Straf- en administratieve sancties in Vlaamse regelgeving. Aanbevelingen voor een sterker handhavingsbeleid.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Straf- en administratieve sancties in Vlaamse regelgeving. Aanbevelingen voor een sterker handhavingsbeleid."

Transcriptie

1 Straf- en administratieve sancties in Vlaamse regelgeving. Aanbevelingen voor een sterker handhavingsbeleid. ICW Eindrapport 7 December 2009 Auteurs: - Deel I: Dr. L. DEBEN - Deel II: Dr. K. VAN AEKEN (Universiteit Tilburg) - Deel III: Prof. Dr. C. BILLIET (Universiteit Gent) - Coördinatie en eindredactie: Prof. Dr. P. POPELIER (Universiteit Antwerpen)

2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting 6 Inleiding 11 Deel I. Analyse van de bestuurlijke organisatie omtrent de rechtshandhaving 16 Hoofdstuk 1. Situatieschets van inspectiediensten Inleiding Overzicht van Vlaamse inspectiediensten Organisatie van de diensten en hun opdracht Model Landschap 22 A. Beleidsdomein Leefmilieu, Natuur en Energie 23 B. Beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 32 C. Beleidsdomein Werk en Sociale Economie 33 D. Beleidsdomein Cultuur, Jeugd, Sport en Media 36 E. Beleidsdomein Bestuurszaken 41 F. Beleidsdomein Diensten Algemeen Regeringsbeleid 42 G. Beleidsdomein Financiën en Begroting 42 H. Beleidsdomein Onderwijs en Vorming 42 I. Beleidsdomein Landbouw en Visserij 43 J. Beleidsdomein Mobiliteit en Openbare Werken 45 K. Beleidsdomein Economie, Wetenschap en Innovatie 46 L. Beleidsdomein Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid en Onroerend Erfgoed 50 M. Beleidsdomein Internationaal Vlaanderen Gevolgen van de plaats van de inspectiedienst binnen het organogram Taken Handhaving Controle Maatregelen Handhavingslandschap 56 A. Beleidsdomein Leefmilieu, Natuur en Energie 56 B. Beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 60 C. Beleidsdomein Werk en Sociale Economie 61 D. Beleidsdomein Cultuur, Jeugd, Sport en Media 62 E. Beleidsdomein Bestuurszaken 64 F. Beleidsdomein Diensten Algemeen Regeringsbeleid 64 G. Beleidsdomein Financiën en Begroting 64 H. Beleidsdomein Onderwijs en Vorming 64 I. Beleidsdomein Landbouw en Visserij 65 J. Beleidsdomein Mobiliteit en Openbare Werken 66 K. Beleidsdomein Economie, Wetenschap en Innovatie 68 L. Beleidsdomein Ruimtelijke Ordening 69 M. Beleidsdomein Internationaal Vlaanderen 70 N. Overzicht Initiatief Samenwerking Contact met de parketten De interdepartementale werkgroep handhavingsbeleid: opzet van het rapport Institutioneel kader Vaststellingen Bespreking resultaten 78 Hoofdstuk 2. Communicatie binnen inspectiediensten

3 1. Inleiding Buitenlands onderzoek over communicatie tussen inspectiediensten Opzet en methode van het Engelse en het Nederlandse rapport Vaststellingen Determinanten van de communicatiestrategie Prioriteiten van handhaving Minimumniveau van handhaving Risico-analyse Planmatig handhaven Transparantie van het handhavingsbeleid Toegang tot informatie Expertise Functiescheiding Besluit 94 Hoofdstuk 3. Aanbevelingen voor efficiënte communicatie binnen de handhavingsopdracht van Vlaamse Inspectiediensten Inleiding Aanbevelingen Opstellen, expliciteren en toetsen van de vooronderstellingen over handhaving Kennisvergaring over een doeltreffend handhavingsbeleid Risico-analyse door de inspecties Betrokkenheid bij het tot stand komen van regelgeving Onderzoek van de handhaafbaarheid van amendementen Explicitering van de prioriteiten en de beoogde nalevingsniveaus Kennisbundeling Handhavingsplannen Duidelijke bevoegdheidsverdeling en taakafstemming tussen inspectiediensten Duidelijke bevoegdheidsverdeling en taakafstemming op verschillende beleidsniveaus Faciliteer de horizontale samenwerking tussen handhavers Controle van de handhaving Ontsluiting van informatie voor het publiek Effectieve informatievergaring Cultuurverschuiving Openbaarheid van gegevens en privacywetgeving Besluit 106 Deel II. Handhaafbaarheid als aandachtspunt bij de totstandkoming van regelgeving 108 Hoofdstuk 1. Plan van aanpak Probleemformulering Onderzoeksvragen Randvoorwaarden Aanpak en methodologie Onderzoeksplan Methodologie Objectieven en doelstellingen Opbouw en preview 116 Hoofdstuk 2. De herziening van de voorstelling van de nalevingsfactoren uit de Tafel van Elf Sociaalwetenschappelijke inzichten Perspectief van de handhavingsinstanties Zelden enforcement to the letter Handhaving verloopt niet automatisch of autonoom De handhavingsstijl is onderhevig aan verandering doorheen de tijd - 3 -

4 en van geval tot geval Perspectief van de doelgroepen Indeling van de doelgroepen Het semi-autonome sociale veld (SASV) De wet en de sociale bereidheid tot naleving Compliance door bedrijven Acceptatie van regelgeving bij de Belgische bevolking: een onderzoek naar voedselveiligheidsnormen Een rechtspsychologische kijk op naleving Rechtseconomische inzichten Integratie van de sociaalwetenschappelijke bevindingen Handhaafbaarheidstoetsen en handleidingen VROM. Naleving VROM-beleid en wet- en regelgeving De toets van de gemeente Eindhoven De Handleiding Uitvoerbaarheid en Handhaafbaarheid van het Ministerie van Justitie van Nederland, met als bijlage de Tafel van Elf De Tafel van 11 met toelichting door het Ministerie van Justitie Kritische benadering van de Tafel van Commentaren bij de Tafel van Elf Eenzelfde checklist voor alle doelgroepen? Juiste aandacht voor legitimiteit en dimensies De weging van verschillende factoren en dimensies De toevoeging van een communicatie-analyse Conclusie van de analyse van de T Besluit 168 Hoofdstuk 3. De integratie van de herwerkte Tafel van Elf in de diverse onderdelen van de bestaande Vlaamse RIA als centraal analyse-instrument van de wetgevingskwaliteit Referenties naar handhaving in de actuele RIA methodiek Relevante bevindingen uit de casestudies Uitgangspunten Vier case studies Resultaten Interviews Aspect 1. De noodzakelijkheid en proportionaliteit van de toets Aspect 2. De relationele tabel van doelgroepen en handhavers Aspect 3. Consultatie Aspect 4. De opname van de toets in de RIA Andere bevindingen De integratie van de handhavingstoets in RIA 224 Hoofdstuk 4. Een betere handhaafbaarheid van regelgeving door de opmaak van begeleidende maatregelen en beleidsaanbevelingen 230 Deel III. Draaiboek voor het schrijven van een toezichtsregeling 237 Hoofdstuk 1. Basisbegrippen en algemeen kader Basisbegrippen Omtrent rechtshandhaving en toezicht Facultatieve vs obligatoire bevoegdheidsuitoefening Omtrent EVRM, EHRM en BUPO Omtrent misdrijven en depenalisering Algemeen kader Waarom een toezichtsregeling? Beleidsmatige noodzaak Juridisch-technische noodzaak: toezichtsregelingen tot uitvoering resp. implementatie van Europese verordeningen en richtlijnen De impact van EVRM, BUPO en onze Grondwet en van de BWHI

5 2.3. De kern van iedere toezichtsregeling: vier vragen, twee extra s en één preliminaire vraag 248 Hoofdstuk 2. Is een toezichtregeling nodig? Kernbepalingen: concept en identificatie Toezichtscapaciteit: hoe te ontleden? 251 Hoofdstuk 3. De kern van iedere toezichtsregeling De toezichthouders en hun toezichtopdracht Basisinformatie Officier van gerechtelijke politie: in regel geen goede keuze Wel in te voorzien: een legitimatiebewijs De toezichtrechten Basisgegevens De klassieke toezichtrechten Het toegangsrecht Het recht op inzage en kopie van zakelijke gegevens Het onderzoeksrecht van zaken Te mijden toezichtrechten Het recht tot het verrichten van elk onderzoek, elke controle en elke enquête Het ondervragingsrecht De overstap naar de sanctioneringsfase Informatiedoorstroming Naar het penale afhandelingsspoor Naar het bestuurlijke afhandelingsspoor Bewarende maatregelen Finishing touch: onmisbare aanvullingen Een recht op bijstand van de politie Strafbaarstelling van de verhindering van toezicht 284 Hoofdstuk 4. Uitbreidingen van de kernregeling Specifieke toezichtrechten Een toegangsrecht met betreding van woningen Recht op het doen van vaststellingen d.m.v. audiovisuele middelen Recht van onderzoek van transportmiddelen en hun lading Ondersteuning door deskundigen Implementatie van Europeesrechtelijke toezichtsplichten Verordeningen Richtlijnen Basishandhavingsverplichting Specifieke toezichtplichten 299 Hoofdstuk 5. Besluit 300 Bibliografie 301 Bijlagen Bijlage 1 bij Deel I. Vragenlijst voor de Vlaamse Inspectiediensten 306 Bijlage 2 bij Deel II. Topics voor diepte-interviews 310 Bijlage 3 bij Deel III. Modelbepalingen

6 SAMENVATTING Dit rapport, dat werd uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Bestuurszaken, kadert binnen het voorgenomen handhavingsbeleid van de Vlaamse regering. De focus daarbij ligt op het regelgevingsbeleid. Handhaving kan wel beschouwd worden als het sluitstuk van een regeling, maar om handhavende instanties zo efficiënt mogelijk in te zetten, moet reeds bij de opmaak van een regeling worden nagedacht over de meest gepaste handhavingsmethode. De vraag rijst dus hoe regels moeten opgesteld worden om een zo sterk mogelijke handhaving mogelijk te maken. Deze verkennende studie reikt daartoe een eerste analyse en evaluatie aan van de organisatie van het handhavingsbeleid en zet vervolgens in op instrumenten die hulp bieden om handhaafbare regelgeving op te stellen. Rode draad in het rapport is de nood aan transparantie en communicatie, zowel in de relatie tussen toezichthouders en regelgever als in de relatie tussen toezichthouders en doelgroepen. Het eerste deel biedt een verkennende analyse van de bestuurlijke organisatie omtrent de rechtshandhaving. De inspectiediensten vormen immers een cruciale factor voor verschillende elementen die door de Tafel van Elf worden opgesomd als determinerend voor de handhaafbaarheid van regelgeving. Een kernpunt daarbij vormt de informatie-uitwisseling tussen regelgever, handhavende en gerechtelijke instanties, en rechtssubjecten. Het inspectielandschap en de handhavingsprocessen worden daarom beschreven vanuit een focus op het communicatiebeleid. Vastgesteld wordt dat het landschap van handhavingsinstanties zeer heterogeen is. Er bestaat een waaier aan inspectiediensten, met zeer verscheiden posities in het organisatorische kader en met elk verscheiden opdrachten, bevoegdheden en procedures. De eerste vaststellingen bij de Vlaamse inspectiediensten duiden op een versplinterd handhavingsbeleid en een verschillende manier van regelopvolging. Dit maakt samenwerking met betrekking tot datavergaring en informatie-uitwisseling noodzakelijk, maar noopt tevens tot een communicatiestrategie op maat van elke inspectiedienst. In de praktijk blijkt dat het Beter Bestuurlijk Beleid programma wel het belang heeft onderstreept van een gestructureerde en planmatige communicatie en van overleg voor een effectieve handhaving van regelgeving, maar dat in de praktijk de communicatiestrategie van de inspectiediensten diverse gebreken vertonen. Bij de handhaving van regels ondernemen vele inspectiediensten te weinig interactie met andere diensten. Vaak is niet duidelijk wel nalevingsniveau minimaal wordt nagestreefd, welke onderdelen van de regelgeving meer of minder intensief gehandhaafd moeten worden en wat gedoogd wordt onder welke voorwaarden. Een gestructureerde ex ante - 6 -

7 risico-analyse is bij verschillende inspectiediensten praktisch onbestaande, er is gebrek aan transparantie en de aanwezige expertise blijft te veel op het uitvoerende niveau. Deze gebrekkige informatiedoorstroming, zowel ten aanzien van rechtssubjecten als tussen handhavende instanties, heeft gevolgen voor de regelgeving. Dat komt tot uiting op twee manieren. Enerzijds stroomt informatie die relevant is om tot goed handhaafbare regelgeving te komen, niet door tot de regelgever. Anderzijds worden kansen gemist om tot spontane naleving te komen door kennis over de inhoud van de regelgeving en de betekenis daarvan in een concreet geval, tot bij het rechtssubject te brengen. Om die reden worden zestien aanbevelingen gegeven om tot een beter communicatiebeleid te komen inzake handhaving. Die aanbevelingen kunnen als volgt worden samengevat: Aanbevelingen voor een beter communicatiebeleid inzake handhaving 1. Zorg voor een nulmeting: stel vooronderstellingen over handhaving op, expliciteer en toets ze. 2. Zorg voor kennisvergaring over een doeltreffend handhavingsbeleid 3. Breng doelgroepen in kaart in risico analyses 4. Betrek inspecties bij de totstandkoming van regelgeving 5. Onderzoek de handhaafbaarheid van amendementen 6. Expliciteer prioriteiten en beoogde nalevingniveaus 7. Bundel kennis 8. Maak een handhavingsplan op 9. Zorg voor een duidelijke bevoegdheidsverdeling en taakafstemming tussen inspectiediensten 10.Zorg voor een duidelijke bevoegdheidsverdeling en taakafstemming op verschillende beleidsniveaus 11.Faciliteer de horizontale samenwerking tussen handhavers 12.Verbeter de controle op de werking van inspectiediensten 13.Ontsluit informatie voor het publiek 14.Zorg voor effectieve vergaring van algemene informatie en van informatie over individuele dossiers 15.Zorg voor een cultuurverschuiving in het licht van een vernieuwde taakafbakening en samenwerking 16.Creëer een duidelijk wettelijk kader waarbinnen dataverzameling en verwerking kan gebeuren zonder onredelijke inbreuk op de privacy

8 In het tweede deel wordt ingegaan op de handhaafbaarheid van regelgeving bij de opmaak van regelgeving. De centrale onderzoeksvraag luidt: hoe kan de (ex ante) inschatting van handhaving als de mogelijkheid tot het afdwingen van regelconform gedrag vorm krijgen en geoperationaliseerd worden als een instrument dat bruikbaar is bij de ontwikkeling van regelgeving? In een eerste stap wordt een analyse gemaakt van de determinanten van handhaving en naleving en van de bestaande middelen om deze concepten te meten. De in Nederland ontwikkelde handhaafbaarheidstoets, de zogenaamde Tafel van Elf, geldt daarbij conform de opdracht als uitgangspunt, maar wordt kritisch benaderd en gereconstrueerd. De inzichten die voortkomen uit de analyse van literatuur en van de Tafel van Elf evenals andere handhaafbaarheidstoetsen en die uitgangspunt vormen voor de opmaak van een Vlaamse handhavingstoets, kunnen als volgt worden samengevat. Uitgangspunten voor de opmaak van een Vlaamse handhaafbaarheidstoets 1. Differentatie vooraf in doelgroepen laat toe dat het aantal vragen dat aan een doelgroep gesteld wordt, beperkt blijft. Mogelijke indelingen zijn het onderscheid tussen bedrijven en burgers, of het onderscheid tussen hoog risico doelgroepen versus laag risico doelgroepen. 2. De handhaafbaarheidstoets dient aandacht te besteden aan legitimiteit als voorwaarde voor spontane naleving. Dit veronderstelt 1) het consulteren van de doelgroep om na te gaan hoe groot het draagvlak voor de regel is en 2) het communiceren over de totstandkoming en de inhoud van de regel. 3. De toets kan ook verruimd worden om in te schatten welke communicatiestrategie het meest efficiënt is, met aandacht voor o.m. preventie, voorlichting en communicatie. 4. De handhaafbaarheidstoets moet zowel de kosten van de doelgroepen in kaart brengen als specifiek ruimte creëren voor de inschatting van de kosten en inspanningen (capaciteitsnood) van de toezichthouders. In een tweede stap worden deze bevindingen in de meest praktische vorm voor opname als toets in de bestaande RIA-procedure gegoten. Deze toets bevat vijf aspecten: 1) een proportionaliteitstoets, 2) een matrix of relationele tabel van handhavers en doelgroepen, 3) een checklist: een aantal vragen uit de herziene tafel van 11, die gesteld worden vanuit het perspectief van de doelgroepen zoals die in de relationele tabel zijn geplaatst, 4) consultaties en consultatiebevindingen en 5) de conclusie. Concreet bestaat de voorgestelde handhavingstoets, zoals ze geïntegreerd kan worden in de bestaande RIA, uit de volgende elementen: - 8 -

9 Elementen Vlaamse handhavingstoets 1. Beklemtoon het belang van de handhavingstoets in de RIA-handleiding 2. Ga het gewicht van de handhavingsaspecten na in geval van zwaar gewicht: consulteer de handhavers 3. Ga de rol na van de doelgroepen voor de handhaafbaarheid in geval van belangrijke rol: consulteer de doelgroep 4. Ga de checklist na (zie deel II, par. 3.4.) 5. Bundel en analyseer de resultaten van de voorgaande stappen 6. Zorg voor een samenvatting. Ten slotte worden de onderzoeksinzichten als breder inzetbare beleidsaanbevelingen geformuleerd. Ook in dit deel komt, net zoals in het vorige deel, naar voor dat communicatie, inclusief een consultatiebeleid, een kernbegrip is in de aanbevelingen voor een sterker Vlaams handhavingsbeleid. De aanbevelingen luiden als volgt: Aanbevelingen voor een handhavingsbeleid bij de opmaak van regelgeving 1. Kwantificeer indien mogelijk de handhaving altijd bij nieuwe regelgeving 2. Onderzoek de dimensie van de spontane naleving 2. Breng de doelgroepen van de handhaving in kaart. 3. Breng de handhavende instanties in beeld. 4. Consulteer de handhavende instanties in twee consultatierondes. 5. Consulteer de doelgroepen liefst in een vroeg stadium. 6. Benut de inzichten van de handhavende instanties om de conceptregel te optimaliseren ook buiten het strikte domein van de handhavingsaspecten. 8. Besteed de nodige aandacht aan de legitimiteit van de regel. 9. Tracht de sociale bereidheid tot naleving te versterken. 10. Communiceer met strategisch belangrijke stakeholders over de regelgeving. 11. Benut de handhaafbaarheidstoets om een communicatie-analyse op te stellen. 12. Maak gebruik van de conclusies van de RIA. 13. Organiseer ex post evaluatie van de regel met als doelstelling de beoordeling van de handhaving en de naleving. In het derde deel wordt ingezoomd op het concrete uitschrijven van een toezichtsregeling, met aandacht voor de handhavingsprocessen zoals die in deel I werden beschreven, maar ook voor het juridische kader. Dit laatste deel is opgebouwd - 9 -

10 als een draaiboek, dat de wetgevingsambtenaren van het Vlaamse Gewest een houvast wil bieden bij het voorbereiden van regelgeving die het organiseren van toezicht beoogt. Wie dergelijke regelgeving opmaakt, dient zich vooraf te beraden over de volgende vragen: 1. Wie? Wie gaat het toezicht uitoefenen? M.a.w. wie zijn de toezichthouders? 2. Wat? Welke toezichtopdrachten moeten worden afgebakend en toegewezen? 3. Hoe? Hoe gaan de toezichthouders zich van hun taken kwijten? Hebben zij bijzondere bevoegdheden nodig om in staat te zijn hun toezichtopdracht te vervullen? Deze vraag betreft de eventuele nood aan toezichtrechten. 4. Waarheen? Wat indien een inbreuk wordt vastgesteld? Moet er iets worden voorzien om de overstap van toezicht naar sanctionering op doelmatige wijze te kunnen maken? Dit vormt de kern van de toezichtsregeling. Vervolgens moet worden gedacht aan een mogelijkheid om bijstand van de politie te vorderen en mag niet worden vergeten de verhindering van toezicht strafbaar te stellen. Het rapport biedt een aantal modelbepalingen, die verder worden uitgelegd. Deze modelbepalingen hebben betrekking op toezichtsrechten zoals het toegangsrecht, het recht op inzage en kopie van zakelijke gegevens en het onderzoeksrecht van zaken, informatiedoorstroming, bewarende maatregelen, het recht op bijstand door de politie, strafbaarstelling van de verhindering van toezicht, specifieke toezichtrechten zoals het toegangsrecht met betreding van woningen, het doen van vaststellingen door middel van audiovisuele middelen, het onderzoek van transportmiddelen en hun lading evenals ondersteuning door deskundigen. Eveneens wordt aandacht besteed aan de uitvoering van Europese verordeningen en de omzetting van Europese richtlijnen. Deze modelbepalingen worden bij elkaar gebracht in bijlage 3 bij dit rapport

11 INLEIDING Situering De Vlaamse Regering zet in op een uitgebouwd wetgevingsbeleid om kwalitatief sterke regelgeving tot stand te brengen. De handhaafbaarheid van regelgeving is hiervan een belangrijk onderdeel. Regels worden uitgevaardigd met een bepaald doel voor ogen. De effectiviteit van de regelgeving vooronderstelt hun handhaafbaarheid. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid zijn dan ook opgenomen als kenmerken van behoorlijke regelgeving, die door de Vlaamse regering zijn goedgekeurd. Beide criteria maken tevens onderdeel uit van de reguleringsimpactanalyse (RIA). Het belang van deze criteria is zodoende erkend in politieke, ambtelijke en bestuurskringen in Vlaanderen. Handhaving wordt in de literatuur gedefinieerd als het afdwingen van regelconform gedrag door het uitoefenen van toezicht en desgevallend het sanctioneren van inbreuken op de regels. 1 Die definitie wordt voor deze studie als uitgangspunt gehanteerd. Daarnaast wordt ook aandacht besteed aan het bereiken van regelconform gedrag door een beter communicatiebeleid. De wetgever moet in de eerste plaats regels zo opstellen en communiceren dat ze spontaan nageleefd worden. Voor zover men niet kan vertrouwen op spontane naleving, moet de overheid zorgen voor controle op de naleving en voor sanctionering in geval van niet-naleving. Toezicht betreft, in een notendop, het toezien op de naleving van regelgeving. De organisatie van een adequate toezichtsregeling vormt een essentieel onderdeel van het wetgevingsbeleid in iedere materie. Het bijzonder grote beleidsmatige belang van het toezicht vloeit voort uit de twee functies van het toezicht. (1) Toezicht vervult een belangrijke preventieve functie. Waar de rechtssubjecten merken dat de overheid een oogje in het zeil houdt op het al dan niet naleven van regels die zij behoren na te leven, werkt dit normconform gedrag in de hand. (2) Toezicht legt de basis voor sanctionering, het beteugelen van wetsschendingen, door zachte maatregelen zoals aanmaningen én door sancties. Waar wetsschendingen niet worden vastgesteld, is iedere sanctionering uitgesloten. Een doeltreffende sanctionering vormt het sluitstuk van ieder 1 P. HAMPTON, Reducing administrative burdens: effective inspection and enforcement, HM Treasury, London, 2005, vanaf nu Hampton report

12 wetgevingsbeleid. Waar de burger vaststelt dat inbreuken tot geen enkele reactie leiden vanwege de overheid, vervalt regelgeving tot louter papier. Het Vlaams regeerakkoord zei hierover: We versterken de capaciteit van de Vlaamse overheid om regelgeving van hoge kwaliteit te produceren zodat maatschappelijke doelen doeltreffend en efficiënt worden bereikt. We bouwen een goed georganiseerd regelgevingsproces uit door: [ ] een vermindering van het aantal strafbepalingen en, waar nuttig, een vervanging van de strafsancties door administratieve sancties. Dit rapport, dat werd uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Bestuurszaken, kadert binnen het voorgenomen handhavingsbeleid van de Vlaamse regering. De focus daarbij ligt op het regelgevingsbeleid. Handhaving kan dan wel beschouwd worden als het sluitstuk van een regeling, maar om handhavende instanties zo efficiënt mogelijk in te zetten, moet reeds bij de opmaak van een regeling worden nagedacht over de meest gepaste handhavingsmethode. 2 De vraag rijst dus hoe regels moeten opgesteld worden om een zo sterk mogelijke handhaving mogelijk te maken. Deze verkennende studie reikt daartoe een eerste analyse en evaluatie aan van de organisatie van het handhavingsbeleid en zet vervolgens in op instrumenten die hulp bieden om handhaafbare regelgeving op te stellen. Het Nederlandse Ministerie van Justitie gaf in 1997 een rapport uit met daarin een checklist met elf factoren die de handhaafbaarheid van regelgeving bevorderen. 3 Deze Tafel van Elf heeft intussen een stevige positie ingenomen en wordt, op vraag van de opdrachtgever, voor deze studie als uitgangspunt genomen. Tegelijk wordt de Tafel van Elf kritisch bekeken en worden ook andere handhavingstoetsen in de studie opgenomen. Dit moet leiden tot een Vlaamse handhavingstoets: een bruikbaar instrument in de context van het Vlaamse handhavingsbeleid. Aanpak Het onderzoek valt uiteen in drie delen. Deze delen vertrekken vanuit een breder kader, om vervolgens steeds specifieker in te gaan op handhavingsbeleid en de opmaak van concrete regelgeving. 2 Ph. EIJLANDER en W. VOERMANS, Wetgevingsleer, Deventer, W.E.J. Tjeenk Willink, 1999, INSPECTIE VOOR DE RECHTSHANDHAVING VAN HET MINISTERIE VAN JUSTITIE, De tafel van Elf. Een instrument voo de wetgever, Den Haag,

13 Het eerste deel biedt een verkennende analyse van de bestuurlijke organisatie omtrent de rechtshandhaving. De inspectiediensten vormen immers een cruciale factor voor verschillende elementen die door de Tafel van Elf worden opgesomd als determinerend voor de handhaafbaarheid van regelgeving. Door hun contacten met het terrein dragen inspectiediensten bij tot de kennis en acceptatie van regelgeving. Controle- en detectiekansen worden vergroot door een efficiënte inzet van en samenwerking tussen inspectiediensten. Sanctiekansen worden versterkt door de samenwerking tussen inspectiediensten en gerechtelijke diensten. Dit deel geeft daarom geen uitputtende beschrijving van het gehele inspectielandschap en van de handhavingsprocessen, maar legt de klemtoon op het communicatiebeleid dat bepalend is voor een optimale inzet van en samenwerking tussen deze diensten. De centrale onderzoeksvraag daarbij luidt: Hoe gebeurt de informatie-uitwisseling tussen de administraties onderling en met de gerechtelijke diensten? De bedoeling is om het handhavingsbeleid inzake regelgeving in te bedden in de bredere bestuurlijke context en hierbij enkele structurele knelpunten te detecteren. De analyse van de handhavingsprocessen van inspectiediensten gaat daarom in het bijzonder in op handhavingskosten. Die handhavingskosten vormen een element bij de rechtseconomische analyse van handhavingsmethoden, die het voorwerp vormen van het tweede deel. Het tweede deel zoomt in op de handhavingvragen die rijzen bij de eigenlijke opmaak van regelgeving. Ook hier vormt het communicatiebeleid een belangrijk element om in eerste instantie spontane naleving van regelgeving te waarborgen. Daarnaast gaat aandacht naar de handhavingmethoden, die moeten zorgen voor een aangepast en kostenefficiënt handhavingapparaat. Doelstelling van dit deel is te komen tot een verfijning van het bestaande RIA-instrument, geruggensteund door begeleidende maatregelen en beleidsaanbevelingen. Het derde deel ten slotte biedt een juridische en legistieke analyse van concrete handhavingbepalingen. Doelstelling is de opstelling van een draaiboek met inbegrip van modelbepalingen. Dergelijk draaiboek moet wetgevingsambtenaren een houvast bieden bij het voorbereiden van regelgeving die het organiseren van toezicht beoogt. De gehanteerde methodiek wordt per onderdeel bepaald door het voorwerp en de doelstelling van de studie. In het eerste deel wordt een SWOT-analyse uitgevoerd van de huidige structuren en processen tot handhaving van de Vlaamse regelgeving. Dit gebeurt door nationaal en

14 internationaal literatuuronderzoek evenals door beperkt empirisch onderzoek in de vorm van een bevraging bij de Vlaamse inspectiediensten. In het tweede deel wordt gebruik gemaakt van zowel rechtseconomische als rechtssociologische inzichten. Literatuurstudie wordt aangevuld met enkele case-study s waarbij bestaande reguleringsimpactanalyses worden bestudeerd. De voorgestelde benadering van de handhaafbaarheidstoets wordt ten slotte getoetst aan de hand van diepte-interviews. In het derde deel volgt een juridische en legistieke analyse van het handhavingsrecht op basis van literatuurstudie maar ook van een inventaris van toezichtsregelingen. Deze analyse werd toegepast op kernwetgeving uit vier sleuteldepartementen die geselecteerd werden in overleg met de Stuurgroep. De uitvoering van deze studie werd begeleid door de Dienst Wetsmatiging en door een Stuurgroep met vertegenwoordigers uit de verschillende relevante diensten. Hun feedback was cruciaal voor de uitvoering van dit project. De samenstelling van de Stuurgroep was als volgt: - Patrick Barbé (Inspectie WVG) - Johan Decrop (Mestbank) - Wim De Naeyer (Interne Audit Vlaamse overheid - Els Dufour (WVG) - Jan Heyman (LNE) 4 - Wouter Pas (Kabinet Peeters) 5 - Sigrid Raedschelders - Ivo Van den Bossche (DAR) - Piet Vanhoutte (RWO) - Christel Van Keer (DAR) - Frederik Vanlaere (DWM) - Anne Van Renterghem (RWO) - Ellen Vermoeden (DWM) - Kathleen Verreth (WVG) - Marc Willems (Inspectie WSE) 4 Jan Heyman werd vervangen door Sigrid Raedschelders door zijn benoeming als voorzitter van het milieuhandhavingscollege. 5 Wouter Pas heeft door de beëindiging van zijn kabinetsfunctie op het einde van de legislatuur niet tijdens de volledige looptijd van de studie deel uitgemaakt van de stuurgroep

15 DEEL I. Analyse van de bestuurlijke organisatie omtrent de rechtshandhaving Afbakening van het onderwerp Het kaderdecreet Bestuurlijk Beleid van 2003 beschreef een nieuwe organisatiestructuur voor de Vlaamse Overheid dat in 2006 onder het BBB-project vorm kreeg 6. Beter Bestuurlijk Beleid was een grootscheeps vernieuwingsproject dat de Vlaamse overheid transparanter en slagvaardiger moest maken. 7 De filosofie gaat uit van een veranderende samenleving met een tendens naar individualisering, met een snelle evolutie in informatie en communicatietechnologie en een groeiende internationalisering, en kadert in het New Public Management (NPM) paradigma dat ook relevant is voor dit onderzoek naar de handhaving door de Vlaamse inspectiediensten. De overheid moet evolueren op basis van tien basisprincipes 8 : 1. Primaat van de politiek: het beleid wordt bepaald door de politieke verantwoordelijken, die democratisch verkozen zijn, en er wordt gestreefd naar optimale afstemming tussen parlement en regering, en tussen regering en administratie. De verkozenen bepalen het beleid en de administratie ondersteunt bij de voorbereiding, opvolging en evaluatie van het beleid 2. Transparantie: openheid naar de burger met een eenvoudige regelgeving, een geïntegreerd overheidsloket (één website) en een duidelijke organisatiestructuur voor de Vlaamse Overheid. 3. Deugdelijk Bestuur: de Government Governance gedachte wordt toegepast in de publieke sector. De vroegere drie R s (Rechtmatigheid, Rechtszekerheid en Rechtsgelijkheid) worden aangevuld met de drie E s (Effectiviteit, Efficiëntie, Economy (zuinigheid)). 4. Een duidelijke verdeling van de kerntaken tussen de verschillende overheden: het bestuursniveau dat het best geplaatst is, voert de taak uit met een belangrijke plaats voor het subsidiariteitprincipe. 5. Beter afgelijnde verantwoordelijkheden binnen de Vlaamse overheid: ministers zijn in hoofde verantwoordelijk voor het beleid. Het overheidsmanagement is een beleidsondersteuner en zorgt voor beleidsvoorbereiding, -evaluatie en uitvoering. 6. Een nieuwe organisatiecultuur: er wordt gestreefd naar onderlinge samenwerking met het oog op de realisatie van gemeenschappelijke doelstellingen. 7. Een betere beleidsafstemming over de grenzen van de beleidsdomeinen heen. 6 VLAAMSE REGERING, Kaderdecreet Bestuurlijk Beleid; voor uitgebreidere informatie over BBB en handhaving door de overheid zie: J. SPANHOVE en K. VERHOEST, Onderzoeksrapport: Deugdelijk Bestuur in de Vlaamse Overheid anno 2008: Een kwalitatieve analyse van nieuwe Government Governance mechanismen in BBB (2008, binnen het project Government governance: theoretische en normatieve modellen voor deugdelijk bestuur in de Vlaamse overheid ( ):

16 8. Afslanken van de kabinetten: de beleidsvoorbereiding, beleidsevaluatie en monitoring van de vooruitgang van het beleid wordt naar de departementen verschoven. De kabinetten zijn politiek adviesorganen. 9. Meer autonomie voor de managers van de administratie: managers vervullen een mandaatfunctie van zes jaar met een grote autonomie door resultaatgerichte sturing via contractmanagement. 10. Een gedeeltelijke keuzevrijheid inzake managementondersteunende diensten: de algemene dienstverleningen buiten een aantal cruciale diensten kunnen vanuit de autonomie van het management vrij gekozen worden bij de verschillende MOD s of externe aanbieders. Het gaat hier om diensten zoals personeelsbeleid, facilitair beleid, boekhouding. Handhaving wordt, zoals in de inleiding vermeld, gedefinieerd als het afdwingen van regelconform gedrag door het uitoefenen van toezicht en desgevallend het sanctioneren van inbreuken op de regels. 9 Onder Vlaamse inspectiediensten worden de instellingen verstaan die op Vlaams niveau als taak hebben de handhaving van regels door toezicht, door controle en eventueel door sanctioneren. Ze zijn belast met de opsporing van onregelmatigheden. Het nemen van maatregelen bij de vastgestelde overtredingen is meestal voor rekening van andere diensten of afdelingen die bij de handhaving betrokken zijn. Inspectie is een hulpmiddel om toezicht uit te oefenen op de naleving van gestelde voorschriften, bepalingen en/of voorwaarden 10. Toezicht is het verzamelen van informatie over de vraag of een handeling of zaak voldoet aan de daaraan gestelde eisen, het zich daarna vormen van een oordeel daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren 11. Vanuit de BBB-benadering vereist een goede handhaving daarom op de eerste plaats een efficiënte informatiedoorstroming van de betrokken diensten. In de Memorie van Toelichting van het Kaderdecreet werd geproclameerd dat een wisselwerking tussen agentschappen belangrijk is 12. Deze wisselwerking gaat verder dan een loutere informatie-uitwisseling tussen de agentschappen. Ook de andere betrokken instanties moeten een plaats krijgen in de communicatiestrategie van de inspectiediensten om de effectiviteit van de handhaving en dus goed bestuur te verbeteren. De focus van dit eerste deel van het rapport ligt op communicatie. In het eerste hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de communicatielijnen en de communicatiewijze. 9 Zie het Hampton report, supra voetnoot VLAAMSE REGERING, Kaderdecreet Bestuurlijk Beleid. Memorie van toelichting, 21 februari

17 In het tweede hoofdstuk wordt de inhoud van de communicatie besproken. In het derde hoofdstuk worden de resultaten van de communicatieanalyse vertaald naar aanbevelingen. De afbakening van dit onderzoeksdeel staat in functie van de uitwerking van handhavingsmethoden in het tweede deel. Enerzijds wordt hier de doelstelling van efficiëntie, effectiviteit en zuinigheid (economy) vooropgesteld, ter realisatie waarvan in het tweede deel een balans wordt opgesteld van informatieverplichtingen. Het eerste onderzoeksdeel bepaalt tevens de basis van de determinanten van de beheers- en werkingskosten voor de overheid. Op basis van deze resultaten worden de handhavingsprocessen van de inspectiediensten onderzocht met de nadruk op de handhavingskosten. Die handhavingskosten vormen een element van de rechtseconomische benadering bij de keuze van handhavingsmethoden, die in het tweede deel aan bod komt. Administratieve handhavingskosten zijn de kosten die gemaakt worden voor de informatieverzameling en de controle van de naleving van de regels. 13 Ze omvatten alle aspecten van het afdwingen van regels. Zowel de kosten van de dataverzameling, de inspectiekosten en de kosten voor het afdwingen van de regels worden betrokken bij de aanbevelingen voor het stroomlijnen van deze processen. Deze studie gaat niet in op tekortkomingen als gevolg van gebrekkige structuren aangezien een BPR (business proces reengineering) analyse niet tot het onderzoeksgebied behoort. Wel wordt bekeken of en in welke mate de analyse van (voorgenomen) regelgeving verbeterd kan worden ten einde te komen tot betere regelgeving. Als gevalstudie wordt de analyse van het Vlaamse milieuhandhavingsbeleid voorgesteld. Milieuhandhaving komt terug in elk onderdeel van het studierapport. De gevalstudie steunt op lessen die getrokken worden naar aanleiding van de nieuwe regelgeving en kan een insteek zijn voor de Raad voor milieuhandhaving. Onderzoeksvraag De handhaving en naleving van regelgeving is het sluitstuk van kwaliteitsvolle regelgeving. 14 Aangezien de handhaving van regelgeving binnen de ambtelijke structuren 13 Hampton report. 14 Het onderzoek is toegespitst op de handhavingsbepalingen van de inspectiediensten. Conclusies over subsidiebepalingen vergt verder onderzoek. De communicatievereisten die gelden voor de handhavende inspecties gelden ook voor de inspecties die beslissen over de toekenning van subsidies indien dit dezelfde diensten zijn

18 gebeurt, draagt de optimalisering van de samenwerking van de inspectiediensten bij tot een effectieve handhaving en de verlaging van de administratieve kosten. Centraal in het eerste deel staat de volgende onderzoeksvraag: Hoe gebeurt de informatie-uitwisseling tussen de administraties onderling en met de gerechtelijke diensten? Houdt de administratie de andere en de gerechtelijke diensten voldoende op de hoogte over nieuwe regelgeving? Is er voldoende feedback vanuit de gerechtelijke diensten over het gevolg dat zij aan PV s geven? Voor de beantwoording van deze vragen zal er een analyse worden uitgevoerd die nagaat welke samenwerkingsverbanden er zijn (communicatielijnen), de huidige vorm van deze samenwerking (wijze van communicatie) en de ervaren voordelen en knelpunten van de inspectiediensten bij deze samenwerking. Om het onderzoek naar het effect van een betere samenwerking van de inspectiediensten op de handhaving en de administratieve lasten te bepalen, zijn niet alleen de onderlinge informatie-uitwisselingen (communicatie inhoud) cruciaal, maar ook de richtlijnen die de inspectiediensten van de wetgever of de hogere diensten ontvangen. Een ruimer kader van het communicatiebeleid bepaalt de minimale informatievereisten de inspectiediensten optimaal te laten functioneren. De hieruit voortvloeiende leidraad vormt een logische overgang naar het tweede deel nl. het formuleren van aanbevelingen ter remediëring van de structurele knelpunten met oog voor de economische kosten. Onderzoeksmethode In het eerste hoofdstuk wordt ingegaan op een SWOT-analyse van de huidige structuren en processen tot handhaving van de Vlaamse regelgeving. Hiertoe werden de handhavingsdiensten waarop het onderzoek op van toepassing is ondervraagd. Op basis van deze eerste rondvraag wordt een beeld van de huidige Vlaamse situatie geschetst. De analyse van de effectenreportages uit het Verenigd Koninkrijk en uit Nederland vormen het startpunt voor de analyse van de structurele knelpunten van de informatieoverdracht tussen de inspectiediensten en met de parketten en van de informatieverstrekking door de regelgever zelf. De in de rapportenstudies gemelde communicatieknelpunten worden door een verdere bevraging van de Vlaamse inspectiediensten aan de Vlaamse context getoetst (stakeholdersanalyse). Hieruit wordt een gemeenschappelijk platform gedistilleerd dat het overleg, de samenwerking en de gegevensuitwisseling tussen de verschillende diensten moet vergemakkelijken

19 HOOFDSTUK 1. SITUATIESCHETS VAN INSPECTIEDIENSTEN 1. Inleiding De analyse in dit hoofdstuk omvat zoals eerder vermeld de communicatie tussen de inspectiediensten onderling als de communicatie met het parket. De beschrijving van de communicatie bij de Vlaamse inspectiediensten vereist een definitie van het begrip communicatie zoals het in het onderzoek wordt gebruikt. Communicatie heeft drie belangrijke onderzoeksaspecten: communicatielijnen, communicatiemethodes en communicatie-inhoud. 1. Communicatielijnen. Dit aspect omvat de informatie over wie er communiceert. Welke diensten onderhouden directe communicatieve betrekkingen? Zijn er eventueel intermediaire niveaus en zijn de nodige communicatiefora aanwezig? Is er éénrichtingsverkeer of vindt er een terugkoppeling van informatie plaats en is daar behoefte aan? 2. Communicatiemethodes. Is er gestructureerd overleg dat in de werking van de diensten is ingebed, of is er slechts communicatie op basis van de behoefte aan informatiedoorstroming per dossier? 3. Communicatie-inhoud. Is de taakomschrijving van de inspectiediensten duidelijk? Zijn de bevoegdheden en domeinen duidelijk afgebakend en indien niet, is dat nodig? Wordt de noodzakelijke inhoud gegeven en komt die noodzakelijke inhoud om de taak uit te voeren op de juiste plaats terecht? In dit eerste hoofdstuk wordt de reeds beschikbare Vlaamse informatie over de communicatielijnen en -methoden tussen inspectiediensten weergegeven. De analyse van de communicatie-inhoud wordt in hoofdstuk 2 uitgevoerd. Er bestaat geen systematisch onderzoek over de samenwerking en de communicatie tussen de Vlaamse inspectiediensten, maar in het rapport van de interdepartementele werkgroep handhavingsbeleid wordt wel per administratie de communicatie met de parketten beschreven. Deze studie wordt dan ook mede als basis voor de beschrijving van de huidige situatie gebruikt

20 2. Overzicht van Vlaamse inspectiediensten. Tot aan het decreet Beter Bestuurlijk Beleid waren de inspectiediensten ad hoc georganiseerd. De herstructurering van de diensten had een rationalisering tot doel van de organisatie en structuren van de overheidsdiensten, waaronder ook de inspectiediensten. Om de diensten in beeld te kunnen brengen werden de inspectiediensten op Vlaams niveau aangeschreven om een korte vragenlijst over hun organisatie, hun taken en de voor hen specifieke handhavingsbepalingen in te vullen (zie bijlage 1) 15. Deze informatie werd aangevuld met de bestaande literatuur, de informatie op diverse websites en met de resultaten van een panelgesprek van vertegenwoordigers van de inspectiediensten 16. De keuze voor het gebruik van een panel is gebaseerd op de onderzoeksmethode van de tot nog toe enige beschikbare Vlaamse rapporten en is de methode waarmee het snelst relevante informatie verzameld kan worden. De resultaten van het overzicht geven al een eerste indruk van de organisatie, de taken en de bevoegdheden, maar ook van de problemen waar de inspectiediensten mee geconfronteerd worden Organisatie van de diensten en hun opdracht Model Het nieuwe organisatiemodel van de Vlaamse overheid gaat uit van een duidelijke en consistente taakverdeling tussen de departementen (beleidsondersteuning) enerzijds en de verzelfstandigde agentschappen (beleidsuitvoering) anderzijds. Deze taakafbakening is primair gestoeld op de principes van het primaat van de politiek en deugdelijk bestuur en op andere motieven van diverse aard (doelmatigheid, specialisatie, e.a.) 17. Binnen deze theorie zouden de departementen en agentschappen zich als communicerende vaten verhouden met een gestructureerde samenspraak en samenwerking In het rapport van de interdepartementele werkgroep handhavingsbeleid (zie infra) zijn eveneens een aantal handhavingsbepalingen van de inspectiediensten opgenomen. 16 De informatie is mede gebaseerd op: S. DE KEULENAER, K. VAN ALTERT, P. PONSAERS, WEGWIJZER BIJZONDERE INSPECTIEDIENSTEN, Antwerpen, Maklu, 2003; W. PEETERS, L.B. GILES, P. PONSAERS, De bijzondere inspectiediensten, Brussel, Politeia, 2006; Vast Comité P, Overzicht van de bijzondere inspectiediensten en hun bevoegdheden, Vlaanderen, Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Brusselse Gemeenschappelijke gemeenschapscommissie, Politeia, Brussel, 2007; 17 VLAAMSE REGERING, Kaderdecreet Bestuurlijk Beleid, Memorie van toelichting, 21 februari 2003, p VLAAMSE REGERING, Kaderdecreet Bestuurlijk Beleid, Memorie van toelichting, 21 februari 2003, p

ONTWERP VAN DECREET. houdende wijziging van diverse bepalingen inzake financiën en begroting als gevolg van het bestuurlijk beleid

ONTWERP VAN DECREET. houdende wijziging van diverse bepalingen inzake financiën en begroting als gevolg van het bestuurlijk beleid Stuk 825 (2005-2006) Nr. 1 Zitting 2005-2006 28 april 2006 ONTWERP VAN DECREET houdende wijziging van diverse bepalingen inzake financiën en begroting als gevolg van het bestuurlijk beleid 1879 FIN Stuk

Nadere informatie

MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME

MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME VLAAMS MINISTER VAN FINANCIEN EN BEGROTING EN RUIMTELIJKE ORDENING NOTA AAN DE VLAAMSE

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

De praktijk van prestatie-audit in het Rekenhof

De praktijk van prestatie-audit in het Rekenhof Rekenhof De praktijk van prestatie-audit in het Rekenhof Instituut voor de Overheid 7 oktober 2008 Praktijk van prestatie-audit in het Rekenhof 1. Inleiding 2. Mijlpalen, o.a. wet-duquesne 3. Veelzijdigheid

Nadere informatie

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 1025 GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE FLAMANDE N. 2008 92 VLAAMSE OVERHEID [C 2007/37387]

Nadere informatie

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen?

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen? 5 Procescriteria In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Dirk Vanderpoorten Secretaris Generaal

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Dirk Vanderpoorten Secretaris Generaal DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Dirk Vanderpoorten Secretaris Generaal STUDIEDAG BBB EN DEUGELIJK BESTUUR BINNEN DE VLAAMSE OVERHEID 7 mei 2009 1 Werkgroep II: Taakafbakening tussen een heilige Drievuldigheid

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Advies bij het omvormingsdecreet sport

Advies bij het omvormingsdecreet sport D-SP-364-11 Advies Vlaamse Sportraad Advies bij het omvormingsdecreet sport Op 22 juli 2015 vroeg Vlaams minister van Sport Philippe Muyters om advies bij het voorontwerp van decreet tot wijziging van

Nadere informatie

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid ROLLEN VOOR DE INSPECTIE VAN FINANCIEN IN HET BELGISCH AUDITSYSTEEM 29 oktober

Nadere informatie

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit Protocol tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit inzake samenwerking en coördinatie op het gebied van beleid, regelgeving, toezicht & informatieverstrekking en andere

Nadere informatie

Graag een jaarlijks overzicht per beleidsdomein (zowel ministeries als rechtspersonen).

Graag een jaarlijks overzicht per beleidsdomein (zowel ministeries als rechtspersonen). VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN FINANCIËN, BEGROTING, WERK, RUIMTELIJKE ORDENING EN SPORT Vraag nr. 463 van 21 februari 2014 van LODE VEREECK Vlaamse overheid

Nadere informatie

VR 2015 2509 DOC.0987/2BIS

VR 2015 2509 DOC.0987/2BIS VR 2015 2509 DOC.0987/2BIS Besluit van de Vlaamse Regering betreffende steun aan projecten in het kader van het Europees Fonds voor de Regionale Ontwikkeling en het Europees Sociaal Fonds DE VLAAMSE REGERING,

Nadere informatie

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden De organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden wordt vandaag geregeld met het decreet van 8 maart 2013 betreffende de organisatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 29 304 Certificatie en accreditatie in het kader van het overheidsbeleid Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Interne staatshervorming: Hoe zit dat nu? WELKOM

Interne staatshervorming: Hoe zit dat nu? WELKOM Interne staatshervorming: Hoe zit dat nu? WELKOM Koen Loete Voorzitter Resoc Meetjesland, Leiestreek en Schelde Welkom& inleiding Programma Kris Snijckers Raadgever binnenlands bestuur Kabinet Minister

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2010 GT No. 6 Landsverordening inrichting en organisatie landsoverheid 1 1 Structuur van de ambtelijke organisatie Artikel 1 1. Ingesteld worden de volgende ministeries:

Nadere informatie

De Beheersovereenkomst Contract of kompas? Werken en samenwerken op basis van een beheersovereenkomst

De Beheersovereenkomst Contract of kompas? Werken en samenwerken op basis van een beheersovereenkomst De Beheersovereenkomst Contract of kompas? Werken en samenwerken op basis van een beheersovereenkomst 1. Doel en voordelen van een B.O. 2. Hoe doel en voordelen zeker stellen? Integratie planningscycli

Nadere informatie

Ruimte voor verandering Transitie Ruimtelijke Ordening

Ruimte voor verandering Transitie Ruimtelijke Ordening Ruimte voor verandering Transitie Ruimtelijke Ordening een tussentijdse balans Netwerk organisatiebeheersing, 7 juni 2012 Christophe Pelgrims, transitiemanager Decreet van 1999: ontvoogding Beleidscontext

Nadere informatie

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 1. OPDRACHTEN VAN HET OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN 1.1 Wettelijke basis De opdrachten van het Observatorium staan opgesomd

Nadere informatie

Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010

Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010 Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010 «Ik wil mensen in armoede een transparant model aanreiken waarmee zij kunnen toetsen of een beleidsmaatregel

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 3.1 Controle/audit

FUNCTIEFAMILIE 3.1 Controle/audit Doel van de functiefamilie Ter plaatse bij derden de naleving van reglementeringen, normen, ed controleren of interne audit uitvoeren hierover te rapporteren zodat de gepaste acties kunnen ondernomen worden

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting Aanleiding voor het onderzoek Het nationale bestuursrecht is van oudsher verbonden met het territorialiteitsbeginsel. Volgens dat beginsel is een autoriteit alleen bevoegd op het grondgebied

Nadere informatie

Juli 2007 1 OVERZICHT REGELGEVING GEOGRAFISCH INFORMATIE SYSTEEM VLAANDEREN

Juli 2007 1 OVERZICHT REGELGEVING GEOGRAFISCH INFORMATIE SYSTEEM VLAANDEREN 1 OVERZICHT REGELGEVING GEOGRAFISCH INFORMATIE SYSTEEM VLAANDEREN I. GIS-DECREET Decreet van 17 juli 2000 houdende het Geografisch Informatie Systeem Vlaanderen (B.S., 2 september 2000 1, in werking 12

Nadere informatie

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functietitel Cluster Dienst Plaats in de organisatie Niveau Weddeschaal Statuut Teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

12-11-2014. Onroerenderfgoeddecreet. 13 november 2014 Vastgoedforum Onroerend Erfgoed. Inleiding

12-11-2014. Onroerenderfgoeddecreet. 13 november 2014 Vastgoedforum Onroerend Erfgoed. Inleiding Onroerenderfgoeddecreet 13 november 2014 Vastgoedforum Onroerend Erfgoed Inleiding 1 Onroerend erfgoed 3 Onroerenderfgoedzorg in partnerschap Regeerakkoord : samenwerking tussen overheidsdiensten wordt

Nadere informatie

BELEIDSEVALUATIE BINNEN HET DOMEIN WERK EN SOCIALE ECONOMIE Nina Van den Driessche (VDAB) Willem De Klerck (DWSE)

BELEIDSEVALUATIE BINNEN HET DOMEIN WERK EN SOCIALE ECONOMIE Nina Van den Driessche (VDAB) Willem De Klerck (DWSE) BELEIDSEVALUATIE BINNEN HET DOMEIN WERK EN SOCIALE ECONOMIE Nina Van den Driessche (VDAB) Willem De Klerck (DWSE) Inhoud Het domein WSE Evaluatie binnen WSE Evaluatiebeleid/plan*: Strengths Weaknesses

Nadere informatie

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 68032 MONITEUR BELGE 16.10.2009 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE FLAMANDE

Nadere informatie

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 5, 1;

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 5, 1; Besluit van de Vlaamse Regering van 13 januari 2006 betreffende de boekhouding en het financieel verslag voor de voorzieningen in bepaalde sectoren van het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

Nadere informatie

SARiV Advies 2012/29 SAR WGG Advies. 31 oktober 2012

SARiV Advies 2012/29 SAR WGG Advies. 31 oktober 2012 Briefadvies over de Akkoorden tussen België en Frankrijk en Nederland voor de ontwikkeling van samenwerking en wederzijdse administratieve bijstand op het gebied van de sociale zekerheid SARiV Advies 2012/29

Nadere informatie

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT), Gent 1. Gemotiveerd advies van de beoordelingscommissie Collectiebeherende Cultureel-erfgoedorganisaties over indeling bij het Vlaamse niveau en toekenning

Nadere informatie

Reguleringsmanagement in Vlaanderen. Beheerskosten van regelgeving

Reguleringsmanagement in Vlaanderen. Beheerskosten van regelgeving Reguleringsmanagement in Vlaanderen Beheerskosten van regelgeving Dienst Wetsmatiging Ellen Vermoesen coördinator dienst Wetsmatiging Departement Bestuurszaken De dienst Wetsmatiging zorgt voor de beleidsvoorbereiding

Nadere informatie

Overheveling bevoegdheden 6 e staatshervorming

Overheveling bevoegdheden 6 e staatshervorming PERSMEDEDELING VAN HET KABINET VAN DE MINISTER- PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID Maandag 30 juni 2014 Overheveling bevoegdheden

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995.

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 juni 2008 (13.06) (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2008/0110 (COD) 10637/08 ADD 2 AGRILEG 104 CODEC 769 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. houdende tweede aanpassing van de algemene uitgavenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap voor het begrotingsjaar 2006 AMENDEMENTEN

ONTWERP VAN DECREET. houdende tweede aanpassing van de algemene uitgavenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap voor het begrotingsjaar 2006 AMENDEMENTEN Zitting 2006-2007 5 december 2006 houdende tweede aanpassing van de algemene uitgavenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap voor het begrotingsjaar 2006 AMENDEMENTEN Zie: 19 (2006-2007) Nr. 1: Ontwerp van

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kalmthout Heuvel 39 2920 Kalmthout Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI KALMTHOUT/RMIB-STOF/2015 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag Geachte

Nadere informatie

Van Inspecteur van Financiën tot Budgetcontroller. Georges Stienlet Inspectie van Financiën

Van Inspecteur van Financiën tot Budgetcontroller. Georges Stienlet Inspectie van Financiën Van Inspecteur van Financiën tot Budgetcontroller Georges Stienlet Inspectie van Financiën Hervormingsomgeving Vlaamse Gemeenschap Vlaams Regeerakkoord juli 1999 Verklaring van Leuven 19.02.00 Twee Bijzondere

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland)

Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland) 21 september 2009 Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland) Inleiding In een gezamenlijke brief van 17 september 2008 aan de Nederlandse Tweede Kamer hebben

Nadere informatie

Vlaremtrein 2011 Muziekactiviteiten Overige wijzigingen

Vlaremtrein 2011 Muziekactiviteiten Overige wijzigingen Overzicht 1. Terugblik 2012 Vlaremtrein 2011 Muziekactiviteiten Overige wijzigingen 2. In de pijplijn Vlaremtrein 2012 Besluit diffuse emissies Vlaremtrein 2013 Omgevingsvergunning Permanente vergunning

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Gerechtelijke Jeugdbijstand in hoogdringende gevallen. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen.

Gerechtelijke Jeugdbijstand in hoogdringende gevallen. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Advies Gerechtelijke Jeugdbijstand in hoogdringende gevallen Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Voorstel van decreet houdende wijziging van de decreten inzake bijzondere jeugdbijstand,

Nadere informatie

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie FWO Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen In de beheersovereenkomst 2002-2007 tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Fonds voor Wetenschappelijk

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Hans D Hondt Kabinetschef van de Minister-president van de Vlaamse regering

Hans D Hondt Kabinetschef van de Minister-president van de Vlaamse regering Hans D Hondt Kabinetschef van de Minister-president van de Vlaamse regering Nieuwe start Nieuwe rol opnemen Onzekerheden Spelregels bepalen Goede afspraken maken goede vrienden Elk zijn eigen rol - politiek

Nadere informatie

Klachtenmanagement bij lokale besturen Juridische en organisatorische context. 25 oktober 2007

Klachtenmanagement bij lokale besturen Juridische en organisatorische context. 25 oktober 2007 Klachtenmanagement bij lokale besturen Juridische en organisatorische context 25 oktober 2007 Inhoud 1. Situering klachtenbehandeling 2. Juridische context 3. Draagvlak? 4. Conclusies 2 1. Situering klachtenbehandeling

Nadere informatie

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet!

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet! voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013 Informatieveiligheid omdat het moet! Caroline Vernaillen 25 april 2013 Wie zijn wij o adviseurs van de VTC o De voor het elektronische

Nadere informatie

LIJST 4 - AANWENDING OVERGEDRAGEN KREDIETEN - JAAR 2007

LIJST 4 - AANWENDING OVERGEDRAGEN KREDIETEN - JAAR 2007 LIJST 4 - AANWENDING OVERGEDRAGEN KREDIETEN - JAAR 2007 Legende bij de onderstaande tabel: ngk: overdracht van niet-gesplitste kredieten; bvj: overdracht van bijkredieten vorige jaren. (in duizenden EUR)

Nadere informatie

van toezicht en handhaving

van toezicht en handhaving 1 inleiding voor beslissers veiligheid door samenwerken Effecten van toezicht en handhaving meten Een inleiding 2 inleiding voor beslissers Na elke calamiteit neemt de roep om strenger toezicht en harder

Nadere informatie

pagina 1 van 6 Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de geografische indeling van watersystemen en de organisatie van het integraal waterbeleid in uitvoering van Titel I van het decreet van 18 juli

Nadere informatie

Het schrijven van beheersovereenkomsten: een generiek sjabloon. Jeroen Windey Kenniscentrum Vlaamse Steden

Het schrijven van beheersovereenkomsten: een generiek sjabloon. Jeroen Windey Kenniscentrum Vlaamse Steden Het schrijven van beheersovereenkomsten: een generiek sjabloon Jeroen Windey Kenniscentrum Vlaamse Steden 1 Overzicht presentatie Enkele aandachtspunten vooraf Generiek sjabloon voor schrijven van beheersovereenkomsten

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

I n h o u d s o p g a v e 1. Inspectiediensten met bijzondere politiebevoegdheden: een conceptueel kader 2. Methodologie

I n h o u d s o p g a v e 1. Inspectiediensten met bijzondere politiebevoegdheden: een conceptueel kader 2. Methodologie 1. Inspectiediensten met bijzondere politiebevoegdheden: een conceptueel kader...................................... 1 1.1. Inleiding.............................................. 1 1.2. Mala in se versus

Nadere informatie

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Plan van aanpak Rekenkamer Maastricht februari 2007 1 1. Achtergrond en aanleiding 1 De gemeente Maastricht wil maatschappelijke doelen bereiken.

Nadere informatie

31 mei 2012 z2012-00245

31 mei 2012 z2012-00245 De Staatssecretaris van Financiën Postbus 20201 2500 EE DEN HAAG 31 mei 2012 26 maart 2012 Adviesaanvraag inzake openbaarheid WOZwaarde Geachte, Bij brief van 22 maart 2012 verzoekt u, mede namens de Minister

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

Als minister van Leefmilieu heb ik de eer om ter afsluiting van dit. Milieuhandhavingscongres de belangrijkste krachtlijnen van het

Als minister van Leefmilieu heb ik de eer om ter afsluiting van dit. Milieuhandhavingscongres de belangrijkste krachtlijnen van het Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Milieuhandhavingscongres, vrijdag 4 juni 2010, Gent Een jaar nieuwe milieuhandhavingspraktijk onder de loupe Dames en heren,

Nadere informatie

A. WEGWIJZER 1. Inhoudstafel 1 2. Woord vooraf 5

A. WEGWIJZER 1. Inhoudstafel 1 2. Woord vooraf 5 INHOUD A. WEGWIJZER 1. Inhoudstafel 1 2. Woord vooraf 5 B. ALGEMEEN 1. Het Decreet Lokaal Sociaal Beleid en de ministeriële omzendbrief 3 2. Algemene bepalingen en definities 3 3. Planning 5 4. Coördinatie

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Zetel : Ministerie van Justitie Poelaertplein 3 Tel. : 02/504.66.21 tot 23 Fax : 02/504.70.00 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER O. ref. : 10

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

L 120/20 Publicatieblad van de Europese Unie 7.5.2008 AANBEVELINGEN COMMISSIE

L 120/20 Publicatieblad van de Europese Unie 7.5.2008 AANBEVELINGEN COMMISSIE L 120/20 Publicatieblad van de Europese Unie 7.5.2008 AANBEVELINGEN COMMISSIE AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van 6 mei 2008 inzake de externe kwaliteitsborging voor wettelijke auditors en auditkantoren die

Nadere informatie

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Beleids- en BeheersCyclus Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Inhoud cursus Rode draad 1.2 Inleiding 1.3 Definities 1.4 Model strategisch 1.5 Belang strategisch 1.6 Belang

Nadere informatie

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Doel Bijdragen aan de formulering van het strategische en tactische (financieel-)economische beleid van de instelling of onderdelen daarvan, alsmede vorm en

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING. bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010

PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING. bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010 PROCESBEHEER en ORGANISATIEBEHEERSING bij MOD DAR-iV Strategic seminars 10 september 2010 INHOUD Het kader De doelstellingen van Procesbeheer Aanpak inzake Procesbeheer De doelstellingen van OBIC Aanpak

Nadere informatie

Ontwerp Plan van aanpak Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Afdeling Onderzoek 13.07.

Ontwerp Plan van aanpak Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Afdeling Onderzoek 13.07. Evaluatie van het project Facilitator Mechanism for the Establishment of an International Industrial Biotechnology Network (Phase 1) - United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) Ontwerp

Nadere informatie

BETREFFENDE HET STREEFBEELD ALS BELEIDSINSTRUMENT STUDIE MC/03/1201 JULI 2004

BETREFFENDE HET STREEFBEELD ALS BELEIDSINSTRUMENT STUDIE MC/03/1201 JULI 2004 ONDERZOEKSOPDRACHT BETREFFENDE HET STREEFBEELD ALS BELEIDSINSTRUMENT STUDIE MC/03/1201 SAMENVATTING EINDRAPPORT JULI 2004 OPDRACHTGEVER MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP DEPARTEMENT LEEFMILIEU EN INFRASTRUCTUUR

Nadere informatie

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat. Gemeentelijke regie bij integrale veiligheid Veel gemeenten hebben moeite met het vervullen van de regierol op het gebied van integrale veiligheid. AEF heeft onderzoek gedaan naar knelpunten bij de invulling

Nadere informatie

Ontwerp decreet betreffende het onroerend erfgoed. Hoorzitting Vlaams parlement 13 maart 2013

Ontwerp decreet betreffende het onroerend erfgoed. Hoorzitting Vlaams parlement 13 maart 2013 Ontwerp decreet betreffende het onroerend erfgoed Hoorzitting Vlaams parlement 13 maart 2013 Inhoud Aandachtspunten van de VVSG: Onroerend erfgoedgemeenten en diensten Opmaak inventarissen Archeologie

Nadere informatie

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WAT? Voor u ligt een kijkwijzer om het beleidsvoerend vermogen van uw school in kaart te brengen. De

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

Samen aan de IJssel Inleiding

Samen aan de IJssel Inleiding Samen aan de IJssel Samenwerking tussen de gemeenten Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel, kaders voor een intentieverklaring en voor een onderzoek. Inleiding De Nederlandse gemeenten bevinden

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Adviesverlening vertraagt wetgevingsprocedure! Of toch niet? De advisering door de SERV in de voorbije legislatuur in cijfers

Adviesverlening vertraagt wetgevingsprocedure! Of toch niet? De advisering door de SERV in de voorbije legislatuur in cijfers Brussel, juni 2009 Adviesverlening vertraagt wetgevingsprocedure! Of toch niet? De advisering door de SERV in de voorbije legislatuur in cijfers Het begin van een nieuwe legislatuur is voor veel organisaties

Nadere informatie

De (herziene) Europese Overeenkomst inzake adoptie van kinderen

De (herziene) Europese Overeenkomst inzake adoptie van kinderen De (herziene) Europese Overeenkomst inzake adoptie van kinderen SARiV Advies 2013/19 SAR WGG Advies 11 juli 2013 Strategische Adviesraad internationaal Vlaanderen Boudewijnlaan 30 bus 81 1000 Brussel T.

Nadere informatie

Vlaanderen. is samenwerking COMPLEXE PROJECTEN. Een nieuwe procesaanpak. www.complexeprojecten.be

Vlaanderen. is samenwerking COMPLEXE PROJECTEN. Een nieuwe procesaanpak. www.complexeprojecten.be Vlaanderen is samenwerking COMPLEXE PROJECTEN Een nieuwe procesaanpak www.complexeprojecten.be U heeft het als bestuur of als private initiatiefnemer wellicht reeds meegemaakt. De opstart en uitvoering

Nadere informatie

De meerjarige ondernemingsplannen binnen de Vlaamse overheid Les plans d entreprises pluriannuels au sein de l administration Flamande

De meerjarige ondernemingsplannen binnen de Vlaamse overheid Les plans d entreprises pluriannuels au sein de l administration Flamande De meerjarige ondernemingsplannen binnen de Vlaamse overheid Les plans d entreprises pluriannuels au sein de l administration Flamande Martin Ruebens Secretaris-generaal Departement Kanselarij en Bestuur

Nadere informatie

Gelet op de wet van 15 januari 1990 houdende oprichting en organisatie van een Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, inzonderheid op artikel 15;

Gelet op de wet van 15 januari 1990 houdende oprichting en organisatie van een Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, inzonderheid op artikel 15; SCSZ/07/043 1 BERAADSLAGING NR. 07/015 VAN 27 MAART 2007 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS BETREFFENDE GEDETACHEERDE WERKNEMERS, ZELFSTANDIGEN EN STAGIAIRS AAN DE RIJKSDIENST VOOR SOCIALE

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.11 - September 2008-441-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.11 - September 2008-441- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.11 - September 2008-441- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN GEERT BOURGEOIS VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME Vraag

Nadere informatie

IMSIR Intercommunale voor Medico-Sociale Instellingen van de Rupelstreek Col. Silvertopstraat 15, 2850 Boom

IMSIR Intercommunale voor Medico-Sociale Instellingen van de Rupelstreek Col. Silvertopstraat 15, 2850 Boom IMSIR Intercommunale voor Medico-Sociale Instellingen van de Rupelstreek Col. Silvertopstraat 15, 2850 Boom 1. Plaats in het organigram INDIVIDUELE FUNCTIEBESCHRIJVING DIRECTEUR Directie: algemene leiding

Nadere informatie

Uitgangspunt van deze omzendbrief is het subsidiëren van projecten van bepaalde duur.

Uitgangspunt van deze omzendbrief is het subsidiëren van projecten van bepaalde duur. Omzendbrief voor de subsidiëring van projecten in het kader van Samenlevingsinitiatieven 1. Wat zijn de Samenlevingsinitiatieven? De erkenning en subsidiëring van Samenlevingsinitiatieven gebeurt op basis

Nadere informatie

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref : Accom ADVIES 2004/1 Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid

Nadere informatie

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek 1 Inleiding 2 Op 15 juni 2015 verzamelden de leden van de advieswerkgroep Sociaal-Cultureel Werk en vertegenwoordigers van regionale koepelverenigingen

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; BERAADSLAGING RR Nr 30 / 2006 van 29 november 2006 O. Ref. : SA2 / RN / 2006 / 025 BETREFT : aanvraag van het Vlaams Ministerie van Financiën en Begroting, Intern Verzelfstandigd Agentschap Centrale Accounting,

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP

MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP 4 JUNI 1999. - Ministerieel besluit betreffende het toepassen van milieuvriendelijke landbouwproductiemethoden ter uitvoering van de Verordening (EEG) nr. 2078/92

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Vlaamse Regering. --

Vlaamse Regering. -- .J - Vlaamse Regering. -- Ministeriële uitspraak in de beroepsprocedure met toepassing van artikel 47, 1, van de Vlaamse Wooncode betreffende de beslissing van de sociale huisvestingsmaatschappij met betrekking

Nadere informatie

BETREFT : Advies bij het voorstel van verordening tot openbaarmaking van persoonsgegevens binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

BETREFT : Advies bij het voorstel van verordening tot openbaarmaking van persoonsgegevens binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid. KONINKRIJK BELGIE Brussel, Adres : Hoogstraat, 139, B-1000 Brussel Tel.: +32(0)2/213.85.40 E-mail : commission@privacycommission.be Fax.: +32(0)2/213.85.65 http://www.privacycommission.be COMMISSIE VOOR

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

WORKSHOP 4 Gezamenlijk aankopen en overheidsopdrachten. Lieven Janssens ICC Gent, 7 mei 2013

WORKSHOP 4 Gezamenlijk aankopen en overheidsopdrachten. Lieven Janssens ICC Gent, 7 mei 2013 WORKSHOP 4 Gezamenlijk aankopen en overheidsopdrachten Lieven Janssens ICC Gent, 7 mei 2013 OOSTCAMPUS Bestuurs- en Dienstencentrum EEN INTENSIEVE SAMENWERKING TUSSEN GEMEENTE EN OCMW OOSTKAMP, ook op

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kinrooi Breeërsesteenweg 146 Postcode en plaats Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Kinrooi/W65B-SFGE/2016 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

De werkafspraken hebben vooralsnog alleen betrekking op geneesmiddelenreclame in de zin van hoofdstuk 9 van de Geneesmiddelenwet.

De werkafspraken hebben vooralsnog alleen betrekking op geneesmiddelenreclame in de zin van hoofdstuk 9 van de Geneesmiddelenwet. Werkafspraken tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg (inspectie), de stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) en de Keuringsraad Openbare Aanprijzing Geneesmiddelen (KOAG) over de wijze van samenwerking

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie