Inleiding Goede beleggingsrendementen zijn voor ons als pensioenfonds cruciaal om onze huidige en toekomstige pensioenen te kunnen betalen. Daarbij le

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding Goede beleggingsrendementen zijn voor ons als pensioenfonds cruciaal om onze huidige en toekomstige pensioenen te kunnen betalen. Daarbij le"

Transcriptie

1 Hoe gaat ABP om met... Maatschappelijke thema s binnen verantwoord beleggen Belangrijk onderdeel van ons beleid voor duurzaam en verantwoord beleggen dat we in 2015 hebben herzien, is het intensiveren van de dialoog met deelnemers en maatschappelijke organisaties. We willen actiever naar buiten treden met informatie over ons beleggings beleid en hoe wij dat vormgeven. Dit doen we onder meer door het uitbrengen van position papers. De eerste paper, die eind 2015 tijdens de VN Klimaattop in Parijs verscheen, ging over klimaat verandering en onze beleggingen in energiebedrijven. In deze tweede paper gaan we meer in brede zin in op hoe wij als grote belegger omgaan met maatschappelijke thema s zoals armoede, economische ontwikkeling en veiligheid. Kenmerkend voor maatschappelijke thema s is dat de meningen erover vaak flink verschillen. Door aan te sluiten bij regels die zijn afgesproken door de Nederlandse volks vertegenwoordigers en de internationale verdragen waarbij Nederland zich heeft aangesloten, proberen we op deze terreinen zo objectief mogelijk te opereren. Februari

2 Inleiding Goede beleggingsrendementen zijn voor ons als pensioenfonds cruciaal om onze huidige en toekomstige pensioenen te kunnen betalen. Daarbij letten we op het in de hand houden van de kosten en het beheersen van de risico s die met beleggen samenhangen. Maar daarmee houdt onze verantwoordelijkheid niet op. Een op de zes Nederlanders ontvangt een ABP-pensioen of bouwt bij ons pensioen op. Door onze omvang zijn we een belangrijke speler binnen de Nederlandse economie en de bredere samenleving. Dat brengt een grote verantwoordelijkheid met zich mee, ook voor de lange termijn. Die verantwoordelijkheid is niet alleen financieel maar ook maatschappelijk. We vinden het belangrijk om onze rendementen op een duurzame en verantwoorde manier te realiseren. We willen bijdragen aan een duurzamere economie met respect voor mens en milieu. Het denken over beleggen verandert. Nog maar een jaar of tien geleden selecteerden we onze beleggingen louter op basis van rendement, risico en kosten. Dat zijn zaken waarop we nog steeds goed letten. Daarnaast zijn we (steeds meer) aandacht gaan geven aan hoe bedrijven omgaan met mensen, milieu en of ze goed worden bestuurd. Wij zijn ervan overtuigd dat bedrijven met voldoende aandacht hiervoor beter presteren op de lange termijn. Duurzaam en verantwoord beleggen is daarmee een belangrijk onderdeel geworden van onze beleggingsvisie. Aandacht hiervoor hebben we verankerd in onze beleggingsprocessen. Daarmee sluiten we ook aan op wat deelnemers van ons verwachten. Tot 2008 Met ons duurzame en verantwoorde beleggings beleid dat we eind 2015 presenteerden, willen we een forse stap vooruit zetten in de eerder ingeslagen richting. De komende jaren zullen we het stapsgewijs implementeren. Terughoudend zijn met uitsluiten Bij duurzaam en verantwoord beleggen denken mensen vaak in eerste instantie aan het uitsluiten van bedrijven of zelfs hele sectoren. Maatschappelijke organisaties die ons benaderen, doen dat vaak ook. Daarbij richten ze zich zowel op individuele ondernemingen die (in hun ogen) ongewenst gedrag vertonen als op sectoren die controversiële producten maken. Die focus op uitsluiting is goed te verklaren. Geld verdienen raakt aan maatschappelijke thema s. Mensen voelen zich ongemakkelijk wanneer ze horen dat hun pensioen premies worden belegd in bedrijven waarmee ze liever niets te maken hebben zoals kolen mijnen, casino s of wapen producenten. Uitsluiten is dan ook een begrijpelijke eerste reactie. Toch zijn wij als belegger terughoudend met uitsluiten. Over uitsluiten op basis van maatschappelijke thema s wordt binnen onze achterban heel verschillend gedacht. Waar de ene deel nemer geen enkel probleem heeft met bijvoorbeeld de intensieve veehouderij, sigaretten productie en kernenergie, stuiten die sectoren bij anderen soms op enorme bezwaren. Tegelijkertijd kan de uitsluiting van complete economische sectoren leiden tot lagere rende menten die alle deelnemers raken. Dan zijn er dus ook gevolgen voor mensen die geen reden tot uitsluiting zagen Kosten n ste ste Ko Ko Rendement Risico Rendement ico Ris ico Ris n Rendement Duurzaam en verantwoord Duurzaamheidscriteria Voorwaarden Nadruk op uitsluiting Complete integratie Nadruk op insluiting (best in class & engagement) 2

3 Daarom kiezen we ervoor om met ons uitsluitingsbeleid aan te sluiten bij harde normen die zo breed mogelijk worden gedragen: wetgeving die is goedgekeurd door de Nederlandse volksvertegenwoordiging en internationale afspraken waarbij Nederland zich heeft aangesloten. Van individuele bedrijven verwachten we dat ze zich houden aan de afspraken van de Verenigde Naties over verantwoord ondernemen (UN Global Compact). Wanneer ze dat niet doen, zullen we in eerste instantie altijd proberen om ze weer op het juiste pad te krijgen. Hen te snel op onze uitsluitingslijst zetten (en hun aandelen/obligaties verkopen), zou betekenen dat we onze mogelijkheden om hen te beïnvloeden uit handen zouden geven. Bij uitsluiting wordt de deur naar verbetering definitief dichtgeslagen. Wat sluiten we wel uit en wat niet? Concreet betekent ons beleid dat wij al jaren niet beleggen in bedrijven die clusterbommen maken, biologische en chemische wapens en landmijnen die bedoeld zijn voor het uitschakelen van personen. Nederland heeft verdragen ondertekend om dit soort wapens uit te bannen. Een dergelijk verdrag ondertekende Nederland eind jaren zestig ook om de wereldwijde verspreiding van kernwapens tegen te gaan. In dit Nucleaire Non-proliferatieverdrag werd afgesproken om het aantal landen met kernwapens beperkt te houden tot de vijf die er op dat moment al over beschikten (Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk en Groot-Brittannië). Omdat het beleggen in kernwapenproducenten controversieel ligt in de Nederlandse samenleving, en dus ook bij onze deelnemers, heeft het bestuur meerdere keren over dit onderwerp gesproken. Daarbij is steeds besloten om het Non-proliferatieverdrag te blijven volgen. Dit betekent dat we niet beleggen in bedrijven die betrokken zijn bij de productie van kernwapens voor landen die daar niet over mogen beschikken. Die bedrijven staan op onze uitsluitingslijst. In kernwapenproducenten die binnen de lijnen van het verdrag blijven, beleggen we soms wel. 1 Het nieuwe insluitingsbeleid (zie hierna) betekent dat ook in deze sectoren een duidelijke voorkeur zal zijn voor bedrijven die meer aandacht hebben voor duurzaamheid en verantwoord ondernemerschap dan vergelijkbare ondernemingen. Ons nieuwe insluitingsbeleid: verduurzaming stimuleren via koplopers Als gevolg van ons aangescherpte beleid voor duurzaam en verantwoord beleggen zal de nadruk steeds meer komen te liggen op bedrijven die het goed doen. In 2020 willen we alleen nog beleggen in bedrijven die voldoende scoren op duurzaamheid en verantwoord ondernemerschap en bedrijven waarvan we verwachten dat ze op deze terreinen vorderingen maken. Dat is de kern van de insluitingsaanpak waarbij we kiezen voor bedrijven die meer dan vergelijkbare bedrijven in hun sector aandacht hebben voor duurzaam en verantwoord ondernemerschap. Door een duidelijke voorkeur uit te spreken voor deze koplopers willen we de verdere verduurzaming van de economie stimuleren. In achterblijvers gaan we alleen nog beleggen wanneer we verwachten dat ze zich kunnen verbeteren. Daartoe zullen we ze ook aansporen door met ze in gesprek te gaan (engagen). Wanneer ze na drie jaar geen of nauwelijks vorderingen laten zien, kijken we of ze wel in onze portefeuille kunnen blijven. Bij onze beoordeling van bedrijven baseren wij ons op de afspraken die binnen de Verenigde Naties zijn gemaakt over verantwoord ondernemen. Deze UN Global Compact-afspraken maken duidelijk wat er van bedrijven wordt verwacht als het gaat om het respecteren van mensenrechten, arbeidsrechten, milieubescherming en het tegengaan van omkoping en corruptie. Meer beleggen in oplossingen voor maatschappelijke thema s Met ons nieuwe beleid willen we er niet alleen voor zorgen dat al onze beleggingen voldoende aandacht hebben voor duurzaamheid en verantwoord ondernemen. Ook willen we een groter deel van ons vermogen gaan beleggen in activiteiten die daadwerkelijk bijdragen aan oplossingen voor duurzaamheidsvraagstukken. Onze ervaring als belegger leert dat het behalen van een aantrekkelijk financieel rendement goed kan samengaan met het werken aan oplossingen voor maatschappelijke thema s. 1 Overigens gaat het bij deze beleggingen om bedrijven die het grootste deel van hun omzet halen uit andere sectoren zoals bijvoorbeeld de lucht- en ruimtevaart. 3

4 Al enkele jaren zijn we actief op zoek naar beleggingen die beide doelen combineren. Begin 2015 hadden we hier voor 29 miljard in belegd. Concreet gaat het hierbij om beleggingen in activiteiten die bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke en milieuvraagstukken zoals klimaatverandering, waterschaarste, overstromingen, luchtverontreiniging, het verdwijnen van natuurlijke leefomgevingen, uitsterven van diersoorten en de behoefte aan microfinanciering. Beleggingen in farmaceutische bedrijven die bijdragen aan toegankelijke gezondheids zorg in landen met een laag gemiddeld inkomen, vallen ook in deze categorie. Onderdeel van ons vernieuwde beleid is een verdubbeling van deze beleggingen: 58 miljard in Daarnaast hebben we afgesproken dat we ons focussen op drie thema s die aansluiten bij de werkvelden waarin onze deelnemers actief DUURZAME ONTWIKKELINGS GEEN ARMOEDE GEEN HONGER BETAALBARE EN SCHONE ENERGIE FATSOENLIJK WERK EN ECONOMISCHE GROEI KLIMAATACTIE LEVEN ONDER WATER zijn: veiligheid, onderwijs en het versterken van de economische infrastructuur. We hebben afspraken gemaakt over hoeveel we (in 2020) willen beleggen in bedrijven die actief zijn binnen deze thema s en wat we willen bereiken via onze gesprekken (engagements). Duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties Eind 2015 stelde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties 17 doelen vast die ervoor moeten zorgen dat de wereld zich de komende jaren ontwikkelt in een meer duurzame richting. Ook de Nederlandse overheid, die actief betrokken is geweest bij het opstellen er van, heeft ze onderschreven. Daarbij gaat het om zaken als armoede bestrijding, verbetering van onderwijs en gezondheids zorg en het tegengaan van klimaat verandering. D ELEN GEZONDHEID EN WELZIJN INDUSTRIE, INNOVATIE EN INFRASTRUCTUUR LEVEN OP AARDE GOED ONDERWIJS GENDER GELIJKHEID SCHOON WATER EN SANITAIR VERMINDERDE ONGELIJKHEID DUURZAME STEDEN EN GEMEENSCHAPPEN VERANTWOORDE CONSUMPTIE EN PRODUCTIE VREDE, RECHT EN SOLIDE INSTANTIES SAMENWERKEN VOOR DE DOELEN DUURZAME ONTWIKKELINGS D ELEN 4

5 Omdat deze doelen grote overeenkomsten vertonen met de VN-doelen die wij al jaren nastreven bij onze duurzame beleggingen, hebben we in 2016 onderzocht of ze bruikbaar zijn voor ons als belegger van pensioengelden. Daarbij hebben we vastgesteld dat dit voor bijna alle doelen geldt. Slechts drie van de doelen (10, 16 en 17) zijn niet of nauwelijks belegbaar in de zin dat er geen beleggingsmogelijkheden zijn die voldoen aan onze eisen wat betreft rendement, risico en kosten. VN-doelen worden concreet ingepast in het ABP-beleid In 2016 hebben we besloten om de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN over te nemen als richtsnoer voor onze eigen duurzame beleggingen. Wat we tot voor kort omschreven als onze Onze focusthema s beleggingen met hoge duurzaamheids waarde zullen we voortaan beleggingen in duurzame ontwikkeling noemen. Het overnemen van de VN-doelen zal in de praktijk niet zo veel veranderen aan ons beleid dat we eerder hebben ingezet. De duurzame beleggingen die al in onze portefeuille zitten, zullen (waarschijnlijk) allemaal binnen de VN-doelen passen omdat ze bijdragen aan het realiseren daarvan. Daarbij gaat het om duurzaam vastgoed (de grootste categorie) maar ook om leningen voor duurzame projecten (green bonds) en beleggingen in wind-, water- en zonne-energie. Ook via onze drie focusthema s (zie het overzicht hierna) dragen we bij aan het realiseren van meerdere VN-doelen. Onze ambities Veiligheid Veiliger werk omstandig heden (textiel, scheeps bouw, infrastructuur) Structurele aandacht voor mensenrechten (textiel, ICT, energie) Onderwijs Bijdragen aan de ontwikkeling van scholen en universiteiten Stimuleren van continue opleiding en training ( 500 miljoen totaal) Uitbannen kinderarbeid (cacao) Versterken economische infrastructuur Verbeteren communicatieinfrastructuur ( 500 miljoen) Duurzaamheid energie sector (van 1 miljard naar 5 miljard in hernieuwbare energie) Gerelateerde VN doelen GEZONDHEID EN WELZIJN FATSOENLIJK WERK EN ECONOMISCHE GROEI GOED ONDERWIJS FATSOENLIJK WERK EN ECONOMISCHE GROEI DUURZAME STEDEN EN GEMEENSCHAPPEN BETAALBARE EN SCHONE ENERGIE INDUSTRIE, INNOVATIE EN INFRASTRUCTUUR DUURZAME STEDEN EN GEMEENSCHAPPEN 5

6 Wanneer spreken we van beleggingen in duurzame ontwikkeling? Om te kunnen vaststellen welke onderneming in aanmerking komt als een belegging in duurzame ontwikkeling (SDI) 2 hebben we een gedetailleerde methode afgesproken waarbij we allereerst bepalen of een bedrijf een positieve bijdrage levert aan een van de VN-doelen. Hiervoor hebben we voor elk van de belegbare duurzame ontwikkelingsdoelen een nadere 7.1 Toegang tot betaalbare, betrouwbare en moderne energie diensten 7.2 Groter aandeel hernieuwbare energie BETAALBARE EN SCHONE ENERGIE uitwerking gemaakt. Om te zorgen voor meer eenduidigheid in de begrippen die gehanteerd worden bij verantwoord beleggen, heeft onze uitvoeringsorganisatie APG hierbij samengewerkt met pensioenuitvoerder PGGM. Als voorbeeld staat hieronder de uitwerking van het doel dat als zevende op de VN-lijst staat: betaalbare en schone energie. Energie-infrastructuur Zie VN-doel 9.1 Hernieuwbare energie Elektriciteit en/of warmte opgewekt door wind, zonnekracht, biomassa, aardwarmte, afval, golfslag of getijdenwerking Alternatieve brandstoffen Waterstof, brandstof cellen, geavanceerde biobrandstoffen Ondersteunende producten en diensten Leveranciers van hernieuwbare technologie en biochemie Gebouwde omgeving Slimme meetapparatuur, green stars volgens GRESB3 Efficiënte verlichting LED-verlichting, dienstverleners voor efficiënte verlichting Industriële productie Efficiënte productie middelen, grondstoffen management Energie-efficiënt transport Vermindering brandstofgebruik 7.3 Verdubbeling van het wereldwijde tempo van de verbetering van de energie-efficiëntie 2 SDI staat voor Sustainable Development Investment. 3 GRESB is het jaarlijkse duurzaamheidsonderzoek voor vastgoed. Fondsen die hierbij in de hoogste categorie eindigen, worden een green star genoemd. 6

7 Voordat we bedrijven die daadwerkelijk aan een van de VN-doelen bijdragen, opnemen als SDI checken we of ze niet negatief uitpakken voor een van de andere doelen. Ook letten we erop of ze nog op andere manieren negatief in het nieuws kunnen komen. Voor al onze SDI s willen we een goed verhaal hebben dat we naar buiten toe kunnen verdedigen. Samenwerking met andere beleggers: duidelijke definities en eenduidige doelen Het grote voordeel van de overname van de VN-doelen is de krachtenbundeling. Door aan te sluiten bij deze doelen die niet alleen door bijna 200 landen worden onderschreven maar inmiddels ook al zijn omarmd door een groot aantal maatschappelijke organisaties en bedrijven 4 kunnen we meer bereiken. Daarnaast zal dit zorgen voor meer duidelijkheid over duurzaam en verantwoord beleggen. Nu hanteren veel beleggers nog hun eigen definities en criteria. Het streven naar meer eenduidigheid in de begrippen op het terrein van verantwoord beleggen is onderdeel van ons aangescherpte beleid. Samen met andere Nederlandse en buitenlandse beleggers van pensioengelden hebben we het volgende afgesproken: Om onze doelstellingen voor 2020 te bereiken en te monitoren, ontwikkelen en implementeren we in de komende jaren binnen onze gehele beleggings organisatie passende beleggings criteria en -procedures. Samen met anderen uit de pensioenwereld en wetenschappers werken we aan nieuwe manieren om het Nederlandse pensioen vermogen duurzamer te beleggen. Daarover publiceren we in ons jaarlijkse Verslag Duurzaam en Verantwoord Beleggen. Onze dialoog met deelnemers en stakeholders Position papers zijn onderdeel van onze dialoog met deelnemers en maatschappelijke organisaties. Voor die dialoog zetten we ook andere middelen in. Via een jaarlijks grootschalig onderzoek gaan we na hoe deelnemers denken over duurzaam en verantwoord beleggen en wat ze vinden over hoe wij dat in praktijk brengen. Tijdens bijeenkomsten in het land leggen we ze dillema s voor uit onze beleggingspraktijk. Gesprekken met maatschappelijke organisaties gebruiken we om vanuit een ander perspectief (dat van de deskundige buiten staander) naar onze aanpak te kunnen kijken. De informatie die we op deze manieren krijgen, gebruiken we om ons beleid verder aan te scherpen of bij te sturen. Iedereen die dat wil, nodigen we dan ook van harte uit om op deze position paper te reageren. Om zoveel mogelijk geïnteresseerden te kunnen bereiken, brengen we deze paper ook uit in het Engels. We beleggen in oplossingen die bijdragen aan de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Deze beleggingen voldoen aan onze vereisten wat betreft financieel risico en rendement. De bedrijven waarin wordt belegd, hebben een positieve invloed op mens en milieu door middel van hun producten en diensten en soms ook doordat ze een erkend voorloper zijn bij de overgang naar een duurzamere economie. We maken een onderscheid tussen beleggingen met een meetbaar effect en beleggingen waarvan het effect nog niet is gemeten. In dat laatste geval streven we ernaar de impact van deze beleggingen meetbaar te maken en erover te rapporteren. 4 Onze beleggingsorganisatie heeft eind 2016 samen met 17 andere Nederlandse bedrijven in de financiële sector een rapport aangeboden aan minister Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel waarin wordt benadrukt hoe belangrijk het is om de duurzame ontwikkelingsdoelen mee te laten wegen in beleggingsbeslissingen. 7

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen 11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen INLEIDING Wereldwijd wordt meer en meer de gedachte omarmd dat bij beleggen in ondernemingen rekening gehouden moet worden met de gevolgen van het handelen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten 9-1-2018 Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten ESG-beleid Over dit document Dit document beschrijft het ESG-beleid (Environmental, Social en Governance) van Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord hoe belegt BPL Pensioen Ons maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid BPL Pensioen wil een duurzaam en betrouwbaar pensioenfonds zijn dat de

Nadere informatie

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen 11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen INLEIDING Wereldwijd wordt meer en meer de gedachte omarmd dat bij beleggen in ondernemingen rekening gehouden moet worden met de gevolgen van het handelen

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 14 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Engagement... 4 Uitsluiting... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Voorgenomen beleid. Beleidsnota verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds ABP Najaar 2015 1/12

Voorgenomen beleid. Beleidsnota verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds ABP Najaar 2015 1/12 Voorgenomen beleid Beleidsnota verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds ABP Najaar 2015 1/12 Inleiding Om de pensioenen nu en in de toekomst te kunnen uitbetalen, moeten we de premies beleggen die

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Verantwoord beleggen bij ABN AMRO Pensioenfonds

Verantwoord beleggen bij ABN AMRO Pensioenfonds Verantwoord beleggen bij ABN AMRO Pensioenfonds Versie 2016 Inhoud 1. Inleiding 2. Uitgangspunten 3. Reikwijdte van de strategieën 4. Uitsluitingsbeleid 5. Integrale waardenanalyse 6. Stembeleid 1. Inleiding

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 28 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel bedrijven worden uitgesloten?...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur Voorwoord Na onze initiële registratie en de ondertekening van de UN Global Compact (UNGC) in 2011, doet het mij een genoegen de onderschrijving van Wealth Management Partners (WMP) aan de tien principes

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Duurzaam en verantwoord beleggen 2016

Duurzaam en verantwoord beleggen 2016 Verslag Duurzaam en verantwoord beleggen 2016 Foto: Jeroen Kuit FATSOENLIJK WERK EN ECONOMISCHE GROEI DUURZAME STEDEN EN GEMEENSCHAPPEN Verslag Inhoudsopgave Voorwoord 4 Voortgang nieuwe beleid 6 Over

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds

Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds Versie 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Uitgangspunten 3. Reikwijdte van de strategieën 4. Uitsluitingsbeleid 5. Integrale waardenanalyse 6. Stemmen 1. Inleiding

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 29-05-2017 Versie 29-05-2017 Maatschappelijk verantwoord Beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Welke beleggingen sluiten wij uit?

Welke beleggingen sluiten wij uit? Ons verantwoord beleggingsbeleid Wij hebben de taak om het beste beleggingsresultaat te behalen in het belang van onze deelnemers. Beleggen doen wij graag verantwoord. Daarom houden wij rekening met milieu,

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

Beleggen met impact: voor mens, milieu én rendement

Beleggen met impact: voor mens, milieu én rendement Beleggen met impact: voor mens, milieu én rendement Kunnen beleggers tegelijk financieel rendement behalen én een positieve invloed uitoefenen op milieu, mens en maatschappij? Impactbeleggen maakt dit

Nadere informatie

Verklaring van beleggingsbeginselen

Verklaring van beleggingsbeginselen Verklaring van beleggingsbeginselen Inleiding Stichting Pensioenfonds APF (APF) voert de pensioenregeling uit voor de (voormalige) werknemers van AkzoNobel. Om de pensioenen te kunnen uitkeren, ontvangt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Samen werken aan een betere wereld

Samen werken aan een betere wereld Samen werken aan een betere wereld Inhoud Samen werken aan een betere wereld 5 Stop klimaatverandering en vervuiling 8 Schoon water voor iedereen 10 Genoeg te eten 12 Goede gezondheidszorg is een recht

Nadere informatie

Beleggers hebben invloed

Beleggers hebben invloed ING Investment Office Publicatiedatum: 27 oktober 2017, 14.45 uur Bewust beleggen Beleggers hebben invloed Bij ING belegt u altijd met oog voor de maatschappelijke impact van een bedrijf Als belegger heeft

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten januari 2017

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten januari 2017 Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten januari 2017 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. MVB en de relatie met algemene beleggingsbeginselen 4 2. Uitgangspunten

Nadere informatie

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam Samen werken aan een BETERE WERELD Goed, betaalbaar en duurzaam De wereld krijgt steeds vaker te maken met moeilijke vragenstukken over welvaart, milieu en economie. Vragen die te maken hebben met klimaat

Nadere informatie

Duurzame Ontwikkeling

Duurzame Ontwikkeling Duurzame Ontwikkeling Korte toelichting op het begrip Praktische invulling - in bedrijven - technologie Invulling in het onderwijs J. Venselaar 17 november Duurzame ontwikkeling in het onderwijs 1 Duurzaam..

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Duurzaam beleggen Beleggen voor verandering

Duurzaam beleggen Beleggen voor verandering ING Investment Office Publicatiedatum: 28 oktober 2016, 16:00 uur Duurzaam beleggen Beleggen voor verandering.. U heeft als belegger een belangrijke rol. U kunt namelijk beïnvloeden of bedrijven toegang

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Ook in 2015 heeft Pensioenfonds Vervoer in het beleggingsbeleid en de uitvoering ervan weer een impuls kunnen geven aan maatschappelijke verantwoord beleggen. Nadat

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Waarom meet ACTIAM de CO 2 -voetafdruk van haar beleggingen? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende decennia. Daarom steunt ACTIAM het klimaatakkoord

Nadere informatie

Meer informatie? Bron ABN AMRO Bank N.V., Meer informatie over ABN AMRO Bank N.V. is te vinden op

Meer informatie? Bron ABN AMRO Bank N.V., Meer informatie over ABN AMRO Bank N.V. is te vinden op Hoe de wereld kijkt: duurzaamheid is van belang Meer informatie? Wilt u na het lezen van deze brochure meer weten over duurzaam beleggen? Neem dan contact op met uw adviseur of uw vermogensbeheerder. Meer

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 Verantwoord beleggingsbeleid Wij vinden het belangrijk dat uw geld maatschappelijk verantwoord wordt belegd. Dit doen we op verschillende manieren: we sluiten bepaalde

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen PK Benelux BV Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen INLEIDING Dit Plan van aanpak gaat over maatschappelijk verantwoord onderrnemen en Maatschappelijk verantwoord inkopen (ook wel duurzaam

Nadere informatie

Beleggen met impact: donkergroen rendement

Beleggen met impact: donkergroen rendement Beleggen met impact: donkergroen rendement Impactbeleggen is bezig aan een onstuitbare opkomst. De belangstelling voor deze beleggingscategorie is de laatste jaren explosief toegenomen: het is allang niet

Nadere informatie

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Samenvatting Burgers verwachten dat de overheid het voortouw neemt bij het aanpakken van duurzaamheidsproblemen. In deze

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER Wij zijn ervan overtuigd dat bedrijven alleen succesvol kunnen zijn in maatschappijen waarin mensenrechten beschermd en gerespecteerd worden. Wij erkennen

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit Duurzame Dialogen over people, planet, profit Sinds 2013 organiseert Delta Lloyd een serie dialogen over duurzaamheid. We willen daarmee inzicht krijgen in actuele ontwikkelingen en trends en tegelijkertijd

Nadere informatie

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011 Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen Heleen de Coninck, 13 september 2011 Energieonderzoek Centrum Nederland Grootste energieonderzoekcentrum van Nederland Missing link tussen

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Samen werken aan een betere wereld Goed, betaalbaar en duurzaam

Samen werken aan een betere wereld Goed, betaalbaar en duurzaam Samen werken aan een betere wereld Goed, betaalbaar en duurzaam Inhoud Samen werken aan een betere wereld 5 Stop klimaatverandering en vervuiling 8 Voldoende schoon water voor iedereen 11 Goede gezondheidszorg

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Beleid voor Verantwoord beleggen. bpfbouw

Beleid voor Verantwoord beleggen. bpfbouw Beleid voor Verantwoord beleggen bpfbouw 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 1 Doelstellingen 4 2 Wettelijk kader 4 3 Relatie met ons andere beleid 5 3.1 Onze missie 5 3.2 Beleggingsovertuigingen 6 3.3 Verantwoord

Nadere informatie

VIMG 13 NOV 2015 (070)

VIMG 13 NOV 2015 (070) Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad 13 NOV 2015 VIMG Vereniging van Nederlandse Gemeenten informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393 betreft ons kenmerk datum VNG activiteiten

Nadere informatie

NATUURLIJK VERANTWOORD

NATUURLIJK VERANTWOORD NATUURLIJK VERANTWOORD CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I V Inhoud Voorwoord Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen

Nadere informatie

I. Inleiding.. II. Opbouw van dit beleidsstuk.. 1. Motieven MVO.

I. Inleiding.. II. Opbouw van dit beleidsstuk.. 1. Motieven MVO. MVO Beleid Inhoudsopgave I. Inleiding.. II. Opbouw van dit beleidsstuk.. 1. Motieven MVO.. People.1. Goed werkgeverschap... Maatschappelijke betrokkenheid.... Eerlijk zakendoen.. Planet.1. Duurzame mobiliteit...

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie 7 november 2014 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

Informatiepakket bij de Tijdcapsule. VNG International

Informatiepakket bij de Tijdcapsule. VNG International Den Haag, Inhoudsopgave 02 Inhoudsopgave 1 Aanleiding voor de Tijdcapsule 3 2 Oproep Minister Ploumen en VNG Voorzitter Van Zanen _ 4 3 Tijdcapsule, hoe gaat het in zijn werk? 5 4 Instructie voor de foto

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1. Inleiding Het Molenaarspensioenfonds heeft een beleggingsbeleid waar Maatschappelijk Verantwoord Beleggen (MVB) nadrukkelijk onderdeel van uitmaakt. Uiteraard

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Beleggen en de uitstoot van broeikasgassen 1 WAAROM MEET ACTIAM DE CO 2 -UITSTOOT VAN HAAR BELEGGINGEN? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende

Nadere informatie

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur Voorwoord Na onze initiële registratie en de ondertekening van de UN Global Compact (UNGC) in 2011, doet het mij een genoegen de onderschrijving van Wealth Management Partners (WMP) aan de tien principes

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Beleggen en de uitstoot van broeikasgassen 1 WAAROM MEET ACTIAM DE CO 2 -UITSTOOT VAN HAAR BELEGGINGEN? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten oktober 2017

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten oktober 2017 Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten oktober 2017 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. MVB en de relatie met algemene beleggingsbeginselen 4 2. Uitgangspunten

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen door Pensioenfondsen

Duurzaam Beleggen door Pensioenfondsen Delen uitkomsten Duurzaam Beleggen door Pensioenfondsen Patrick Corveleijn DNB Toezicht Pensioenen, 14 November 2016 Agenda Introductie: aanleiding en opzet onderzoek Uitkomsten Algemeen beeld Beleid Risicomanagement

Nadere informatie

Amsterdam 9 mei 2017 Guy Konings, Joulz

Amsterdam 9 mei 2017 Guy Konings, Joulz RAI PTM - bijeenkomst Amsterdam 9 mei 2017 Guy Konings, Joulz 1 Stedin Netbeheer is verantwoordelijk voor het transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: duurzame energie voor iedereen

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Persbericht. Triodos beleggingsfondsen houden stand in lastig beleggingsklimaat Geringe daling van 3% in eerste halfjaar 2011

Persbericht. Triodos beleggingsfondsen houden stand in lastig beleggingsklimaat Geringe daling van 3% in eerste halfjaar 2011 Persbericht Triodos beleggingsfondsen houden stand in lastig beleggingsklimaat Geringe daling van 3% in eerste halfjaar 2011 Zeist, 26 augustus 2011 Ondanks het moeilijke klimaat voor beleggen is het volume

Nadere informatie

Inleiding regeerakkoord Vertrouwen in de toekomst

Inleiding regeerakkoord Vertrouwen in de toekomst Inleiding regeerakkoord 2017-2021 Vertrouwen in de toekomst Inleiding Mensen in Nederland hebben veel vrijheid. Nederlanders vormen een sterke groep. Iedereen kan proberen om verder te komen in zijn leven.

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Beantwoording vragen fractie GroenLinks inzake beleggingen fossiele industrie en oproep divestment ABP

Beantwoording vragen fractie GroenLinks inzake beleggingen fossiele industrie en oproep divestment ABP Collegevoorstel Openbaar Beantwoording vragen fractie GroenLinks inzake beleggingen fossiele industrie en oproep divestment ABP Programma Duurzaamheid BW-nummer Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting

Nadere informatie

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30 Waterkrachtcentrale's vormen een belangrijke energiebron in Zuid-Amerka, zoals hier bij de Itaipudam, een Braziliaans-Paraguyaanse stuwdam in de rivier de Paraná op de grens van de Braziliaanse staat Paraná

Nadere informatie

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1.1 Principes Bij de beleggingskeuzes die Wealth Management Partners (WMP) maakt richt zij zich primair op het realiseren

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

INVESTERINGSINSTRUCTIE EN PRESTATIE-INDICATOREN FONDS HERSTRUCTURERING BEDRIJVENTERREINEN GELDERLAND (FHBG)

INVESTERINGSINSTRUCTIE EN PRESTATIE-INDICATOREN FONDS HERSTRUCTURERING BEDRIJVENTERREINEN GELDERLAND (FHBG) BIJLAGE 2 B.V. INVESTERINGSINSTRUCTIE EN PRESTATIE-INDICATOREN FONDS HERSTRUCTURERING BEDRIJVENTERREINEN GELDERLAND (FHBG) DEZE BIJLAGE IS GEBASEERD OP ARTIKEL 10.2 VAN OVEREENKOMST BETREFFENDE FHBG. TENZIJ

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie