Competenties voor Duurzame Ontwikkeling. NDDHO 19 mei 2017 Wim Lambrechts Open Universiteit, Management, Science & Technology

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Competenties voor Duurzame Ontwikkeling. NDDHO 19 mei 2017 Wim Lambrechts Open Universiteit, Management, Science & Technology"

Transcriptie

1 Competenties voor Duurzame Ontwikkeling NDDHO 19 mei 2017 Wim Lambrechts Open Universiteit, Management, Science & Technology

2 Inleiding Onderwijs Bedrijfsvoering Duurzaam Hoger Onderwijs Onderzoek Outreach Pagina 2

3 Inleiding Inhoudelijk spoor Educatie over DO Wat is DO? E.g. lesgeven over SD Goals Onderwijs Procesmatig spoor Educatie voor DO Competenties Curriculum Assessment Duurzaam Hoger Onderwijs Pagina 3 Onderzoek

4 Inleiding Competentie = holistisch begrip van kennis, inzicht, vaardigheden en attitudes leerproces is niet meer louter kennisoverdracht toetsing kan niet meer gebaseerd zijn op 1 testmoment Toepassing nieuwe competentiebegrip in oude onderwijssystemen Pagina 4

5 Competenties voor duurzame ontwikkeling Verschillende sets en modellen, voorbeeld Wiek et al. (2011) Pagina 5

6 Competenties voor duurzame ontwikkeling Pagina 6 (Wiek et al., 2011)

7 Competenties voor duurzame ontwikkeling Verschillende sets en modellen, voorbeeld Rieckmann (2012) Competency for systemic thinking and handling of complexity Competency for anticipatory thinking Competency for critical thinking Competency for acting fairly and ecologically Competency for cooperation in (heterogeneous) groups Competency for participation Competency for empathy and change of perspective Competency for interdisciplinary work Competency for communication and use of media Competency for planning and realising innovative projects Competency for evaluation Competency for ambiguity and frustration tolerance Pagina 7

8 Integreren en operationaliseren van competenties voor DO Generiek model: (Lambrechts et al., 2009, p. 59) Pagina 8

9 Integreren en operationaliseren van competenties voor DO Disciplinaire vertaalslag op maat van de opleiding Generieke competenties concretiseren voor een individuele opleiding Wat betekent systeemdenken voor de opleiding? Wat betekent toekomstdenken voor de opleiding? Enz. Pagina 9

10 Integreren en operationaliseren van competenties voor DO Wiek et al. (2016) Definiëren van competenties (vb. op basis van leerdoelen) Concepten gerelateerd aan deze competenties Methoden om deze competenties te verwerven» Specificatie van leerresultaten op 3 niveaus (novice, intermediate, advanced) Pagina 10

11 Integreren en operationaliseren van competenties voor DO Wiek et al. (2016), enkele voorbeelden: Systeemdenken Concepten Methoden Leerresultaten -Oorzaak-gevolg ketens, trapsgewijze effecten, feedback loops, vertragingen; -Structuren en dynamieken over meerdere schalen (lokaalmondiaal); - -Kwalitatieve systeemanalyse; -Kwantitatieve modellering; -Causale probleem analyse; - Vb. in IT onderwijs: globalisering, outsourcing, invloed van stakeholders (stakeholderanalyse) - De student is in staat om systeemanalyse methoden toe te passen (bachelor niveau) en te ontwikkelen (master niveau), met het oog op het identificeren en verklaren van causale verbanden tussen oorzaken, gevolgen, en interventiepunten. - Pagina 11

12 Integreren en operationaliseren van competenties voor DO Wiek et al. (2016), enkele voorbeelden: Normatieve competentie Concepten Methoden Leerresultaten -Principes en doelstellingen van duurzaamheid; -Eerlijk gebruik en behoud van hulpbronnen; - -Duurzaamheidsbeoordeling; -Life Cycle Assessment (LCA); -Risicoanalyse; - - De student is in staat om de verschillende stappen van duurzaamheidsbeoordeling te beschrijven en uit te voeren op basisniveau (bachelor) en geavanceerd niveau (master). - Vb. in IT onderwijs: ICT equipment life cycle, refurbishing, closed loops, etc. Pagina 12

13 Referenties Lambrechts, W., Van den Haute, H. en Vanhoren, I. (2009). Duurzaam hoger onderwijs. Appel voor verantwoord onderrichten, onderzoeken en ondernemen. LannooCampus, Leuven. Lambrechts, W., Mulà, I., Ceulemans, K., Molderez, I. and Gaeremynck, V. (2013), The integration of competences for sustainable development in higher education: an analysis of bachelor programs in management, Journal of Cleaner Production, Vol. 48, pp Rieckmann, M. (2012), Future-oriented higher education: Which key competencies should be fostered through university teaching and learning?, Futures, Vol. 44 No. 2, pp Pagina 13

14 Referenties Roorda, N. (2010), Sailing on the winds of change. The Odyssey to sustainability of the universities of applied Sciences in the Netherlands, PhD thesis, Maastricht University. Wiek, A., Withycombe, L. and Redman, C.L. (2011), Key competencies in sustainability: a reference framework for academic program development, Sustainability Science, Vol. 6, pp Wiek, A. et al. (2016). Operationalising competencies in higher education for sustainable development. In: Barth, M., Michelsen, G., Rieckmann, M., & Thomas, I. (Eds.) (2016). Routledge Handbook of Higher Education for Sustainable Development. Routledge, pp Pagina 14

15 Vragen? Pagina 15

16 Duurzaam ICT onderwijs, maar hoe? Even voorstellen: Rene Visser Lid kernteam Special Interest Group (SIG) Groene ICT en Duurzaamheid van SURF. Zie ook marktkraam /about

17 Diverse mogelijkheden - Als onderwerp binnen vakken als architectuur, datamanagement, programmeren; - Als dedicated module Green IT o.i.d, zoals binnen de AD opleiding ICT-servicemanagement binnen de Hogeschool Rotterdam

18 Maar hoe kom ik aan materiaal? Niet iedereen voor zich, maar laten we er een gezamenlijke inspanning van maken Om dat mogelijk te maken heeft de Special Interest Group (SIG) van Surfnet een Wikisite ingericht Voor de opbouw van deze Wiki zijn we geïnspireerd door het Green IT framework en de figuur over Green IT en Green IS van Loeser (2013). Drie dimensies: attitude, pijlers en drijvers. Zie https://wiki.surfnet.nl/display/dio

19 Diskussie stelling Allen door actieve samenwerking van alle betrokken docenten en het onderling uitwisselen van cursusmateriaal gaat het lukken om Duurzaamheid en Green IT een plek in het curriculum te geven.

20 Discussie stellingen Competenties worden op een foute manier toegepast in het hoger onderwijs (i.e. niet holistisch, gebrekkige toetsing, ) Leren voor duurzaamheid vereist een radicale omwenteling in het hoger onderwijs Pagina 20

Competenties voor DO. Sessie 1.2 Inspiratiefestival Opleidingen duurzaam vernieuwen. 8 december 2015

Competenties voor DO. Sessie 1.2 Inspiratiefestival Opleidingen duurzaam vernieuwen. 8 december 2015 Competenties voor DO Sessie 1.2 Inspiratiefestival Opleidingen duurzaam vernieuwen 8 december 2015 Kortfilmpje competenties voor DO Vijf generieke competenties (Wiek et al. 2011) Normative competence Anticipatory

Nadere informatie

DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING

DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING Wim Lambrechts Ecocampus Policy Seminar, Antwerpen, 13 december 2012 Responsibility Emotional Intelligence System Orientation Future

Nadere informatie

Cognitieve interdisciplinaire vaardigheden in hoger onderwijs voor DO

Cognitieve interdisciplinaire vaardigheden in hoger onderwijs voor DO Cognitieve interdisciplinaire vaardigheden in hoger onderwijs voor DO Bijdrage van systeemanalyse 25 april 2013, Karen Fortuin Competenties voor duurzame ontwikkeling Systemic thinking and handling complexity

Nadere informatie

Special interest group Blended learning KICK-OFF BIJEENKOMST

Special interest group Blended learning KICK-OFF BIJEENKOMST Special interest group Blended learning KICK-OFF BIJEENKOMST 18 april 2016 Welkom en inleiding Wat is een SIG? Special interest groups (SIG's) van SURF zijn kennisgemeenschappen (communities) rondom specifieke

Nadere informatie

De integratie van competenties voor duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs

De integratie van competenties voor duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs De integratie van competenties voor duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs Wim Lambrechts * 1. Inleiding In de voorbije jaren werd heel wat aandacht besteed aan de integratie van duurzaamheid in

Nadere informatie

Wim Lambrechts gastdocent KHLeuven

Wim Lambrechts gastdocent KHLeuven Workshop 3 Integratie in Onderwijs Wim Lambrechts gastdocent KHLeuven Met INLEIDING Verschillende mogelijkheden om de Ecologische voetafdruk te gebruiken in de lessen Om bewustwordingsproces op gang te

Nadere informatie

Hoe kun je interdisciplinair onderwijs verbeteren?

Hoe kun je interdisciplinair onderwijs verbeteren? Hoe kun je interdisciplinair onderwijs verbeteren? Bijdrage aan workshop Interdisciplinariteit KU Leuven Dr. ir. Elsbeth Spelt Wageningen Universiteit Februari, 2016 Inhoud van deze bijdrage Het onderwijzen

Nadere informatie

Overzicht. Introductie. Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down. Iwan Wopereis. 4CID Symposium 2017, Nijmegen 21 april 2017

Overzicht. Introductie. Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down. Iwan Wopereis. 4CID Symposium 2017, Nijmegen 21 april 2017 Introductie Iwan Wopereis Overzicht Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down Maastricht University en Open Universiteit 1 Overzicht Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down

Nadere informatie

Cooperation between Departments of Computer Science and Information technology in the Netherlands, Ethiopia and Ghana

Cooperation between Departments of Computer Science and Information technology in the Netherlands, Ethiopia and Ghana Cooperation between Departments of Computer Science and Information technology in the Netherlands, Ethiopia and Ghana Kees Smit, Centre for International Cooperation, VU Aemro Bizuneh Bahir Dar University

Nadere informatie

Opleidingsspecifiek deel bij de OER Bacheloropleiding Natuurwetenschap en Innovatiemanagement Undergraduate School Geosciences

Opleidingsspecifiek deel bij de OER Bacheloropleiding Natuurwetenschap en Innovatiemanagement Undergraduate School Geosciences Opleidingsspecifiek deel bij de OER 2016-2017 Bacheloropleiding Natuurwetenschap en Innovatiemanagement Undergraduate School Geosciences art. 2.1 Toelating 1. Naast de in de wet genoemde diploma s die

Nadere informatie

Duurzaamheidsaudits in het hoger onderwijs

Duurzaamheidsaudits in het hoger onderwijs Duurzaamheidsaudits in het hoger onderwijs - Do's en dont's op basis van het AISHE-instrument Kim Ceulemans 1 Wim Lambrechts 1 Annemie Vervrangen 2 Interactieve sessie Markt Duurzame Ontwikkeling in Hoger

Nadere informatie

De leerwaarde van toetsen, op weg naar een feedbackcultuur

De leerwaarde van toetsen, op weg naar een feedbackcultuur PLATFORM LEREN VAN TOETSEN De leerwaarde van toetsen, op weg naar een feedbackcultuur Martijn Leenknecht (HZ University of Applied Sciences) Ik ben werkzaam als Ik ken Platform Leren van Toetsen Mijn lievelingskleur

Nadere informatie

FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: BEVORDERENDE EN BELEMMERENDE FACTOREN

FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: BEVORDERENDE EN BELEMMERENDE FACTOREN FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: BEVORDERENDE EN BELEMMERENDE FACTOREN ONDERWIJS RESEARCH DAGEN, ROTTERDAM, 26 MEI 2016 CHRISTEL H.D. WOLTERINCK WILMA B. KIPPERS KIM SCHILDKAMP CINDY L. POORTMAN FORMATIEF

Nadere informatie

Blended Learning. Dr. Coyan Tromp UvA - Institute for Interdisciplinary Studies Presentatie voor studentencolloqium 1-3-2016

Blended Learning. Dr. Coyan Tromp UvA - Institute for Interdisciplinary Studies Presentatie voor studentencolloqium 1-3-2016 Blended Learning Dr. Coyan Tromp UvA - Institute for Interdisciplinary Studies Presentatie voor studentencolloqium 1-3-2016 Who am I Curriculum Developer & Assistent Professor Interdisciplinary Programmes

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Open Science binnen het informatievaardighedenonderwijs. Nicole Potters, Education Suppport, TU Delft Library 25-apr-16

Open Science binnen het informatievaardighedenonderwijs. Nicole Potters, Education Suppport, TU Delft Library 25-apr-16 Open Science binnen het informatievaardighedenonderwijs Nicole Potters, Education Suppport, TU Delft Library 25-apr-16 1 Onderwerpen TU Delft Library Education Support: Instructies/workshops Open Science

Nadere informatie

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente Het I*Teach project Innovative Teacher B Nico van Diepen Universiteit Twente Overzicht Het project De doelen De resultaten De plannen Het project Internationaal / EU Leonardo Partners - Sofia University

Nadere informatie

De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders. Ervaringen met een Pilot

De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders. Ervaringen met een Pilot De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders Ervaringen met een Pilot 1 Even voorstellen Henk Plessius Hogeschool Utrecht o Onderzoeker o Docent o Projectleider Aandachtsgebieden:

Nadere informatie

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren Welke richting slaan we in met de lerarenopleiding? Hoe is het om in 2020 in de lerarenopleiding te studeren? Hoe ziet de leraar van de toekomst eruit? Zijn mobiele

Nadere informatie

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Valentina Tassone and Hansje Eppink Education and Competence Studies, Wageningen University Doelstelling Work package

Nadere informatie

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2014-2015 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2014 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2015-2016 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2015 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Flitstraining RAPP-it: de snelle reflectie app

Flitstraining RAPP-it: de snelle reflectie app Flitstraining RAPP-it: de snelle reflectie app Karen D. Könings, PhD Jean van Berlo, MSc* Maastricht University Dept. Educational Development and Research Faculty of Health, Medicine and Life sciences

Nadere informatie

Games voor praktisch leren communiceren? Route. - Space Modules (game 1) - IT Alert! (game 2)

Games voor praktisch leren communiceren? Route. - Space Modules (game 1) - IT Alert! (game 2) Games voor praktisch leren communiceren? - Space Modules (game 1) - IT Alert! (game 2) Route 1. RAGE-aanpak + ratio voor games voor leren communiceren [5 ] 2. Hands-on Space Modules [15 ] 3. Nabespreking

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Jeanine Gregersen Samenvatting Context : werkdefinities en twee stellingen Focus op interculturele competentie Implicaties voor instellingen Moot court

Nadere informatie

Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013

Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013 Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013 A.J.Gilbert Silvius Lector, LOI Hogeschool Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013 A.J.Gilbert Silvius

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Online begeleiden. Steven Verjans Centre for Learning Sciences and Technologies Open Universiteit Nederland. #SoEDL

Online begeleiden. Steven Verjans Centre for Learning Sciences and Technologies Open Universiteit Nederland. #SoEDL Online begeleiden Steven Verjans Centre for Learning Sciences and Technologies Open Universiteit Nederland #SoEDL Kleine anecdote Student bij Haagse Hogeschool Volgt keuzevak bij Sheffield Hallam Uni Groep

Nadere informatie

Was, is of komt er aandacht voor

Was, is of komt er aandacht voor Was, is of komt er aandacht voor SoftwareKwaliteit in het onderwijs? Voorjaarsevenement TestNet 2012 Leo van der Aalst Lector Software Quality and Testing at Fontys University of Applied Sciences Locaties

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen & Innovatie (82,5 credits bèta/gamma) Versie 08/2016

Duurzaam Ondernemen & Innovatie (82,5 credits bèta/gamma) Versie 08/2016 Duurzaam Ondernemen & Innovatie (82,5 credits bèta/gamma) Versie 08/2016 Hoofdrichtingsadviseur: Drs. P.A. Louwman (Pieter): p.a.louwman@uu.nl Optie 1 (Bachelorthesis NW&I) Verplicht Bachelorthesis Natuurwetenschap

Nadere informatie

Adem voor het Kind, Educatie: recht op Natuur, recht doen aan het kind

Adem voor het Kind, Educatie: recht op Natuur, recht doen aan het kind Adem voor het Kind, Educatie: recht op Natuur, recht doen aan het kind Utrecht, 26 oktober 2011 drs. R.M. van Raaij, ministerie EL&I, directie Kennis en Innovatie, secr. NME en LvDO 0 Rechten van het Kind

Nadere informatie

Levenlang leren in Nederland met een portfolio: het wiel is al uitgevonden

Levenlang leren in Nederland met een portfolio: het wiel is al uitgevonden Levenlang leren in Nederland met een portfolio: het wiel is al uitgevonden Marij Veugelers 2 november 2007 communitymanager SURF NL Portfolio Wat hebben we in de zaal Wie heeft er al een eigen portfolio?

Nadere informatie

Geaccepteerd voorstel Onderwijs Research Dagen 28, 29 en 30 juni 2017 te Antwerpen

Geaccepteerd voorstel Onderwijs Research Dagen 28, 29 en 30 juni 2017 te Antwerpen Geaccepteerd voorstel Onderwijs Research Dagen 8, 9 en 0 juni 017 te Antwerpen Melline Huiskamp (Iselinge Hogeschool), Emmy Vrieling (Open Universiteit) en Iwan Wopereis (Open Universiteit) Titel: Waardevol

Nadere informatie

TUITION FEES General. non-scholarship student. Bachelor 61,90 9,30 61,90 5,80 61,90 0, ,90 0,70

TUITION FEES General. non-scholarship student. Bachelor 61,90 9,30 61,90 5,80 61,90 0, ,90 0,70 General Academic level non-scholarship student EEA STUDENTS (or equivalent) reduced tuition system scholarship student NON-EEA STUDENTS non-scholarship student scholarship student fixed variable fixed

Nadere informatie

De opleider als rolmodel

De opleider als rolmodel De opleider als rolmodel De opleider als rolmodel programma 14.00 welkom 14.15 voorstelronde/verwachtingen 14.35 excellent teacher en excellent rolemodel 14.55 groepswerk 15.10 plenaire rapportage 15.35

Nadere informatie

TUITION FEES academic year 2014-2015

TUITION FEES academic year 2014-2015 TUITION FEES academic year 2014-2015 EEA S (or equivalent) NON-EEA S ACADEMIC LEVEL NON-SCHOLARSHIP REDUCED TUITION SYSTEM SCHOLARSCHIP NON-SCHOLARSHIP SCHOLARSCHIP fixed variable fixed variable fixed

Nadere informatie

Learning Analytics voor gerichte feedback en een beter leerresultaat

Learning Analytics voor gerichte feedback en een beter leerresultaat Learning Analytics voor gerichte feedback en een beter leerresultaat NEXT LEARNING 2016 Jocelyn Manderveld Den Bosch, 19 april 2016 Van en voor het onderwijs en onderzoek In SURF werken instellingen samen

Nadere informatie

Het Interuniversitair Centrum voor Onderwijswetenschappen De periode nader bekeken

Het Interuniversitair Centrum voor Onderwijswetenschappen De periode nader bekeken Het Interuniversitair Centrum voor Onderwijswetenschappen De periode 2006-2011 nader bekeken Jos Beishuizen Diana Dolmans Jan van Driel Iwan Wopereis Jeroen van Merriënboer Onderwijs Research Dagen 2012,

Nadere informatie

Uitdagingen voor de professionele ontwikkeling van professoren

Uitdagingen voor de professionele ontwikkeling van professoren Uitdagingen voor de professionele ontwikkeling van professoren Professor Jan Vermunt Lezing tgv de viering van 40 jaar VLIR, Brussel, 5 December 2016 University of Cambridge Professor of Psychology and

Nadere informatie

BSc Tourism. René van der Duim en Martijn van Santen

BSc Tourism. René van der Duim en Martijn van Santen BSc Tourism René van der Duim en Martijn van Santen waarom? academische studie van toerisme Toerisme in cijfers meer dan een miljard internationale toeristische aankomsten wereldwijd Toerisme in cijfers

Nadere informatie

Stan Buis & Jirka Born

Stan Buis & Jirka Born Toetsen van groepsproducten Toetsen van groepsproducten Stan Buis & Jirka Born Doelen workshop Theoretische achtergrond van toetsen van groepsproducten Beoordelingswijze van groepswerk kritisch onder de

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag. Bijlage 8

Samenvatting aanvraag. Bijlage 8 Samenvatting aanvraag Bijlage 8 Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing

Nadere informatie

Voorspel uw toekomstige. afzet met Sales & Operations Planning. Rene van Luxemburg. Ilja Kempenaars

Voorspel uw toekomstige. afzet met Sales & Operations Planning. Rene van Luxemburg. Ilja Kempenaars Voorspel uw toekomstige Rene van Luxemburg Ilja Kempenaars afzet met Sales & Operations Planning Break-out sessie Break-out sessie S.&.O.P. & Forecasting Forecast Pro applicatie Effectief? Ja! Duur? Nee!

Nadere informatie

Methodology for Workplace Innovation in Long-term Care

Methodology for Workplace Innovation in Long-term Care Methodology for Workplace Innovation in Long-term Care Research Centre for Social Innovation Utrecht University of Applied Science, Netherlands Anneke Offereins, MA Istanbul, 4 October 2013 Inaugural International

Nadere informatie

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? De plaats van e-learning dr. Wiebe de Vries Aanpak Waarom Onderwijsmethode Educatie items Evidence based Nadelen Treatment recommendation. Instruction

Nadere informatie

Employability in het onderwijs

Employability in het onderwijs Employability in het onderwijs Slide 1 October 18, 2016 VSNU, 13 oktober 2016, Universiteit Leiden, Universiteit Maastricht, Universiteit Utrecht Employability? Flexibiliteit als nieuwe baanzekerheid Van

Nadere informatie

Interprofessioneel opleiden en samenwerken (IPOS)

Interprofessioneel opleiden en samenwerken (IPOS) Zuyd Hogeschool Interprofessioneel opleiden en samenwerken (IPOS) KNOW HOW = TEAM EFFORT 9 maart 2016 albine.moser@zuyd.nl anita.stevens@zuyd.nl Albine Moser Anita Stevens Sandra Beurskens en collega s

Nadere informatie

Het NHL InnovationLab : Learning outcomes, Design Thinking, UDL en Blended Learning in samenhangend perspectief. (draft version)

Het NHL InnovationLab : Learning outcomes, Design Thinking, UDL en Blended Learning in samenhangend perspectief. (draft version) Het NHL InnovationLab : Learning outcomes, Design Thinking, UDL en Blended Learning in samenhangend perspectief. (draft version) Roelien Wierda & Ron Barendsen NHL Hogeschool Inhoud Inleiding... 1 Firm

Nadere informatie

Windows of Opportunity

Windows of Opportunity Windows of Opportunity VOOR DE INTERNATIONALISERING VAN DE OPLEIDINGEN * EEN UITDAGING Internationalisering van het curriculum door integratie van I@H Het creëren van Mobility Windows en De impact van

Nadere informatie

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development Instituut voor Communicatie, Media & IT Game Design & Development EELCO BRAAD // NIEK JONKER drs. Eelco Braad University Lecturer Game Design & Development Master of Computational Science & Scientific

Nadere informatie

Overgangsregels 2014-2015. Page 1

Overgangsregels 2014-2015. Page 1 Inhoudsopgave MSc Accounting MSc Econometrics and Mathematical Economics MSc Economomics MSc Finance MSc Fiscale economie MSc Information Management MSc International Management MSc International Business

Nadere informatie

Onderwijs & Onderzoek Interdisciplinair postgraduaat deskundige NAH

Onderwijs & Onderzoek Interdisciplinair postgraduaat deskundige NAH Onderwijs & Onderzoek Interdisciplinair postgraduaat deskundige NAH Auteurs: Annemie Spooren (Hogeschool PXL) Els Knippenberg (Hogeschool PXL) Frederik Houben (Hogeschool PXL) 1 INDEX 1. Doelstellingen

Nadere informatie

HET WERK EN DE LEERBEHOEFTEN VAN LERARENOPLEIDERS

HET WERK EN DE LEERBEHOEFTEN VAN LERARENOPLEIDERS HET WERK EN DE LEERBEHOEFTEN VAN LERARENOPLEIDERS VELONCONGRES 2017 J.J.DENGERINK@VU.NL 1 LERARENOPLEIDERS UIT Noorwegen NTNU Trondheim Engeland UEL London Schotland U Aberdeen Ierland U Limerick Vlaanderen

Nadere informatie

Talenten Ontwikkelen!

Talenten Ontwikkelen! Onderzoekend en creatief onderwijs begint bij onderzoekende en creatieve leerkrachten Talenten Ontwikkelen! EWT Conferentie! 25-03-2015! Prof. dr. Juliette Walma van der Molen! Universiteit Twente Onderwijzen

Nadere informatie

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Onderzoek in vogelvlucht ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Veel onderzoek met verschillende onderzoeksopzetten in verschillende settings:

Nadere informatie

WORKSHOP 1P4. Internationale samenwerking goed voor de onderwijskwaliteit? Arie van Scheepen. Docent Technische Bedrijfskunde bij IED-FNT

WORKSHOP 1P4. Internationale samenwerking goed voor de onderwijskwaliteit? Arie van Scheepen. Docent Technische Bedrijfskunde bij IED-FNT WORKSHOP 1P4 Internationale samenwerking goed voor de onderwijskwaliteit? Arie van Scheepen Docent Technische Bedrijfskunde bij IED-FNT 11.00-12.00 uur / SkyTheater 2 Inhoudsopgave Onderwerp/ aanleiding

Nadere informatie

Deel 2: DO en MVO in het onderwijs. Deel 2. Duurzame Ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in het onderwijs

Deel 2: DO en MVO in het onderwijs. Deel 2. Duurzame Ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in het onderwijs Deel 2: DO en MVO in het onderwijs Deel 2. Duurzame Ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in het onderwijs 95 Deel 2: DO en MVO in het onderwijs Inhoudsoverzicht DEEL 2: DUURZAME ONTWIKKELING

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer Innovatief Onderwijs Ontwerpen Jeroen van Merriënboer VU Amsterdam Onderwijsdag, 6 Februari 2015 Inhoud Het transferprobleem Levensechte taken en 4C/ID Zelfgestuurd leren Voorbeelden Conclusies en Vragen

Nadere informatie

Hoe hoger onderwijs kan bijdragen aan de ontwikkeling van sleutelcompetenties van jongvolwassenen

Hoe hoger onderwijs kan bijdragen aan de ontwikkeling van sleutelcompetenties van jongvolwassenen Hoe hoger onderwijs kan bijdragen aan de ontwikkeling van sleutelcompetenties van jongvolwassenen Studiedag Hoger onderwijs: kiezen en winnen?, 23 oktober 2015 Heidi Knipprath (KU Leuven HIVA) www.steunpuntssl.be

Nadere informatie

Stand van zaken subcommissie Biologie VC3EEE. Op weg naar een joint degree bachelor biologische wetenschappen

Stand van zaken subcommissie Biologie VC3EEE. Op weg naar een joint degree bachelor biologische wetenschappen Stand van zaken subcommissie Biologie VC3EEE Op weg naar een joint degree bachelor biologische wetenschappen Opdracht TDO (mei 2015) Maak een voorstel voor een gezamenlijke UvA-VU bachelor biologie opleiding

Nadere informatie

De Virtuele Wereld: Green IT om bewustwording van duurzaamheid bij studenten te stimuleren

De Virtuele Wereld: Green IT om bewustwording van duurzaamheid bij studenten te stimuleren De Virtuele Wereld: Green IT om bewustwording van duurzaamheid bij studenten te stimuleren Agenda 1. Introductie 2. Virtuele werelden in het onderwijs 3. Demo: Green IT 4. Effectmeting 5. Conclusies De

Nadere informatie

Vragenlijst Formatief Toetsen Docent

Vragenlijst Formatief Toetsen Docent Vragenlijst Formatief Toetsen Docent Deze vragenlijst is ontwikkeld door de Universiteit Twente en heeft als doel te onderzoeken hoe en in welke mate de docenten en leerlingen in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Operationeelrisicomodeleren

Operationeelrisicomodeleren Operationeelrisicomodeleren Eencombinatievanrisicomanagmenten procesmodelereninhetfinanciëledomein RolandSwinkels Juli2009 Plan van Aanpak Master Thesis Operationeel risico modelleren afstudeernummer:

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

Drempelloze doorstroommogelijkheden in 3TU-verband in 2010

Drempelloze doorstroommogelijkheden in 3TU-verband in 2010 Drempelloze doorstroommogelijkheden in 3TU-verband in 2010 Toelichting: In het onderstaande overzicht is per technische masteropleiding aangegeven welke bacheloropleidingen drempelloos worden toegelaten.

Nadere informatie

Leren in de brede school

Leren in de brede school Leren in de brede school P.Robert-Jan Simons Hoogleraar Universiteit Utrecht Directeur Nederlandse School voor Onderwijsmanagement (NSO) 2-12-2013 1 Brede school / Kindcentra Bredere functie dan onderwijs

Nadere informatie

Het landschap van methodieken en tools voor blended learning

Het landschap van methodieken en tools voor blended learning Het landschap van methodieken en tools voor blended learning Jos Fransen Lector Teaching, Learning & Technology SURF SIG Blended Learning - 20-09-2017 definities van blended learning blended learning of

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

BSc Tourism. De volgende presentatie start hier om 9:30 uur

BSc Tourism. De volgende presentatie start hier om 9:30 uur BSc Tourism De volgende presentatie start hier om 9:30 uur waarom? academische studie van toerisme Toerisme in cijfers Toerisme in cijfers Toerisme in cijfers Nederland 35 miljard bestedingen 3% Bruto

Nadere informatie

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Master Software Engineering Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Thema Software Architectuur Design Patterns (DP) ir. Sylvia Stuurman, dr.ir. Harrie Passier en dr. Bastiaan

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Kempelonderzoekscentrum Jeannette Geldens, lector Monique van der Heijden, promovenda-docentonderzoeker Herman L. Popeijus, erelector Doelen en

Nadere informatie

De andere kant van feedback

De andere kant van feedback Symposium Platform Toetsen De andere kant van feedback Jorik Arts (Fontys lerarenopleiding) en Kim Dirkx (Welten instituut) Wat verstaan we onder feedback? Feedback is a process whereby learners obtain

Nadere informatie

Enterprise Architecture Compliance. Informatiekunde, Radboud Universiteit Nijmegen. Plan van Aanpak

Enterprise Architecture Compliance. Informatiekunde, Radboud Universiteit Nijmegen. Plan van Aanpak Plan van aanpak Enterprise Architecture Compliance Project: Master Thesis Studie: Informatiekunde, Radboud Universiteit Nijmegen Product: Plan van Aanpak Auteurs: Chiel Schutter & Freek van Workum Versie:

Nadere informatie

opleidingsaanbod Ba Architectuur Andere bachelors - Prof bachelors (via schakelprogramma s) - Acad bachelors (via voorbereidingsprogramma s)

opleidingsaanbod Ba Architectuur Andere bachelors - Prof bachelors (via schakelprogramma s) - Acad bachelors (via voorbereidingsprogramma s) opleidingsaanbod VBP Ma INTERIEURarchitectuur [INTERIEURARCHITECT] Ba Architectuur VBP Ma Architectuur [ARCHITECT] Internationale Ma Architectuur (ENG) [ARCHITECT] Ma Stedenbouw & Ruimtelijke Planning

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Een betekenisvolle dialoog door peer feedback en reflectie binnen een virtuele leeromgeving

Een betekenisvolle dialoog door peer feedback en reflectie binnen een virtuele leeromgeving Een betekenisvolle dialoog door peer feedback en reflectie binnen een virtuele leeromgeving Jos J.M. Baeten Een onderzoekstraject in de laatste fase Begeleid door: Robert Jan Simons Albert Pilot Verwachte

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") Evaluatie. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) Evaluatie. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") Evaluatie Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie. De

Nadere informatie

TFS als perfecte tool voor Scrum

TFS als perfecte tool voor Scrum TFS als perfecte tool voor Scrum René van Osnabrugge renevo@delta-n.nl About me René van Osnabrugge Communicate @renevo renevo@delta-n.nl http://osnabrugge.wordpress.com Agenda Wat is Scrum? Wat is ALM

Nadere informatie

De Omslag in het ICT onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders

De Omslag in het ICT onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders De Omslag in het ICT onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders Henk Plessius Hogeschool Utrecht Samenvatting Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in onze hedendaagse samenleving. De Hogeschool

Nadere informatie

VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT

VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT EEN FEEDBACK INSTRUMENT VOOR DOCENTEN EEN FEEDBACK INSTRUMENT VOOR DOCENTEN CHRISTEL WOLTERINCK C.H.D.WOLTERINCK@UTWENTE.NL CHRISTEL C.H.D.WOLTERINCK@UTWENTE.NL

Nadere informatie

Loopbaancompetenties, determinanten en effecten:

Loopbaancompetenties, determinanten en effecten: Loopbaancompetenties, determinanten en effecten: Resultaten van een literatuuronderzoek, en een vergelijking met PIAAC Design Charles & Ray Eames - Hang it all Vitra Heidi Knipprath Werkgroep Transitionele

Nadere informatie

STUDIEGELDEN 2014-2015. Algemeen. EER STUDENTEN (of gelijkgesteld) niet-beurs. Bachelor 61,90 9,30 61,90 5,80 61,90 0,70 1.

STUDIEGELDEN 2014-2015. Algemeen. EER STUDENTEN (of gelijkgesteld) niet-beurs. Bachelor 61,90 9,30 61,90 5,80 61,90 0,70 1. Algemeen EER STUDENTEN (of gelijkgesteld) NIET-EER STUDENTEN Opleidingsniveau niet-beurs bijna-beurs beurs niet-bursalen bursalen vast variabel vast variabel vast variabel vast variabel vast variabel Bachelor

Nadere informatie

Safeguarding children and youth in residential and foster care: Supporting healthy sexual development Uitkomsten inventariserend onderzoek

Safeguarding children and youth in residential and foster care: Supporting healthy sexual development Uitkomsten inventariserend onderzoek Safeguarding children and youth in residential and foster care: Supporting healthy sexual development Uitkomsten inventariserend onderzoek Claire Bernaards, Mirjam Walpot, Leonieke Boendermaker, (Amsterdam

Nadere informatie

HOG DOCENTENDAG 3 NOVEMBER 2015

HOG DOCENTENDAG 3 NOVEMBER 2015 HOG DOCENTENDAG 3 NOVEMBER 2015 Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Op 3 november organiseert de HOG Bouw en Ruimte haar jaarlijkse Docentendag. Centraal staat het delen van kennis en ervaringen tussen docenten

Nadere informatie

Ontwikkelingen in ICT-functies. Gebaseerd op e-cf en het Ngi-competentiemodel ir. Johan C. Op de Coul

Ontwikkelingen in ICT-functies. Gebaseerd op e-cf en het Ngi-competentiemodel ir. Johan C. Op de Coul Ontwikkelingen in ICT-functies Gebaseerd op e-cf en het Ngi-competentiemodel ir. Johan C. Op de Coul Organisatie-adviesbureau Op de Coul, 2009 IT moet rendement voor de business opleveren. 35 jaar in de

Nadere informatie

De EHO-kit als instrument voor de integratie van ecodesign in het curriculum

De EHO-kit als instrument voor de integratie van ecodesign in het curriculum De EHO-kit als instrument voor de integratie van ecodesign in het curriculum Miranda Geusens Team Bedrijven Studiedag UCLL, Workshop werkvormen en instrumenten 24 mei 2016 Wat is ecodesign? Interactieve

Nadere informatie

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg?

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Competenties en skills Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Taxonomie van Benjamin Bloom (1956) Paradigmawisseling Onderwijs in een industriële samenleving Gericht op kennisoverdracht Leerkracht

Nadere informatie

Research Centre for Education and the Labour Market. Universiteit en arbeidsmarkt: Fictie en Feiten. Rolf van der Velden

Research Centre for Education and the Labour Market. Universiteit en arbeidsmarkt: Fictie en Feiten. Rolf van der Velden Universiteit en arbeidsmarkt: Fictie en Feiten Rolf van der Velden Fictie Het maakt niet wat je studeert, het gaat erom dat je studeert. De wereld verandert snel. We hebben daarom generalisten nodig in

Nadere informatie

Programmaoverzicht Bachelor Open dag

Programmaoverzicht Bachelor Open dag Programmaoverzicht Bachelor Open dag 11 2017 Ronde en tijd Openingsronde 09.00-09.30 uur Sessies en activiteiten Waarom Tilburg University? Informatiesessie met de rector magnificus en een student van

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie