DE SPIRIT van de HALVE MAAN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE SPIRIT van de HALVE MAAN"

Transcriptie

1 DE SPIRIT van de HALVE MAAN MISSIE HOORN

2

3 Hope lies in dreams, in imagination and in the courage of those who dare to make dreams into reality Jonas Salk WELKOM AAN BOORD De Batavia, de Zeven Provinciën, de Willem Barentsz, de Willem Ruys, stuk voor stuk schepen die symbool staan voor de rijke maritieme geschiedenis van ons land. In dat illustere rijtje van maritieme iconen hoort ook de Halve Maen thuis. Een schip dat staat voor het wezen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in het eerste kwart van de zeventiende eeuw; ondernemingszin, handelsgeest en het geloof de wereld aan te kunnen. Maar dat ook voor altijd verbonden is met de bijzondere relatie tussen Nederland en de Verenigde Staten. Dit iconische VOC-schip keert voor vijf jaar terug naar patria, naar Hoorn om precies te zijn, in een gezamenlijke missie van het Westfries Museum en het New Netherlands Museum in Amerika, dat sinds 1989 een met veel zorg gebouwde, volledig zeilwaardige replica van de Halve Maen exploiteert. De Halve Maen terug in de wateren van waaruit het in 1609 vertrok, als het enige zeilende VOCmuseumschip uit de zeventiende eeuw. In dit bidbook, waarmee wij u enthousiasmeren en uitdagen om te participeren in deze nieuwe missie, leest u hier alles over. Maak ook deel uit van de spirit van de Halve Maen en help ons de droom van terugkeer en exploitatie van het enig zeilend zeventiendeeeuws VOC-schip in Nederland mogelijk te maken. We heten u van harte welkom aan boord. Andrew Hendricks Voorzitter New Netherlands Museum /Half Moon Ad Geerdink Directeur Westfries Museum 3

4 In het kort Er zijn van die schepen, die de loop der geschiedenis hebben veranderd. De Halve Maen is daar één van. Dit kleine en zeer wendbare VOC-jacht dankt zijn grote bekendheid aan de ontdekkingsreis die de Engelse kapitein Henry Hudson er in 1609 mee ondernam. Sinds 1989 exploiteert het New Netherlands Museum/Half Moon in de VS een volledig zeilwaardige en authentieke replica van dit iconische schip. Het project is het initiatief en de droom van één man; dr. Andrew Hendricks. Als nazaat van Hendrick Willemsz die in 1659 vanuit Barneveld de oversteek naar de Nieuwe Wereld waagt, wil hij met het schip het aandeel van de Nederlandse kolonisten in de Amerikaanse geschiedenis onderstrepen. Vanaf dag één draagt het New Netherlands Museum/Half Moon deze boodschap met verve uit. Na 25 jaar is het tijd voor een nieuw avontuur; een reis naar Nederland. Want de geschiedenis van de Halve Maen omvat veel meer dan de reis die Henry Hudson er mee ondernam. Het schip representeert feitelijk alles wat Nederland in het eerste kwart van de zeventiende eeuw als maritieme natie zo succesvol en machtig maakt; handel, ondernemingszin, het verleggen van grenzen, de ontmoeting van culturen en avontuur. Dat verhaal gaat de Halve Maen op een voor een breed publiek toegankelijke manier uitdragen in z n nieuwe thuishaven, Hoorn, een perfect match gezien de prachtige historische haven en de rijke maritieme geschiedenis van deze VOC-stad. Het New Netherlands Museum geeft de Halve Maen voor vijf jaar in bruikleen aan het Westfries Museum, dat het schip gaat exploiteren als museumschip, zeilende ambassadeur en opleidingsschip. Om deze nieuwe missie van de Halve Maen te kunnen financieren worden twee VOC-Kamers nieuw leven in geblazen, de VOC-Kamer Hoorn en de VOC-Kamer Nieuw Amsterdam. Door als bewindhebber (founder) of commissielid (co-founder) toe te treden tot één van deze exclusieve VOC-Kamers helpt u mee dit nieuwe avontuur, deze nieuwe missie van de Halve Maen mogelijk te maken. The Half Moon at Newburgh Bay. Schilderij van Len Tantillo. 4

5 The people of the Countrie came flocking aboord, and brought vs Grapes, and Pompions, which wee bought for trifles. And many brought vs Bevers skinnes, and Otters skinnes, which wee bought for Beades, Knives, and Hatchets. So we rode there all night. Uit het journaal van Robert Juet van Limehouse, derde waak aan boord van de Halve Maen ICONISCH SCHIP Er zijn van die schepen, die de loop der geschiedenis hebben veranderd. De Halve Maen is daar één van. Het VOC-jacht dankt zijn grote bekendheid aan de ontdekkingsreis die de Engelse kapitein Henry Hudson er in 1609 mee ondernam. Maar de Halve Maen staat voor meer. Het schip representeert alles wat de Nederland in het eerste kwart van de zeventiende eeuw als maritieme natie zo succesvol en machtig maakte. Nieuw Nederland De Engelse ontdekkingsreiziger Henry Hudson, kenner van de arctische wateren, werd in 1609 door de VOC-kamer Amsterdam ingehuurd voor een expeditie die hem eeuwige roem had moeten brengen. Hij kreeg de opdracht de zo fel begeerde Noordoostelijke doorvaart naar de rijkdommen van Azië te vinden. Op 4 april 1609 vertrok hij met de Halve Maen, een jacht van circa 80 ton, en een 17-koppige Nederlands-Engelse bemanning voor zijn reis om de Noord. De reis voerde Hudson en zijn bemanning uiteindelijk niet in Noordoostelijke, maar in Noordwestelijke richting. Want eenmaal bij de Noordkaap in het pakijs beland, wendde Hudson de steven van de Halve Maen en stak hij de Atlantische Oceaan over. Mogelijk met een geheime missive van zijn opdrachtgevers op zak, of op eigen initiatief, begon hij aan een verkenning van de Oostkust van de Verenigde Staten op zoek naar een Noordwestelijke doorvaart, dwars door Noord-Amerika. Die dacht hij gevonden te hebben toen hij op 12 september 1609 de brede monding van de later naar hem vernoemde Hudsonrivier ontdekte. Zo n tweehonderd kilometer stroomopwaarts werd de rivier echter steeds smaller en ondieper en werd het Hudson duidelijk dat dit de gedroomde doorsteek naar de Grote Oceaan niet kon zijn. Begin oktober 1609 aanvaardde hij onverrichter zake de terugreis, 5

6 Jongensboek niet naar Holland, maar naar Engeland, waar hij in Dartmouth van boord stapte. Van daaruit bracht hij verslag uit aan zijn opdrachtgevers. Al had hij dan de gewenste doorvaart niet gevonden, helemaal zinloos was zijn reis niet geweest, want zo meldde hij er waren goede kansen voor de handel in huiden met de Indiaanse stammen in het riviergebied, waarmee ze gedurende de reis kennis hadden gemaakt. Al een jaar later, in 1610, verschenen de eerste Nederlandse handelaren ter plekke. Ze waren vooral geïnteresseerd in bevervellen, die in Nederland werden verwerkt tot vilt, voor de fabricage van de voor de Gouden Eeuw zo karakteristieke vilten hoeden. Deze huidenhandel gaf de aanzet tot de stichting van de kolonie Nieuw-Nederland, met Nieuw-Amsterdam (het huidige New York) als belangrijkste nederzetting. Ondanks het feit dat de kolonie al in 1664 aan de Engelsen werd overgegeven, heeft deze Nederlandse episode een blijvend stempel gedrukt op het karakter van met name de stad en de staat New York. Dat dit allemaal begon met de Halve Maen zijn ze daar dan ook niet vergeten. Maar daarmee is nog niet alles over de geschiedenis van de Halve Maen gezegd. Henry Hudson was namelijk niet de eerste schipper. Tot voor kort werd aangenomen dat het schip in 1608 speciaal voor de expeditie van Hudson in opdracht van de VOC-kamer Amsterdam was gebouwd. Nieuw historisch onderzoek door Eduard van Breen, verbonden aan het New Netherlands Museum, toont echter aan dat het schip waarschijnlijk rond 1606 van stapel is gelopen. Al in 1606 duikt de Halve Maen op in bevrachtingscontracten, waaruit kan worden opgemaakt dat het niet alleen actief is in de handel op Portugal, maar ook in de zogenaamde moedernegotie, de handel in hout en graan op de landen langs de Oostzee. Rond 1609 is Maarten Pietersz uit Schellinkhout, een bekend schippersdorp dicht bij Hoorn, schipper op de Halve Maen. De naam van Pietersz komt voor in de verkoopakte van het jacht aan de VOC-Kamer Amsterdam. Na de reis met Hudson, acteert het De Halve Maen nog zeven jaar onder de VOC-vlag in Azië. In mei 1611 vertrekt het jacht onder schipper Andries Melisz samen met de retourschepen de Banda en de Bantam voor een reis, die het schip via Madagascar en Mauritius uiteindelijk naar Java voert. In Azië raakt het verwikkeld in avonturen die lezen als een spannend jongensboek en kruist de Halve Maen de geschiedenis van bekende historische figuren als Willem IJsbrandsz Bontekoe en Jan Pietersz Coen, beide afkomstig uit Hoorn In 1618, wordt de Halve Maen in de strijd om de hegemonie in de Indische Archipel tijdens een treffen met Engelse schepen voor de kust van de Javaanse havenstad Jacatra in brand geschoten. Daarmee komt een eind aan de geschiedenis van een schip, waarvan zonder overdrijven kan worden gezegd dat het alles representeert wat de Nederland als maritieme natie in het eerste kwart van de zeventiende eeuw zo succesvol en machtig maakte. Of het nu gaat om de voor deze periode zo belangrijke moedernegotie, de ontdekking van nieuwe handelsroutes of de opkomst van de VOC als handelsgrootmacht, de Halve Maen heeft er aan bijgedragen. 6

7 De Halve Maen is een jacht. Een klein en wendbaar schip dat door de VOC vaak als verkenningsschip werd ingezet, omdat het in bijna alle wateren uit de voeten kon. In het verkoopcontract uit 1609 wordt de Halve Maen als pinas aangeduid, in de boeken wordt het jacht genoemd. De naam jacht voor een scheepstype is terug te leiden naar de scheepjes die in de zestiende eeuw werden ingezet om op piratenschepen te jagen, tot op het strand. De schepen die in het begin van de 17e eeuw als jacht worden aangeduid hebben een platte spiegel. Ongeacht hun hun grootte, er zijn jachten van 250, maar ook van 80 ton, hebben ze drie masten, de fokkemast, de hoofdmast, de bezaanmast en een boegspriet. Jachten zijn dwarsgetuigd en kenmerken zich door hun snelheid en het feit dat ze heel goed manoeuvreerbaar zijn. Jachten waren alleskunners. Ze werden door de VOC ingezet in de Inter-Aziatische handel, maar ze voeren ook vaak in konvooi met de veel grotere retourschepen. De jachten beschermden de grote koopvaarders, werden vooruit gestuurd om het land te verkennen, dieptes te peilen en geschikte havens te vinden. Tevens deden ze dienst als ijlbodes. Bekende jachten zijn de Duyfken, dat in 1606 Australië voor de Europeanen ontdekte en de Hoorn, bekend van de ontdekkingsreis van Willem Schouten en Jacob Lemaire in 1615/

8 If you build it, he will come.. Uit de speel film Field of Dreams (1989) van regisseur Phil Alden met Kevin Kostner In 1989 wordt na jaren van onderzoek de kiel gelegd voor het museumschip de Halve Maen. Het project is het initiatief en de droom van één man; dr. Andrew Hendricks. Als nazaat van Hendrick Willemsz die in 1659 vanuit Barneveld de oversteek naar de Nieuwe Wereld waagt, wil hij met het schip het aandeel van de Nederlandse kolonisten in de Amerikaanse geschiedenis onderstrepen. Vanaf dag één draagt het New Netherlands Museum/Half Moon, de organisatie die het schip exploiteert deze boodschap met verve uit. Na 25 jaar is het tijd voor een nieuwe uitdaging. dr. Andrew A. Hendricks Zonder financiële steun van welke overheid of anderen dan ook begint de succesvolle medicus/ ondernemer en filantroop dr Andrew Hendricks in 1987 aan het verwezenlijken van een langgekoesterde wens. Het bouwen van en replica van het iconische VOC-jacht de Halve Maen. Voor het ontwerp en de bouw neemt Hendricks scheepsarchitect Nick Benton in de arm, die betrokken is geweest bij de bouw van diverse museumschepen. Pas na uitgebreid onderzoek in zeventiende-eeuwse bronnen, bouwtekeningen werden toen nog niet gemaakt, studie van de replica van de Halve Maen uit 1909 (zie pagina 9) en advies van Nederlandse deskundigen wordt met de bouw begonnen. Het doel is een zo betrouwbaar mogelijke replica te maken van het oorspronkelijke jacht, met gebruik van authentieke materialen. Vanuit het oogpunt van veiligheid en duurzaamheid, worden enkele concessies gedaan. Zo wordt het onderschip met epoxy beschermd en worden in het niet voor publiek zichtbare onderdek moderne voorzieningen ondergebracht, waaronder een kombuis en de machinekamer. Op basis van nieuwe inzichten wordt het schip in de loop der tijd op verschillende punten aangepast. Zo krijgt de Halve Maen in 1998 een compleet nieuw galjoen, ontworpen door expert Gerald de Weerdt. Dankzij regelmatig en systematisch onderhoud is het schip nog altijd in top varende conditie. In 1989 is het eindelijk zover en begint de Halve Maen aan zijn eerste reis, onder de vlag van het New Netherlands Museum/Half Moon. Sindsdien hebben miljoenen Amerikanen het schip zien varen. Honderdduizenden zijn aan boord geweest. Van de Great Lakes tot Nova Scotia in Canada en van Albany ver op de rivier de Hudson tot Washington in de Chespeak Bay heeft het schip het verhaal uitgedragen van het Nederlandse bijdrage aan de Amerikaanse geschiedenis en de ontmoeting tussen de Hollanders en de native Americans. Al vele jaren richt het New Netherlands Museum zich, met schipper Chip Reynolds als boegbeeld, sterk op zijn educatieve missie en neemt het Amerikaanse en Nederlandse scholieren mee op een onvergetelijke voyage of discovery. Na 25 jaar deze missie te hebben uitgedragen vindt het New Netherlands Museum het tijd voor een nieuwe uitdaging voor het schip. De reis van Hudson was immers maar één episode in de rijke geschiedenis van het de Halve Maen. Een transatlantische missie, terug naar het land waar de geschiedenis van de Halve Maen begon. 8

9 De Halve Maen in de haven van New York, 1909 Het schip van het New Netherlands Museum is niet de eerste replica van de Halve Maen. In 1909 deed de Nederlandse regering de stad New York ter gelegenheid van het 300-jarig jubileum van de reis van Henry Hudson een volledig zeilwaardige replica van het jacht cadeau. Het schip werd onder leiding van scheepsarchitect C.L. Loder en ingenieur E.J. Benthem op de Rijksmarinewerf gebouwd en aan boord van de HMS Soestdijk naar New York gebracht, waar het op 1 oktober 1909 het trotse middelpunt van een vlootschouw was. Na een mooie staat van dienst ging het schip in 1934 bij een brand verloren. Met de missie van het huidige museumschip naar Nederland is een historische cirkel rond. 9

10 Impressie van de Halve Maen in de haven van Hoorn en afgemeerd aan een kade van het Oostereiland (onder). De Halve Maen krijgt een vaste ligplaats aan het Oostereiland, ooit de werf van de Westfriese Admiraliteit en tegenwoordig een bruisend centrum voor cultuur en (varend)erfgoed, waar alleen jaarlijks al zo n passanten met riviercruiseschepen aan wal stappen. Het schip komt te liggen op de Zuidpunt van het eiland bij de museumhaven van Stichting Varend Erfgoed, waar reeds een museum met bezoekersfaciliteiten is. Door samenwerking ontstaat een nieuwe attractie, waar het hele verhaal van Hoorn en de zee verteld en beleefd kan worden. 10

11 Je huis wordt je thuis wanneer je het deelt met anderen. Ed van den Bergen Hoorn wordt voor vijf jaar de nieuwe thuishaven van de Halve Maen. Een passender locatie is bijna niet denkbaar. De prachtige historische haven, de rijke maritieme geschiedenis van de stad, de Halve Maen en Hoorn lijken voor elkaar gemaakt. Het schip is een enorme verrijking van het toeristische aanbod van de stad en een hefboom voor de verdere ontwikkeling van het Oostereiland, dat uitgroeit tot een bloeiend centrum voor cultuur en (varend) erfgoed. Hoorn is een prachtige havenstad aan de voormalige Zuiderzee, tegenwoordig het Markermeer. De stad wordt geroemd om zijn compacte, sfeervolle en cultuurhistorisch rijke binnenstad, waar de Gouden Eeuw nog alom vertegenwoordigd is. Onder zeilers geldt de binnenkomst in de historische haven van Hoorn als één van de allermooiste in Nederland. Deze gastvrije stad wordt de nieuwe thuishaven van de Halve Maen, voor minstens vijf jaar. Hoorn verwelkomt de Halve Maen met open armen. Het VOC-jacht heeft alles in zich om uit te groeien tot blikvanger, identificatiepunt en zeilende ambassadeur van de VOC-stad. De Halve Maen en Hoorn dat is ook historisch gezien twee handen op één buik. De glorietijd van Hoorn als maritieme speler is het eerste kwart van de zeventiende eeuw. Juist de periode waarin de Halve Maen actief is. Het jacht acteert in de Het Oostereiland voor Hoorn enorm belangrijke moedernegotie, de handel op de Oostzee. In deze periode is Maarten Pietersz. uit Schellinkhout schipper op de Halve Maen. Westfriesland stond bekend als regio waar de beste schippers vandaan kwamen. De Halve Maen wordt in 1609 ingezet voor de ontdekking van een nieuwe handelsroute naar Azië. Zes jaar later vertrekt vanuit Hoorn een soortgelijke expeditie, onder commando van de Hoornse schipper Willem Schouten. In januari 1616 ontdekt hij samen Jacob Lemaire een route onder de zuidelijkste punt van het Zuid-Amerikaanse continent langs, dat sindsdien Kaap Hoorn heet. Wanneer in 1602 de VOC wordt opgericht, is één van de zes kamers waarin deze roemruchte handelscompagnie is georganiseerd gevestigd in Hoorn. Bekende Horinezen als Jan Pietersz Coen en Willem IJsbrandtsz Bontekoe spelen bij de opbouw van dit handelsimperium een iconische rol, net als de Halve Maen, die in de inter-aziatische handel wordt ingezet. 11

12 Bewaren om te delen Verbinden Missie van het Westfries Museum Missie van de Halve Maen in Hoorn De Halve Maen wordt door het New Netherlands Museum voor vijf jaar in bruikleen gegeven aan het Westfries Museum in Hoorn, dat het schip gaat exploiteren. Het Westfries Museum is een museum van de Gouden Eeuw, dat het verhaal vertelt wat deze enerverende episode uit de geschiedenis heeft betekend en nog steeds betekent voor de stad Hoorn en de regio Westfriesland. Het prijswinnende museum staat bekend om zijn verrassende en vernieuwende presentatie van het verleden. Met de exploitatie van de Halve Maen wil het museum vooral mensen en organisaties verbinden. Het Westfries Museum in Hoorn is een museum met een heel eigen karakter. Gehuisvest in een prachtig rijksmonument uit 1632, het Statencollege, vertelt het museum het verhaal van de Gouden Eeuw in Westfriesland. Dwalend door het 27 kamers tellende sfeervolle museum, waan je je echt even in de zeventiende eeuw. Het verhaal van de Gouden Eeuw wordt er zowel klassiek vertelt, in een perfecte symbiose tussen de architectuur en de prachtige voorwerpen, als ultra modern. Zoals in de nieuwste beleving: De Gouden Eeuw VR, een virtuele rondwandeling door het Hoorn van 1650, waarbij het museum als een van de eersten gebruik maakt van de vr-bril Oculus Rift. Het Westfries Museum staat midden in de lokale en regionale samenleving en is voortdurend op zoek naar manieren om vanuit de eigen missie van toegevoegde waarde te zijn voor de gemeenschap. De Halve Maen is daar een goed voorbeeld van. Het museum gaat het schip inzetten om de bezoeker de rijke maritieme geschiedenis van Hoorn en de regio daadwerkelijk te laten beleven. Levende geschiedenis als toevoeging aan de vele verschillende manieren waarop het museum het verleden beleefbaar probeert te maken voor een breed publiek. Maar met de exploitatie van de Halve Maen wil het museum ook bijdragen aan een versterking van de toeristische aantrekkingskracht van Hoorn en de stimulering van de lokale economie. De Halve Maen moet net als in de zeventiende eeuw vooral verbinden; heden met het verleden, oud met jong, het onderwijs met de praktijk, vrijwilligers en bezoekers en organisaties die gezamenlijk de exploitatie van het schip tot een succes willen maken. De Halve Maen wordt voor een periode van vijf jaar in bruikleen gegeven aan het Westfries Museum. Daarna is er mogelijkheid tot verlenging van de missie. 12

13 Westfries Museum 13

14 Gezicht op Hoorn, door Hendrick Vroom, 1622, detail. (collectie Westfries Museum) 14

15 Een schip in de haven is veilig, alleen zijn schepen daar niet voor gemaakt. William Shed De Halve Maen krijgt in Hoorn drie verschillende, elkaar aanvullende en versterkende functies, namelijk dat van museumschip, zeilende ambassadeur en opleidingsschip.. De Halve Maen als museumschip Waar beter dan op een schip als de Halve Maen kan het verhaal over de Nederlandse scheepsbouw en scheepvaart in het begin van de zeventiende eeuw worden verteld. Over handel, navigatie en leven aan boord. Over ontdekkingsreizen, de ontmoeting van culturen. Op de Halve Maen voel je het schip leven, je kan alles aanraken. Je hoort het hout kraken en de wind door het want. Je ruikt een levend schip en krijgt respect voor de manier waarop onze voorouders het met dergelijke schepen in de zeventiende eeuw voor elkaar kregen. De Halve Maen is dan ook voor alles een museumschip, dat door individuele bezoekers en groepen bezocht kan worden. Het onderwijs vormt hierin een zeer belangrijke doelgroep. Omdat niets beter over komt dan het verhaal dat ter plekke van mens tot mens wordt verteld, is de factor mens in de presentatie van het schip cruciaal. Er wordt om die reden ingezet op de opleiding van gidsen en de inzet van re-enactors. Deze vorm van overdracht wordt ondersteund door een museale presentatie in het museum van Stichting Varend Erfgoed, waarin ook gebruik gemaakt gaat worden van de expertise van het Westfries Museum op het gebied van virtual reality. De Halve Maen als zeilende ambassadeur De Halve Maen is het enige zeilende zeventiende-eeuwse VOC museumschip in Nederland. Meezeilen is uiteraard de ultieme manier om het schip te beleven. Door de beperkte capaciteit, er kunnen per keer twaalf passagiers mee, zijn de mogelijkheden hiertoe beperkt. Toch zal de Halve Maen zeker als zeilend schip worden ingezet. Zeilend en acte de présence gevend op maritieme evenementen vervult het een belangrijke ambassadeursfunctie voor Hoorn en voor zichzelf. De Halve Maen als opleidingsschip De Halve Maen is uitermate geschikt als opleidingsschip. In Enkhuizen is de Enkhuizer Zeevaartschool gevestigd, waar jongeren een opleiding in de Kleine of Grote Zeilvaart kunnen volgen. Zo n 10% van de studenten is afkomstig uit het buitenland. Met name buiten het toeristenseizoen kan de Halve Maen voor de opleidingsdoeleinden worden gebruikt. Een mes dat aan twee kanten snijdt. Want terwijl de studenten oefenen en ervaring opdoen is het schip verzekerd van een bemanning. 15

16 Als je een schip wil bouwen, roep dan geen mannen bij elkaar om hout te verzamelen, het werk te verdelen en orders te geven. In plaats daarvan, leer ze verlangen naar de enorme eindeloze zee Antoine de Saint-Exupéry De Halve Maen komt naar Nederland, naar Hoorn, met een duidelijke missie. Het uitdragen van de rijke maritieme geschiedenis van de deze VOC-stad in het eerste kwart van de zeventiende eeuw, waarvoor het prachtige VOC-jacht symbool staat. Om de nieuwe missie van de Halve Maen mogelijk te maken worden twee VOC Kamers opgericht. De VOC-Kamer Hoorn en de VOC-Kamer Nieuw Amsterdam. U kunt toetreden tot deze exclusieve kamers als bewindhebber (founder) of commissielid (co-founder). VOC Kamer Hoorn en Nieuw-Amsterdam Er is geen schip ter wereld dat zo goed het verhaal kan uitdragen van de geweldige dynamiek die zo typerend is voor het Holland in het begin van de zeventiende eeuw. Of het nu gaat om de voor deze periode zo belangrijke handel op de Oostzee, de moedernegotie, ontdekkingsreizen, de zoektocht naar nieuwe handelsroutes of de vestiging van de hegemonie van VOC in Azië, de Halve Maen heeft er aan bijgedragen. Dat verhaal gaat de Halve Maen vertellen, in VOC-stad Hoorn, op een manier die een breed publiek aanspreekt. De Halve Maen als het enige zeilende VOC-museumschip uit de zeventiende eeuw. Help het Westfries Museum en het New Netherlands Museum om deze missie mogelijk te maken, door toe te treden tot de VOC-Kamer Hoorn of Nieuw-Amsterdam. VOC-Kamer In het Westfries Museum is het enige bewaard gebleven groepsportret van directieleden van de VOC te zien. Het zijn de zeven bewindhebbers van de VOC-Kamer Hoorn, één van de zes Kamers waarin de VOC was georganiseerd. De heren stralen rijkdom, maar vooral zelfverzekerdheid uit. Het zijn dan ook niet voor niets bestuurders van het machtigste handelsimperium van de zeventiende eeuw. De wereld ligt letterlijk en figuurlijk aan hun voeten. Om de nieuwe missie van de Halve Maen in Hoorn mogelijk te maken, blazen het Westfries Museum en het New Netherlands Museum de VOC-Kamers van weleer nieuw leven in. Zij hebben een Kamer Hoorn en een Kamer Nieuw-Amsterdam opgericht. Beide Kamers wachten op bestuurders, initiatiefrijke personen of bedrijven die de missie van de Halve Maen willen laten slagen en net als de VOC-directies van weleer bereid zijn hier ook financieel in te participeren. Dat kan op twee manieren: 16

17 De bewindhebbers van de kamer Hoorn van de Verenigde Oostindische Compagnie. (detail van het schilderij van Johan de Baen, coll Westfries Museum) 17

18 Word bewindhebber of founder van de missie van de Halve Maen Het Westfries Museum en het New Netherlands Museum zijn op zoek naar zeven bewindhebbers per Kamer, personen of organisaties die bereid zijn minimaal ,- bij te dragen aan de nieuwe missie van de Halve Maen. Hetzij ineens, of in vijf jaarlijkse bijdragen van minimaal 5.000,- Bij wijze van tegenprestatie wordt u vereeuwigd in een eigentijds bewindhebbersportret. Krijgt u een jaarlijkse uitnodiging voor een feestelijke bewindhebbersvergadering, die zal worden gecombineerd met een zeiltocht op de Halve Maen. Tevens ontvangt u uitnodigingen voor alle representatieve activiteiten, zoals aanwezigheid bij grote Sail-evenementen, waar de Halve Maen aan deelneemt. Wordt uw naam of de naam van uw bedrijf als founder prominent vermeld op de koperen monsterrol die bij het schip wordt geplaatst en uw logo zal in alle uitingen worden getoond. Ontvangt u als blijvend aandenken een fraai gegraveerd commissieglas met de afbeelding van de Halve Maen en uw naam, zoals dat in de zeventiende en achttiende eeuw bij de tewaterlating van een nieuw schip de traditie was. Word Commissielid of co-founder van de missie van de Halve Maen Gelijk aan de organisatie van de VOC Kamers van weleer zijn er per Kamer vier commissies in het leven geroepen, met ieder vier leden. Het Westfries Museum en het New Netherlands Museum zijn op zoek naar initiatiefrijke commissieleden, die bereid zijn eenmalig minimaal 5.000,- aan de nieuwe missie van de Halve Maen bij te dragen. Bij wijze van tegenprestatie ontvangt u jaarlijks een uitnodiging voor een feestelijke commissievergadering, die zal worden gecombineerd met een zeiltocht op de Halve Maen. Wordt uw naam of de naam van uw bedrijf als co-founder vermeld op de koperen monsterrol die bij het schip wordt geplaatst. Ontvangt u als blijvend aandenken een fraai gegraveerd commissieglas met de afbeelding van de Halve Maen en uw naam, zoals dat in de zeventiende en achttiende eeuw bij de tewaterlating van een nieuw schip de traditie was. Sinds de invoering van de Geefwet mag u uw gift aan een cultureel doel, als de Halve Maen met 25 procent extra afgetrokken worden van de belasting. Voor bedrijven is dit zelfs 50 procent. Door de Geefwet wordt uw gift meer dan verdubbeld: voor euro kunt u aan de Halve Maen maar liefst euro schenken! 18

19 Glas met gravering van een nieuw gebouwd schip. 18de eeuw. 19

20

Bijlage 1 Achtergrond informatie over de Halve Maen

Bijlage 1 Achtergrond informatie over de Halve Maen Bijlage 1 Achtergrond informatie over de Halve Maen 1 Het schip de Halve Maen Het jacht de Halve Maen werd rond 1606 gebouwd. Het functioneerde enkele jaren in de handel tussen de Oostzee en de Middellandse

Nadere informatie

De Harderwijker Botterstichting zet HARDERWIJK. op de kaart. Harderwijk - New York Sponsert u ook?

De Harderwijker Botterstichting zet HARDERWIJK. op de kaart. Harderwijk - New York Sponsert u ook? De Harderwijker zet HARDERWIJK op de kaart Ter ere van Henry Hudson 400 jaar Harderwijk - New York Sponsert u ook? Met oud Hollandse schepen naar Amerika Voor deze happening wordt er één vloot samen gesteld

Nadere informatie

Cookies eten op Wall Street

Cookies eten op Wall Street Cookies eten op Wall Street Wat is er nog Nederlands in New York? Lesduur: 2 lesuren Lesvorm: presentatie Werkwijze: duo Wat heb je nodig? computer om presentatie te maken met Prezi of Popplet Deze les

Nadere informatie

Onderwerp: Aanvaarding bruikleen VOC-schip de Halve Maen door het Westfries Museum voor een periode van vijf jaar.

Onderwerp: Aanvaarding bruikleen VOC-schip de Halve Maen door het Westfries Museum voor een periode van vijf jaar. -W- ~r OEMEENTE Hoorn 1 van 10 Zaaknummer Portefeuillehouder Programmabegroting Steller Afdeling : 1100945 : Wethouders B.A. Tap en A.J. de Jong : 3. Economische Zaken en 5. Cultuur en Recreatie : L. Bas

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland basisonderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Ontdek Het leven aan boord van verschillende schepen, doe mee aan het havenspel

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland voortgezet onderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Het Scheepvaartmuseum is een pakhuis vol verhalen waar leerlingen op een

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5 1/5 Deze voorbereidende les hoort bij het programma Proef de Gouden Eeuw, speciaal ontwikkeld voor NT2 niveau A1 t/m B2. Ter voorbereiding op het museumbezoek kunt u met deze les de cursisten op een actieve

Nadere informatie

Betreft: schriftelijke vragen volgens art. 43 van het Reglement van Orde

Betreft: schriftelijke vragen volgens art. 43 van het Reglement van Orde Aan het College van B&W Hoorn Onderwerp: verwerven van VOC replica De Halve Maen Betreft: schriftelijke vragen volgens art. 43 van het Reglement van Orde Hoorn, 17 oktober 2014 Geacht College, Dinsdag

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2016/2017

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2016/2017 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland basisonderwijs 2016/2017 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Ontdek Het leven aan boord van verschillende schepen, doe mee aan het havenspel

Nadere informatie

Bericht voor de pers

Bericht voor de pers Bericht voor de pers Bureau Communicatie, Nieuwe Steen 1, 1625 HV Hoorn, tel. (0229) 252200/ 06 51339361 B en W willen 400 jaar Kaap Hoorn heel jaar lang vieren Met een nieuw, landelijk evenement rond

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

HAVENS EN DE REIS VAN BONTEKOE

HAVENS EN DE REIS VAN BONTEKOE EN 28 december EN Inleiding Schepen vertrekken of leggen aan. Op de kade wordt gezwaaid en afscheid genomen. En wie na een lange reis terugkeert, wordt begroet door de thuisblijvers. De zee oefent een

Nadere informatie

Hoorn een levend monument

Hoorn een levend monument Wandelnetwerk Noord-Holland Hoorn een levend monument De hoofdtoren met op de voorgrond de historische haven van Hoorn. Tekst en foto s: Joop Duijs S toomtram Hoorn-Medemblik staat er op het bord dat we

Nadere informatie

Verslag van het nationaal archief Den Haag

Verslag van het nationaal archief Den Haag Verslag van het nationaal archief Den Haag Verslaggevers: Nafthali en Rens Wij gaan maandag 12 juni naar het nationaal archief in Den Haag. we gaan op zoek naar het gezonken schip van de VOC. VOC betekent:

Nadere informatie

LESPAKKET DE VLIEGENDE HOLLANDER

LESPAKKET DE VLIEGENDE HOLLANDER @ LESPAKKET DE VLIEGENDE HOLLANDER ! inleiding Ik zal de Kaap ronden, Al moet ik blijven varen tot het einde der tijden! DE VLIEGENDE HOLLANDER Deze opdracht gaat over de legende van de Vliegende Hollander,

Nadere informatie

FACILITEITEN. Voor uitleg over al onze plannen kunt u terecht in ons informatiecenter.

FACILITEITEN. Voor uitleg over al onze plannen kunt u terecht in ons informatiecenter. MARKERMEERZICHT V VOORWOORD Creëer uw eigen Marina Marken-gevoel op Marina Resort Poort van Amsterdam! Met kabbelend water van het Markermeer voor de deur, de jachthaven binnen uw zichtveld en vooral een

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Inleiding. Wat is het Vasa schip? Koningshuis Vasa (1523-1654)

Inleiding. Wat is het Vasa schip? Koningshuis Vasa (1523-1654) Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Inleiding... 3 Wat is het vasa schip?... 3 Koningshuis Vasa (1523-1654)... 3 De bouw van het schip (waarom, wanneer, door wie en hoe)... 4 Waarom, met welk doel?... 4

Nadere informatie

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI VERHALEN RONDLEIDINGEN FORT DE SCHANS WORKSHOPS 2015 ARCHEOLOGIE ONDER WATER KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI Kaap Skil, de Vuurtoren, de Oudheidkamer en Ecomare zijn onderdeel van Stichting Texels

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten.

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten. Thema/ onderwerp: Werkblad 8.2 Fort Elmina Korte samenvatting van de leeractiviteit: De geschiedenis van Fort Elmina wordt verteld a.d.h.v. afbeeldingen en een videofragment. Hierna gaan de leerlingen

Nadere informatie

7.1 Scheepsjournaals

7.1 Scheepsjournaals Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 7.1 Scheepsjournaals Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen het scheepsjournaal

Nadere informatie

The Pilgrim Fathers. Naast de Pieterskerk r.o. de Groene Poort

The Pilgrim Fathers. Naast de Pieterskerk r.o. de Groene Poort 16 The Pilgrim Fathers Het verblijf in Leiden De Pilgrim Fathers waren Engelse calvinisten (puriteinse protestanten) uit Nottinghamshire, die zich vanwege hun geloof niet meer thuis voelden in hun vaderland.

Nadere informatie

Van Kogge tot Coaster

Van Kogge tot Coaster Van Kogge tot Coaster Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 12-15 jaar Welkom in het Noordelijk Scheepvaartmuseum! Met deze speurtocht kun je het museum bezoeken en allerlei vragen

Nadere informatie

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?...

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?... Naam: DE VERENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE (VOC) In 2002 was het 400 jaar geleden dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd opgericht. Dit werd in binnen- en buitenland op diverse manieren herdacht.

Nadere informatie

Voorbeelden Scheepvaart DE HIERNAVOLGENDE PRESENTATIE

Voorbeelden Scheepvaart DE HIERNAVOLGENDE PRESENTATIE A R T I H OV E Voorbeelden Scheepvaart DE HIERNAVOLGENDE PRESENTATIE Is slechts EEN SAMENvatting VAN Onze CREATIEVE MOGELIJKHEDEN. In overleg met u maken wij graag Nog meer bijzondere voorstellen. BIJZONDERE

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. gatentekst versie 1 Ontstaan In het voorjaar van 1594 staken Amsterdamse kooplieden de koppen bij elkaar. wilden proberen het Portugese monopolie op handel in

Nadere informatie

Het spelbord Het spelbord bestaat uit een kaart van een deel van de wereld met daarop de handelshavens van Oost-Indiё en hun lokale goederen:

Het spelbord Het spelbord bestaat uit een kaart van een deel van de wereld met daarop de handelshavens van Oost-Indiё en hun lokale goederen: Bij de start van het spel is iedere speler schipper van een VOC-schip. Het uiteindelijk doel is om dit VOC-schip in te ruilen voor een Batavia-schip en daarmee als eerste de haven van de stad Batavia te

Nadere informatie

Bijlage 2 functies, exploitatietabellen en financiën

Bijlage 2 functies, exploitatietabellen en financiën Bijlage 2 functies, exploitatietabellen en financiën 1. De functies van De Halve Maen De Halve Maen kan twee functies vervullen: Als zeilend museumschip (het enige zeilende VOC-schip in Nederland), maximale

Nadere informatie

Kijk voor meer informatie op: www.broekpolderregatta.nl 15 & 16 MEI 20 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER

Kijk voor meer informatie op: www.broekpolderregatta.nl 15 & 16 MEI 20 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER 15 & 16 MEI 20 15 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER Kijk voor meer informatie op: Schrijf uw team in voor de aankomende editie op 15 & 16 mei a.s.! Een unieke, duurzame, authentieke, (in-

Nadere informatie

Canada. Inleiding. Het Land

Canada. Inleiding. Het Land Canada Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over Canada ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik er meer van wilde weten en dat ik het leuk vond om over Canada te doen Het Land 1 / 8 Canada is het één na grootste

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart Maritiem 2016/2017

novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart Maritiem 2016/2017 novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart Maritiem 2016/2017 Later hoop ik een heel goede kapitein te worden. In die functie run ik zelfstandig een heel bedrijf, in de vorm van een schip. Dat houdt

Nadere informatie

Een eigenzinnig instituut in Nederland

Een eigenzinnig instituut in Nederland Een eigenzinnig instituut in Nederland Van hoge kunst tot populaire onderwerpen Het iconische gebouw is in 1992 ontworpen door Nederlands beroemdste architect Rem Koolhaas als een Palais des Festivals

Nadere informatie

S(~DI~PI~N. NIEUWSIJlUEf NUMMElt 11,.JULI 2015

S(~DI~PI~N. NIEUWSIJlUEf NUMMElt 11,.JULI 2015 S(~DI~PI~N IN}IOUD Het roer gaat om Oproep De Droom van de schepencarrousel Doelstellingen Markante schepen in beweging Professionaliseren Nieuwe schepen Schepen carrousel en social media Donateur worden

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

Mauritius Mokka Bombay Ceylon Batavia. Kaap de Goede Hoop (de veilige haven)

Mauritius Mokka Bombay Ceylon Batavia. Kaap de Goede Hoop (de veilige haven) Bij de start van het spel is iedere speler schipper van een VOC-schip. Het uiteindelijk doel is om dit VOC-schip in te ruilen voor een Batavia-schip en daarmee als eerste de haven van de stad Batavia te

Nadere informatie

A) Handelsposten. Verovering Makassar door Cornelis Speelman. 4.VELH inv. nr

A) Handelsposten. Verovering Makassar door Cornelis Speelman. 4.VELH inv. nr A) Handelsposten Verovering Makassar door Cornelis Speelman 4.VELH inv. nr. 619.68 Bron Admiraal Cornelis Speelman verslaat de koning van Makassar op Celebes in 1667. De kaart is gemaakt door cartograaf

Nadere informatie

gaat hier dus hand in hand met het levendig houden van de herinnering aan delen van de geschiedenis die steeds verder van ons af liggen.

gaat hier dus hand in hand met het levendig houden van de herinnering aan delen van de geschiedenis die steeds verder van ons af liggen. Toespraak staatssecretaris van Defensie, Jack de Vries voor de reünie Djocja, 17 december 2008, Koninklijk Militair Tehuis Oud Militairen en Museum Bronbeek Allereerst mijn hartelijke dank om voor u te

Nadere informatie

Stichting Zeillogger Balder

Stichting Zeillogger Balder Stichting Zeillogger Balder Uitgave: Stichting Zeillogger Balder www.zeilloggerbalder.nl info@zeilloggerbalder.nl Eerste druk 2011 Copyright 2011 Stichting Zeillogger Balder Foto voorpagina: Roger van

Nadere informatie

Inhoud. Index. 1. Hoe zien de Verenigde Staten eruit? 2. De ontdekking van Amerika. 3. Indianen. 4. Geografie en natuur

Inhoud. Index. 1. Hoe zien de Verenigde Staten eruit? 2. De ontdekking van Amerika. 3. Indianen. 4. Geografie en natuur 1. Hoe zien de Verenigde Staten eruit? Wolkenkrabbers 5 De Amerikaanse schoolbus 6 Wat eten Amerikanen? 6 Amerikaanse sporten 6 Opdracht 1 Hoe zien de Verenigde Staten er uit? 7 Inhoud 2. De ontdekking

Nadere informatie

Altijd SAIL. kom aan boord. van onze vriendenvloot!

Altijd SAIL. kom aan boord. van onze vriendenvloot! kom aan boord van onze vriendenvloot! Altijd SAIL in Het Scheepvaartmuseum Zeebenen houden? Word lid van de Vriendenvloot van Het Scheepvaartmuseum! De Vriendenvloot organiseert jaarlijks veel interessante

Nadere informatie

Altijd SAIL. in Het Scheepvaartmuseum. Bewaarexemplaar: Leer meer over de schepen

Altijd SAIL. in Het Scheepvaartmuseum. Bewaarexemplaar: Leer meer over de schepen Altijd SAIL in Het Scheepvaartmuseum Bewaarexemplaar: Leer meer over de schepen 1 de oorsprong van tallships Die term zal je tijdens SAIL vaak horen. Waar komt deze term vandaan? De Sail Training Association

Nadere informatie

Ketelbinkie. skvr.nl/onderwijs. Voorbereiding. Schooljaar 2014-2015

Ketelbinkie. skvr.nl/onderwijs. Voorbereiding. Schooljaar 2014-2015 Ketelbinkie Voorbereiding Schooljaar 2014-2015 skvr.nl/onderwijs inhoud 1. Ketelbinkie in de Klas 3 2. Suggesties voor de voorbereidende les 5 2.1 Het lied 5 2.2 Meer over varen in de 18 e eeuw 7 2.3 Vouwinstructie

Nadere informatie

Voorbereiding. Schooljaar 2014-2015

Voorbereiding. Schooljaar 2014-2015 Voorbereiding Schooljaar 2014-2015 1.1 het lied 4 1.2 meer over varen in de 18 e eeuw 5 1.3 vouwinstructie boot 6 Bereid u alstublieft het project Ketelbinkie goed voor door: 1. Samen met de kinderen naar

Nadere informatie

Dunkerque, Musée portuaire (het Havenmuseum)

Dunkerque, Musée portuaire (het Havenmuseum) Dunkerque, Musée portuaire (het Havenmuseum) Dunkerque, Musée portuaire (het Havenmuseum) Het Havenmuseum ligt in een oude tabaksloods die rond 1850 langs het water gebouwd is, midden in de vroegere citadel.

Nadere informatie

Vlaamse vereniging tot het behoud. van historische vaartuigen vzw. Agenda: www.historisch-vaartuig.be. Beste leden,

Vlaamse vereniging tot het behoud. van historische vaartuigen vzw. Agenda: www.historisch-vaartuig.be. Beste leden, Vlaamse vereniging tot het behoud van historische vaartuigen vzw www.historisch-vaartuig.be Nieuwsbrief 25, november 2008 Verantwoordelijke uitgever: Dirk Ramakers Agenda: In de volgende nieuwsbrief zal

Nadere informatie

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden 5H Opgave 1 De Hollandse steden in het midden van de zestiende eeuw waren voor hun bevolkingsgroei afhankelijk van de invoer van graan uit het Oostzeegebied.

Nadere informatie

Veluwse Hanze. Bezoek Statenleden. Wethouder Doret Tigchelaar gemeente Hattem. Elburg Harderwijk Hattem Doesburg Zutphen. De Veluwe. HanZe.

Veluwse Hanze. Bezoek Statenleden. Wethouder Doret Tigchelaar gemeente Hattem. Elburg Harderwijk Hattem Doesburg Zutphen. De Veluwe. HanZe. Veluwse Hanze Bezoek Statenleden Wethouder Doret Tigchelaar gemeente Hattem De Veluwe Elburg Harderwijk Hattem Doesburg Zutphen HanZe StedeN Wat is De Hanze Wereldzeeën werden bedwongen door de Hanzekooplieden

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011 7 gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie Portefeuillehouder Steller Collegevergadering mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari

Nadere informatie

Docentenhandleiding Trigamo

Docentenhandleiding Trigamo Docentenhandleiding Trigamo Wat is Trigamo? Trigamo betekent letterlijk het drie-spellen-spel. Het is een combinatie van TRIviant, GAnzenbord en MOnopoly. De leerling maakt in groepjes aan de hand van

Nadere informatie

Sponsorplan 2015. Rondje Bergen: Het gezelligste hardloopevenement van het seizoen!

Sponsorplan 2015. Rondje Bergen: Het gezelligste hardloopevenement van het seizoen! Rondje Bergen: Het gezelligste hardloopevenement van het seizoen! Inleiding De Stichting Rondje Bergen is 35 jaar geleden opgericht om een hardloopevenement in het mooie Bergen te organiseren. De prachtige

Nadere informatie

100 jaar Limburgse geschiedenis met de opkomst, neergang en revival van de mijnen.

100 jaar Limburgse geschiedenis met de opkomst, neergang en revival van de mijnen. 100 jaar Steenkolenmijn Valkenburg 21 juli 2017 te Valkenburg Dames en heren, 100 jaar steenkolenmijn Valkenburg is óók 100 jaar Limburgse geschiedenis. 100 jaar Limburgse geschiedenis met de opkomst,

Nadere informatie

Geschiedenis van Suriname : Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie

Geschiedenis van Suriname : Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie Geschiedenis van Suriname 1667-1683: Suriname van Engelse naar Nederlandse landbouwkolonie 581-1795: De Republiek In de 17e en 18e eeuw spraken we nog niet van één Nederland maar, van de Republiek der

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Conceptplan Dokkumer Skûtsje. Inleiding

Conceptplan Dokkumer Skûtsje. Inleiding Conceptplan Dokkumer Skûtsje Inleiding De mogelijkheid bestaat een skûtsje genaamde Noarderling aan te schaffen wat in 1907 in Dokkum op de scheepswerf Barkmijer aan de Helling is gebouwd. Het skûtsje,

Nadere informatie

Leven aan boord Monsterrol

Leven aan boord Monsterrol Leven aan boord Monsterrol 1.04.02 inv. nr. 12689 scan 35 72, scan 37. 1.04.02 inv. nr. 12689 scan 42 Bron Pagina van de monsterrol van het schip de Liefde dat in 1702 voor de kamer Amsterdam naar Batavia

Nadere informatie

DE REIS VAN SINT BRANDAAN

DE REIS VAN SINT BRANDAAN DE REIS VAN SINT BRANDAAN 16 mei Inleiding Op 16 mei wordt de feestdag van Sint Brandaan gevierd, de beschermer van alle zeevaarders. Brandaan was een onverschrokken Ierse monnik die in de zesde eeuw volgens

Nadere informatie

Het Winkelhart van Vlissingen

Het Winkelhart van Vlissingen E e n n i e u w s t a d s h a r t d a t b r u i s t a l s n o o i t t e v o r e n Het Winkelhart van Vlissingen W i n k e l u n i t s t e h u u r! Dynamiek en sfeer krijgen de ruimte! De Fonteyne biedt

Nadere informatie

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje:

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje: Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

Avontuurlijke zeilreizen. Arctische zeilexpedities. in 2016. niet meer dan. 4 gasten. meedoen met zeilen en navigatie. Lekkere keuken.

Avontuurlijke zeilreizen. Arctische zeilexpedities. in 2016. niet meer dan. 4 gasten. meedoen met zeilen en navigatie. Lekkere keuken. meedoen met zeilen en navigatie Avontuurlijke zeilreizen in 2016 Arctische zeilexpedities niet meer dan 4 gasten Lekkere keuken Foto: De mooiste zeereizen in 2016 zeilen met de Mae West MW1 Zeereis Rotterdam

Nadere informatie

Sindbad. De Vier Windstreken

Sindbad. De Vier Windstreken Nieuwsgierig naar de wereld achter de horizon, vertrekt Sindbad op een schip naar Oost-Indië. Hij bevaart alle zeeën en oceanen waar de zon op schijnt en beleeft de meest fantastische avonturen. Hongerige

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf.

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf. b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT e g o g a Syn Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger:

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. Deze luchtfoto is gemaakt rond 1930. Toen was Schokland nog echt een eiland. Waarom

Nadere informatie

novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart MARITIEM 2017/2018

novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart MARITIEM 2017/2018 novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart MARITIEM 2017/2018 Mijn droom is als kapitein op een baggerschip te varen. Ik houd van het water. Ook de afwisseling lijkt me leuk: twee maanden lang onderweg

Nadere informatie

Mercator en de ontdekkingsreizen

Mercator en de ontdekkingsreizen Mercator en de ontdekkingsreizen V.U. ANNEMIE CHARLIER, GROTE MARKT 1, 9100 SINT-NIKLAAS Stedelijke Musea Sint-Niklaas 1 Beste leerling! Hopelijk vonden jullie het bezoek aan het Mercatormuseum een boeiende

Nadere informatie

Varende eventlocaties. met een steeds. veranderend. decor

Varende eventlocaties. met een steeds. veranderend. decor Varende eventlocaties met een steeds veranderend decor Van bruisende feesten... Met de veelzijdige vloot van Spido is er vrijwel voor elk gezelschap een passend schip. De luxe passagiersschepen zijn geschikt

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km) Het Huis Verloren Het Huis Verloren

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km) Het Huis Verloren Het Huis Verloren Omschrijving Langs de kust van Hoorn staan zo n dertig beelden van verschillende Nederlandse kunstenaars/beeldhouwers. De wandeling langs de beelden start bij schouwburg Het Park en eindigt bij de oostelijke

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km)

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km) Omschrijving Langs de kust van Hoorn staan zo n dertig beelden van verschillende Nederlandse kunstenaars/beeldhouwers. De wandeling langs de beelden start bij schouwburg Het Park en eindigt bij de oostelijke

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

New Land: uit de zee herrezen provincie

New Land: uit de zee herrezen provincie FEATURE: NEW-LAND Pagina 2 van 5 PRESS FEATURE New Land: uit de zee herrezen provincie Unieke natuur, architectuur en geschiedenis in de grootste polder ter wereld. Het verhaal van Nederlands nieuwe land

Nadere informatie

DE INTRODUCTIE IN ENGELAND VAN DE SAMOJEDENHOND door E. Kilburn Scott

DE INTRODUCTIE IN ENGELAND VAN DE SAMOJEDENHOND door E. Kilburn Scott DE INTRODUCTIE IN ENGELAND VAN DE SAMOJEDENHOND door E. Kilburn Scott In 1889 bezocht ik de provincie Archangel in noordoost Rusland voor een vakantie en toen ik daar was, zag ik iets van dat zeer interessante

Nadere informatie

Waarom stuurt de Spaanse koning schepen naar de Nieuwe Wereld?

Waarom stuurt de Spaanse koning schepen naar de Nieuwe Wereld? Werkblad 6 Ω De Nieuwe Wereld Ω Les : Cortés en de Azteken een In de periode van 500 tot 600 zijn Spanje en Portugal de machtigste landen van de wereld. Ze sturen schepen en mensen naar de Nieuwe Wereld

Nadere informatie

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8)

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Werkblad 1 Oorlog en vrede Nederland was in de 17de eeuw vaak

Nadere informatie

PRAKTISCHE INFORMATIE

PRAKTISCHE INFORMATIE PROGRAMMA FAN PRAKTISCHE INFORMATIE REISDOCUMENTEN: Identiteitskaart. TIJDZONE: In Spanje geldt dezelfde tijdzone als in België. VALUTA: In Spanje wordt betaald met de Euro. KLIMAAT: Vigo heeft een gematigd

Nadere informatie

lo-pen bo-ten ha-len ze-ven spa-nen ko-gels ne-gen re-gen ra-ket wa-ter ka-no va-ren dra-ven ma-nen zwe-ven ho-ge

lo-pen bo-ten ha-len ze-ven spa-nen ko-gels ne-gen re-gen ra-ket wa-ter ka-no va-ren dra-ven ma-nen zwe-ven ho-ge lo-pen bo-ten ha-len ze-ven spa-nen ko-gels ne-gen re-gen ra-ket wa-ter ka-no va-ren dra-ven ma-nen zwe-ven ho-ge Er staat een streepje onder een letter van het woord. Wat voor soort letter is dit?...

Nadere informatie

LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart!

LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart! LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart! Deze les sluit aan op het hoofdstuk waarin de ontdekkingsreizen worden behandeld. In Geschiedeniswerkplaats VMBO-T/HV is dat hoofdstuk 6, in Geschiedeniswerkplaats

Nadere informatie

Regionaal Beeldverhaal Noord-Holland. Joris Pieter Neuteboom EZ/Toerisme

Regionaal Beeldverhaal Noord-Holland. Joris Pieter Neuteboom EZ/Toerisme Regionaal Beeldverhaal Noord-Holland Joris Pieter Neuteboom EZ/Toerisme Gebiedsgericht werken Ambitie Gemeenten/regio s ondersteunen bij het vaststellen van hun identiteit (IM) Behoud door ontwikkeling

Nadere informatie

UNIEK VANONS LANDMARK POP-UP IEDEREEN PANORAMA VERRASSEND ETEN RETAIL CONCERTEN VERNIEUWEND BESTEMMING FOOD TRUCKS GELIEFD OP ZEE EIGENTIJDS DUURZAAM

UNIEK VANONS LANDMARK POP-UP IEDEREEN PANORAMA VERRASSEND ETEN RETAIL CONCERTEN VERNIEUWEND BESTEMMING FOOD TRUCKS GELIEFD OP ZEE EIGENTIJDS DUURZAAM OPENING 2015 2 WAAROM IS DE PIER ZO SPECIAAL INNOVATIEF LANDMARK CULTUREEL ERFGOED VANONS VERNIEUWEND VOORCULTUUR IEDEREEN PANORAMA VERRASSEND EIGENTIJDS BAKEN AMBACHTELIJK GELIEFD UNIEK CONCERTEN REUZENRAD

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken.

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. STADSWANDELING & BEZOEK AAN MUSEUM, HOORN, NOORD-HOLLAND Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. Het Sint Pietershof In de 15 e eeuw werd hier het klooster der Kruisherenbroeders gesticht, dat in

Nadere informatie

XXL Formaten. digitalisering en online presentatie

XXL Formaten. digitalisering en online presentatie XXL Formaten digitalisering en online presentatie Groot, groter, grootst Posters, landkaarten en bouwtekeningen vergeborgen in het depot? Die tijd is voorbij! Deel de grootste schatten van uw collectie

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. presentatieopdracht 1 Een typisch VOC-schip: de fluit In een presentatie van 5 minuten geeft u antwoord op de vraag: Hoe heeft de scheepsbouwtechniek bijgedragen

Nadere informatie

Waarom stuurt de Spaanse koning schepen naar de Nieuwe Wereld? weten nog niets van dit deel van de wereld.

Waarom stuurt de Spaanse koning schepen naar de Nieuwe Wereld? weten nog niets van dit deel van de wereld. Werkblad 6 Ω De Nieuwe Wereld Ω Les : Cortés en de Azteken In de periode 500 tot 600 zijn Spanje en Portugal de machtigste landen de wereld. Ze sturen schepen en mensen naar de Nieuwe Wereld die Columbus

Nadere informatie

De Molukse Emigranten

De Molukse Emigranten De Molukse Emigranten Daar het voor de Molukse militairen na de onafhankelijksoorlog van het toenmalige Nederlands-Indië erg moeilijk werd om zich daar te handhaven [zij hadden immers trouw meegestreden

Nadere informatie

VOLVO Ocean Race 2009

VOLVO Ocean Race 2009 VOLVO Ocean Race 2009 Rotterdam - Stockholm Nadat we na binnenkomst Rotterdam een paar dagen rust hadden gehad waarbij er ook weer bemanning gewisseld is zijn we bij de race voor Hoek van Holland geweest,

Nadere informatie

Fok 55 8441 BN Heerenveen T 0513-62 49 25 E marienbosch@zorggroepsintmaarten.nl. laat je zien

Fok 55 8441 BN Heerenveen T 0513-62 49 25 E marienbosch@zorggroepsintmaarten.nl. laat je zien laat je zien Fok 55 8441 BN Heerenveen T 0513-62 49 25 E marienbosch@zorggroepsintmaarten.nl laat je zien Welkom. Laat je zien 02 03 Mariënbosch is een eigentijds woonzorgcentrum en onderdeel van Zorggroep

Nadere informatie

Duurzame. Glans. Maastrichts zilver

Duurzame. Glans. Maastrichts zilver Duurzame Glans Maastrichts zilver Duurzame Glans Maastrichts zilver Na een pre-opening in maart zal Museum aan het Vrijthof in juni 2012 groots openen met de langverwachte expositie over het vermaarde

Nadere informatie

DE FAMILIE VAN LOON 130 _

DE FAMILIE VAN LOON 130 _ DE FAMILIE VAN LOON Mooi idee: je familie en huis jarenlang laten portretteren door schilders en fotografen. De roemrijke familie Van Loon uit Amsterdam deed dat. De indrukwekkende stapel familieportretten

Nadere informatie

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Handelsvloot Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over regenten en vorsten. De lesonderdelen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen,

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, over fondsenwerving (Bron The Spirituality Of Fundraising

Nadere informatie

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw ONDERZOEKSBLAD KUNST ALGEMEEN De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden maakt in de 17e eeuw een gigantische bloeiperiode door. Holland heeft als rijkste gewest de meeste invloed in de Republiek. Meer

Nadere informatie