteuning van de GGD ingeroepen. Zo is basisschool t Smelleken ondersteund met materialen en heeft basisschool Schepelweyen ondersteuning gehad bij een themaperiode rondom de introductie van fruit eten op school. Op basisschool Doorenhagen heeft de GGD een ouderavond over gezond eten voor kinderen verzorgd. Meer afstemming en samenwerking tussen professionals is gewenst Programma s voor leefstijlverbetering vragen een lange looptijd en samenwerking tussen diverse professionals. Het signaleren van (risico op) overgewicht, het uitvoeren van geschikte programma s en vooral ook het aanleren en volhouden van een gezondere leefstijl vragen om verbinding van preventie en zorg. De uitdaging voor alle partijen is elkaar goed op de hoogte te houden van het aanbod. Naast het stimuleren van gezond gedrag is de omgeving van invloed op de toename in overgewicht. Daarbij gaat het om zowel de fysieke als de sociale omgeving. In het ideale geval nodigt de fysieke omgeving uit tot bewegen en gezond eten. De landelijke nota gezondheidsbeleid pleit ervoor de gezonde keuze de makkelijke keuze te laten zijn. Het kabinet wil dat iedereen veilig kan sporten, bewegen en spelen in de buurt (1). De sociale omgeving kan het veranderen van normen en waarden stimuleren en ondersteunt gezond gedrag. Algemene voorlichting over een gezond beweeg- en voedingspatroon blijft daarom van belang. Integraal beleid biedt in Valkenswaard meerwaarde bij aanpak overgewicht Voor een effectieve preventie van overgewicht is integraal beleid nodig. Er is veel winst te behalen als het thema Veilig sporten en bewegen in de buurt een gezamenlijk speerpunt wordt van de beleidsterreinen Wmo, sport en Lokaal gezondheidsbeleid. In dit verband is het zeker aan te raden om gezamenlijk met wijkcoördinatoren en buurtverenigingen na te denken over een aanpak per wijk. Maar er zijn meer mogelijkheden die vanuit verschillende beleidsterreinen kunnen worden opgepakt (20): skatebaan, maar ook aan wandel- en fietspaden of een beweegtuin in het dorp. - Regelgeving en handhaving: door een restrictief vestigings- en vergunningenbeleid van (mobiele) snackbars en fastfoodrestaurants in de buurt van (middelbare) scholen of tijdens evenementen kan ongezond eten minder bereikbaar gemaakt worden. - Voorlichting en educatie; het is van belang om aandacht te blijven geven aan gezond eten en voldoende bewegen. De JOGG aanpak (Jongeren Op Gezond Gewicht) zet aan tot het gezamenlijk gezond eten, actief spelen en recreatie waarbij iedereen zich inzet om gezond eten en bewegen voor jongeren gemakkelijk en aantrekkelijk te maken. Jongeren, hun ouders en hun omgeving staan hierbij centraal. In deze lokale aanpak nemen niet alleen ouders en gezondheidsprofessionals deel, maar bijvoorbeeld ook winkeliers, bedrijven, scholen en de gemeente. - Intermediairs spelen een belangrijke rol in het opsporen van mensen met risico op overgewicht en in de doorverwijzing naar passend aanbod. Binnen de jeugdgezondheidszorg wordt overgewicht vroegtijdig gesignaleerd en door middel van motiverende gespreksvoering met ouders en kinderen bespreekbaar gemaakt. Een nieuwe ontwikkeling is het landelijk ontwikkelde Preventieconsult, waarbij huisartsen mensen met overgewicht kunnen opsporen en doorverwijzen naar leefstijlprogramma s. - Stimuleren van publiek private samenwerking van gemeenten, bedrijfsleven, gezondheidsorganisaties en onderwijs om de gezonde keuze maximaal aantrekkelijk en toegankelijk te maken (1). - Ondersteuning van mensen met overgewicht. Er bestaan diverse goede multidisciplinaire interventies in de eerste en tweede lijn. Voor een goede doorverwijzing van mensen met overgewicht is het belangrijk om gezamenlijk met de aanbieders en verwijzers het overzicht van het aanbod te behouden en hierbij zoveel mogelijk af te stemmen. - Inrichting van de (fysieke) omgeving, bijvoorbeeld als het gaat om openbare ruimten. Het kabinet spreekt in de landelijke nota gezondheidsbeleid van veilig sporten en bewegen in de buurt (1). Denk hierbij bijvoorbeeld aan speeltuinen of een 27

Op weg naar een gezonder Geldrop-Mierlo. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Geldrop-Mierlo. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Geldrop-Mierlo Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Geldrop-Mierlo Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 R. Horbach, M.J.M.

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Cranendonck. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Cranendonck. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Cranendonck Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Cranendonck Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.F.M.H. Mentjens, L.H.L.

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Waalre. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Waalre. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Waalre Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Waalre Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.F.M.H. Mentjens, M.J.M. van Duijnhoven,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Bladel. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Bladel. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Bladel Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Bladel Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 P.F.J. van Bree, A. Eugster, GGD

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Reusel-De Mierden. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Reusel-De Mierden. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Reusel-De Mierden Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Reusel-De Mierden Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 P.F.J. van

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Nuenen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Nuenen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Nuenen Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Nuenen Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 P.F.J. van Bree, M.J.M. van Duijnhoven,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Bergeijk. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Bergeijk. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Bergeijk Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Bergeijk Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 P.F.J. van Bree, M.J.M. van Duijnhoven,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Son en Breugel. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Son en Breugel. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Son en Breugel Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Son en Breugel Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 P.F.J. van Bree,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Heeze-Leende. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Heeze-Leende. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Heeze-Leende Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Heeze-Leende Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.F.M.H. Mentjens, M.J.M.

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Asten. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Asten. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Asten Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Asten Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 R. Horbach, M.J.M. van Duijnhoven,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Eersel. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Eersel. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Eersel Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Eersel Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 P.F.J. van Bree, M.J.M. van Duijnhoven,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Veldhoven. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Veldhoven. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Veldhoven Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Veldhoven Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.E. de Kok, M.J.M. van Duijnhoven,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Veldhoven. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Veldhoven. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Veldhoven Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Veldhoven Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.E. de Kok, M.J.M. van Duijnhoven,

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Someren. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Someren. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Someren Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Someren Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 R. Horbach, S. van den Berg, GGD

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Enschede

Kernboodschappen Gezondheid Enschede Kernboodschappen Gezondheid Enschede De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Enschede epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Enschede en de factoren die hierop van

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Gezond meedoen in Sittard-Geleen. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Sittard-Geleen. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Sittard-Geleen Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Almelo

Kernboodschappen Gezondheid Almelo Kernboodschappen Gezondheid Almelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Almelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Almelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Sociaal kwetsbare burgers in Eersel Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Prestatievelden Wmo 1. Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid dorpen 2. Op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Borne

Kernboodschappen Gezondheid Borne Kernboodschappen Gezondheid Borne De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Borne epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Borne en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Gezond meedoen in Stein. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Stein. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Stein Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk op gezondheid

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Deurne. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Deurne. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Deurne Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Deurne Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 R. Horbach, K. Ensinck GGD Brabant-Zuidoost

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Helmond. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Helmond. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Helmond Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Helmond Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 A.M.G.T.Verhees, K.T.J.L. Ensinck

Nadere informatie

Bouwstenen nota volksgezondheid Renate Martens en Ivanka van der Veeken. Gemeente Drimmelen GGD West-Brabant:

Bouwstenen nota volksgezondheid Renate Martens en Ivanka van der Veeken. Gemeente Drimmelen GGD West-Brabant: Bouwstenen nota volksgezondheid 2013-2016 Gemeente Drimmelen GGD West-Brabant: Renate Martens en Ivanka van der Veeken Bouwstenen Evaluatieverslag nota volksgezondheid 2008-2011 Landelijke nota gezondheidsbeleid

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal

Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Oldenzaal epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Oldenzaal en de factoren die hierop

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Oirschot. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Oirschot. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Oirschot Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Oirschot Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.J.H. van Niekerk, K.T.J.L.

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Twenterand

Kernboodschappen Gezondheid Twenterand Kernboodschappen Gezondheid Twenterand De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Twenterand epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Twenterand en de factoren die hierop

Nadere informatie

Gezond meedoen in Nuth. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Nuth. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Nuth Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk op gezondheid

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

Lokale paragraaf gezondheidsnota

Lokale paragraaf gezondheidsnota Lokale paragraaf gezondheidsnota Aanleiding: Gemeenten hebben de wettelijke taak om de gezondheid van hun burgers te beschermen en te bevorderen. Deze taak staat beschreven in de Wet Publieke Gezondheid.

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van Noaberkracht Dinkelland Tubbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Noaberkracht

Nadere informatie

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Versie 1, oktober 2013 Bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Noaberkracht Dinkelland Tubbergen In Noaberkracht Dinkelland Tubbergen wonen 47.279

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Wierden

Kernboodschappen Gezondheid Wierden Wierden Twente Nederland Kernboodschappen Gezondheid Wierden De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Wierden epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Wierden en de factoren

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Eindhoven. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011

Op weg naar een gezonder Eindhoven. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Op weg naar een gezonder Eindhoven Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Eindhoven Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 M.J.H. van Niekerk, L.H.L.

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Verbinden preventie-curatie Presentatie wijkteam 6 februari 2014 Marije Scholtens (GGD Hart voor Brabant), Nicole de Baat (Robuust) Programma 16.00 16.05 welkom en voorstelrondje

Nadere informatie

Regionale VTV Bevolking. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Bevolking

Regionale VTV Bevolking. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Bevolking Regionale VTV 2011 Bevolking Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Bevolking Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor Brabant Drs. S. van de

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Regionale VTV 2011 Ziekten in de toekomst Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor

Nadere informatie

LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020

LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020 1 LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020 FRANK VAN DER MEIJDEN (WETHOUDER GEZONDHEIDSBELEID) MARJON JACOBS (BELEIDSMEDEWERKER GEZONDHEIDSBELEID) TINEKE MEELDIJK (GGD) 2 DOEL VAN DEZE AVOND Integraal

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

Raadsvoorstel (gewijzigd)

Raadsvoorstel (gewijzigd) Raadsvoorstel (gewijzigd) BARCODE STICKER Nr. 2009-064 Houten, 17 november 2009 Onderwerp: Tweede kadernota Lokaal Gezondheidsbeleid 2010-2013 Beslispunten: 1. In te stemmen met de volgende in de tweede

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten

Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Rijssen-Holten epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Rijssen-Holten en de factoren

Nadere informatie

Gezondheid in beeld: Gemeente Deurne

Gezondheid in beeld: Gemeente Deurne Gezondheid in beeld: Gemeente Deurne Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000 volwassenen

Nadere informatie

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwartewaterland? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwartewaterland? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Hoe gezond zijn de inwoners van? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen gemeente Kampen Steenwijkerland Staphorst 875 inwoners deden mee Hardenberg Gezondheid In het verleden werd gezondheid gedefinieerd

Nadere informatie

Gezondheid in beeld:

Gezondheid in beeld: Gezondheid in beeld: Gemeente Heeze-Leende Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000

Nadere informatie

Hoe gezond zijn de inwoners van Deventer? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen

Hoe gezond zijn de inwoners van Deventer? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Hoe gezond zijn de inwoners van? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen gemeente Kampen Steenwijkerland Zwartewaterland Staphorst 1.392 inwoners deden mee Hardenberg Gezondheid In het verleden werd

Nadere informatie

Op de fiets naar school

Op de fiets naar school In beweging Voorlichting over calorieën of aansporingen tot meer beweging zijn niet genoeg in de strijd tegen overgewicht. Wat beter helpt is een wijkgerichte aanpak om het bewoners zo gemakkelijk mogelijk

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Losser

Kernboodschappen Gezondheid Losser Kernboodschappen Gezondheid Losser De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Losser epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Losser en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

NOTA LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID DEURNE 2012-2015

NOTA LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID DEURNE 2012-2015 NOTA LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID DEURNE 2012-2015 Deurne, december 2011 Colofon: Portefeuillehouder: Samenstellers: J.P. Ragetlie R. Horbach, GGD Brabant-Zuidoost W. Evers, beleidsmedewerker zorg en volksgezondheid

Nadere informatie

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwolle? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen

Hoe gezond zijn de inwoners van Zwolle? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Hoe gezond zijn de inwoners van? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen gemeente Kampen Steenwijkerland Zwartewaterland Staphorst 1.589 inwoners deden mee Hardenberg Gezondheid In het verleden werd

Nadere informatie

Noord gezond en wel?

Noord gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 gezond en wel? Meer dan twee derde van de inwoners van heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Gezondheid in beeld:

Gezondheid in beeld: Gezondheid in beeld: Gemeente Geldrop-Mierlo Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer

Nadere informatie

Zuidoost gezond en wel?

Zuidoost gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Zuidoost gezond en wel? Zeven op de tien inwoners van Zuidoost hebben een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse

Nadere informatie

Hoe gezond zijn de inwoners van Hardenberg? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen

Hoe gezond zijn de inwoners van Hardenberg? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Hoe gezond zijn de inwoners van? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen gemeente Steenwijkerland 1.529 inwoners deden mee Kampen Zwartewaterland Staphorst Zwolle Dalfsen Ommen Olst-Wijhe Raalte Deventer

Nadere informatie

Hoe gezond zijn de inwoners van Staphorst? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen

Hoe gezond zijn de inwoners van Staphorst? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Hoe gezond zijn de inwoners van? Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen gemeente Kampen Steenwijkerland Zwartewaterland 1.129 inwoners deden mee Hardenberg Gezondheid In het verleden werd gezondheid

Nadere informatie

Wijkscan Enschede Zuid-West. November 2013

Wijkscan Enschede Zuid-West. November 2013 Wijkscan Enschede Zuid-West November 2013 Gezond ouder worden in Enschede Zuid-West Wijkscan Enschede Zuid-West Van het gebied Enschede Zuid-West is een wijkscan gemaakt. In deze brochure vindt u de opvallendste

Nadere informatie

Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011

Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011 Raadsvergadering, 31 januari 2012 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011 Nr.: 483 Agendapunt: 11 Datum: 31 januari 2012 Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Gezondheid in beeld:

Gezondheid in beeld: Gezondheid in beeld: Gemeente Gemert-Bakel Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Twenterand. Colofon. Maakt deel uit van de Twentse Gezondheidsverkenning. Samenstelling. Uitgave. Copyright. Pagina Pagina 1

Twenterand. Colofon. Maakt deel uit van de Twentse Gezondheidsverkenning. Samenstelling. Uitgave. Copyright. Pagina Pagina 1 Pagina 0 Twenterand Maakt deel uit van de Twentse Gezondheidsverkenning Colofon Samenstelling F.K. Schabbink, C.L.A.J. Boom en F.D.H. Koedijk. Uitgave GGD Twente, Enschede, april 2017. Copyright GGD Twente,

Nadere informatie

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 West gezond en wel? Driekwart van de inwoners van West heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014 Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid en 2014 Via de evaluatie Lokaal Gezondheidsbeleid 2010- hebben wij gemeld dat voor Lokaal Gezondheidsbeleid geen afzonderlijke nota meer verschijnt. Dit omdat gezondheid

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING

PROGRAMMABEGROTING PROGRAMMABEGROTING 2016-2019 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

Op weg naar een gezonder Zuidoost- Brabant

Op weg naar een gezonder Zuidoost- Brabant Op weg naar een gezonder Zuidoost- Brabant Regionaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 1 Op weg naar een gezonder Zuidoost- Brabant Regionaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning

Nadere informatie

Welzijn en (gezondheids)zorg

Welzijn en (gezondheids)zorg Hoofdstuk 14 Welzijn en (gezondheids)zorg 14.1 Inleiding Een belangrijke doelgroep voor het welzijns- en zorgbeleid zijn de ouderen. Dit hoofdstuk begint daarom met het in kaart brengen van deze groep

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo Kernboodschappen Gezondheid Hengelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Hengelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Hengelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Gezondheid in beeld: Gemeente Nuenen.

Gezondheid in beeld: Gemeente Nuenen. . Gezondheid in beeld: Gemeente Nuenen Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Regionaal gezondheidsbeleid Land van Cuijk

Uitvoeringsprogramma Regionaal gezondheidsbeleid Land van Cuijk Uitvoeringsprogramma 2016 Regionaal gezondheidsbeleid Land van Cuijk 2013-2016 Inleiding Voor u ligt het uitvoeringsprogramma voor 2016 van het regionaal gezondheidsbeleid Land van Cuijk 2013-2016. Het

Nadere informatie

MEE Zuidoost Brabant. Ondersteuning bij leven met een beperking. MEE helpt u op weg

MEE Zuidoost Brabant. Ondersteuning bij leven met een beperking. MEE helpt u op weg MEE Zuidoost Brabant Ondersteuning bij leven met een beperking MEE helpt u op weg We redden het niet met de opvoeding van ons kind. Wie wijst ons de weg? Thuis, begeleid zelfstandig of groepswonen. Wat

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

GGD Brabant-Zuidoost: een gezonde keuze

GGD Brabant-Zuidoost: een gezonde keuze GGD Brabant-Zuidoost: een gezonde keuze Als u ziek bent of iets mankeert, dan gaat u naar de dokter of het ziekenhuis. Maar als u gezond wilt blijven, dan zit u goed bij de GGD. De Gemeentelijke Gezondheids

Nadere informatie

Lokale Verkenning Gemeente Amersfoort 2011

Lokale Verkenning Gemeente Amersfoort 2011 Lokale Verkenning Gemeente Amersfoort 11 Met deze Lokale Verkenning biedt de GGD Midden-Nederland u inzicht in uw lokale gezondheidssituatie. U treft cijfers aan over gezondheidsspeerpunten en risicogroepen.

Nadere informatie

Nieuw-West gezond en wel?

Nieuw-West gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Nieuw-West gezond en wel? Twee derde van de inwoners van Nieuw-West heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse

Nadere informatie

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Zuid gezond en wel? Van de inwoners van Zuid heeft 81% een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Bijlage Raadsinformatiebrief Motie onderwijsniveau Valkenswaard

Bijlage Raadsinformatiebrief Motie onderwijsniveau Valkenswaard Bijlage Raadsinformatiebrief Motie onderwijsniveau Valkenswaard De tabellen geven een inzicht in de huidige situatie rondom 1) Het opleidingsniveau van de huidige leerlingen in Valkenswaard 2) Het opleidingsniveau

Nadere informatie

GGD Hollands Noorden. en wijkverpleegkundigen met S1-taken

GGD Hollands Noorden. en wijkverpleegkundigen met S1-taken GGD Hollands Noorden en wijkverpleegkundigen met S1-taken Waarom een GGD? Wet Publieke Gezondheidszorg (WPG): Gezondheidsbeschermende en gezondheidsbevorderende maatregelen voor de bevolking of specifieke

Nadere informatie

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker Een gezonder Nederland VTV-2014 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker, en vele anderen De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 1 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker 24 juni

Nadere informatie

Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg)

Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg) Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg) Deze bijlage is een eerste aanzet. Aan de hand van het nieuwe productenboek van de GGD Zuid - Limburg zal het jaarprogramma

Nadere informatie

Nota Lokaal Gezondheidsbeleid

Nota Lokaal Gezondheidsbeleid Nota Lokaal Gezondheidsbeleid 2012-2015 Wettelijk kader Gewijzigde Wet Publieke Gezondheid (januari 2012) Wijzigingen betreffen drie thema s, te weten: 1. Betere voorbereiding op infectieziektecrisis 2.

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Psychische gezondheid - Depressie

Regionale VTV 2011. Psychische gezondheid - Depressie Regionale VTV 2011 Psychische gezondheid - Depressie Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Psychische gezondheid - Depressie Auteurs: Drs. A. Gietman, GGD Brabant

Nadere informatie

Gezondheid in beeld:

Gezondheid in beeld: Gezondheid in beeld: Gemeente Valkenswaard Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000

Nadere informatie

Gezondheid in beeld:

Gezondheid in beeld: Gezondheid in beeld: Gemeente Cranendonck Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.ggdgezondheidsatlas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ruim 35.000

Nadere informatie

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 Afdeling Samenlevingszaken, november 2013 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Achtergrond... 4 2.1. Gezondheidsbevordering... 4 2.2. Integrale aanpak... 4 3. Probleemstelling... 5

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Regionale VTV 2011 WPG / Ouderen Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Auteurs: Drs. L. de Geus, GGD West-Brabant M. Spermon, GGD Brabant-Zuidoost

Nadere informatie

Demografische gegevens ouderen

Demografische gegevens ouderen In dit hoofdstuk worden de demografische gegevens van de doelgroep ouderen beschreven. We spreken hier van ouderen indien personen 55 jaar of ouder zijn. Dit omdat gezondheidsproblemen met name vanaf die

Nadere informatie

Inleiding. Meer informatie of vragen?

Inleiding. Meer informatie of vragen? Gezondheid in beeld: Gezondheidsmonitor 2012/2013 Gemeente Veldhoven Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl www.ggdgezondheidsatlas.nl Inleiding Meer informatie of vragen? Eind 2012 zijn de

Nadere informatie

Verslaglegging bijeenkomst voor informatie en opinie 3 februari 2010 van 19.30 uur tot 20.30 uur

Verslaglegging bijeenkomst voor informatie en opinie 3 februari 2010 van 19.30 uur tot 20.30 uur Verslaglegging bijeenkomst voor informatie en opinie 3 februari 2010 van 19.30 uur tot 20.30 uur Aanwezigen: Dhr. R. van Lavieren, voorzitter Mw. M.J.H. Barra-Leenheer, PvdA Dhr. O. Yilmaz, PvdA Dhr. dr.ir.

Nadere informatie

Gezondheid in beeld: Gemeente Laarbeek

Gezondheid in beeld: Gemeente Laarbeek Gezondheid in beeld: Gemeente Laarbeek Gezondheidsmonitor 2012/2013 www.regionaalkompas.nl Inleiding Eind 2012 zijn de Volwassenenmonitor en Ouderenmonitor tegelijkertijd verzonden naar ongeveer 44.000

Nadere informatie

48% jr jr jr jr 65+ Hoe gezond is Barendrecht? 20% 94% 93% Gezondheid en ziekte % % %

48% jr jr jr jr 65+ Hoe gezond is Barendrecht? 20% 94% 93% Gezondheid en ziekte % % % Hoe gezond is Barendrecht? Inzicht in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl volwassenen. Hoeveel inwoners deden er mee? 33 2 577 30 7 17-23 jr 19- jr 5+.20 20 10.0 29 12.073 55 Gezondheid en ziekte

Nadere informatie

52% jr jr jr jr 65+ Hoe gezond is Albrandswaard? 92% 91% Gezondheid en ziekte % % %

52% jr jr jr jr 65+ Hoe gezond is Albrandswaard? 92% 91% Gezondheid en ziekte % % % Hoe gezond is Albrandswaard? Inzicht in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl volwassenen. Hoeveel inwoners deden er mee? 174 25 355 29 426 61 17-23 jr 4.204 20 10.606 29 12.073 55 Gezondheid en ziekte

Nadere informatie

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010 Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten Dung Ngo MSc 15 december 2010 Achtergrond van het onderzoek Levensverwachting in NL laatste jaren met >2 jaar toegenomen Echter, vergeleken

Nadere informatie