INGENIEURSMEDEDELINGEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INGENIEURSMEDEDELINGEN"

Transcriptie

1 INGENIEURSMEDEDELINGEN MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER VIK-PARTNERS: adreswijzigingen: VIK, Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem jaargang 41 nummer 3, maart 2003 maandelijks tijdschrift, verschijnt niet in juli en augustus afgiftekantoor 3500 Hasselt 1- P2A8632

2

3 VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Ing. Etienne Beernaerts E. Claeslaan 29, 9051 Sint-Denijs-Westrem HOOFDREDACTEUR Ing. Johan Devos REDACTIERAAD Ing. E. Aelbrecht Ing. E. Beernaerts Ing. I. Born Ing. B. Demol Ing. H. Derycke Ing. Johan Devos Ing. N. Lagast Ing. G. Roymans Ing. L. Van Bouwel REDACTIESECRETARIAAT Francine Demaret Eddy De Winter SECRETARIAAT VIK Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem Tel Fax URL: Doorlopend open van 08u30 tot 17u00 U kan lid worden door betaling op rekening van de VIK te Wommelgem 50,00 voor technisch en industrieel ingenieurs, die meer dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor geassocieerde leden 25,00 voor hen, die 3 jaar of minder dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor een samenwonend lid (1 e lidmaatschap tegen 50,00 ) of voor gepensioneerden 12,50 voor studenten-industrieel ingenieur 65,00 voor leden woonachtig in het buitenland 500,00 voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met meer dan 250 werknemers 250,00 voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met minder dan 250 werknemers DRUKKERIJ & LAY-OUT Drukkerij SLEURS nv, Overpelt Tel Fax Maandblad van de VIK, Vlaamse Ingenieurskamer Jaargang 41 Nummer 3 maart 2003 EDITORIAAL Duitse ingenieurs kiezen voor eenheid Op 7 februari jongstleden bracht een afvaardiging van de Onderwijscommissie van het Vlaams Parlement, de VLHORA en het Vlaamse-Nederlandse accreditatieorgaan, op uitnodiging van de VIK, een studiebezoek aan de Fachhochschule (FH) van Regensburg in Duitsland. Aan dit studiebezoek namen alle politieke partijen deel. Ondanks een herhaald aanzoek van de VIK, liet AGALEV zich verontschuldigen. Met dit bezoek wenste de VIK na te gaan hoe de bachelor-masteropleiding in Duitsland wordt geïmplementeerd. Eerder had de VIK dienaangaande reeds een studiebezoek gebracht aan andere Duitse FH-en en Technische Universiteiten (TU-en). De invoering van de opleidingen die leiden tot de graad van bachelor en master voor ingenieurs is in Duitsland sinds begin dit academiejaar een feit. Dit is een gevolg van de kaderwetgeving die in de Bondsreplubliek in maart 1999 werd gestemd en van de bekrachtiging van de wet (mei 2002) die het statuut en de modaliteiten regelt voor de accreditatie, zeg maar de erkenning van de organisatie van de opleiding en de eraan verbonden graad en diploma. De hervorming van de studies voor ingenieur in Duitsland is het resultaat van een intens overleg tussen de industrie (de gebruikers van de afgestudeerden), de FH-en en de TU-en. Het resultaat mag er zijn en is alvast een voorbeeld voor al wie met dat soort van huiswerk bezig is of er nog moet aan beginnen. De rode draad die door het geheel liep was het nastreven van eenheid, zowel inzake het gebruik van nationale als internationale titulatuur van de ingenieurs als in zake de transparantie van de opleiding, inzonderheid in het kader van de doelstelling van de Bolognaverklaring. Duitsland stond immers in 1998 samen met Italië, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk aan de wieg ervan. Een eerste vorm van eenheid werd reeds enkele jaren geleden doorgevoerd. Ingenieurs die afstuderen aan een FH en aan een TU voeren immers al lang dezelfde titel van Diplom Ingenieure (Dipl.Ing.). Ter verduidelijking: FH bieden allerlei studierichtingen aan waarvan het studieniveau vergelijkbaar is met dat van ons één-cyclus hoger onderwijs (graduaatsopleidingen) of met het HBO in Nederland. Duitsland kent niet het studieniveau van de twee-cycli opleidingen, zoals dat van industrieel ingenieur. In de Bondsrepubliek worden jaarlijks Dipl.Ing s aan de FH-en gediplomeerd en aan de TU-en. De tweede vorm van eenheid heeft te maken met de eenheidsvereniging van de ingenieurs. Alle Diplom Ing. s zijn immers verenigd in de VDI, Verein Deutscher Ingenieure, met zetel in Dusseldorf en leden. De derde vorm van eenheid heeft betrekking op de wederzijdse erkenning van het gebruik van de internationale titel van MSc (Master of Sciences). Deze titulatuur geldt zowel voor de ingenieurs die afstuderen aan de FH-en als voor deze aan de TU-en. De nieuwe federale wetgeving laat immers aan de FH-en én aan de TU-en toe om de graad van MSc uit te reiken. Voor beide instellingen dienen deze studies erkend te worden door een internationaal samengestelde accreditatiecommissi, accreditering is immers een voorwaarde die in alle landen zal gelden. Gediplomeerden van de FH-en die in het bezit zijn van de graad van MSc kunnen voortaan ook rechtstreeks doctoreren aan een universiteit. In Vlaanderen verwijst men wel eens (terecht) naar het Duits voorbeeld van de ingenieursopleiding. Duitsland is immers het industrieland bij uitstek. Als Vlaanderen consequent wil zijn, dan kan het met het Duits model van de ingenieursopleiding voor ogen, niet naast het feit kijken dat de graad van industrieel ingenieur internationaal overeenstemt met deze van MSc. Maar er zijn ook andere argumenten die dit besluit staven. Ze zijn voldoende bekend. Over een en andere kregen we in Regensburg uitvoerig tekst en uitleg van rector Prof.Dr.Dipl.Ing. Erich Kohnhauser, tevens lid van het uitvoerend bureau van de Duitse Rektorenkonferenz, Dr.Bernard Diegner, directeur van de Duitse Elektrotechnische- en Elektronische Industrie, en van de voorzitter van de VDI van de deelstaat Bayern die ingenieurs verenigt. In een volgende uitgave van de Ingenieursmededelingen komen we uitgebreid terug op het studiebezoek aan de FH van Regensburg. Ing. Noel Lagast In dit nummer: Lid van de Unie van de Uitgevers van de Periodieke Pers (U.U.P.P.) Voor de ondertekende artikels zijn alleen de auteurs aansprakelijk. Egemin Prijs 6 Dag van de technologie 10 Barco - Prijs 11

4 INGENIEUR EN SAMENLEVING Berichten uit de samenleving Studenten Hogeschool Gent rijden meer dan 575 km met 1 liter diesel Wim Declercq en Sam Schotte zijn laatstejaarsstudenten Elektromechanica aan het departement Industriële Wetenschappen van de Hogeschool Gent en rijden meer dan 575 km met 1 liter diesel. Beide studenten bouwden in het kader van hun eindwerkproject een motor om met het doel om nog minder te verbruiken. Hun project werd voorgesteld op het autosalon. De laatstejaars nemen in hun vrije tijd deel aan eco-wedstrijden. Dit zijn een soort zuinigheidswedstrijden. De auto s starten met een volle brandstoftank en bij de eindmeet wordt gemeten hoeveel de wagen verbruikt heeft. Wim en Sam staan in voor de technische innovatie en de ontwikkeling van de wagens voor hun team. Deze wagens zijn allerminst te vergelijken met de klassieke automodellen. Ze rijden op drie wielen (twee vooraan en één achterwiel) en hebben een aërodynamische vorm zodat ze met eigen weerstand door de lucht klieven. Een lichtgewicht chassis van aluminium en carbonvezel maakt plaats voor een bestuurder en de motor. Hun team heeft reeds verschillende prijzen weggekaapt in binnen- en buitenland. Hun beste resultaat staat op 575 km met één liter diesel. Ze denken nog beter te presteren met hun nieuwe motor. Strategisch basisonderzoek Op voorstel van de Vlaamse ministers Dirk Van Mechelen en Marleen Vanderpoorten besliste de Vlaamse regering principieel over de toekomstige steunmodaliteiten voor het Strategisch Basisonderzoek. Strategisch Basisonderzoek situeert zich tussen het fundamenteel algemeen kennisverruimend onderzoek aan de universiteiten en het meer specifiek gericht toegepast onderzoek bij de bedrijven. Bedoeling is om strategisch belangrijke kennis te ontwikkelen met ruime economische of maatschappelijke toepassingsmogelijkheden. Alle mogelijke domeinen kunnen hierbij aan bod komen. Zowel in de wetenschappelijk-technologische sfeer als in het eerder maatschappelijk onderzoek (sociaal-economisch, recht, lingustiek, enz.). De projecten zullen dan ook geselecteerd worden op zowel hun wetenschappelijke kwaliteit als op hun maatschappelijk en/of economische strategische relevantie. Studiekeuze na secundair onderwijs Een verantwoorde studiekeuze na het secundair onderwijs voorkomt in veel gevallen een 'mislukking' in het hoger onderwijs. Deze keuze begint met informatie over de verschillende studiemogelijkheden na het secundair onderwijs. Daarom organiseert het departement Onderwijs samen met de Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) voor de zevende keer op rij de studieinformatiedagen voor laatstejaars secundair onderwijs (SID-in). Op de SID-in's zijn de instellingen voor hoger onderwijs, de uniformberoepen en andere opleidingen (zoals VDAB, VIZO) aanwezig zodat de jongeren een goed overzicht krijgen van de studiemogelijkheden na het secundair onderwijs. Ook krijgen ze de kans om vragen te stellen aan de deskundigen van de verschillende opleidingen. De SID-in's gaan door in elke provincie. Donderdag en vrijdag zijn gereserveerd voor klassikaal bezoek, op zaterdag kunnen jongeren en/of hun ouders, leerkrachten en geïnteresseerde bezoekers de SID-in individueel bezoeken. De jongeren worden voorbereid op hun bezoek aan de SID-in door hun begeleidend CLB en hun leerkrachten. Alle laatstejaars secundair onderwijs kregen de brochure 'Wat na het secundair onderwijs ' waarin ze een overzicht van de studiemogelijkheden vinden. EB 4 I.M.- MAART 2003

5 INGENIEUR EN SAMENLEVING Puzzelaar nr. 66 Hoofdvraag: "Sommige koeien zijn veel verstandiger dan de gemiddelde mens", zegt boer Casey. "Mijn oude bonte stond een paar dagen geleden op een brug, 5 voet van het midden van de brug af, vreedzaam in het water starend. Plotseling zag ze de exprestrein aankomen, precies tweemaal de lengte van de brug van het dichtstbijzijnde eind van de brug af, met een snelheid van 90 mijl per uur. Casey s koe Zonder een ogenblik aan ijdel gepeins te verliezen spurtte de koe op de naderbij stormende trein af en redde haar eigen leven met slechts 1 voet speling. Als ze volgens het menselijke instinct gehandeld had en met dezelfde snelheid de andere kant opgerend was, weg van de trein, dan zou de laatste tien centimeter van haar achterste op de brug door de trein zijn gegrepen!". Hoe lang is de brug en wat is de snelheid van Casey s koe? Bijvraag Hoeveel juiste antwoorden zullen we ontvangen? Stuur je briefwisseling zoals gewoonlijk naar Ing. Roland Mebis, Tabaartstraat 23, 3740 Bilzen of mail naar en dit voor 1 mei Oplossing VIK-puzzelaar 64: de roestige passer Zet AC af, gelijk aan de vaste straal, en trek twee bogen, met middelpunten A en C, om D te construeren, het derde hoekpunt van de gelijkzijdige driehoek ACD. Trek de lijn CD door en markeer E, zodanig dat DE=CD. Dan staat AE loodrecht op AB. Deze niet zo moeilijke puzzel bezorgde ons 48 antwoorden, met name van: W. Van Lokeren, Mechelen; W. Vermeire, Kluizen; P. Delva, Deerlijk; T. Demets, Evergem; B. Mebis, Dessel; K. Supply; J. Ooms, Stekene; J. De Paepe, Kapellen; D. De Weerdt, Oosterzele; P. Goes, Rumst; C. Demeurie, Veurne; D. Baelde, Vlamertinge; T. Renckens, Hamont; K. Clymans, Brussegem; F. Otte, Gent; A. Riskin, Tongeren; R De Haes, Duffel; L. Hautekeete, Ooigem; J. Janssens, Westerlo; P. Bees, Schoten; B. Vamont, Geel; P. Brouns, Stokrooie; S. Dujardin, Molenstede; R. Lanis; K Vanhaver, Drongen; R. Demaerschalk, Huldenberg, B. Huveneers, Laakdal; J. Doornaert, Wondelgem; F. Eliaerts, Temse; J. Hallewaert, Geluwe; L. De Temmerman, Sint-Genesius-Rhode; T. Clauwaert, Kruishoutem, J. Van Gucht, Gent; E. De Brouwer, Schellebelle; W. Renckens, Tessenderlo; M. Vandecasteele, Torhout; I. Van Eemeren, Mortsel; M. Darras, Vichte; T. Van de Velde, Lembeke; G. Peeters, Sint-Truiden; K. Soete, Anderlecht; R. De Ravet, Brasschaat; I. Van Mulders, Sint- Martens-Bodegem; B. Smets, Sint- Truiden. Eén onbekende en de 2 winnaars met beiden 53 op de schiftingsvraag, namelijk Joris Hasaers, Hertsdeinstraat 16 te 2018 Antwerpen en Sarah Koppenol, Kamperfoelieweg 1 te 3010 Kessel- Lo, Een dikke proficiat aan al de inzenders en een dubbele proficiat voor de winnaars, zij mogen beiden binnenkort een boekenbon ter waarde van 25 EUR in hun brievenbus verwachten. Ing. Roland Mebis I.M.- MAART

6 INGENIEUR EN BEROEP ACQUAPISCO Vissers worden eigenaar van hun visverwerkingsbedrijf Het VIK-Centrum Ingenieurs zonder Grenzen (IzG) speelde een belangrijke rol bij het tot stand komen van Ex-Change, waarvan de VIK een van de drie stichtende verenigingen is. Ex-Change kon in 2002, het eerste jaar van zijn bestaan, tien zendingen van technische bijstand realiseren. Eén ervan werd uitgevoerd door twee industrieel ingenieurs. De zending gebeurde ten voordele van het visverwerkend bedrijf Acquapisco in Peru. Acquapisco richtte een financieringsaanvraag aan INCOFIN (Ondernemen met winst voor de wereld). INCOFIN verwees hen naar Ex-Change om inzicht te verwerven omtrent de achtergrond en de mogelijkheden van het bedrijf. Acquapisco stuurde zijn vraag naar Ex-Change. Daar werd de vraag door de werkgroep projecten van Ex-Change bestudeerd. De vraag van Acquapisco was complex en zeer uitgebreid: 1. externe evaluatie; 2. analyse van hun financiële en commerciële situatie; 3. analyse van uitbreidingsplan; 4. opstellen van een marketingplan 5. opstellen van een businessplan. Gezien de technische aard van de vraag, koos de werkgroep de heer Herman Depreter en Ing. Remi Roggeman uit om deze opdracht te realiseren. De eerste heeft meer dan 40 jaar ervaring in visverwerkende bedrijven en Remi Roggeman heeft een lange ervaring in ontwikkelingssamenwerking in Zuid-Amerika, speciaal in Peru. Zij besloten tot een pragmatische aanpak: een korte doorlichting van het bedrijf, een onderzoek naar productdiversificatie, studie van de mogelijkheden voor uitvoer en een grondige analyse van het uitbreidingsplan, zowel technologisch als financieel. Van Zwitserse coöperatie naar NGO en tenslotte naar Acquapisco Pisco, een middelgrote stad aan de westkust van Peru (zie kaart), ligt op zowat 300 km bezuiden Lima langs de Panamerican, de snelweg die Ottawa verbindt met Terra de Fuèga (Vuurland). Ten zuiden van Pisco, vlakbij de kust treffen we San Ander aan: het begin van het natuurreservaat Paracas. Hierbij stellen we ons een steenwoestijn voor tussen de rotsige kust en het begin van het Andesgebergte over een lengte van een honderdtal km en een wisselende breedte tot 20 km in het binnenland. Een onbegroeide strook vlak land, waar weinig leven mogelijk is. De snelweg vormt de oostgrens van dit gebied, zonder die te doorkruisen. De plaatselijke vissers leven in dorpen langs de snelweg, maar gebruiken de caletta s (nederzettingen) aan de kust om hun activiteiten te ontplooien. Traditioneel leven ze van kustvisvangst op kleinere vissoorten en het opduiken van de "conchas de abanico", bij ons beter bekend als de Sint- Jacobsschelp. Deze schelpdieren leven op de hellingen van de zeebodem, buiten de zone waar de branding het grootst is. De vissers moeten soms tot 30 m diep duiken om goede vangsten te verkrijgen. Op vraag van de Peruaanse regering werkte de Zwitserse coöperatie eind de jaren zeventig aan de verbetering van de levensomstandigheden van de plaatselijke vissers. Daartoe werden een drietal aanlegplaatsen voor vissersbootjes gerealiseerd en konden de vissers goedkope leningen aangaan voor de inrichting van hun vaartuigen (compressor, buitenboordmotor...). Het project leverde na afloop enkel frustratie bij de lokale vissers op: de vissers bleven afhankelijk van de plaatselijke handelaars, die op onregelmatige basis hun producten kwamen ophalen, om ze dan in Lima op de markt te brengen. Zij waren volledig afhankelijk van de willekeur van deze opkopers en de prijs die werd betaald voor hun producten werd bewust laag gehouden, zogenaamd omwille van de lage kwaliteit. Om deze afhankelijkheid te bestrijden organiseerden de vissers zich in 1981, onder impuls van de vroegere projectleider van het Zwitsers project, in de NGO (Niet- Gouvernementele Organisatie) Huayuna, die o.a. gesteund wordt door Broederlijk Delen, Misercor e.a. Deze NGO verleent technische assistentie aan de vissers, vooral door de introductie van ophangculturen voor de schelpen, controle van de kwaliteit en hulp aan de organisatie van de concessie -structuur van de lokale visvangst. De ophangculturen zorgen voor een constante productie van schelpdieren. De larven worden in fijnmazige netten opgehangen dicht bij de kust. Wanneer de schelpen vol- 6 I.M.- MAART 2003

7 Een zending naar Peru voor visbestand beschermd en kunnen de vissers toch voldoende leefbare visgronden ontginnen. Verder werkt de NGO nog rond alfabetisering, steun aan vrouwengroeperingen,... doende structuur krijgen worden zij verder in zee opgehangen in een eerste reeks netten met iets grotere mazen die aan meertouwen over een afstand van zowat honderd meter zijn bevestigd om de meter een netzak. Eénmaal een zeker kaliber bereikt worden de schelpen overgeplaatst in grofmazige netten, verder in zee. De cyclus van 18 tot 24 maand wordt op die manier volledig doorlopen. Overbevissing is niet mogelijk, gezien deze gecontroleerde cultuur. De kwaliteit van de schelpen wordt volledig in de hand gehouden en de waterkwaliteit wordt eveneens in het oog gehouden. Daardoor worden de internationale normen voor de schelpcultuur gehaald. Op dit moment zijn zes van de vierentwintig caletta s op deze manier georganiseerd. Even belangrijk is de administratieve begeleiding van de vissersgroeperingen voor de aanvraag van concessies aan de Peruaanse overheid. Door deze actie wordt enerzijds het Ondanks deze begeleiding bleven de vissers nog steeds afhankelijk van de plaatselijke handelaars. Daarvoor werd het visverwerkingsbedrijf Acquapisco opgericht in San Ander, het kleine centrum ten noorden van het Paracasreservaat, waar een plaatselijke vismarkt ontstond en een paar kleine restaurantjes de dagjestoeristen vanuit Pisco bedienden. In tegenstelling met de grote vismeelbedrijven in Pisco, concentreerde Acquapisco zich op de Sint- Jacobsschelp. Door zijn nabije ligging kan het transport van de schelpen beperkt worden tot 3 à 4 uur, dit in tegenstelling tot de vroegere 8 à 24 uur naar Pisco. De kwaliteit van de schelpen wordt daardoor gewaarborgd. Het bedrijf is opgericht door de vissers, de NGO en met participatie van de werknemers. Hoe de deskundigen de bedrijfsvoering van Acquapisco willen verbeteren verneemt u in de volgende editie van de Ingenieursmededelingen. Begin april gaat een colloquium door in het VIK-huis, waar de deskundigen, de projectleider en een Belgische NGO deze nieuw vorm van ontwikkelingssamenwerking zullen toelichten. Meer hierover later. Ing. Remi Roggeman Met de missie van experts (Remi Roggeman en Herman De Preter) naar Acquapisco, een visverwerkend bedrijf in Peru, sluit Ex-Change haar eerste werkjaar af. Acquapisco, op zo n 300 km ten Zuiden van de hoofdstad Lima, is gespecialiseerd in de verwerking en commercialisering van schaaldieren (voornamelijk Sint- Jacobsschelpen) en van pelagische vissen. Het bedrijf heeft een 60-tal mensen in dienst (hoofdzakelijk ongeschoolde vrouwen) en werkt met een associatie van meer dan 100 vissers. De twee experts hebben samen met de bedrijfsleiding een investerings- en expansieplan uitgewerkt, op basis waarvan het bedrijf in de toekomst zelf Sint-Jacobsschelpen naar Europa zal uitvoeren. De tewerkstelling in het bedrijf zou hierdoor toenemen tot 200 werknemers. Volgens Herman De Preter, een expert op het vlak van de visverwerking, bestaat hiervoor een zeer grote markt in Europa. Aangezien de kwaliteit van de productie van Acquapisco volgens hem uitzonderlijk goed is, zal de export aan voor het bedrijf gunstige voorwaarden kunnen gebeuren. Aan Incofin werd gevraagd om de financiering van de expansie van het bedrijf Acquapisco op zich te nemen. Dit dossier ligt momenteel ter studie voor. In de loop van het jaar stuurde Ex- Change 10 Vlaamse experts uit om collega-ondernemers in Afrika en Latijns-Amerika te adviseren. Zowel organisatorisch als inhoudelijk zijn alle 10 missies zeer goed verlopen. Wij noteerden een hoge tevredenheidsgraad, zowel bij de experts als bij de lokale ondernemers. Dit resultaat schept ook voor Ex-Change zelf veel voldoening en creëert een nog groter enthousiasme om voluit verder te gaan. Voor 2003 bestaat het doel van Ex-Change erin om 30 missies uit te voeren. Bron: nieuwsbrief van Exchange Het VIK-centrum Ingenieurs zonder Grenzen komt regelmatig samen, afwisselend in Gent en Wommelgem. Alle geïnteresseerden zijn steeds welkom. Aanvang van de bijeenkomst om 19u00. Vooraf aanmelden is aangewezen De volgende vergaderingen zijn gepland: : Gent : VIK-huis, Wommelgem : Gent : VIK-huis, Wommelgem I.M.- MAART

8 INGENIEUR EN BEROEP De gasturbinecentrale Gent-Ringvaart (deel 1) De prominente rol van SPE bij de productie van elektrische energie in België. SPE was aanvankelijk een intercommunale energieproducent voornamelijk gericht naar de energievoorziening van zuivere intercommunales en ook van de stad Gent. Deze toestand is echter recent geëvolueerd en SPE werd een volledig zelfstandige Naamloze Vennootschap in juni Alle bestaande installaties werden hierin geïntegreerd en er ontstond ook een belangrijke buitenlandse participatie van de Franse energieproducent EDF. Vandaag is de aldus ontstane private elektriciteitsproducent verantwoordelijk voor circa 10% van de ganse Belgische elektriciteitsvoorziening. De diverse SPE-productiecentra, gelegen zowel in Vlaanderen als in Wallonië, hebben een totaal ontwikkelbaar vermogen van 1338 MW. De maatschappij wil in de toekomst haar aandeel nog laten groeien tot minstens 15% van de totale markt voor elektrische energie in België. Stippen wij nog aan dat SPE een decennia lange traditie heeft om steeds zeer vooruitstrevende en innovatieve installaties voor energieproductie tot stand te brengen en uit te baten. SPE speelt ook een eerste plan rol in de beveiliging en de vrijwaring van het milieu waarin de elektriciteitsproductie wordt verwezenlijkt. Zo zal men bij veel studies en initiatieven voor het opwekken van "groene" energie haar naam vermeld zien als één van de promotors. Het gaat hier dan vooreerst om ultramoderne gasturbinegeneratoren maar ook om wind- en waterkrachtcentrales waarvoor de gepaste technologische oplossingen nu beschikbaar zijn. Ook andere domeinen krijgen aandacht maar hiervoor zijn tot op heden nog geen voldoende rendabele oplossingen beschikbaar. Het gaat dan om elektrische energieproductie uit licht via fotocellen, (te kleinschalig of te duur voor onze contreien kostprijs circa 0,50/kWh), gebruik van brandstofcellen (o.m. het initiatief Promocel) en ook het aanwenden van gassen uit afvalverbrandingsovens of voortspruitend uit compostering van plantenresten en uit vuilnisbelten. Deze laatste toepassingen zijn omwille van de instabiele samenstelling en kwaliteit van de verbrandingsgassen tot dusver te kleinschalig gebleven om voor de grote energieproductie te worden aangewend. Toch volgt men ze met grote interesse. SPE voert een politiek om haar bestaande installaties upto-date te houden en om de milieuprestaties en het rendement ervan optimaal te verbeteren. Zo speelt de oude Dieselcentrale van SPE te Gent nog steeds een belangrijke rol als bijdrage tot de nationale reserve in het park beheerd door CPTE (74 MW in stand by) en is ze met haar 3 reusachtige Diesels nog regelmatig in bedrijf (zie de publicatie in Ingenieursmededelingen van oktober 2001 pag. 30 en 31). Het verdient aandacht om de rol van SPE te blijven volgen in de komende vrijmaking van de elektriciteitsmarkt in ons land en in Europa. Deze evolutie heeft grote gevolgen voor het energietransport en distributienetwerk in België. De vrije verkoop van energie in Europa brengt immers de transfers, via ons land, van grote energievermogens tussen de ons omringende landen met zich mee. Deze komen ons bestaande elektriciteitstransportnet uitermate belasten en verstoren het, vooral tijdens de verlofperiodes. De SPE-gasturbinecentrale aan de Ringvaart te Gent Conform met de hierboven geschetste politiek heeft SPE, bij het begin van de 90er jaren, besloten om een ultramoderne elektriciteitscentrale te bouwen. Als locatie werd Gent gekozen, aan de Ringvaart en in de onmiddellijke omgeving van de Gentse zeehaven met onder meer de nieuwe papierfabriek van Langerbrugge en het Sifferdok met talrijke nieuwe vestigingen. Deze centrale, met een capaciteit van 350 MW, is van het zogenaamde STEG type (SToom En Gas centrale). Ze wordt hoofdzakelijk aangedreven met aardgas, aangevoerd via een pijplijn uit Zeebrugge maar kan ook, zo nodig, zonder onderbreking tijdelijk gevoed worden met lichte stookolie. Bij het ontwerp van de centrale werden de parameters "Vrijwaring van het Milieu" en "Optimaal Rendement" als "leidmotief" genomen. Het gaat om een STEG eenheid van 350 MW met enkelvoudige en doorlopende as 8 I.M.- MAART 2003

9 (Single Shaft) en met een rendement van tenminste 55%. De ganse site werd door Lloyds gekeurd voor zijn milieuwaarde en verkreeg het ISO certificaat als bewijs voor het correct naleven van de strengste internationale specificaties. De STEG machine wordt aangedreven door een enorme gasturbine van Amerikaans ontwerp. Dergelijke condensoren worden normaal uitgevoerd in stalen pijpen met zware verzinking. Een dergelijke uitvoering heeft echter grote nadelen voor het milieu daar via de regeninvloed het inzijpelen van zinkderivaten in de ondergrond onvermijdelijk is. Getrouw aan haar milieupolitiek heeft SPE gekozen voor een condensor opgebouwd uit stalen buizen voorzien van een dikke aluminium beschermingslaag, aangebracht volgens een speciaal procédé. Samenvattend kan men stellen dat bij de bouw van de STEG-centrale aan de Ringvaart te Gent de volgende doelstellingen werden nagestreefd en bereikt: De uitlaatgassen met een temperatuur van 600 C worden aangewend voor de productie van stoom, die een stoomturbine aandrijft en die zich op dezelfde as bevindt. Beide turbines drijven te samen de alternator aan die de gewenste elektrische energie levert aan het nationale 150kV hoogspanningsnet na transformatie (zie schema 1). Om milieuredenen en ook omwille van de in de tijd sterk stijgende onderhoudskosten werd afgezien van de klassieke betonnen koeltoren maar werd geïnnoveerd door een massieve luchtgekoelde en horizontaal opgestelde condensor te kiezen die wordt gekoeld door de vrije omgevingslucht, aangedreven door 25 reusachtige ventilatoren. Deze technologie werd oorspronkelijk ontwikkeld voor centrales, bijv. gelegen op het Arabisch schiereiland, waar de schaarste van het koelwater het gebruik van een gesloten koelcircuit noodzakelijk maakt. De condensor te Gent was dan ook de eerste van deze soort, die geplaatst werd boven de 50e breedtegraad. rendement en bedrijfszekerheid maximaal opgedreven (bijv. slechts 10 onderhoudsdagen per jaar); zo hoog mogelijk beschikbaar vermogen; zo laag mogelijke investering (1 alternator voor 2 gekoppelde turbines); maximale bescherming en vrijwaring van het milieu (volgens internationale normen); zo laag mogelijke exploitatiekosten (centrale 7 dagen op 7, permanent bemand met slechts 2 personeelsleden); architecturale opbouw met minimum verstoring in het landschap ver doorgedreven automatisatie van sturing en bewaking studie en verwezenlijking in record tempo (max. 3 jaar). Aldus honoreerde SPE zijn eigen slogan: "Energie voor Generaties" ten volle. Ing. Jos Kestens I.M.- MAART

10 GRAAD EN DIPLOMA De geschiedenis van de ingenieur (deel 29) Het vorig deel van de reeks "De geschiedenis van de ingenieur" verscheen in de ingenieursmededelingen, mei In dit nummer nemen we de draad terug op. We verontschuldigen ons voor de ietwat lange onderbreking, die enkel te wijten was aan de actualiteit, vooral met betrekking tot het structuurdecreet hoger onderwijs. Vele lezers vragen ons of er een afzonderlijke gebundelde uitgave komt. Het antwoord is affirmatief. Er liggen echter nog een zestal bijdragen in de lade. Dus nog even geduld. "Cyclische" ingenieurs In 1889, het jaar van de voltooiing van de Eifeltoren, werd aan het Institut Polytechnique in Glons nabij Luik, voor het eerst in ons land gestart met een 3-jarige opleiding die leidde tot de wetenschappelijke graad van "ingénieur industriel". In datzelfde jaar kon men zowat overal in het land, op grote publiciteitsborden, de opmerkelijke slagzin van de cameraproducent Kodak lezen: "u drukt op de knop, wij doen de rest". Sindsdien zag ook de ene school voor technisch hoger onderwijs na de andere het levenslicht. Ooit waren er 53 in totaal. Vóór 1922 waren er alleen Franstalige instellingen. Men kon er de wetenschappelijke graad en het diploma behalen van "ingénieur industriel", ingénieur brasseur, ingénieur des industries textiles, ingénieur des arts et métiers, ingénieur technicien en van "ingénieur des industries des fermations". De studieduur bedroeg 3 of 4 jaar en de uitgereikte titels waren niet door een wet beschermd. In 1922 ging de eerste Vlaamse school voor technisch hoger onderwijs in Mechelen, het latere De Nayer Instituut, met 11 studenten van start. De school voor brouwerij-ingenieur, Sint-Lieven in Gent (1898) was echter deze van Mechelen voorafgegaan. In Mechelen ontvingen de eerste twee promoties de Franstalige titel van "ingénieur technicien". De Nederlandstalige titel van technisch ingenieur werd pas op het einde van het academiejaar uitgereikt. Het KB van 5 juli 1933 maakte een einde aan de waaier van titulatuur. Alle onderwijsinstellingen dienden zich te houden aan de eenvormige titel van technisch ingenieur of ingénieur technicien. De houders van een diploma dat voor het verschijnen van het KB van 1933 werd uitgereikt ontvingen automatisch de nieuwe titel. Voor de circa 400 gediplomeerden in ons land was dit een vorm van automatische assimilatie. De titel "ingénieur industriel" werd precies 44 jaar uitgereikt. Zijn opvolger, deze van technisch ingenieur, onderging hetzelfde lot. In 1977, na een levenscyclus van 44 jaar, werd de titel van technisch ingenieur opnieuw vervangen door deze van industrieel ingenieur. Van een automatische assimilatie was er deze keer geen sprake meer. De wedergeboorte, de renaissance, van de titel "ingénieur industriel" kwam er onder druk van de Franstalige technisch ingenieurs. De cyclische wetmatigheid van de titulatuur bracht sommige op het idee, om de ingenieurs van het hoger technisch onderwijs, de titel van "cyclische-ingenieur" toe te kennen, met "CI" (spreek uit si-ei) als bijhorende internationale afkorting. In deze optiek is het uitkijken wat het jaar 2021 zal brengen. Dan zullen we ook definitief weten de cyclische wetmatigheid van de titulatuur een vervolg kreeg. 1928: geboorte van de Vlaamse technisch ingenieur Na de Eerste Wereldoorlog ( ) gingen steeds meer jongelui tot hun 18 jaar naar school. Het technisch onderwijs kende een grote ontwikkeling. In het avond- en dagtechnisch onderwijs telde men in 1920 ongeveer leerlingen, waaronder meisjes en jongens. Tussen 1920 en 1930 studeerden er gemiddeld studenten aan de Belgische universiteiten. In dezelfde periode studeerden gemiddeld aan alle scholen voor technisch ingenieur 400 technisch ingenieurs. De grote democratisering van het hoger onderwijs begon pas in de jaren Omstreeks 1923 had de economie zich bijna volledig van de oorlog en van de crisis van 1921 hersteld. In de periode gingen de lonen sterk omhoog, maar de verhoging werd door de fel gestegen prijzen opgeslorpt. In de jaren waren er in ons land werklozen, hetgeen relatief weinig was met het half miljoen tijdens de oorlogsjaren. In de jaren 1920 begon ook de maatschappelijke gewoonten te veranderen. De radio-omroep deed zijn intrede. Op 24 november 1923 begon Radio-Belgique vanuit de "Union Coloniale" in de Stassartstraat in Brussel met de eerste radio-uitzendingen, weliswaar nog uitsluitend in het Frans. Radio-Belgique werd gesticht op initiatief van SBR, het eerste bedrijf dat zich in ons land 10 I.M.- MAART 2003

11 Ingénieur Oui, Technicien Non! specialiseerde in de productie van radio-ontvangst toestellen. De bedrijfsleiding van SBR was in handen van Franstalige ingenieurs. De meeste waren opgeleid aan Franstalige universiteiten of technische hogescholen. Sommige waren afkomstig van de Parijse Ecole de Télécommunication. De productie van radio s en telefonieapparatuur zat volop in de lift. In 1923 werd in Duitsland het eerste volautomatisch telefoonnet ter wereld aangelegd. In 1927 begonnen ook de broers Gerard en Anton Philips in Eindhoven met de bouw van radio s. Als tegenhanger van Radio-Belgique werd in 1928 in Antwerpen de Vlaamse Radio Vereniging (VR) opgericht. Vanuit de dierentuin vonden de eerste Nederlandstalige radio-uitzendingen plaats. In 1928 werden ook de eerste 8 Nederlandstalige diploma s voor technisch ingenieur uitgereikt. Dit was een mijlpaal in de geschiedenis van de Vlaamse technisch ingenieurs. Deze eer komt toe aan de Hogere Afdeling van de Technische Scholen in Mechelen, later omgedoopt tot Bijzondere Scholen van Technisch Ingenieurs van het Hoger Instituut De Nayer. In 1921 vindt in het Arenbergpark te Heverlee de eerste steenlegging plaats voor de nieuwe leslokalen en laboratoria voor de opleiding van burgerlijk ingenieurs in de werktuigkunde, metaalkunde en industriële scheikunde. In 1931 werden deze gebouwen in dienst genomen. Voordien gebeurde de opleiding binnen de Leuvense stadsmuren. De Vlaamse "ingénieur technicien" De eerste twee promoties van de Hogere Afdeling in Mechelen ontvingen in 1926 en 1927 een diploma dat in de taal van Molière was opgesteld. In een groot deel van het middelbaar en het hoger onderwijs was het Frans immers de voertaal. De eerste jaren werd er aan de Mechelse Hogere Afdeling les gegeven door eentalige Franse professoren van de Brusselse Ecole Centrale des Arts et Métiers (ECAM). Men vreesde dat Nederlandstalige diploma s niet aanvaard zouden worden in het bedrijfsleven waarvan de leiding hoofdzakelijk Franstalig was. Deze vrees bleek echter ongegrond. Voor het schaars aantal afgestudeerden was er immers werk in overvloed. Met de opmars van de vervlaamsing van het onderwijs verlieten de eentalige Franse professoren Mechelen. Werd in 1919 de eis voor de vervlaamsing van de Gentse universiteit in de Kamer nog verworpen, op 21 oktober 1930 was de vervlaamsing van de leergangen een wettelijk feit. Hoogconjunctuur en euforie De eerste Vlaamse school voor technisch ingenieurs werd opgestart in een periode van economisch herstel. Toen de eerste technisch ingenieurs afstudeerden (1926) was er werk in overvloed; In 1926 telde ons land amper (dertienduizend) werklozen, het laagste aantal dat ooit werd bereikt. In de periode heerste een klimaat van euforie en hoogconjunctuur. Nieuwe technische realisaties veroverden de wereld. Het wetenschappelijk onderzoek kon voor het eerst van een financiële ondersteuning genieten. In 1927 werd daarvoor het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (NFWO) opgericht. Na de radio drong ook de televisie in de huiskamers. In 1928 vonden in de VS de eerste proefuitzendingen met zwart-wit beelden plaats. In eigen land zou het nog tot 1957 duren vooraleer de zwart-wit televisie zijn intrede deed. Voor de "kleurtjes" was het wachten tot Het feest was uit De euforie in de jaren twintig was helaas van korte duur geweest. In oktober 1929 stortte de aandelenmarkt van New York in. Dit betekende het begin van een economische wereldcrisis. Vanaf 1932 greep ze ook in ons land om zich heen. De werkloosheid nam snel toe, de stakingen volgden elkaar op. De regering nam haar toevlucht tot deflatie. In 1932 telde ons land werklozen, een voorlopig record. In 1935, het laatste crisisjaar uit deze periode, was het aantal werklozen met bijna eenheden afgenomen t.o.v Honderd jaar na de stoomtrein wordt op 23 april 1935 de eerste elektrische lijn Antwerpen-Mechelen ingereden. Twee dagen later wordt ook de wereldtentoonstelling in Brussel geopend. Ze bleef zes maanden open en trok maar liefst 20 miljoen bezoekers. Op 30 maart 1935 devalueerde de regering de Belgische frank met maar liefst 28 procent. In 1867 startte de universiteit van Luik met een studierichting voor de exploitatie van de spoorwegen en in 1879 met de studierichting voor burgerlijk ingenieur in de toepassingen van de elektriciteit. Aan de universiteit van Leuven werd in 1900 de studierichting "Electricité" aan de andere studierichtingen toegevoegd. De Leuvense Speciale Scholen kregen als naam: "Ecoles Spéciales des Mines, des Constructions Civiles, des Arts et Manufactures, d Architecture et d Electricité". I.M.- MAART

12 GRAAD EN DIPLOMA Vanaf 1936 verbeterde de economische toestand gevoelig en bereikte in 1938 een hoogtepunt. De Duitse inval van mei 1940 gooide echter alles overhoop. In 1933 telde ons land 12 scholen voor technisch ingenieur. In 1950 waren er reeds 23. Dat er uitgerekend in een barslechte economische periode een KB verscheen (5 juli 1933) die de graad van technisch ingenieur instelde en er ook een wet werd gestemd (11 september 1933) inzake de bescherming van de titel, is verwonderlijk. In 1933 was de titel van ingenieur enkel wettelijk beschermd in Oostenrijk (sinds 1917), Polen (1922), Hongarije (1923), Joegoslavië (1929), Griekenland (1930), Spanje (1933). Ze was nog niet beschermd in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk. NaRaFi (InRaCi) In 1939, zestien jaar na de eerste radio-uitzendingen in ons land, werd nabij de Hoogte Honderd, één van de hoogst gelegen punten in Brussel, het Nationaal Radioen Filmtechnisch Instituut (NaRaFi) opgericht. Gelegen in het Dudenpark, dat ooit aan Koning Leopold II toebehoorde, was de school een pionier voor de opleiding in de nieuwe media van radio en film, later ook toen de televisie doorbrak. De wet van 11 september 1933 stipuleerde overigens dat de graad en het diploma van technisch ingenieur door een technische hogeschool werd uitgereikt. De wet van 1933 beschermde 4 titels, met name deze van burgerlijk ingenieur, technisch ingenieur, landbouwkundig ingenieur en handelsingenieur. "Wie begrepen wil worden, geve geen uitleg" Waarom men in 1926 in Mechelen de voorkeur gaf aan de titel "ingénieur technicien" en niet aan "ingénieur des Arts et Métiers" zoals sinds 1919 aan de ECAM werd uitgereikt, blijft een open vraag. De school werd nochtans opgestart met professoren van de ECAM en kardinaal Mercier lag aan de basis van de oprichting van beide onderwijsinstellingen. Bovendien machtigde het KB van 31 maart 1920 alle onderwijsinstellingen van het land om de titel van "ingénieur des Arts et Métiers" uit te reiken. Mogelijks viel de Nederlandse vertaling van de titel niet in de smaak van de Franstalig gezinde kardinaal. Misschien verkoos men om uit het vaarwater te blijven van de "ingénieur du niveau universitaire des arts et Métiers à Gand". Het blijft gissen naar de reden van de "ingénieur technicien". Alhoewel. Niet alles hoeft verklaard te worden. "Wie begrepen wil worden, geve geen uitleg" schreef Denis Diderot, de Franse filosoofschrijver in de 18de eeuw. Hoe dan ook, in Mechelen hield men het de eerste twee academiejaren bij de titel van "ingénieur technicien". Daarmee werd het voorbeeld gevolgd van "Ecole Technique" dat in 1908, in Angleur bij Luik het levenslicht zag en spoedig meer naambekendheid kreeg als "Institut Gramme". Het MB van 13 juni 1919 had overigens de school gemachtigd om de titel van "ingénieur technicien" uit te reiken. Wellicht had dit MB de Hogere Afdeling in Mechelen voor de titulatuur geïnspireerd. Voor de naam van een school deed men meer en meer beroep op deze van personen of heiligen. Deze trend werd ingezet door de "Ecole Technique" die voor de naam van de uitvinder van de dynamo koos. Zenobe Gramme had overigens in 1849 aan de gemeentelijke vakschool in Luik les in tekenen gevolgd. Omdat hij in Luik geen werk vond vetrok hij in 1856 naar Parijs. Gramme werd 75 jaar en stierf in 1901 te Bois-Colombes in Frankrijk, maar zijn naam bleef aan de school verbonden. Tot 1960 leidde ze studenten op in de cinematografie (film, video, televisie) en fotografie. Daarna werden er technisch ingenieurs opgeleid. Bij KB van 29 juni 1971 werd deze opleiding afgebouwd en omgevormd tot één cyclus opleiding (gegradueerde) in de audiovisuele techniek en elektriciteit-elektronica. Sinds 1 september 1995 vormt de NaRaFi een departement van de hogeschool voor Wetenschap en Kunst (WENK) samen met de departementen Sint-Lucas in Gent (beeldende kunst en architectuur), het De Nayer Instituut in Mechelen, het Lemmensinstituut in Leuven, het Kardinaal Mercier Instituut, de VLEKHO en het Honim (Hoger Onderwijs Imelda-Instituut) in Brussel. De Franstalige afdeling "Institut National de Radio et de Cinéma" (InRaCi) kwam reeds eind 1951 onder de administratieve vleugel van de Brusselse ECAM, die sinds 1995 een departement is van de "Haute Ecole Léonard da Vinci". Een rechtszaak Om de problematiek onder de aandacht te brengen lokte de toenmalige voorzitter van de Vereniging van Vlaamse Technisch Ingenieurs (VVTI), technisch ingenieur Omer François, een rechtszaak uit. De voorzitter toetste de wet van 11 september 1933 op de bescherming van de titel. Aan de orde was de vraag of technisch ingenieurs de abbreviatie "Ing." mochten gebruiken. In haar vonnis van 13 april 1964 oordeelde de rechtbank van Hasselt dat technisch ingenieurs hun titel voluit dienden te schrijven. De VVTI-voorzitter tekende tegen deze uitspraak beroep aan. Op 28 maart 1966 stelde het Hof van Beroep van Luik hem in het ongelijk. Ook bij de burgerlijk 12 I.M.- MAART 2003

13 Vlaanderen tot enkele ontwerpen van decreten die de invoering van de bachelor-master op het oog heeft. In de afgelopen dertig jaar was er wel een en ander veranderd. In 1966 telde ons land technisch ingenieurs en 53 scholen voor studenten. In 1998 telde ons land industrieel ingenieurs en 23 scholen voor studenten industrieel ingenieur. In 1966 promoveerden aan de 53 scholen van het land 1680 technisch ingenieurs. In 1998 promoveerden aan de 23 scholen (nu departementen van een hogeschool genoemd) industrieel ingenieurs. Zowel het diploma van technisch als van industrieel ingenieur kon men behalen via de "Centrale Examencommissie". De studies van technisch ingenieur kon men ook aan 4 instellingen volgen via avond- of zaterdag onderwijs. De studieduur bedroeg 7 jaar. ingenieurs zorgde het onwettig gebruik van de afkorting "ir." voor problemen. Deze afkorting was immers wettelijk voorbehouden voor de burgerlijk ingenieurs van de faculteit toegepaste wetenschappen. Maar de landbouwkundig ingenieurs, de latere bio-ingenieurs, gebruikten dezelfde afkorting en dit was bij wet verboden. Met de wet van 30 juni 1966 kwam aan het krakeel een einde. Sindsdien mogen ook de landbouwkundige ingenieurs (de bio-ingenieurs), in de volksmond de afgestudeerden van het "boerenkot", de afkorting "ir." gebruiken. De wedergeboorte van de industrieel ingenieurs Het eerste parlementair initiatief dat een einde wilde stellen aan de kwakkelende situatie van de technisch ingenieurs kwam van de liberale volksvertegenwoordigers Alfred Vreven en Norbert Hougardy (PR). Op 6 mei 1959 dienden ze een wetsvoorstel in. Daarna volgden er nog zeven. Het laatste wetsvoorstel dateerde van begin januari De acht wetsvoorstellen werden ondertekend door 22 volksvertegenwoordigers. Vanaf 1969 was "de periode van de wetsvoorstellen" voor de technisch ingenieurs definitief voorbij. Vanaf nu deden de wetsontwerpen hun intrede. Het eerste, dat het nummer 609, kreeg werd in maart 1970 op het Bureau van de Kamer ingediend. Het was een ontwerp van de ministers Piet Vermeylen en Abel Dubois. De rechtstreekse aanleiding voor het indienen van het ontwerp was de Europese Richtlijn inzake de onderlinge erkenning van de diploma s in het toenmalig Europa van de zes landen. In het hele land betoogden de studenten technisch ingenieur voor een internationale erkenning van hun graad en diploma. De Sorbonne-verklaring van 25 mei 1998 zal de internationale erkenning van het diploma opnieuw aan de orde stellen. Dit leidt in Het groot aantal scholen zorgde voor een gemiddeld laag aantal gediplomeerden per school. Voor het academiejaar varieerde dit aantal per school tussen 5 en 139. Het wetsontwerp 609 leidde weliswaar tot een wet die de algemene structuur van het hoger onderwijs vastlegde (7 juli 1970) maar gaf geen regeling voor de studies. Dit was opnieuw de aanleiding tot heel wat heibel bij de studenten technisch ingenieur. De ministers Vermeylen en Dubois zwoeren bij hoog en bij laag dat een wettelijke regeling van de studies nakend was. Nog voor de wet van 7 juli 1970 was gestemd hadden ze daarvoor hun wetsontwerp 616 neergelegd. Door de ontbinding van de Wetgevende Kamers op 29 september 1971 kon het wetsontwerp 616 in geen van beide Kamers worden gestemd. Op 7 november 1971 volgden er algemene verkiezingen en op 21 januari 1972 trad de regering Gaston Eyskens bis aan. De socialistische ministers van Nationale Opvoeding Willy Claes en Leon Hurez dienden een nieuw wetsontwerp in. Het kreeg het nummer 220. Het ontwerp leidde echter een kort bestaan. Op 23 november 1972 nam de regering ontslag. De socialist Edmond Leburton werd op 26 januari 1973 de nieuwe Premier. Zijn partijgenoot, Willy Calewaert en de Franstalige liberaal (PL) Michel Toussaint kwamen aan het roer van het Ministerie van Onderwijs. Regeringen hadden destijds een korte levensduur, wat voor de beroepsverenigingen van technisch ingenieurs heel veel werk met zich meebracht. Calewaert en Hurez namen zonder veel wijzigingen het ontwerp van hun voorgangers over. Willy Calewaert had op 11 september 1973 nog net de opening meegemaakt van het eerste gedeelte van de Universitaire Campus in Diepenbeek (11 september 1973) toen enkele maanden later de regering het voor bekeken hield (19 januari 1974). De ministers De Croo en Humblet traden aan. Ze dienden het wetsontwerp 515 in. Na 88 jaar leidde dit tot de wedergeboorde van de industrieel ingenieur. I.M.- MAART

14 GRAAD EN DIPLOMA Weg met "ingénieur technicien" De titel "ingénieur technicien" was een doorn in het oog van de Francofone studenten en technisch ingenieurs. Ze eisten een andere titel. Dit was zeer tegen de zin van de Vlaamse technisch ingenieurs die achter het behoud van de titel stonden. Op 10 april 1972 hielden de studenten in Brussel een bijeenkomst. De VVTI was vertegenwoordigd door technisch ingenieur Leo Wezenbeek. Als oud-voorzitter van de Nationale Federatie van Studenten Technisch Ingenieurs (NFSTI) had hij immers ervaring met de jongeren. Helaas het kwam niet tot een gemeenschappelijk standpunt. Met de steun van de Fédération Belge des Ingénieurs Techniciens (FBIT) verwierpen de Francofone studenten het behoud van de titel van «ingénieur technicien». Voor deze eis hadden ze een niet-automatische overgang naar de nieuwe titel over. Alhoewel het eerste ingediende wetsontwerp 616 voorzag in de invoering van de titel "ingénieur industriel" hielden de Franstalige studenten de aandacht voor hun eis levendig. Bovendien vonden ze dat de CVP-PSC te weinig hun belangen verdedigden. Met veel branie en onder heel wat aandacht vanwege de media bezetten ze op 13 april 1972 het CVP-PSC gebouw aan de Tweekerkenstraat in Brussel. Als reactie op de Francofone uitdaging organiseerden de Vlaamse studenten op 4 mei 1972 in Aalst een massale betoging. Telde de rijkswacht voor de betoging van de Vlaamse en Waalse studenten op 16 april 1969 in Brussel studenten, in Aalst noteerde ze Vlaamse studenten. In 1969 betekende de eendracht onder de studenten nog een zekere macht. Toen werd er betoogd voor de erkenning van het diploma van technisch ingenieur in Europa. In 1972 ging het in Aalst hoofdzakelijk over het behoud van een titel, een "communautaire" rel, een van de vele die na de omvorming in 1970 van het unitair naar het federaal België zal volgen. 1974: bezetting van het kasteel van Beersel Na de verkiezing van 10 maart 1974 werd Leo Tindemans (CVP CD&V) formateur. De Franstalige studenten technisch ingenieur eisten van de regeringsformateur de opname van "hun" problematiek in de regeringsverklaring. Om de aandacht van de media te trekken bezetten een 30-tal studenten van het Institut Meurice Chemie het kasteel van Beersel. De actie was goed voorbereid. Het avontuur begon in de vroege ochtend van 1 april In paracommandostijl waren twee studenten over de omheining geklauterd en slaagden er in, zonder veel moeite, om de grote poort van het kasteel voor hun collega s te openen. Ze kampeerden er een week lang, versperden de weg naar het kasteel met bomen, ontstaken er een heus kampvuur en genoten al die dagen van de euforie van de honderden Francofone studenten die naar Beersel waren afgezakt. Hoog bovenaan het kasteel werd een spandoek aangebracht waarop te lezen stond "Ingénieur Oui, Technicien Non". Voor al wie langs de autosnelweg Bruxelles-Paris reed kreeg het kasteel plotseling een gedaantewisseling. "On peut voir le château de l ancien seigneur de ce lieu, projetant sa masse moyenageuse éclaircie dans la nuit, et tout cela grâce aux étudiants ingénieur technicien. Quelle meilleure publicité que d être délogé par la police.. Tout cela pour obtenir une entrevenue avec le formateur, M. Tindemans..C est au législateur de trouver une solution pour le grade embrouillé» schreef Le Soir in een uitgebreide verslaggeving. Het onderhoud, weliswaar met een medewerker van de formateur, werd beloofd en die was er ook gekomen. De kloof tussen de Vlaamse- en de Waalse technisch ingenieurs was zichtbaar geworden. Op 25 april 1974 werd Leo Tindemans eerste minister. Tot medio 1977 waren de liberaal Herman De Croo en de Franstalige Christen Democraat (PSC) Antoine Humblet minister van Nationale Opvoeding. Met als twaalfde amendement op het wetsvoorstel 220 van hun voorgangers, dienden ze op 10 juni 1975 het wetsontwerp 595 in. Het kreeg 60 amendementen. Koning Boudewijn zette op 18 februari 1977 zijn handtekening onder een nieuwe wet. Er kwamen in ons land 23 industriële hogescholen voor industrieel ingenieur. Tot aan de fusie in 1995 bleven ze autonoom. Daarna werden ze een departement van een hogeschool dat het één-cyclus en twee-cycli onderwijs organiseerde. Voor de technisch ingenieurs kwam er geen automatische assimilatie, wel een gelijkstelling van de graad van technisch ingenieur met deze van industrieel ingenieur na onderzoek van een dossier. De Francofonen hadden hun zin gekregen. Maar aan Franstalige zijde verliep de assimilatie veel stroever. Een verhaal apart, waarvoor we naar een van de volgende bijdragen verwijzen. Geraadpleegde bronnen: we verwijzen hiervoor naar deel 30 (volgende uitgave). Ing. Noël Lagast 14 I.M.- MAART 2003

15

16 JONGERENWERKING EYE Den Haag Begin november is een grote delegatie van de VIK naar Den Haag getrokken om het zesmaandelijkse EYE-weekend bij te wonen. De VIK was één van de weinige verenigingen die zo talrijk aanwezig was. Na de VIK in Brugge was het de beurt aan de Nederlandse verenigingen NIRIA en KIVI om 72 ingenieurs (waaronder 21 vrouwen) te verwelkomen in Den Haag voor het 16de EYE-weekend. EYE staat voor European Young Engineers, met de klemtoon op young, en wil de contacten tussen Europese ingenieurs bevorderen. Naast klassieke programma s van seminaries en workshops is dit bijgevolg een ideale plaats om jonge, gemotiveerde en gelijkgestemde personen te ontmoeten en internationale, vriendschappelijke banden te smeden. Ieder EYE-weekend heeft zijn eigen thema. Deze keer was het Engineer in the knowledge society. Het weekend startte met een minisymposium waar dit thema aan bod kwam en ten volle werd verduidelijkt. Naast dit symposium stonden er ook workshops en bedrijfsbezoeken op het programma. Hiervoor werd de hele groep in kleinere groepjes verdeeld en naar gelang ieders interesse bracht dit ons onder andere naar TNO TPD, TNO Automotive, ESA ESTEC, Yacht Technology en Rijkswaterstaat. Wat had ieder bedrijf de jonge ingenieurs nu te bieden? TNO s high-tech afdeling TPD gaf meer uitleg over hun onderzoek en ontwikkeling van ruimtemateriaal en wafer steppers. Bij TNO Automotive kon men een kijkje gaan nemen in het Crash Test laboratorium. Het doel van dit laboratorium is het verbeteren van de frontale crash prestatie bij voertuigen. ESTEC is de onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling van het European Space Agency. Tijdens dit bedrijfsbezoek werd er uitleg gegeven over de bijzonderheden van het internationaal ruimtestation en werd er een bezoek gebracht aan de Space Expo. In Yacht Technology kreeg men een interactieve workshop voorgeschoteld over één van hun projecten en werken in het buitenland. Rijkswaterstaat is een engineeringbureau dat verbonden staat met het overheidsdepartement van transport, publieke werken en watermanagement. Hier leerde men meer over enkele infrastructurele projecten in Nederland. Alle bedrijfsbezoeken waren zeer interessant en loonden zeker de moeite. Nu moet je niet denken dat er alleen maar serieuze zaken te doen waren, integendeel, er was ook de mogelijkheid om de cultuur van de stad te ontdekken en dit door een stadswandeling en museumbezoek. De organisatie voorzag zelfs een Engineering Contest waar behendigheid en teamwork van belang waren. Ja, er werd zelfs met de blokjes gespeeld s Avonds kregen de jonge ingenieurs eveneens enkele leuke activiteiten aangeboden. Hier hebben we ons dan ook ten volle uitgeleefd tijdens een kroegentocht (de verkoop van Belgische bieren zal hoogstwaarschijnlijk enkele percentages gestegen zijn, en dit niet alleen door de Belgen ) en een scary halloweenparty, met natuurlijk een bijhorende outfit. Bij dit laatste was de onherkenbaarheidsfactor hoog, en dit was niet te wijten aan het overvloedig stromen van de alcohol toch niet in het begin van de avond. Na drie dagen Den Haag mochten we voldaan maar moe naar ons Belgenland terugkeren. Voor sommigen onder ons was het hun eerste EYE-weekend maar het zal zeker het laatste niet geweest zijn. Weer een ervaring en talloze herinneringen rijker gaan we op naar het volgende EYE-weekend. Helsinki, here we come! Maarten, Kristof, Bart, Geert, Wim, Kathy, Martha en Wendy 16 I.M.- MAART 2003

17 DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER PRESENTEERT MEGAPARTY Donderdag 20 februari 2003 INDUSTRIA ANTWERPEN Donderdag 20 maart 2003 CASINO GENT Zaterdag 29 maart 2003 FITLINK DIEPENBEEK Woensdag 30 april 2003 LIDO LEUVEN

18 VERENIGINGSNIEUWS VIK-Kaderweekeinde Het jaarlijkse VIK-Kaderweekende heeft dit jaar plaats op 17 en 18 mei 2003 en dit in het Centrum Bremberg te Haasrode. De organisatie is in handen van het bestuur van de VIK-Afdeling Leuven-Hageland. Volgende thema s zullen aan bod komen: ledenwerving en ledenvoordelen; voorstelling studiegroepen; vorming en klantentevredenheid; standpunten i.v.m. BaMa; algemene ledenvergadering en budgetten regionale afdelingen. Voor de partners is een apart programma uitgewerkt: een toeristische rondleiding langs enkele bezienswaardigheden in Leuven. Ook voor de kinderen wordt een apart programma voorzien. Op zaterdagavond wordt een echte casino-avond georganiseerd. Gezien de parlementsverkiezingen op zondag 18 mei wordt ons weekend zondagmorgen vroegtijdig afgesloten met een uitgebreid ontbijt. Inlichtingen: VIK-secretariaat, tel , Zelfkleverslag Maandelijks delen we met de stickeractie een aantal prijzen uit. Kleef uw VIK-sticker op een leuke plaats (auto, fiets, brievenbus, enz.). U kan in de prijzen vallen als een attente collega uw sticker opmerkt en ons dat meldt. Werd uw nummerplaat gepubliceerd in een vorige uitgave van de Ingenieursmededelingen dan kan u nog steeds reageren. Dit deed ook Ing. Ghislain Christiaens uit Zedegem (nummerplaat JNV 867). Zijn prijs werd hem ondertussen reeds toegezonden. Uit de nummerplaten die onze fulltime speurploeg doorseinde, lootten we de volgende nummers: DYR 666 GPX 683 HND 634 LFE 856 PHF 395 Als een van deze nummerplaten de uwe is, stuur dan een kopie van het inschrijvingsbewijs en van uw VIK-lidkaart (een fotootje mag ook altijd!) op naar het VIK-secretariaat: t.a.v. Francine Demaret Herentalsebaan 643 Wommelgem fax: , Succes! 18 I.M.- MAART 2003

19 VERENIGINGSNIEUWS Ingenieursregister 2003 Bent u al in het bezit van het VIK-ingenieursregister editie 2003? Neen, vlug bestellen dan! Leden kunnen deze uitgave verkrijgen aan een spotprijs. Betaal vandaag nog 15 EUR op rek.nr van de VIK te Wommelgem met de vermelding: "Ingenieursregister". Niet-leden betalen 125 EUR. Toezending is pas mogelijk na ontvangst van het bedrag. Indien men als VIK-lid het ingenieursregister afhaalt in het VIK-huis betaalt men slechts 10 EUR. Vandaag nog doen! INGENIEURSCARRIERE Ingenieurs bieden hun diensten aan 03005: Ing. (Bouwkunde, 1999). Vrij: na opzeg (6 weken). Talen N,E,F,D. Ervaring: 3 jaar. Belangstelling: ingenieursbureau (stabiliteit-staalstructuren). Verkiest Oost-Vlaanderen : Ing. (Elektriciteit, 1975). Vrij: onmiddellijk. Talen N,F,E,D. Ervaring: onderhoudsmanagement, projectopvolging, veiligheid, engineering. Belangstelling: technische dienst, technisch consultancy, veiligheid en milieu, productie, projectmanagement. Verkiest Oost- & West-Vlaanderen : Ing. (Informatica, 1990). Vrij: onmiddellijk. Talen N,E,D,F. Ervaring: 10 jaar in de telecommunicatie bij Siemens en 1,5 jaar bij Barco. Belangstelling: telecommunicatie, software in het algemeen (bijvoorbeeld embedded programmeren in C). Verkiest West-Vlaanderen : Ing. (Chemie, 1990). Vrij: 1 maart Talen N,E,D,F. Ervaring: R&D + technische ondersteuning in verven, plastic & rubber. Belangstelling: polymeer gerelateerde industrie. Leden die een dienstaanbieding willen laten opnemen in de Ingenieursmededelingen mailen het formuliertje op naar de VIK. Op papier kan ook: achteraan in deze IM staat ook een formulier. Stuur het naar het VIK-secretariaat, Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem, fax: , I.M.- MAART

20 INGENIEUR EN VORMING Cursusoverzicht voorjaar 2003 vanaf maart 2003 Bouwkunde TECHNOLOGIE Bouwgebreken 3N*A Betonbouw 2: Berekenen van gewapend beton 6A*A Grondverbeteringstechnieken 3A*A Contractering bij bouwprojecten 2D*A Tijdelijke grondwerken: stabiliteit van bouwputten 4A*A Corrosie Corrosie 6N*A Elektriciteit- Elektronica Aardingssystemen (TT,TN,IT) in industriële elektrische installaties 3A*A Bekwaamheid van personen BA5 (bevoegde personen) 3D*A Energie - Koeltechnieken Verwarming van gebouwen met zonne-energie 3A*A Energie: audit, balans en besparingen 1D*B Klimatisatie van gebouwen 5D*B Kunststoffen Basiscursus kunststoffen 9A*A Workshop spuitgieten 4D*G Plastic Products and Mouldesign 21A*A Meet- en regeltechniek Ontwerp van stuurkringen 1D*B met een veiligheidsfunctie 1D*A PLC Simatic S7 10D*A Mechanica Hydraulica: proportionele en servosturingen 3V*A Pompen 4V*A Flensverbindingen 3V*G State of the Art verspaningstechnieken: PCBN, snel, hard en droog 2D*A Scheikunde Basiscursus Poedertechnologie 7A*A Energiebesparing in de chemische industrie 3V*A Drukvaten, warmtewisselaars en opslagtanks 2D*A Voeding HACCP 2N*A Arbeidsanalyse BEDRIJFSKUNDE Werkmethodeverbetering in productieomgeving 2D*A Tijdstudie en normstelling 2D*A Omsteltijdreductie: de SMED-methode 2D*A Beheer van gebouwen Duurzaam ontwerpen, bouwen en beheren 6A*A Kwaliteit De nieuwe ISO D*A Interne auditor 1D*A Basisprincipes en opbouw van een verantwoord kwaliteitssysteem 1D*A Productie en Logistiek Supply Chain Management 3D*G Productieplanning 3D*A Milieu Communicatie als milieuzorg 2D*A Regenwatergebruik 1N*A Basisprincipes, regeling en troubleshooting in industriële biologische afvalwaterzuiveringsstations 7A*A De interne milieu audit 1D*A Ecomapping 1A*A Opstart en onderhoud van een bedrijfsafvalstoffenpark 1A*A Lucht 6AV*K Geluid en trillingen 2AV*K Gevaarlijke stoffen 4AV*K Basis lawaaihinder 1D*A Onderhoud Maintenance engineering 3D*A Doorlichting van het onderhoud 1D*B Compressoren 3D*A Projecting Projectbeheersing en projectmatig werken 4D*A D*A D*A MS-project als bedrijfstool 1D*A Projectplanning en management voor gevorderden 2D*A Veiligheid OHSAS VCA 2N*A INFORMATICA & COMMUNICATIE TECHNOLOGIE Algemeen Hoe gebruiksvriendelijke interfaces bouwen 2D*A PC-onderhoud 5A*A Internet Inleiding tot XML en aanverwante technologieën 1V*A Netwerken & telecommunicate TCP/IP: spoedcursus 2A*A Bekabelingssystemen in slechts 2 avonden 2A*A Wat is SDH? 4A*A Wat is PDH? 4A*A Nieuwe ontwikkelingen Neurale Netwerken voor Data Mining 5A*A PC-Trainingen Professionele MS Access oplossingen 3D*A VBA Excel workshop 3D*A Workshop Databank programmatie met Visual Basic (VB.NET) 3D*A I.M.- MAART 2003

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak MEMORANDUM voor het beleid op politiek en academisch vlak Academiseren? Laat het ons dadelijk goed doen! VIK-memorandum voor het beleid op politiek en academisch vlak. - 2 - De graad en het diploma van

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD VOORSTEL VAN DECREET. - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING

VLAAMSE RAAD VOORSTEL VAN DECREET. - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING Stuk 167 (1985-1986) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD ZITTING 1985-1986 13 OKTOBER 1986 VOORSTEL VAN DECREET - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING DAMES

Nadere informatie

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen 7 Juli 2010 Stéphane THYS Coördinator Opzet van de presentatie Studenten in wetenschappelijke

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

INGENIEURSMEDEDELINGEN

INGENIEURSMEDEDELINGEN INGENIEURSMEDEDELINGEN MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER VIK-PARTNERS: adreswijzigingen: VIK, Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem jaargang 41 nummer 4, april 2003 maandelijks tijdschrift, verschijnt

Nadere informatie

ANTWOORD. Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX

ANTWOORD. Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX Leerlingen BSO Slaagkansen hoger

Nadere informatie

Een nieuw boek van Ter Palen!

Een nieuw boek van Ter Palen! Een nieuw boek van Ter Palen! In bedrijf : Ter Palen beschrijft industrieel verleden Het is al een tijdje geleden, maar we hebben voor u weer een publicatie klaar: In bedrijf. Onze ondervoorzitter dompelde

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014. Deze plenaire vergaderingen vonden plaats op 14 maart, 6 juni, 19 september en 12 december.

JAARVERSLAG 2014. Deze plenaire vergaderingen vonden plaats op 14 maart, 6 juni, 19 september en 12 december. JAARVERSLAG 2014 1. Plenaire vergaderingen In 2014 kwam de Psychologencommissie vier maal bijeen in een plenaire zitting, met respect voor de per KB bepaalde vereisten in termen van taalgroep- en sectorvertegenwoordiging

Nadere informatie

DECREET. betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap

DECREET. betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap HOOFDSTUK I Inleidende bepalingen Artikel 1 Dit

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Voorwaarden voor het secundair onderwijs

Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Koken kost geld. En studeren ook. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het toch de moeite om een aanvraag in te dienen. De reglementering voor het hoger onderwijs

Nadere informatie

Proficiat, Je hebt het technisch hoekje van deze site gevonden. Onze projecten. 2005 2008: Proeftuin voor scholen:

Proficiat, Je hebt het technisch hoekje van deze site gevonden. Onze projecten. 2005 2008: Proeftuin voor scholen: Proficiat, Je hebt het technisch hoekje van deze site gevonden. Onze projecten 2005 2008: Proeftuin voor scholen: dit was een driejarig, vernieuwend onderwijsproject. Met de proeftuinen wilde toenmalig

Nadere informatie

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Studeren kost geld: cursussen, een kot, inschrijvingsgeld,. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het voor jou toch de moeite om een aanvraag in te dienen.

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Eerste huis online met de eid verkocht

Eerste huis online met de eid verkocht Focus nr. 12 07/03/12 toepassing: eerste huis online verkocht Roerende voorheffing kan voortaan online ingediend worden Word rijk dankzij je Het gebruik van de elektronische identiteitskaart voor de inschrijving

Nadere informatie

Gids met algemene informatie rond Cultuur en Onderwijs in België

Gids met algemene informatie rond Cultuur en Onderwijs in België Ambassade van België in Spanje Gids met algemene informatie rond Cultuur en Onderwijs in België Paseo de la Castellana 18 6º E-28046 Madrid +34 915 776 300 +34 914 318 166 @: madrid@diplobel.fed.be http://countries.diplomatie.belgium.be/nl/spanje

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Van hoeveel mensen is de energie geheel of gedeeltelijk afgesloten? Aangezien de drie gewesten niet dezelfde

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Alles is in volle opbouw.

Alles is in volle opbouw. Alles is in volle opbouw. Duits paviljoen ook te zien op de vlgd dia Vlgd dia Hall van machines Oud Vlaanderen met het Belfort van Bethune(fr) Hoofdingang aan de Kortrijksesteenweg 2 dia s verder Het Duits

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde.

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde. Limburgse kinderopvang misdeeld door huidige Vlaamse Regering. Uit het antwoord vanwege Vlaams minister van Welzijn Heeren op een parlementaire vraag van Vlaams volksvertegenwoordiger Els Robeyns blijkt

Nadere informatie

Makers van biodiesel en bioethanol

Makers van biodiesel en bioethanol De Standaard Makers van biodiesel en bioethanol verzuipen donderdag 12 maart 2009 Auteur: BRUSSEL - Verscheidene biodiesel- en bioethanolbedrijven dreigen over de kop te gaan. Hun installaties draaien

Nadere informatie

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk?

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Casus: Choco cvba Kenmerken Opgericht in 2002 Coöperatie van werkers 3.308.054 euro omzet in 2013 11 Vennoten Bij Choco zijn de 7 principes

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN Vergadering van 28 april 2016 Verslag van de deputatie Bevoegd deputatielid: Luk Lemmens Telefoon: 03 240 52 65 Agenda nr. 2/3 Provinciale initiatieven. Dienstverlenende vereniging

Nadere informatie

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd?

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 67 van JORIS POSCHET datum: 23 oktober 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Bovenlokale sportinfrastructuur - Evaluatie Het wegwerken

Nadere informatie

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

betreffende het Onderwijs XXIII

betreffende het Onderwijs XXIII stuk ingediend op 2066 (2012-2013) Nr. 5 19 juni 2013 (2012-2013) Ontwerp van decreet betreffende het Onderwijs XXIII Amendementen Stukken in het dossier: 2066 (2012-2013) Nr. 1: Ontwerp van decreet Nr.

Nadere informatie

SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST

SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST protocol nr. 170.504 PROTOCOL HOUDENDE DE CONCLUSIES VAN DE ONDERHANDELINGEN VAN 23 OKTOBER 2001 DIE GEVOERD WERDEN IN HET SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE

Nadere informatie

Het event vindt plaats op ons departement, zodat u uw bedrijf in een gemoedelijke sfeer kunt voorstellen aan onze studenten.

Het event vindt plaats op ons departement, zodat u uw bedrijf in een gemoedelijke sfeer kunt voorstellen aan onze studenten. 24 februari 2011 Job- en stage-event Hogeschooll Gentt Departtementt Toegepastte Ingeniieurswettenschappen Woord vooraf Geachte heer, Geachte mevrouw, Met trots stellen wij van de studentenvereniging Hermes

Nadere informatie

Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen

Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen HOOFDSTUK 1: ALGEMENE UITGANGSPUNTEN Art. 1 De GRO..M is de advies- en participatieraad van de stad Mechelen met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

Dossier erkenning NGO

Dossier erkenning NGO Dossier erkenning NGO A)Voorstelling van de organisatie : - Naam, afkorting, juridisch statuut, ondernemingsnr., adres van maatschappelijke zetel en indien verschillend van de administratieve diensten

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST ADVIES (BRUGEL-ADVIES-20150424-204) betreffende het voorontwerp van besluit van de Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET Stuk 123 (1981-1982) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD TERUGBEZORGEN VLAAMSE RAAD ZITTING 1981-1982 23 JUNI 1982 ONTWERP VAN DECREET houdende goedkeuring van het Cultureel Akkoord tussen de Regering van het Koninkrijk

Nadere informatie

SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST. protocol nr. 161.463

SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST. protocol nr. 161.463 SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE GEMEENSCHAP EN VLAAMS GEWEST protocol nr. 161.463 PROTOCOL HOUDENDE DE CONCLUSIES VAN DE ONDERHANDELINGEN VAN 30 JANUARI 2001 DIE GEVOERD WERDEN IN HET SECTORCOMITE XVIII VLAAMSE

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

3 ministers : de Leden van het Verenigd College, bevoegd voor het beleid inzake Bijstand aan personen;

3 ministers : de Leden van het Verenigd College, bevoegd voor het beleid inzake Bijstand aan personen; 15 OKTOBER 1998. Besluit van het Verenigd College betreffende de erkenning, de opleiding van het personeel en de kostprijs van de bemiddeling van de instellingen voor schuldbemiddeling. HOOFDSTUK I. -

Nadere informatie

PERSCONFERENTIE MET DE HEREN MINISTERS ERIC TOMAS EN PHILIPPE COURARD REDDEN VAN ONDERNEMINGEN DE WEG VOOR OVERNAME DOOR DE WERKNEMERS

PERSCONFERENTIE MET DE HEREN MINISTERS ERIC TOMAS EN PHILIPPE COURARD REDDEN VAN ONDERNEMINGEN DE WEG VOOR OVERNAME DOOR DE WERKNEMERS PERSCONFERENTIE MET DE HEREN MINISTERS ERIC TOMAS EN PHILIPPE COURARD Woensdag 18 februari 2004 op 11 uur Voltaire Centrum, Voltairelaan 135 te 1030 Brussel DE WEG VOOR OVERNAME DOOR DE WERKNEMERS Sobelair,

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/09/024 BERAADSLAGING NR 09/019 VAN 7 APRIL 2009 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS AAN

Nadere informatie

Gids met algemene informatie rond Cultuur en Onderwijs in Spanje

Gids met algemene informatie rond Cultuur en Onderwijs in Spanje Ambassade van België in Spanje Gids met algemene informatie rond Cultuur en Onderwijs in Spanje Paseo de la Castellana 18 6º E-28046 Madrid +34 915 776 300 +34 914 318 166 @: madrid@diplobel.fed.be http://countries.diplomatie.belgium.be/nl/spanje

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004 B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003 Academiejaar 2003-2004 Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap departement Onderwijs Inhoudsopgave Hoger onderwijs

Nadere informatie

Feitelijke Vereniging Helleense Gemeenschap Turnhout-Kempen

Feitelijke Vereniging Helleense Gemeenschap Turnhout-Kempen Feitelijke Vereniging Helleense Gemeenschap Turnhout-Kempen Tussen de ondergetekenden (De stichtende leden - aanleiding bij de laatste pagina van deze statuten), werd overeengekomen een feitelijke vereniging

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Bijlage 1. Diplomavoorwaarden (koppeling diploma - administratief niveau)

Bijlage 1. Diplomavoorwaarden (koppeling diploma - administratief niveau) Bijlage 1. Diplomavoorwaarden (koppeling diploma - administratief niveau) 1. De volgende diploma's en getuigschriften worden, naargelang van het administratieve niveau, in aanmerking genomen voor aanwerving:

Nadere informatie

Rapport. Rapport inzake een klacht over een gedraging van de Dienst Wegverkeer (RDW) uit Zoetermeer. Datum: Rapportnummer: 2011/097

Rapport. Rapport inzake een klacht over een gedraging van de Dienst Wegverkeer (RDW) uit Zoetermeer. Datum: Rapportnummer: 2011/097 Rapport Rapport inzake een klacht over een gedraging van de Dienst Wegverkeer (RDW) uit Zoetermeer. Datum: Rapportnummer: 2011/097 2 Klacht Verzoeker kan zijn Nederlandse rijbewijs in Spanje niet omwisselen

Nadere informatie

Fedactio Federatie van Actieve Verenigingen van België

Fedactio Federatie van Actieve Verenigingen van België Over Fedactio Koepelorganisatie 54 Verenigingen actief in verschillende domeinen in Brussel, Vlaanderen en Wallonië gemeenschappelijke doel : actieve bijdrage leveren aan de sociale cohesie www.fedactio.be

Nadere informatie

Brussel, COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 09 / 2007 van 21 maart 2007

Brussel, COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 09 / 2007 van 21 maart 2007 KONINKRIJK BELGIE Brussel, Adres : Hoogstraat, 139, B-1000 Brussel Tel.: +32(0)2/213.85.40 E-mail : commission@privacycommission.be Fax.: +32(0)2/213.85.65 http://www.privacycommission.be COMMISSIE VOOR

Nadere informatie

TSJECHIË EN SLOVAKIJE

TSJECHIË EN SLOVAKIJE TSJCHIË N SLOVAKIJ 1. Het land in een notedop 1.1. Het universitair onderwijs heeft in Tsjechië en Slovakije een lange traditie. Reeds in 1348 werd in Praag een universiteit opgericht. Op de wereldranglijst

Nadere informatie

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk.

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 70 van 12 december 2003 over voorstellen tot aanpassing

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001

NIEUWSBRIEF. Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001 NIEUWSBRIEF Driebergse Automobiel Club opgericht 15 november 2001 In het museum te München staat deze auto, een Tatra, prominent geëtaleerd. Er was geen toelichting bij. Van de toeschouwer werd verwacht

Nadere informatie

SAVE EN RGY! Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek

SAVE EN RGY! Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek SAVE EN RGY! IWT Tetraproject ESMADS (130201) Efficiëntieverhoging van Snelheidsgeregelde Motor AangeDreven Systemen www.ugent.be/ea/eesa

Nadere informatie

Visum voor de sponsoring van de permanente vorming

Visum voor de sponsoring van de permanente vorming Visum voor de sponsoring van de permanente vorming DEONTOLOGISCH GEZONDHEIDSPLATFORM Gemeenschappelijk deontologisch platform De beroepsbeoefenaars uit de gezondheidssector en de industrie van geneesmiddelen

Nadere informatie

Rolnummer 786. Arrest nr. 14/95 van 7 februari 1995 A R R E S T

Rolnummer 786. Arrest nr. 14/95 van 7 februari 1995 A R R E S T Rolnummer 786 Arrest nr. 14/95 van 7 februari 1995 A R R E S T In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van artikel 10 van het decreet van de Franse Gemeenschap van 5 september 1994 tot regeling

Nadere informatie

van 11 december 2007

van 11 december 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011

Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011 Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011 1 2 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en Inhoud 1. Achtergrond

Nadere informatie

Living Tomorrow, gekend van het Huis van de Toekomst, presenteert haar nieuwe innovatie- en sensibiliseringsproject Zorgwoning van de Toekomst.

Living Tomorrow, gekend van het Huis van de Toekomst, presenteert haar nieuwe innovatie- en sensibiliseringsproject Zorgwoning van de Toekomst. Een innovatie- en sensibiliseringsproject rond zorg, wellness, comfort en gezondheid vandaag en morgen Living Tomorrow Zorgwoning vd Toekomst 2013-2016 Living Tomorrow, gekend van het Huis van de Toekomst,

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147- Vlaams Parlement Vragen en Antwoorden Nr.2 November 2008 47 VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTERPRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

Een compleet opleidingenaanbod!

Een compleet opleidingenaanbod! Een compleet opleidingenaanbod! Campus Hof van Riemen Frans Coeckelbergsstraat 17-22 2220 Heist-op-den-Berg T 015 24 18 45 F 015 24 12 13 kta.heist-op-den-berg@g-o.be www.campushofvanriemen.be Citaten

Nadere informatie

VERZOEKSCHRIFT. over een oplossing voor de gelijkwaardigheidserkenning van de diploma s psychologie van de Open Universiteit Nederland/Vlaanderen

VERZOEKSCHRIFT. over een oplossing voor de gelijkwaardigheidserkenning van de diploma s psychologie van de Open Universiteit Nederland/Vlaanderen Stuk 2134 (2008-2009) Nr. 1 Zitting 2008-2009 2 maart 2009 VERZOEKSCHRIFT over een oplossing voor de gelijkwaardigheidserkenning van de diploma s psychologie van de Open Universiteit Nederland/Vlaanderen

Nadere informatie

VZW SOCIAAL FONDS VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE WERKINGSPROGRAMMA 2013 FINANCIEEL VERSLAG 2013 BEGROTING 2014

VZW SOCIAAL FONDS VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE WERKINGSPROGRAMMA 2013 FINANCIEEL VERSLAG 2013 BEGROTING 2014 VZW SOCIAAL FONDS VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE WERKINGSPROGRAMMA 2013 FINANCIEEL VERSLAG 2013 BEGROTING 2014 27 maart 2014 p. 1 A. ALGEMEEN * De vzw Sociaal Fonds Vlaamse Gemeenschapscommissie werd gesticht

Nadere informatie

Opleidings- en begeleidingscheques

Opleidings- en begeleidingscheques Opleidings- en begeleidingscheques De Maatregel Om werknemers ertoe aan te zetten een leven lang te leren, draagt de Vlaamse overheid financieel een steentje bij. Sinds september 2003 1 kunnen werknemers

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust geschiedenis van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen

Nadere informatie

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Legal insight, inside Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Het beroep van bedrijfsjurist is relatief jong. De wet die dit beroep erkende en het Instituut voor bedrijfsjuristen

Nadere informatie

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 64359 FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG N. 2004 3391 (2004 2305) [2004/202310] 12 MEI 2004. Koninklijk besluit waarbij algemeen verbindend wordt verklaard de collectieve

Nadere informatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Artikel 24 - Onderwijs Schriftelijke communicatie Het Belgian Disability Forum (BDF) is een vzw die thans 18 lidorganisaties telt en meer dan 250.000

Nadere informatie

Staatssteun nr. N 14/2002 - België Belgische federale steunregeling ten behoeve van hernieuwbare energiebronnen

Staatssteun nr. N 14/2002 - België Belgische federale steunregeling ten behoeve van hernieuwbare energiebronnen EUROPESE COMMISSIE Brussel, 02.08.2002 C(2002)2904 fin. Betreft: Staatssteun nr. N 14/2002 - België Belgische federale steunregeling ten behoeve van hernieuwbare energiebronnen Excellentie, Bij schrijven

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Groen Duffel informeert.

Groen Duffel informeert. Groen Duffel informeert. Beste leden en sympathisanten, Graag brengen we jullie op de hoogte van nieuws uit (Groen-)Duffel. In dit nummer: * Verkiezingen zondag 25 mei * Zin in een (gegidst) bezoek aan

Nadere informatie

BESLUIT: HOOFDSTUK I. ALGEMENE BEPALINGEN

BESLUIT: HOOFDSTUK I. ALGEMENE BEPALINGEN Reglement betreffende de vormvereisten voor aanvragen tot uitvoering van een accreditatie, een instellingsreview of een toets nieuwe opleiding ten aanzien van opleidingen in de Vlaamse Gemeenschap Gelet

Nadere informatie

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 ,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 Dit formulier dient in 5 exemplaren op papier + 1 elektronische versie te worden bezorgd

Nadere informatie

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio SEAGRIDS Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Noodzaak van de Seagrids investeringsprojecten Aansluiting van de internationale, onderzeese

Nadere informatie

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Interuniversitaire Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Inleiding De GSO-er (geneesheer-specialist in opleiding) in de Arbeidsgeneeskunde moet 2 jaar stage doen in een erkende stagedienst onder de begeleiding

Nadere informatie

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw B R U S S E L, 22 s e p t e m b e r 2014 Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw De coöperatieve bank Crelan steunt innovatie in de landbouw via leerstoel aan

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

MIX. Van verantwoorde. herkomst

MIX. Van verantwoorde. herkomst Van verantwoorde MIX herkomst Het papier gebruikt in deze brochure is FSC gecertificeerd (Forest Stewardship Council). Dit certificaat staat voor een aantal mondiaal erkende principes en criteria op het

Nadere informatie

De VLAAMSE RAAD heeft aangenomen en Wij, EXECUTIEVE, bekrachtigen hetgeen volgt:

De VLAAMSE RAAD heeft aangenomen en Wij, EXECUTIEVE, bekrachtigen hetgeen volgt: De VLAAMSE RAAD heeft aangenomen en Wij, EXECUTIEVE, bekrachtigen hetgeen volgt: Artikel 1 Dit decreet regelt een aangelegenheid bedoeld in artikel 107quater van de Grondwet. Artikel 2 Bij het Ministerie

Nadere informatie

Dienst Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk Datum Bijlage(n) Dienst Juridisch en Beleidsondersteunend Advies

Dienst Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk Datum Bijlage(n) Dienst Juridisch en Beleidsondersteunend Advies aan Mevrouwen de Voorzitsters en de Heren Voorzitters van de openbare centra voor maatschappelijk welzijn Dienst Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk Datum Bijlage(n) Dienst Juridisch en Beleidsondersteunend

Nadere informatie

N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S. over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT

N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S. over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT (bekrachtigd door de Hoge Raad voor de Zelfstandigen

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET Stuk 11 - A (1980-1981) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD ZITTING 1980-1981 21 OKTOBER 1980 ONTWERP VAN DECREET waarbij nieuwe voorlopige kredieten worden geopend die in mindering komen van de begroting van de Vlaamse

Nadere informatie

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Beste ouders Beste opvoedingsverantwoordelijke Als ouder bent u nauw betrokken bij de studiekeuze van uw zoon of dochter. Ook de school en het

Nadere informatie

BELGISCHE VERENIGING VAN FARMACEUTISCHE ARTSEN. Vereniging Zonder Winstoogmerk. Wedrennenlaan 5 bus B1 1050 BRUSSEL

BELGISCHE VERENIGING VAN FARMACEUTISCHE ARTSEN. Vereniging Zonder Winstoogmerk. Wedrennenlaan 5 bus B1 1050 BRUSSEL BELGISCHE VERENIGING VAN FARMACEUTISCHE ARTSEN Vereniging Zonder Winstoogmerk Wedrennenlaan 5 bus B1 1050 BRUSSEL Naam STATUTEN Art. 1. De "Belgische Vereniging van Farmaceutische Artsen" (BEVEFA), in

Nadere informatie

BXL 1278 ERP BEHEERSTOOL

BXL 1278 ERP BEHEERSTOOL BXL 1278 ERP BEHEERSTOOL INFOSESSIE AAN KANDIDATEN 24.09.2012 DOEL VAN INFOSESSIE Deze infosessie zal tot doel hebben om deelnemers te informeren over de procedure en selectieregels voor deze opdracht.

Nadere informatie