Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist"

Transcriptie

1 Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist gatentekst versie 1 Goedemorgen, bij deze eerste presentatie van de Nederlands voor gevorderden. Ik ken jullie nog niet zo goed, we komen verschillende landen en hebben verschillende achtergronden, we hebben één gemeenschappelijk kenmerk en is? Kunnen jullie dat raden? Ja, leren allemaal Nederlands. Maar je kunt afvragen: waarom eigenlijk? Zo n kleine taal, zo weinig sprekers, dat stelt toch voor? Een taal die in een landje wordt gesproken en die bomvol zit uit andere talen. Denk maar computer en carpoolen, uit het Engels, en omelet (Frans), alcohol en koffie, kebab en yoghurt (Turks), sigaret en (Spaans), tof (Hebreeuws), paradijs en schaken (Perzisch), mango (Indonesisch), sowieso (Duits), en ga maar door. Maar nu ga ik iets vertellen over de Nederlandse woorden in andere talen zijn terechtgekomen en dat er zijn. Vervolgens vertel ik die andere talen zijn en het daarachter, en ten slotte wat de populaire woorden waren, én natuurlijk welk het meest is uitgeleend aan andere. Dat verklap ik nu nog niet, aan het eind van deze presentatie jullie het antwoord. Na de presentatie er gelegenheid om vragen te stellen /of te discussiëren. Mijn stelling is: leren is makkelijk, omdat de hele al Nederlandse woorden kent! Het zal verbazen, maar er zijn wel 17. Nederlandse woorden in maar liefst 138 terechtgekomen! Die cijfers geeft taalkundige Nicoline der Sijs in een boek uit, waarin ze een beschrijving geeft van van die woorden en talen. In grafiek zie je bijvoorbeeld hoe die verdeeld zijn. Kan iedereen het goed? Nee? O, het licht moet uit., dat is beter, dank je wel. grote aantal talen in Europa is, maar waarom zoveel in Azië? Daarover meer. Nederlands en Engels staan quitte Nederlands heeft veel Engelse woorden opgenomen, omgekeerd het Engels ook Nederlandse. Logisch, en Engeland zijn buurlanden en er vanouds veel handelscontacten op de Noordzee de twee. Je kunt wel stellen een taal die woorden weggeeft belangrijk. De sprekers van die taal hebben in de aanbieding, en daardoor heeft taal ook succes in het buitenland. Nederlands had tot in de achttiende een grote invloed op het Engels. emigreerden namelijk veel mensen naar Groot-, en die namen behalve hun spullen hun woorden mee. Zo n 1600 woorden op die manier naar het Engels. het Engels verspreidden Nederlandse woorden als (sketch) en schaats (skate) zich over hele wereld. Verder kwamen er natuurlijk veel woorden die met schepen en en varen te maken hebben: dijk duin en schipper enz. in het terecht. Dat begon al vroeg, in middeleeuwen. In de zeventiende eeuw werd verhouding met Engeland stukken slechter, het een concurrent. Dat verklaart het niet aantal negatieve woorden in combinatie met in het Engels. Denk maar aan go Dutch, Dutch courage, enz. Na worden de verhoudingen omgekeerd en ontvangt Nederlands veel Engelse woorden. Het netto is gelijk. Hanze: handel en samenwerking veel Nederlandse woorden zijn in de talen beland. Dat is niet van of gisteren maar dateert uit de. De Hanze was een samenwerkingsverband van (kijk, die rode stipjes Gatentekst - Les 1 Woorden op reis 1

2 op de, in Oost-Nederland en Noord-Duitsland. samenwerking was actief van de twaalfde de zestiende eeuw en beheerste de op de Noordzee en de Oostzee. alle landen op dit kaartje, tot Rusland, werd door de Hanze handel, uiteraard over de zee en de. Ze handelden in zout, graan, vis, en huiden. Vooral op Zweeds, Deens Noors had het Nederlands invloed, omdat talen verwant zijn en er culturele waren tussen de landen. Er waren contacten op hoog niveau. Koningen van en Zweden haalden in de zeventiende Nederlandse vaklui en architecten naar hun, zodat je nu nog grachtenhuizen naar model in Göteborg kunt zien. Ook termen als vierkant en driehoek, die Stevin rond 1580 in het Nederlands bedacht, werden in de Deense taal. Kolonisten Een andere stroom woorden ging Amerika. In 1609 landde het eerste Nederlanders en Vlamingen op de Amerikaanse, waar zij een kolonie stichtten. Tot de negentiende eeuw werd daar Nederlands. Net toen halverwege de negentiende eeuw meeste Nederlandse afstammelingen hun taal voor Engels hadden ingeruild, kwam een nieuwe emigranten naar Amerika op gang, met een heleboel nieuwe woorden tot gevolg. je het Nederlands in de woorden Claus (Sinterklaas), cookie (koekje), en in naam Yankees voor Amerikanen (de voornaam -Kees )? Het Indonesisch heeft verreweg meeste Nederlandse leenwoorden. Dat is ook, omdat het zo lang een kolonie geweest. Maar ook na de onafhankelijkheid, de jaren vijftig, werden er nog overgenomen. Er ontstond daar een nieuwe en daarvoor waren nieuwe woorden nodig. het Nederlands toch wat besmet was, allerlei woorden een beetje veranderd. Universiteit bijvoorbeeld universitas. Huis-tuin-en keukenwoorden In bijgaand overzicht zie welke woorden het meest zijn uitgeleend. opvalt is dat het allemaal woorden heel gewone dingen zijn. Vanaf de eeuw zijn Nederlanders en Vlamingen de rondgetrokken. In het algemeen was dat om elders religie, kunst en cultuur verspreiden, maar simpelweg om de eigen te verbeteren door handel en door. De reizigers namen vooral hun vertrouwde spullen mee: gereedschap, potten en pannen, en naalden, allerlei zaken waarvoor belangstelling in verre landen. De mensen daar niet altijd een woord voor die producten, en namen dan het woord de handelaar over. Zo komt het je bijvoorbeeld in het Japans de woorden voor bier, kurkentrekker en glas kunt herkennen. Baas en gas Maar woord baas op nr. 1, hoe dat daar? Dat is waarschijnlijk ook overblijfsel uit de Gouden Eeuw, toen en Vlamingen de wereld veroverden. We wel concluderen dat ze overal de speelden! De hoge frequentie van baas ook wel samenhangen met het feit baas niet alleen een titel is, ook een aanspreekvorm: dergelijke aanspreekvormen worden in vreemde talen overgenomen. In de is het overgenomen als boss en het Engels in veel talen verspreid. woord om trots op te zijn, net zomin als het helaas bekende apartheid, maar dit zijn de feiten. dat woord gas? Daarvan is bekend het in de zeventiende eeuw bedacht door een Vlaamse scheikundige die zich inspireren door het Griekse woord chaos. woord gas sloeg aan en komt in heel veel talen voor. Gatentekst - Les 1 Woorden op reis 2

3 Hiermee ik aan het einde gekomen van presentatie. Jullie kennen nu een paar woorden die in andere talen terechtgekomen, jullie weten dat het er veel meer zijn en dat onderstreept stelling: Nederlands leren is gemakkelijk, want kent vast al Nederlandse woorden uit eigen taal! Applaus Hebben jullie nog vragen? volgt een levendige discussie. Wil iemand het publiek een kort dankwoord uitspreken?... ja, jij daar! Ik vond dit boeiende presentatie. Wel een beetje te, maar de structuur was goed, er duidelijke illustraties en het was af toe ook grappig. Het begin was en de laatste zin was kernachtig. heb er veel van geleerd. Maar ik een advies mag geven: kijk volgende keer alsjeblieft gewoon het lokaal in plaats van naar het plafond, hoeft niet verlegen te zijn, je het hartstikke goed! Bedankt. Ik heb opmerkingen voor de spreekster genoteerd. De spreker! Niemand meer? Dan gaan we! gatentekst versie 2 Goedemorgen, welkom bij deze eerste presentatie van de cursus Nederlands gevorderden. Ik ken jullie allemaal nog niet goed, we komen uit verschillende landen hebben verschillende achtergronden, maar we hebben gemeenschappelijk kenmerk en dat is? Kunnen dat raden? Ja, we leren allemaal. Maar je kunt je afvragen: waarom? Zo n kleine taal, met zo weinig, dat stelt toch niks voor? Een die in een piepklein landje wordt en die bomvol woorden zit uit talen. Denk maar aan computer en, uit het Engels, café en omelet, alcohol en koffie (Arabisch), kebab en (Turks), sigaret en chocola (Spaans), tof, paradijs en schaken (Perzisch), mango (Indonesisch), (Duits), en ga zo maar door. nu ga ik eerst iets vertellen de Nederlandse woorden die in andere zijn terechtgekomen en hoeveel dat er. Vervolgens vertel ik wat die andere zijn en het verhaal daarachter, en slotte wat de meest populaire woorden, én natuurlijk welk woord het meest uitgeleend aan andere talen. Dat verklap nu nog niet, maar aan het van deze presentatie weten jullie het. Na de presentatie is er gelegenheid vragen te stellen en/of te. Mijn stelling is: Nederlands leren is, omdat de hele wereld al Nederlandse kent! Het zal je verbazen, maar zijn wel Nederlandse woorden maar liefst 138 talen terechtgekomen! Die geeft taalkundige Nicoline van der Sijs een boek uit 2010, waarin ze beschrijving geeft van veel van die en talen. In deze grafiek zie bijvoorbeeld hoe die talen verdeeld zijn. iedereen het goed zien? Nee? O, licht moet uit. Ja, dat is, dank je wel. Het grote aantal in Europa is begrijpelijk, maar waarom in Azië? Daarover straks meer. Nederlands en Engels staan quitte Het Nederlands heeft Engelse woorden opgenomen, en omgekeerd het ook Nederlandse. Logisch, Nederland en Engeland buurlanden en er waren vanouds veel op de Noordzee tussen de twee. kunt wel stellen dat een taal woorden weggeeft belangrijk is. De Gatentekst - Les 1 Woorden op reis 3

4 sprekers die taal hebben iets in de en daardoor heeft die taal ook in het buitenland. Het Nederlands had in de achttiende eeuw een grote op het Engels. Er emigreerden namelijk mensen naar Groot-Brittannië, en die behalve hun spullen ook hun woorden. Zo n 1600 woorden verhuisden op die naar het Engels. Via het Engels Nederlandse woorden als schets (sketch) en (skate) zich over de hele wereld. kwamen er natuurlijk ook veel woorden met schepen en water en varen maken hebben: dijk en duin en enz. in het Engels terecht. Dat al vroeg, in de middeleeuwen. In zeventiende eeuw werd de verhouding met stukken slechter, het werd een concurrent. verklaart het niet geringe aantal negatieve in combinatie met Dutch in het. Denk maar aan to go Dutch, courage, enz. Na 1850 worden de omgekeerd en ontvangt het Nederlands veel woorden. Het nettoresultaat is gelijk. Hanze: handel en samenwerking Verrassend veel Nederlandse zijn in de Scandinavische talen beland. is niet van vandaag of gisteren dateert uit de middeleeuwen. De Hanze een samenwerkingsverband van koopmanssteden (kijk, die stipjes op de kaart) in Oost- en Noord-Duitsland. Deze samenwerking was van de twaalfde tot de zestiende en beheerste de handel op de en de Oostzee. Met alle landen dit kaartje, tot in Rusland, werd de Hanze handel gedreven, uiteraard over zee en de rivieren. Ze handelden zout, graan, vis, bier en huiden. op Zweeds, Deens en Noors had Nederlands invloed, omdat de talen verwant en er culturele overeenkomsten waren tussen landen. Er waren persoonlijke contacten op niveau. Koningen van Denemarken en Zweden in de zeventiende eeuw Nederlandse vaklui architecten naar hun land, zodat je nog grachtenhuizen naar Hollands model in kunt zien. Ook wiskundige termen als en driehoek, die Simon Stevin rond in het Nederlands heeft bedacht, werden de Deense taal opgenomen. Kolonisten Een stroom woorden ging richting Amerika. In landde het eerste gezelschap Nederlanders en op de Amerikaanse oostkust, waar zij kolonie stichtten. Tot in de negentiende werd daar Nederlands gesproken. Net toen de negentiende eeuw de meeste Nederlandse hun taal voor het Engels hadden, kwam een nieuwe stroom emigranten naar op gang, met weer een heleboel woorden tot gevolg. Herken je het in de woorden Santa Claus (Sinterklaas), (koekje), en in de naam Yankees Amerikanen (de voornaam Jan- Kees )? Indonesisch heeft verreweg de meeste Nederlandse. Dat is ook logisch, omdat het lang een kolonie is geweest. Maar na de onafhankelijkheid, in de jaren, werden er nog woorden overgenomen. Er daar een nieuwe maatschappij en daarvoor nieuwe woorden nodig. Omdat het Nederlands wat besmet was, zijn allerlei woorden beetje veranderd. Universiteit werd bijvoorbeeld universitas. Huis-tuin-en-keukenwoorden bijgaand overzicht zie je welke woorden meest zijn uitgeleend. Wat opvalt is het allemaal woorden voor heel gewone zijn. Vanaf de zeventiende eeuw zijn en Vlamingen de wereld rondgetrokken. In algemeen was dat niet om elders, kunst en cultuur te verspreiden, maar om de eigen levensstandaard te verbeteren handel en door emigratie. De reizigers vooral hun vertrouwde dagelijkse spullen mee:, potten en Gatentekst - Les 1 Woorden op reis 4

5 pannen, pennen en naalden, zaken waarvoor belangstelling was in verre. De mensen daar hadden niet altijd woord voor die specifieke producten, en dan het woord van de handelaar. Zo komt het dat je bijvoorbeeld het Japans de Nederlandse woorden voor, kurkentrekker en glas nog kunt herkennen. Baas en gas Maar dat woord baas nr. 1, hoe komt dat daar? is waarschijnlijk ook een overblijfsel uit Gouden Eeuw, toen Nederlanders en Vlamingen wereld veroverden. We moeten wel concluderen ze overal de baas speelden! De frequentie van baas zal ook wel met het feit dat baas niet een titel is, maar ook een : dergelijke aanspreekvormen worden gemakkelijk in vreemde overgenomen. In de VS is het als boss en via het Engels veel talen verspreid. Geen woord om op te zijn dus, net zomin het helaas bekende woord apartheid, maar zijn de feiten. En dat woord? Daarvan is bekend dat het in zeventiende eeuw bedacht is door een scheikundige die zich liet inspireren door Griekse woord chaos. Het woord gas aan en komt nu in heel talen voor. Hiermee ben ik aan einde gekomen van mijn presentatie. Jullie nu een paar Nederlandse woorden die andere talen zijn terechtgekomen, jullie dat het er nog veel meer en dat onderstreept mijn stelling: Nederlands is gemakkelijk, want je kent vast Nederlandse woorden uit je eigen taal! Applaus jullie nog vragen? Daarop volgt een discussie. Wil iemand uit het publiek kort dankwoord uitspreken? Eh... ja, jij! Ik vond dit een boeiende resentatie. een beetje te lang, maar de was goed, er waren duidelijke illustraties het was af en toe ook. Het begin was pakkend en de zin was kernachtig. Ik heb er van geleerd. Maar als ik een mag geven: kijk de volgende keer gewoon het lokaal rond in plaats naar het plafond, je hoeft niet te zijn, je doet het hartstikke! Bedankt. Ik heb alle opmerkingen voor spreekster genoteerd. De volgende spreker! Niemand? Dan gaan we pauzeren! Gatentekst - Les 1 Woorden op reis 5

Derde ronde Nederlands voor buitenlanders

Derde ronde Nederlands voor buitenlanders Derde ronde Nederlands voor buitenlanders C. Wesdijk P. Meijer S. van Boxtel A. van Laar Boom, Amsterdam Study online! Go to www.delftsemethode.nl/derderonde and choose your course to access the extra

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief Drents Archief Meisje met de hoepel Groep 2 Les 3 Speuren in het archief Les 3 Speuren in het archief Samenvatting van de les In het Drents Archief bevindt zich een kistje dat een dubbele bodem blijkt

Nadere informatie

Les 8: Ik voel me hier gelukkig.

Les 8: Ik voel me hier gelukkig. CD 2, Track 15 Alstublieft meneer. Zal ik de kabeljauwfilets in een tasje voor u doen? Kijkt u eens. Tot ziens. Dag meneer. Mijn naam is Sandra Metten. Ik schrijf een artikel voor het studentenblad Zo!

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Rapportage Jongerenpanel - Internationaal onderwijs

Rapportage Jongerenpanel - Internationaal onderwijs Rapportage Jongerenpanel - Internationaal onderwijs februari 2013 JongerenPanel - Internationaal onderwijs 1 Inleiding Tussen 3 en 20 januari 2013 hebben de leden van het JongerenPanel van de gemeente

Nadere informatie

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de afgelopen weken hebben we veel teksten gelezen. Deze teksten hebben we samengevat, we hebben vragen erbij gesteld, gekeken

Nadere informatie

HET WERKPAARD VAN DE HANZE

HET WERKPAARD VAN DE HANZE HET WERKPAARD VAN DE HANZE Ter gelegenheid van de heropening van Stadsmuseum Harderwijk bieden wij u deze lesbrief aan. Deze bevat informatie over de Hanze en het paardgewichtje zodat u uw leerlingen kunt

Nadere informatie

In het volgende verhaal maak je kennis met een vreemd volk. Luister goed. Z I E N W I J E R G E V A A R L I J K U I T?

In het volgende verhaal maak je kennis met een vreemd volk. Luister goed. Z I E N W I J E R G E V A A R L I J K U I T? MENSENETERS 31 STAP 1 In het volgende verhaal maak je kennis met een vreemd volk. Luister goed. Z I E N W I J E R G E V A A R L I J K U I T? Wij wonen op het eiland Sarawak. Men noemt ons Dayaks. In Europa

Nadere informatie

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels.

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. Hi! I am de steenkool. De cole of de stone. I am black, zwart. And I kan fire geven. Jongens, dat is wat die Europese

Nadere informatie

taal portfolio Taalportfolio 9+

taal portfolio Taalportfolio 9+ taal portfolio Taalportfolio 9+ Inhoud bladzijde 3 bladzijde 4 bladzijde 5 bladzijde 8 bladzijde 11 bladzijde 12 bladzijde 13 Jouw naam en school Welke taal of dialect spreek je met wie Wat kun je in de

Nadere informatie

3 Is dit een jongen of een meisje? 7 Is dit een vork of een mes?

3 Is dit een jongen of een meisje? 7 Is dit een vork of een mes? A1 Woordenlijst boek jongen mes stoel glas kind pen tafel hand kopje plant telefoon hoed lamp potlood theepot hoofd land ring vinger huis man sigaar vork jas meisje sigaret vrouw OEFENING 1 Is dit een

Nadere informatie

Vind je het een goede zaak of een slechte zaak dat de leeftijdsgrens van het kopen en drinken van alcohol van 16 naar 18 jaar wordt verhoogd?

Vind je het een goede zaak of een slechte zaak dat de leeftijdsgrens van het kopen en drinken van alcohol van 16 naar 18 jaar wordt verhoogd? Vind je het een goede zaak of een slechte zaak dat de leeftijdsgrens van het kopen en drinken van alcohol van 16 naar 18 jaar wordt verhoogd? Goede zaak 60,3% Slechte zaak 34,5% Weet niet / geen mening

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les:

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les: Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen "Welkom,." Introductiefase bij de eerste les: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Wat ga je in deze opdracht leren? Meer leren over: soorten vragen, vraagwoorden, signaalwoorden en sleutelwoorden

Wat ga je in deze opdracht leren? Meer leren over: soorten vragen, vraagwoorden, signaalwoorden en sleutelwoorden Wat ga je in deze opdracht leren? Meer leren over: soorten vragen, vraagwoorden, signaalwoorden en sleutelwoorden Soorten vragen, vraagwoorden, signaal- en sleutelwoorden Schema 1 Soorten vragen Open vraag

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker. 1. "Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken."

Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker. 1. Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken. Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken." 2. Vraag: "Welke vraag hebben we daarbij nodig?"

Nadere informatie

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids?

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? WERKBOEK WIKIKIDS Welkom bij het werkboek van WikiKids. In dit werkboek staan opdrachten waarmee je stap voor stap leert werken met WikiKids. Er staan 15 opdrachten

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. Deze luchtfoto is gemaakt rond 1930. Toen was Schokland nog echt een eiland. Waarom

Nadere informatie

HEB JE HUISWERK VANDAAG?

HEB JE HUISWERK VANDAAG? BLAD 1 HEB JE HUISWERK VANDAAG? Je kind moet thuis werken voor school. In de agenda kan je kijken wat je kind moet doen. Wat moet je doen? 1 Maak oefening 1 op blad 2: Wat doet je kind na de school? 2

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Luisterteksten en instructies bij de oefen-cd 201. Grammaticaoverzicht 233. Correctiesymbolen schrijfvaardigheid 269.

Inhoudsopgave. Luisterteksten en instructies bij de oefen-cd 201. Grammaticaoverzicht 233. Correctiesymbolen schrijfvaardigheid 269. Inhoudsopgave Thema 1 Wie is dat? 7 Thema 2 Hoe spel je dat? 33 Thema 3 Hoeveel? 47 Thema 4 Hoe laat is het? 55 Thema 5 Wanneer ben jij jarig? 67 Thema 6 Wanneer zijn de winkels open? 75 Thema 7 Kun je

Nadere informatie

Mevrouw, mevrouw mag ik u iets vragen?

Mevrouw, mevrouw mag ik u iets vragen? Transcripten hoofdstuk 3 Oefening 5 Opdracht 1 U gaat luisteren naar deel 1 van een radioprogramma van Radio Vooruit! U hoort eerst hoe het radioprogramma begint. U hoort de presentator. Hij vertelt waar

Nadere informatie

Les 3 Samenvatten Leestekst: Verhuizen. 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen welke vraag we onszelf moesten stellen om te kunnen samenvatten?

Les 3 Samenvatten Leestekst: Verhuizen. 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen welke vraag we onszelf moesten stellen om te kunnen samenvatten? Les 3 Samenvatten Leestekst: Verhuizen "Welkom:..." Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we weer samenvatten." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen welke vraag we onszelf moesten stellen om te kunnen samenvatten?"

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Kennismaking met een andere wereld

Kennismaking met een andere wereld Kennismaking met een andere wereld Sophie werkte bijna twee maanden met Quechua scholieren in Arampampa, in het noorden van Potosí, Bolivia. Haar eerste kennismaking met Latijns Amerika en inheemse leeftijdsgenoten

Nadere informatie

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij?

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? thema 1 Ik weet het niet! 1 Hoe heet jij? Beatriz Hoe heet jij? Ik heet Jürgen. Dag meneer. Dag mevrouw. Hallo, ik heet Jürgen. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? Jürgen, dit is Lei San. Leuk met je kennis te

Nadere informatie

Stufe 1. Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn

Stufe 1. Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn Stufe 1 i1 Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn 3. heet jij? a) Wie b) Wat c) Hoe 4. Hoe gaat het met? a) jou b)

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

1Wat is examenvrees eigenlijk?

1Wat is examenvrees eigenlijk? 8 1Wat is examenvrees eigenlijk? Lars is bang voor spinnen. Toen hij de foto op dit werkboek zag, kreeg hij kippenvel en ging hij anders ademhalen. Toen we Lars vroegen of de spin hem kon bijten, riep

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

De grote Geronimo Stilton omnibus

De grote Geronimo Stilton omnibus Het thema van deze nieuwsbrief is: Reizen De grote Geronimo Stilton omnibus Tekst: Geronimo Stilton / Illustraties: Flavio Ferron e.a. Voorlezen vanaf 7 jaar / zelf lezen vanaf 9 jaar Over het boek Paperback

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom. Introductiefase:

Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom. Introductiefase: Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom "Welkom:..." Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de laatste keer voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen welke vraag wij onszelf moeten stellen om

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Latijn: iets voor jou?

Latijn: iets voor jou? : n j i t a L r o o v s iet jou? De Romeinen en wij Waar komen onze letters vandaan? Hoe komen we aan de namen van de maanden? De antwoorden op vele van deze vragen vind je vaak in het verleden bij de

Nadere informatie

Opstart modulen. Einde topografie oefenen

Opstart modulen. Einde topografie oefenen Start Topografie oefenen Opstart modulen Onderwerp kiezen Onderwerp uitvoeren Afsluit module Einde topografie oefenen Start opstart module Charlie zit Charlie gaat staan, gaat zwaaien met 1 hand en hij

Nadere informatie

STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN

STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN Je zelf presenteren We zijn allemaal wel eens druk geweest met het maken van een pitch, of soms zelfs meerdere om in verschillende

Nadere informatie

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS Met kop en schouder Vwo+ en Gymnasium OP WINKLER PRINS Grieks en Latijn geven je diploma een gouden randje! Is vwo+ of het gymnasium wat voor jou? Om deze vraag te kunnen beantwoorden, moet je jezelf de

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

Koopkracht: de waarde van geld

Koopkracht: de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld 1. Leerlingenblad Inleiding Wat is het doel? Wat is het onderwerp? Wat is het middel? Inzicht krijgen in de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld Een presentatie

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium

schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium Beste achtstegroeper, Welkom bij het Utrechts Stedelijk Gymnasium! Het USG is een overzichtelijke, goede, fijne school voor slimme leerlingen, die veel

Nadere informatie

Algemene instructies voor de Integratielessen. Introductiefase

Algemene instructies voor de Integratielessen. Introductiefase Algemene instructies voor de Integratielessen "Welkom,." Introductiefase 1. "We hebben de afgelopen weken al veel teksten gelezen. Deze teksten hebben we samengevat, we hebben vragen erbij gesteld, gekeken

Nadere informatie

Les 2 Vragen stellen Leestekst: Veiligheid. Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de tweede keer een tekst lezen en daarbij vragen maken.

Les 2 Vragen stellen Leestekst: Veiligheid. Introductiefase: 1. Vandaag gaan we voor de tweede keer een tekst lezen en daarbij vragen maken. Les 2 Vragen stellen Leestekst: Veiligheid "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de tweede keer een tekst lezen en daarbij vragen maken." 2. Vraag: "Wie weet nog welke nieuwe vraag er

Nadere informatie

Vara - Kassa 3 Resultaten Aflevering 13 Zomervakantie 1 31 Juli 2007

Vara - Kassa 3 Resultaten Aflevering 13 Zomervakantie 1 31 Juli 2007 Vara - Kassa 3 Resultaten Aflevering 13 Zomer 1 31 Juli 2007 1 onderzoeksgegevens mogen alleen gebruikt worden onder vermelding van YoungVotes en de VARA Factsheet Jongeren en Aan 592 jongeren in de leeftijd

Nadere informatie

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen?

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen? Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vorige week zijn we begonnen met voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het

Nadere informatie

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Als je straks klaar bent met school ga je waarschijnlijk werken. Misschien wil je wel automonteur of metaalbewerker

Nadere informatie

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie.

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. De cliënt krijgt een groot vel papier en kleurkrijt. De opdracht is: Teken je gezin van herkomst rond de etenstafel. Een werkvorm

Nadere informatie

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid?

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid? Interviewfragmenten Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins te verspreiden.

Nadere informatie

De ijnmanager. Cartoons juni 2012. Luc Timmers

De ijnmanager. Cartoons juni 2012. Luc Timmers De ijnmanager Cartoons juni 2012 Luc Timmers Alle cartoons mogen gratis gekopieerd en verspreid worden Gratis? Jazeker! Tegenprestatie? De Lijnmanager Gratis is voor bijna niks Volg @Delijnmanager op Twitter

Nadere informatie

Beeld Hoofdstuk 5. Uitgeschreven tekst. NL test

Beeld Hoofdstuk 5. Uitgeschreven tekst. NL test Beeld Hoofdstuk 5 Uitgeschreven tekst NL test www.ncrv.nl/ncrvgemist/8-1-2011/nl-test-2011-afl-1 (fragment tot 8:53 min.) NL test (NCRV) Duur fragment: 8:53 min. Duur uitzending: 24:49 min. Datum uitzending:

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

Luisteren: muziek (A2 nr. 3)

Luisteren: muziek (A2 nr. 3) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme Racisme Ik heb een onderwerp gekozen dat jullie misschien een beetje vreemd zullen vinden, namelijk het thema 'racisme'. Als je dat woord opzoekt dan staat er: Racisme: racisme is het discrimineren van

Nadere informatie

VAKBELEVING EN MOTIVATIE MODERNE VREEMDE TALEN.

VAKBELEVING EN MOTIVATIE MODERNE VREEMDE TALEN. 1 VAKBELEVING EN MOTIVATIE MODERNE VREEMDE TALEN. LEERLINGENVERSIE. Beste leerling, Wij willen je vragen om deze vragenlijst in te vullen over het leren van moderne vreemde talen. Hierbij zijn er geen

Nadere informatie

WERKBLAD. De Hanze. Naam: Figuur 1 Afbeelding uit Stedelijk Museum Zwolle

WERKBLAD. De Hanze. Naam: Figuur 1 Afbeelding uit Stedelijk Museum Zwolle WERKBLAD De Hanze Figuur 1 Afbeelding uit Stedelijk Museum Zwolle Naam: 1 1. Wat was de Hanze Een Hanze was een naam voor de samenwerking van handelaren en steden tijdens de middeleeuwen. De mensen werkten

Nadere informatie

Janusz Korczak. door Renée van Eeken

Janusz Korczak. door Renée van Eeken Janusz Korczak door Renée van Eeken Hoofdstukken 1. Inleiding 2. Wie was Janusz Korczak? 3. Zijn levensverhaal 4. Janusz Korzcak in deze tijd 5. Waarom ik hem gekozen heb 6. Nawoord 7. Bronvermelding 1

Nadere informatie

vroeger, toen opa en oma nog klein waren

vroeger, toen opa en oma nog klein waren vroeger, toen opa en oma nog klein waren In de kleuterklassen zijn we bezig geweest met het project: Vroeger, toen opa en oma nog klein waren. We hadden aan alle kinderen gevraagd of ze van thuis spulletjes

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

Ik ben het Net. Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! VISSERIJ 7 8 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer.

Ik ben het Net. Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! VISSERIJ 7 8 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. VISSERIJ Ik ben het Net Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Aangeboden door Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. www.eu.nl -> onderwijs Europese Unie Haring! Verse

Nadere informatie

Het vreemde paard van Sinterklaas. door Nellie de Kok

Het vreemde paard van Sinterklaas. door Nellie de Kok Het vreemde paard van Sinterklaas door Nellie de Kok 1 Het vreemde paard van Sinterklaas door Nellie de Kok Samenvatting Als Sinterklaas in Nederland aankomt, wil hij dat Piedewiet zijn paard, Americo

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie SAMEN DELEN een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie INHOUD LESBRIEF 1. Introductie 2. De SAMEN DELEN Lesinhoud 3. De SAMEN DELEN Quizzz 4. Het SAMEN DELEN Diploma 5. De SAMEN DELEN Activiteiten

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

Radboud Universiteit. Een overzicht. Met dank aan: Secretaris Stex NT2 Cito IB-groep. Frans van der Slik Taalwetenschap, RU

Radboud Universiteit. Een overzicht. Met dank aan: Secretaris Stex NT2 Cito IB-groep. Frans van der Slik Taalwetenschap, RU 10 jaar Staatsexamen NT2: Een overzicht Met dank aan: Secretaris Stex NT2 Cito IB-groep Frans van der Slik Taalwetenschap, RU f.v.d.slik@let.ru.nl 1 Vragen Hoe ziet de ontwikkeling er uit van 1995 2004

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

Ik vind zelf dat ik best veel geleerd heb vooral over het touwwerk, had de week alleen iets anders willen beginnen.

Ik vind zelf dat ik best veel geleerd heb vooral over het touwwerk, had de week alleen iets anders willen beginnen. De week op de morgenster, Maurits cleijne. Ik begon de week met een heel goed gevoel over deze tocht naar engeland, had er zeer veel zin in, en ging er voor. Toen ik de eerste dag op de morgenster kwam

Nadere informatie

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Het Onderzoek Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Inhoud In deze hoofdstukken is mijn werkstuk verdeeld: 1.Christiaan Huygens blz: 4 2.Antonie van Leeuwenhoek blz: 6 3.De beschrijving

Nadere informatie

Cookies eten op Wall Street

Cookies eten op Wall Street Cookies eten op Wall Street Wat is er nog Nederlands in New York? Lesduur: 2 lesuren Lesvorm: presentatie Werkwijze: duo Wat heb je nodig? computer om presentatie te maken met Prezi of Popplet Deze les

Nadere informatie

Op de foto is een bord te zien van een doner kebab tent bij het station van hoofddorp. Op dit bord hebben ze geprobeerd te communiceren met de

Op de foto is een bord te zien van een doner kebab tent bij het station van hoofddorp. Op dit bord hebben ze geprobeerd te communiceren met de Op de foto is een bord te zien van een doner kebab tent bij het station van hoofddorp. Op dit bord hebben ze geprobeerd te communiceren met de mensen, maar naar mijn mening komt dit niet goed over bij

Nadere informatie

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 11 Invloed op anderen 11 De Roos van Leary 13 Kiezen van gedrag 23 Communicatie 26 Uitbreiding van het model 27 Het verhaal en de Roos van Leary 28 2 De uitwerking

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor?

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor? Donor Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over donor zijn. Omdat ik het heel belangrijk vind dat mensen donor zijn. En ik wil jullie graag vertellen wat donor zijn eigenlijk precies is en waarom iedereen

Nadere informatie

Beursdagboek 10 September 2013.

Beursdagboek 10 September 2013. Beursdagboek 10 September 2013. Morgen is het al weer 12 jaar geleden. Gisterenavond Tijd 20:16 uur. Op het moment van sluiten van onze beurs gisteren stond de Dow op +86 punten. Op dit moment zien we

Nadere informatie

Lezingen Han Bouwmeester Natuurfotografie

Lezingen Han Bouwmeester Natuurfotografie Lezingen Han Bouwmeester Natuurfotografie Het delen van mijn belevenissen met belangstellenden is een van mijn grootste uitdagingen binnen de natuurfotografie. In mijn filmtijd maakte ik al een aantal

Nadere informatie

Naam: Valérie den Besten Klas: G&I A Datum: 06-11-15 Module: Project 100% presence Begeleider: Irene van Peer Groep 11 (team 14)

Naam: Valérie den Besten Klas: G&I A Datum: 06-11-15 Module: Project 100% presence Begeleider: Irene van Peer Groep 11 (team 14) Naam: Valérie den Besten Klas: G&I A Datum: 06-11-15 Module: Project 100% presence Begeleider: Irene van Peer Groep 11 (team 14) Reflectieverslag Maandag hebben we gebrainstormd en we hebben voor mijn

Nadere informatie

De brug van Adri. Rollen: Verteller Martje Adri Wim

De brug van Adri. Rollen: Verteller Martje Adri Wim De brug van Adri Rollen: Verteller Martje Adri Wim Daar loopt een meisje. Ze heet Martje. Ze kijkt boos en loopt langzaam. Ze weet niet waarheen. Martje kent Wim. Hij woont in dezelfde straat, maar Wim

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Ebola Afgelopen maand was er een grote geldinzamelingsactie voor de bestrijding van ebola. Het woord ebola komt oorspronkelijk

Nadere informatie

De geschiedenis van het damspel

De geschiedenis van het damspel De geschiedenis van het damspel Dammen is ouder dan jij denkt Neem wat stenen of schelpen als speelschijven. Trek wat lijnen in het zand. En je kunt dammen. Al 4000 jaar geleden damden zo Afrikanen. Ze

Nadere informatie

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent.

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent Zo! Goedemorgen of goedemiddag, wat is t? Ik moet zo de koeien weer melken, dus... Excuus, dat ik wat stink. Ik heb het zo

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Lou en Lena: NEE tegen geweld!

Lou en Lena: NEE tegen geweld! Mijn prentenboek Prentenboek voor leerlingen 1 e en 2 e leerjaar Lou en Lena: NEE tegen geweld! Mijn naam:... Mijn klas:... Mondiale Vorming - Plan België Hallo, ik ben Lou. En dit is mijn zus Lena. We

Nadere informatie

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek Wat leert u in deze les? Hoe je kunt leren in de bibliotheek en op het internet Grammatica: voltooide tijd Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie