ONTWIKKELINGSSTRATEGIE voor DUURZAME PRODUCTIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ONTWIKKELINGSSTRATEGIE voor DUURZAME PRODUCTIE"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 3 ONTWIKKELINGSSTRATEGIE voor DUURZAME PRODUCTIE In de strategie voor duurzame ontwikkeling wordt de beschikbaarheid van natuurlijke hulpbronnen evenals goed ontwikkelde menselijke hulpbronnen en handel, aangemerkt als belangrijke voorwaarde voor ontwikkeling, die evenwel niet automatisch tot vooruitgang leidt. Evenzeer is van belang dat de basisvoorwaarden van good governance tot uiting komen: open en eerlijk bestuur met respect voor recht, wet en mensenrechten en -vrijheden en het bouwen van een corruptievrije samenleving. Voor het bereiken van duurzame ontwikkeling zullen de volgende principes gelden: Alle burgers moeten kunnen delen in de ontwikkelingsmogelijkheden van de natie; de voordelen kunnen niet voorbehouden zijn aan een beperkte groep, terwijl het belangrijkste deel van de gemeenschap onder de armoedegrens leeft; De mens is de belangrijkste productiefactor, er zal dan ook meer dan voorheen geïnvesteerd worden in een systeem van goed algemeen onderwijs en vooral vakspecialistische opleidingen, die afgestemd zullen worden op de vraag naar expertise; Een productievriendelijk klimaat is noodzakelijk voor lokale en buitenlandse ondernemers en investeerders. Hieronder vallen stabiele macro-economische omstandigheden, een gedereguleerde economie, stabiele sociale omstandigheden en goed geschoold kader; Het is in nationaal belang dat menselijk kapitaal dat prestaties levert en productief is, goed wordt beloond ter voorkoming van braindrain; De Overheid treedt terug uit de niet -strategische productie en laat deze over aan het particulier initiatief. Tegelijkertijd zal de samenwerking met de sociale partners versterkt worden; Publiek-private partnerschap in de politiek-bestuurlijke, financieel-economische en sociaal-maatschappelijke ontwikkeling. Het betrekken van de drie sociale partners en de burgersamenleving, waaronder beroeps-, buurt-, sport- en gebedsverenigingen en vrouwen- en religieuze organisaties; 34

2 De Overheid ziet erop toe dat er een gunstige en moderne financiële markt wordt ontwikkeld, die eenvoudig en tegen gunstige voorwaarden toegankelijk wordt voor het bedrijfsleven, in het bijzonder voor startende ondernemers; Om meer profijt te hebben van onze natuurlijke hulpbronnen, zal de industriële ontwikkeling op basis van deze grondstoffen, krachtiger moeten worden ontwikkeld om te kunnen overleven in de liberale internationale omgeving, die de productie van eindproducten beter waardeert; Met grond en grondstoffen zal strategisch worden omgesprongen. Regeneratieve sectoren zullen zodanig geëxploiteerd worden dat ze ook in de toekomst van economisch nut zijn. De extractieve sectoren dienen zodanig geëxploiteerd te worden dat ze duurzame voordelen opleveren voor de totale gemeenschap; Parastatale bedrijven zullen gerationaliseerd worden. Bedrijven die bij de Overheid blijven, zullen efficiënt worden gemaakt en hun diensten zullen zoveel mogelijk tegen de werkelijke kosten worden aangeboden; De toegang van vrouwen en jongeren tot kredieten, trainingen en productiemiddelen zal verbeterd worden en Vrouwen zullen in de "mainstream" van de ontwikkeling worden geplaatst door o.m. hun status te verhogen, hun leefomstandigheden te verbeteren, hun economische en sociale rol te verruimen en hun volledige participatie te bevorderen in de productie en ontwikkelingsprocessen op een aan de man gelijkwaardige basis. Ontwikkeling van de productie in de periode In de periode was er sprake van een verminderende groei van de Surinaamse economie, terwijl in 1999 zelfs sprake was van een daling van de productie. In 1998 groeide de totale productie met 1,6%. Dat is minder dan de gemiddelde groei van 4,8% in de jaren 1996 en De afname van de groei in 1998 had als belangrijkste oorzaak een afname van de productie in de primaire sector, met name in de landbouw- en de bosbouwsector. In 1999 bedroeg de groei van de totale productie ca. -1,3%. De daling van het BBPfk in 1999 is te wijten aan een daling in zowel de primaire, de secundaire als de tertiaire sector. Binnen de primaire sector was de daling in dat jaar, net als in 1998, te wijten aan een afname van de productie in de landbouw- en de bosbouwsector. De afname van de productie in de secundaire sector was het gevolg van een daling in de productie van aluminium, rijst, hout en 35

3 electriciteit. De tertiaire sector kende in 1999 een afname van de productie binnen de dienstverlenende sectoren Handel, Restaurants en Hotels. In 2000 is er volgens de projectie wederom sprake geweest van een afname van de productie. De groei van het BBP voor het jaar 2000 wordt geraamd op 1,5%. Dit groeicijfer was voornamelijk het gevolg van een productiedaling in de primaire sector en wel in de landbouw - en mijnbouwsector en een productiedaling in de tertiaire sector met name een afname, voor het tweede opeenvolgende jaar, in de dienstverlenende sectoren Handel, Restaurants en Hotels. De specifieke knelpunten, waarmee de productiesector te kampen heeft gehad, zullen in deze paragraaf in grote lijnen worden gepresenteerd. Deze waren o.m.: de zeer instabiele wisselkoers in de periode en de kloof tussen de officiële wisselkoers en de parallelmarktkoers, die het voor ondernemingen moeilijk maakten om te plannen en te voorzien in voldoende deviezen voor de import van inputs in een volgende aankoopperiode; toegang tot kredietverleningen vanwege de hoge creditrente was beperkt. Hierdoor is er moeilijk te beschikken over kapitaal t.b.v. uitbreidings- en vervangingsinvesteringen; slecht functionerende parastatale productiebedrijven; achteruitgang van de fysieke (natte en droge) infrastructuur in productiegebieden; slechte management en controle van productiegebieden; gebrekkige samenwerking en overleg tussen actoren in vele sectoren; in bepaalde sectoren gebrek aan kader; vanwege hoge lokale kosten en door WTO-regels krijgen Surinaamse producten te maken met een toenemende concurrentie op de buitenlandse markt; gebrekkige wetgevingsproducten ter stimulering van productie, investeringen en exporten; bepaalde wetgevingsproducten zijn niet altijd transparant; bureaucratische en tijdrovende procedures bij het opzetten van bedrijven, bij import- en exportaangiften enz. weinig belastingincentieven voor producenten en inadequate productiestatistieken t.b.v. planning en monitorring van de sectoren. 36

4 Economische orde In een economische orde waar de Overheid zich terugtrekt in de directe niet-strategische productie, zal o.m. voor het garanderen van voldoende beschikbaarheid en bereikbaarheid van goederen en diensten voor de gemeenschap, de samenwerking met de private sector worden versterkt via instelling van overlegstructuren voor publiek-private partnerschap. Structuren zullen worden ingesteld om de structurele terugtreding van de Overheid uit nietkerntaken en een herpositionering van het bedrijfsleven te begeleiden, waarbij o.a. het onderwijs een rol zal moeten spelen in het ontwikkelen van een cultuuromslag binnen de samenleving. Het denken en handelen zullen daarbij worden omgevormd tot een bewustwording gericht op samenwerken, productie, ontwikkeling en progressie. Voor een geïnstitutionaliseerd partnerschap tussen Overheid en private sector zijn van belang: 1. een geïnstitutionaliseerd dialoogplatform voor afstemming over het nationaal beleid voor ontwikkeling van de private sector; 2. een centraal lichaam van de Overheid dat de ministeries op elkaar afstemt en als aanspreekpunt voor continue dialoog tussen Overheid en private sector zal functioneren; 3. een centraal aanspreekpunt, waardoor samenspraak tussen de actoren in deze sector een gemeenschappelijke visie kan voortbrengen voor de ontwikkeling van de private sector en sectorordening en -ontwikkeling kan plaatsvinden,waardoor het totale bedrijfsleven succesvol kan worden geherpositioneerd; 4. tenslotte is voor een succesvolle ontwikkeling van beide sectoren van belang het simultaan met de vorige acties uitvoeren van een awareness programma om de totale gemeenschap in de juiste "frame of mind" te brengen. De materiële faciliëring en ondersteuning van de particuliere sector door de Overheid zal gestalte krijgen door de volgende maatregelen: het creëren van overlegstructuren waarbinnen een continue gedachtewisseling plaatsvindt met betrekking tot het uit te voeren productiebeleid tussen de publieke en de private sector; het identificeren van potentiële afzetmarkten waarbij het ministerie van Buitenlandse Zaken door o.a. zijn fysieke aanwezigheid op enkele exportmarkten, een belangrijke rol kan vervullen; 37

5 het aangaan van strategische allianties in binnen- en buitenland opdat de exportsector/concurrentiekracht verbeterd wordt; verbeterde wet- en regelgeving en verbeterde faciliteiten t.b.v. de export; het zodanig inrichten van de fysieke en institutionele infrastructuur dat deze beantwoordt aan de steeds veranderende internationale omgeving; het tot stand brengen van een duurzame samenhang tussen onderwijs en arbeidsmarkt, waarbij een duidelijke wisselwerking tussen afzetmarkt en exportproductie wordt gecreëerd; het verbeteren van lucht- en waterwegen alsmede havens; het ontwikkelen van exportproductiefondsen; het bieden van fiscale en niet-fiscale faciliteiten en incentieven door toepassing van de Investeringswet, waarmee ook repatriëring van deviezen kan worden bewerkstelligd; het opstellen van bestemmingsplannen en in het bijzonder het identificeren en inrichten van industriegebieden, mede ter bevordering van een optimale ruimtelijke ordening. Productierichting De productierichting bepaalt de sectoren van strategische productie voor de lange termijn. Hoewel voor de faciliëring van legitieme particuliere ondernemers geen sectorale beperkingen door de Overheid worden opgeworpen, zijn productiesectoren geïdentificeerd op basis van criteria van strategie en potentie, die bij voorrang in de planperiode faciliteiten ter ondersteuning van productie-uitbreiding zullen worden geboden. Bij de bepaling van de productierichting, wordt rekening gehouden met de onderbenutte capaciteit van diverse productiefactoren zoals: 1. natuurlijke hulpbronnen, voornamelijk in het regenwoud, de zeevisserij en onbewerkte landbouwgrond evenals ertsen die niet worden ontgonnen; 2. menselijke hulpbronnen vanwege de verborgen werkloosheid in de overheidssector en de informele sector, maar ook de gekwalificeerde nationale ondernemers en autochtonen die thans in het buitenland zijn: 3. infrastructurele voorzieningen die hersteld en/of beter benut moeten worden; 4. de geïnstalleerde productiecapaciteit in vooral staatsbedrijven; 38

6 5. nationale besparingen die weglekken naar het buitenland en mogelijkheden voor vooral multilaterale externe financiering en technische ondersteuning. De prioriteit van ondersteuning van investeringen in bepaalde productiesectoren voor lange termijn is mede gebaseerd op potentie voor: exportverruiming ten behoeve van deviezengenerering creatie van werkgelegenheid verruiming van onze productiebasis en importvervanging mogelijkheid tot hoge toegevoegde waarde ontwikkeling van achtergebleven gebieden gekenmerkt door hoge werkloosheid en zwakke sociaal-economische structuur. duurzame benutting van het milieu Ons nationaal spaartekort, de kleine binnenlandse afzetmarkt, de behoefte aan snelle groei en daarbij het gebrek aan nationaal technologisch en manageraal kader, dat de internationale concurrentie zou aankunnen, nopen tot het aantrekken van particuliere buitenlandse investeerders naast maatregelen voor ontwikkeling van het lokale ondernemerschap. Verwachte afzetgroei, bezetting van de productiecapaciteit, rendementsverwachtingen en financieringsmogelijkheden zijn onder meer factoren, die in de regel bepalend zijn voor het al of niet tot stand komen van bedrijfsinvesteringen. Door de toepassing van de binnenkort in uitvoering te nemen Investeringswet, wordt door toekenning van fiscale en niet-fiscale faciliteiten beoogd een verhoging van het te verwachten rendement van de investeringen te bereiken, waardoor de financiële risico's die aan deze investeringen zijn verbonden, voor de ondernemer eerder aanvaardbaar worden. Ontwikkelingssectoren ten behoeve van exportverruiming Het is nuttig t.b.v. planningsdoeleinden een onderscheid te maken tussen de extractieve sectoren (mijnbouw, hydro-energie, bosbouw, garnalenvangst), die overwegend onder buitenlands beheer staan en de niet-extractieve sectoren (landbouw, aquacultuur, NRBindustrie, toerisme en overige diensten) die tot nu toe overwegend onder nationale controle worden beheerd. Het onderscheid is van belang vanwege onder meer kapitaal- en financieringsbehoefte, omvang van de werkgelegenheid, permanentie van activiteit, 39

7 milieuzorg en -risico's en nationale beheersbaarheid, i.h.b. de benutting van het geïnstalleerde productie-aandeel en het nationale inkomensaandeel. Gezien het nationaal spaartekort en de onderontwikkelde kapitaalmarkt zullen de buitenlandse investeringen een belangrijke rol vervullen bij de ontwikkeling van productiesectoren. Het is hierbij aan te bevelen dat de buitenlandse investeringen in de toekomst in de vorm van directe investeringen plaatsvinden en via het aangaan van jointventures met buitenlandse bedrijven. De interesse van het buitenland was in de periode voornamelijk in de exportsectoren bauxiet, aardolie, goud en bosbouw. Buitenlandse investeringen in de periode In de loop der jaren is de belangstelling van particuliere investeerders voor Suriname toegenomen. Met name in de periode nam het aantal buitenlandse investeerders toe vergeleken met de periode en de periode vóór 1975 ( zie tabel 4 ) Als er gelet wordt op het aantal buitenlandse investeerders in de periode , kan gesteld worden dat de meeste (18%) uit de VS kwamen, vervolgens Trinidad & Tobago (14%), Canada (14%), China (14%) en Nederland (8%). De investeerders hadden uitgedrukt in het aantal ondernemingen, in de periode de meeste belangstelling voor de aardolieen mijnbouwsector (32%), de bosbouwsector (17%) en de financiële dienstverlening (15%). Tabel 4 geeft een overzicht van de geschatte waarde van de particuliere buitenlandse investeringen in de periode naar sector. In de tabel komt tot uiting dat van het totaal aan investeringen geschat op 770 USD mln., voor circa 56% (USD 435 mln.) van de buitenlandse investeringen in de periode ten goede kwam van de bauxietsector, de grootste exportsector van de economie met een exportaandeel van ca. 80%. Er werd voor ca. 13% (USD 100 mln.) geïnvesteerd in de aardoliesector, die in de periode een gemiddeld exportaandeel van 4,2% had en daarmee, na rijst en bacove, de vierde belangrijkste exportsector was in de respectievelijke periode. Buitenlandse investeringen kwamen zowel de formele als de informele goudsector voor ruim USD 150 mln. Ten goede in dezelfde periode. De exportopbrengsten uit deze sector zijn nog niet overzichtelijk. Er werd ook voor ruim USD 15 mln. geïnvesteerd in de bosbouwsector, als een belangrijke potentiële exportsector. 40

8 Tabel 4 Schatting buitenlandse investeringen in de periode naar sectoren Buitenlandse investeringen Sector In USD mln. % van het totaal Bauxiet ,5% Olie ,0% Goud (formeel) 50 6,5% Goud (informeel) ,0% Financiële dienstverlening 25 3,2% Bosbouw 15 1,9% Kansspel industrie 15 1,9% Milieu 15 1,9% Constructie (wegen) 7 0,9% Visserij 3 0,4% Telecommunicatie 3 0,4% Dranken 2 0,3% Totaal % Bron:Stichting Planbureau Suriname Tabel 5 Gemiddelde exportopbrengsten naar sector in % van het totaal in de periode Sector Gemiddeld exportaandeel in % Rijst 6.6 Bacove 2.6 Groente 0.1 Fruit (excl. Bacove) 0.0 Garnalen 6.5 Vis 0.4 Bauxietsector 78.8 Aardoliesector 4.2 Bosbouw en houtverwerking 0.8 Totaal Bron:Stichting Planbureau Suriname 41

9 Tabel 2 geeft een overzicht van het aandeel van de belangrijkste exportsectoren in de totale (formele) exportopbrengsten van de economie in de periode De belangrijkste exportopbrengsten komen van de bauxiet-, rijst-, bacove- en aardoliesector. De exportsectoren met grote potentie voor de komende 5 jaar zijn, gezien de investeringen en de natuurlijke en menselijke potentie, dan ook meer de mijnbouwsectoren, voornamelijk de bauxiet-, goud- en aardoliesector en de bosbouwsector. De bauxietsector is nog steeds de belangrijkste deviezenverdiener van ons land. Continuering en uitbreiding van deze sector zal derhalve krachtig gestimuleerd worden, te meer daar de productie van aluminium te Paranam is stopgezet en nu reeds bekend is dat de bauxietmaatschappijen per 2006 zullen moeten uitwijken naar mijngebieden, die minder aantrekkelijk zijn dan de huidige. Tegen het einde van 2002 zullen na ruim 85 jaren bauxietontginning in Suriname, belangrijke beslissingen genomen moeten worden ter garandering van de bauxietleveringen aan de raffinaderij te Paranam en om te voorkomen dat er een kloof ontstaat in de levering van lokaal bauxiet. Binnen dat kader wordt er momenteel van de zijde van de maatschappijen intensief onderzoek verricht naar de diverse mogelijkheden binnen de reeds verstrekte concessies, die geconcentreerd zijn in Oost-Suriname en in het Paragebied en omgeving. Gebleken is dat de maatschappijen tezamen over concessies beschikken met reserves, die voldoende zijn om de aluinaarderaffinaderij te Paranam van bauxiet te voorzien voor de volgende periode van circa 25 jaren na Deze reserves belopen circa 125 mln ton. De grootste bottleneck is de ongunstige omgeving, waardoor additionele investeringen gepleegd zullen moeten worden om het gebied toegankelijk te maken. Daarnaast bestaat er ook interesse voor de bauxietvoorkomens in West- Suriname, die mogelijkheden bieden om de bauxietreserves voor de Paranam raffinaderij uit te bouwen, nog vele jaren na de bekende reserves van 25 jaren. De aangetoonde reserves van 200 mln. ton bewijzen dat Bakhuys de potentie heeft voor het realiseren van een tweede geïntegreerde bauxietindustrie in ons land. De ontwikkeling van de bauxietreserves te West- Suriname zal derhalve bij voorkeur gekoppeld worden aan een forse uitbreiding van de aluinaardecapaciteit in ons land. Momenteel wordt hiervan 1,9 mln ton per jaar geproduceerd met een waarde van meer dan USD 300 mln. 42

10 Binnen het kader van de uitbreiding van de aluinaardeproductiecapaciteit wordt thans onderzoek verricht naar een aanzienlijke verhoging van de energieopwekking in het Tapanahonygebied via o.a. het Brokopondostuwmeer. Dit geschiedt in verband met het vervangen van de ton aluminiumsmelter, die momenteel gesloten is en het opzetten van en nieuwe moderne aluminiumsmelter van minimaal ton per jaar op basis van hypermoderne, milieuvriendelijker technologie. Binnen de formele economie is de aardoliewinning uitgegroeid tot de belangrijkste sector na de bauxietsector. Alle delfstoffen binnen het grondgebied van Suriname behoren in eigendom toe aan de Staat. Koolwaterstoffen worden bovendien in onze wetgeving gekwalificeerd als een strategische delfstof, waarvan de mijnbouwrechten uitsluitend kunnen worden verkregen door staatsondernemingen. Staatsolie werd in 1980 opgericht om de belangen van de Staat te kunnen behartigen bij de uitvoering van petroleumovereenkomsten met internationale oliemaatschappijen. Door intensieve exploratie-activiteiten in de afgelopen 20 jaar, zijn de bewezen reserves van het Tambaredjo olieveld ultimo 1999 vastgesteld op het niveau van 165,8 miljoen barrels in een gebied van 162 km2, waarvan tot eind ,7 mln. barrels geproduceerd zijn en nog 135 miljoen barrels geproduceerd kunnen worden. Tot de strategische doelstellingen behoren m.b.t. de exploitatie: een versnelde en duurzame ontwikkeling van het Tambaredjo olieveld door het opvoeren van de productie van barrels per dag, welke eind 1999 werd gerealiseerd, naar in 2004; de versterking van de marktpositie in de Caribische regio; de verhoging van de arbeidsproductiviteit door onder meer versnelde ontwikkeling van de human resources bij een restrictief recruteringsbeleid. Bij de uitvoering van dit plan wordt er van uitgegaan dat de begrote uitgaven van circa USD 108 mln. uit de cashflow zullen worden gefinancierd. Zowel onshore als offshore zal in eigen beheer gezocht worden naar olievoorkomens. Als primair doel voor het zoeken naar olievoorkomens in eigen beheer geldt: 1/ het vergroten van de winbare reserves voor eigen productieactiviteiten; 2/ de beschikbaarheid van gegevens van potentiële gebieden, waardoor een gunstigere uitgangspositie kan worden verkregen bij het onderhandelen met oliemaatschappijen. Hiermee kan groter voordeel voor de Staat worden bedongen. 43

11 Gezien de buitenlandse investeringen van USD 150 mln. in de goudsector in de afgelopen 10 jaar, heeft deze grote potentie om een belangrijke exportsector te worden, vooral als de wereldmarktprijzen van goud een opleving meemaken. In de afgelopen jaren is er een wildgroei ontstaan in de goudsector, waarbij het voor de Overheid steeds moeilijker werd haar gezag uit te oefenen en de illegale activiteiten die plaatsvinden in deze sector, weg te werken. Als onderdeel van het beleid zal ordening in de sector plaatsvinden door afbouw van de kleinschalige illegale en milieuvervuilende goudexploitatie en stimulering van de middel- en grootschalige goudwinning. In dit verband zal een zgn. Contingency policy worden gevoerd door gebieden te reserveren voor middelschalige mijnbouw. Daarbuiten is het verboden om aan deze vorm van mijnbouw te doen. De import van kwik zal zoveel als mogelijk worden stopgezet en slechts import voor industriële bedrijven die kwik in hun productieproces nodig hebben, zal worden toegestaan. Voor de middelschalige gouddelver zal een eenvoudig belastingstelsel worden ingevoerd, gekoppeld aan de inning van de royalty's bij het verkooppunt. De evaluatie van de mijnbouwrechten is afgerond. Hieruit bleek dat de hele Greenstone belt reeds is uitgegeven. De bosbouwsector biedt gezien de potentie enorme perspectieven. Van de 90% van de Surinaamse aardbodem, groot 16,4 mln. ha, die met bos bedekt is, is ca. 70% geschikt voor bosbouwactiviteiten. Het Caribisch gebied en Europa waren de traditionele exportgebieden van Surinaams hout. Met investeringen van Zuidoost-Aziatische bedrijven in de jaren negentig in Suriname, werd Azië in toenemende mate een belangrijke afnemer van Surinaams hout. Vanaf 1996 is er jaarlijks zeker 40% van het totale exportvolume naar Azië gegaan. De gemiddelde export per jaar over de tweede helft van de jaren negentig, was m3. Met een exportvolume van m3 is in 1997 de hoogste export geregistreerd. De laagste export, m3, is geregistreerd in In Suriname worden twee assortimenten van verwerkt hout geproduceerd, m.n. gezaagd hout en triplex. De houtverwerkingsindustrie wordt gevormd door 73 houtzagerijen en een triplexfabriek. De totale verwerkingscapaciteit van de zagerij-industrie wordt geschat op m3 input rondhout per jaar, terwijl de innamecapaciteit van de triplexfabriek m3 rondhout is. De productie van rondhout wordt geschat op m3 per jaar terwijl de triplexproductie varieert tussen en 8.000m3 per jaar. 44

12 Met buitenlandse investeringen van USD 15 mln. in het verleden en het aanmoedigen van jointventures met buitenlandse maatschappijen, kan de houtverwerkingssector weer een opleving ondergaan vanwege het grote exportpotentieel, geringe afhankelijkheid van grondstoffen, verpakkingsmateriaal en hulpgoederen, hoge toegevoegde waarde die mogelijk is, de internationale marktwaarde en minder complexe concurrentie. Doordat de vraag naar gecertificeerd hout in de wereld steeds toeneemt, zullen Surinaamse houtproducenten steeds meer baat hebben bij het certificeren van hun productiemethoden. Voor natuursteen en kaolien blijkt dat gezien de specifieke karakteristieken die deze industrieën kenmerken, er actief een promotiecampagne op touw zal moeten worden gezet, teneinde tot een samenwerkingsverband met buitenlandse partners te geraken. Zonder dit lobbywerk biedt de ontwikkeling van voornamelijk de kaolienindustrie vooralsnog weinig perspectieven, tenzij een behoorlijke papierindustrie in Suriname zou ontstaan. De landbouwexportsectoren rijst en bacove zijn in de afgelopen periode erg achteruitgegaan. Het verlies van preferentiële markten als gevolg van WTO- regels heeft het comparatief voordeel van deze producten op de buitenlandse markt sterk achteruit doen gaan. Met een stabiele productie en rationalisatie zal Surland, na de recente prijsverlaging en de Cotonou Overeenkomst, als vertegenwoordiger van de ACP landengroep op de Europese markt, haar positie met speciale merkproducten moeten handhaven. Ondanks de achteruitgang van de rijstsector in de afgelopen jaren biedt deze belangrijke perspectieven als exportsector voor de toekomst. Dit vanwege het feit dat: ongeveer 10% van de beroepsbevolking direct of indirect werkzaam is in de sector; er veel kennis over de technologie van teelt en verwerking is ontwikkeld en deze beschikbaar is bij padieverbouwers en verwerkers; in vele rapporten van zowel lokale als buitenlandse consultants de groei aangegeven wordt die de sector kan doormaken na een transformatieproces gericht op efficiëntie vergroting; donoren bereid zijn om, in het proces van gezondmaking de Overheid, de sector te ondersteunen. Volgens de FAO zal ook de vraag naar rijst op de wereldmarkt in de toekomst stijgen. Het is om deze reden dan ook aan te bevelen de sector nog steeds te markeren als een belangrijke exportsector voor de toekomst. 45

13 Blijkens marktinformatie is er voldoende exportpotentieel voor de andere fruit- en groentesoorten, die benut kan worden door het opzetten van professioneel opgezette bedrijven van optimale grootte, het opleiden van fulltime groenten- en fruittelers en reorganisatie van plantmateriaalvoorziening. Voor de vis- en garnalenverwerkende sector is in het kader van de kwaliteitsbeheersing van belang dat zij zich houden aan het HACCP systeem van controle dat reeds geïntroduceerd is. Het monitoren van gifstoffen, waaronder kwikresiduen, zal ook voorwaarde zijn voor kwaliteitsbeheersing en het bedingen van een betere prijs voor het product. Bovendien zal een verantwoord vergunningensysteem moeten bewerkstelligen dat het aanbod van vis wordt gereguleerd als een functie van afzetmogelijkheden. De ontwikkeling van de export zal worden gestimuleerd door verdieping van de kennis op de exportmarkten voor vis en visproducten. De regering heeft erkend dat er potentie is voor het ontwikkelen van de aquacultuur in Suriname en zal een wettelijk en administratief raamwerk vaststellen om een milieu te ontwikkelen, dat bevorderlijk is voor de duurzame ontwikkeling van de sector. Hiertoe zullen gebieden in Commewijne en Marowijne tot bestemmingsgebieden uitgeroepen worden. Onderzoek naar de beschikbare biomassa door de bedrijven in deze sector, in samenwerking met binnenlandse en buitenlandse onderzoeksinstituten, o.a. t.b.v. de diepzeevisserij, zal worden gestimuleerd en ondersteund De exploitatie en zo hoog mogelijke industriële verwerking in de productiekolom van de extractieve en regeneratieve hulpbronnen zal sterk worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Ontwikkelingssectoren ten behoeve van werkgelegenheid, verbreding productiebasis en importvervanging De arbeidsintensieve, importvervangende non-resource based industrie is door toetreding bij Caricom en WTO zwaar getroffen. Daarnaast heeft deze sector te kampen met andere zwakke punten zoals hoge rentetarieven, de zeer kleine binnenlandse markt die veelal leidt tot "diseconomies of scale", de zwakke infrastructuur, enige achterstand in nationale manageriale kwaliteit en het ontbreken van adequate technologische vernieuwing vanwege deviezenschaarste. Gewenst en mogelijk herstel van de groei in onze non-resource based industrie en in de voedselindustrie met eigen grondstoffen, zal meer dan voorheen moeten plaatsvinden onder voorwaarden van kosten- efficiëntie en kwaliteitsverbetering. 46

14 Een groot deel van onze werkgelegenheid wordt verschaft door de Kleine en Middelgrote Industriële (e.a.) Ondernemingen (KMIO's) in diverse subsectoren met name in de industrie, handel, constructie en andere sectoren. Deze ondernemingen zijn ook erg belangrijk ten behoeve van de importvervanging, terwijl de binnenlandse voedselvoorziening gegarandeerd wordt door bevordering van de landbouw en veeteelt. Tegen de achtergrond van creatie van werkgelegenheid, importvervanging en voorziening in binnenlandse behoefte, blijven deze bedrijven op middellange termijn van belang voor onze economie en zullen zij door overheidsmaatregelen moeten worden ondersteund. Op middellange en lange termijn kunnen de KMIO s zelfs uitgroeien tot exportgerichte bedrijven. In de sector commerciële dienstverlening zal worden ingespeeld op de mogelijkheden die Suriname biedt voor buitenlandse investeerders om binnen de telecommunicatiesector op basis van de bestaande infrastructuur en relatief lage lonen, bepaalde arbeidsintensieve administratieve werkzaamheden in Suriname te laten verrichten m.n. in datatransmissie en data- entry. Op deze wijze kan reeds met een relatief bescheiden investering een behoorlijk aantal arbeidsplaatsen worden geschapen en kunnen voorts met de verleende diensten deviezen worden gegenereerd. Ook blijkt er een toenemende belangstelling van buitenlandse investeerders te zijn voor de financiële sector. Initiatieven in de toerismesector zullen worden ondersteund, aangezien deze activiteiten grote omzetten kunnen bereiken en bij kunnen dragen aan de verbreding van onze productiebasis, diversificatie van de deviezen verdienende sectoren en directe duurzame economische participatie van de binnenlandse bevolking.voor het toerismeproduct is reeds een concept ontwikkeld. Aandacht zal worden geschonken aan het makkelijker bereikbaar maken van het land. In dit kader zullen maatregelen met betrekking tot de luchtverbindingen en evaluatie van afschaffing van de visum- en registratieplicht prioriteit hebben. Het makkelijk bereikbaar maken van de eco-toeristische oorden door het asfalteren van het eerste traject, de noord-zuidverbinding naar Pokigron, zal mede in dit kader overwogen worden. Gezien de bijdrage aan het Wereld Erfgoed van zowel het Centraal Suriname Natuurreservaat als, binnen afzienbare tijd, de Oude binnenstad van Paramaribo, zal naast de voordelen hiervan voor de toeristische en daardoor economische ontwikkeling van ons land, de internationale ondersteuning die hiermee gepaard gaat, bijdragen aan de duurzame exploitatie van deze erfgoederen. 47

15 Stimulering van het cultuurondernemerschap door professionalisering van podiumkunsten en muziekensembles, zal leiden tot grotere werkgelegenheid in deze sector en een betere exploitatie van accommodaties door een toenemende interesse in en behoefte aan culturele activiteiten. Vanuit het cultuurbeleid zullen teneinde de kunst- en cultuurproductie krachtig ter hand te nemen, optimale voorwaarden, faciliteiten en mogelijkheden worden gecreëerd om de cultuur en kunstproductie versneld te doen ontwikkelen. In dit kader is het van het allergrootste belang dat ook in ons land een moderne auteurswet wordt ingevoerd, die aan de eisen van de tijd voldoet. Dit is van belang om zowel nationaal als internationaal de geestelijke en materiële waarden van de producten van onze kunstenaars te beschermen. Ontwikkeling van de menselijke hulpbron De demografische ontwikkelingen van de afgelopen decennia hebben geresulteerd in een gunstige leeftijdsstructuur van de bevolking voor de meeste landen in het Latijs-Amerika en het Caribisch gebied. Door de daling van het geboortecijfer is de verhouding tussen de afhankelijke bevolking (0 15 jaar en 60 jaar en ouder) in verhouding tot de beroepsbevolking van jaar, zodanig gewijzigd dat deze categorie het grootst is, mede door een niet sterk leeftijdselectieve migratie. Bedroeg het aandeel van de beroepsbevolking in % waarbij de 0-14jarigen en de 60+ Iers esp. 50% en 4% uitmaakten, in 1996 was het aandeel van de beroepsbevolking 63% terwijl het aandeel van de kinderen en ouderen esp.28% en 9% was. Deze verhouding bij een bijna gelijk blijvende bevolkingsomvang zou bij voldoende hoogwaardige werkgelegenheid, een verlichting van de demografische druk op de economie moeten kunnen realiseren. De vreemdelingen die in ons land te werk gesteld waren, blijken tot nog toe in enkele sectoren geconcentreerd te zijn, waarin Surinamer niet voldoende vaktechnische kennis hebben ontwikkeld of waarvan het type werk niet aantrekkelijk genoeg was. Bij de ontwikkeling van onze menselijke hulpbron zal tegen de achtergrond van de globalisatieinvloeden op de arbeidsmarkt, bij de hervorming van onderwijs en volksontwikkeling steeds met deze factor rekening gehouden worden. 48

16 De mens als belangrijkste productiefactor Er zal dan ook meer dan voorheen geïnvesteerd worden in een systeem van goed algemeen onderwijs en vooral vakspecialistische opleidingen, die afgestemd zullen worden op de vraag naar expertise. Vakspecialistische trainingen zullen niet alleen een aangelegenheid zijn van de Overheid, maar zullen in partnerschap met de particuliere sector worden geïdentificeerd en verzorgd. De professionalisering van de werknemers in alle sectoren is van groot belang. Dit begint met een betere afstemming van het onderwijs op de huidige en toekomstige behoeften van de publieke en private sector, continue scholing van werknemers en ambtenaren.het verbinden van de uitoefening van bepaalde beroepen aan een tijdelijke vergunning, die verkregen wordt en die door een minimale scholing verlengd wordt bij regelmatige bijscholing. Het ontwikkelen van een hoog professioneel volk als een belangrijke hulpbron is met de relatief hoge algemene ontwikkeling van Surinamers geen grote uitdaging. De introductie van het Engels als tweede taal is in dit verband en tegen de achtergrond van de invloeden van globalisering niet verder uit te stellen. Technologische kennis en ontwikkeling De verslechterde economische situatie van de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat er een tekort is ontstaan aan gekwalificeerd personeel bij vooral de Overheid. Verder is door het steeds kleiner worden van het budget van de verschillende instituten het uitvoeren van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten en het genereren en verspreiden van kennis door deze instituten tot een minimum teruggebracht. Behalve de onderzoeks- en planningsafdelingen van de ministeries, is ook de Universiteit niet bespaard gebleven van de gevolgen van deze problemen mede waardoor de Research en Development activiteiten niet ontwikkeld zijn tot een adequaat niveau. Binnen de kennis infrastructuur hebben datavergaring en - verwerking alsmede kennisuitwisseling voornamelijk plaatsgevonden binnen diverse instituten die verbonden zijn aan de multinationals opererend in ons land, enkele overheidsinstituten en de Universiteit van Suriname. Hierbij hebben de multinationals hier nagenoeg geen onderzoeksactiviteiten, omdat gebruik wordt gemaakt van informatie ontwikkeld in andere delen van de wereld. Er wordt dus vanwege de ontbrekende faciliteiten tot nog toe nagenoeg geen onderzoek in 49

17 Suriname gedaan. De activiteiten binnen de overheidsinstellingen waaronder het Bauxiet Instituut, Rijst Instituut en LBB, zijn intussen tot een minimum terug gelopen. Technologische vernieuwingen zijn voornamelijk de basis voor de stroomversnelling waarin de ontwikkelingen in de wereld de afgelopen jaren terecht zijn gekomen. De meeste landen die de concurrentieslag hebben kunnen overleven, beschikken over efficiënte, effectieve en snelle manieren om kennis te produceren en/of te verspreiden. Hierin speelt de informatietechnologie een belangrijke rol. De economische ontwikkeling van Suriname zal daarom mede gebaseerd zijn op kennis als stuwende factor. Investeringen in R&D, training en informatie zullen aangemoedigd en ondersteund worden. De ontwikkeling van de op kennis gebaseerde vaardigheden is van groot belang in de voorwaardenscheppende beleidsomgeving in de regeerperiode. Naast de facilitering van kennis ten behoeve van alle burgers, is in het regeringsbeleid de ondersteuning van het menselijk kapitaal en ondernemerschap opgenomen. Versterking van de onderzoeksinstituten van de Overheid en de UvS in samenwerking met de private sector, alsmede het inzetten van ons buitenlands beleid hiervoor, vormen daarom een belangrijk onderdeel van de strategie voor productie- ontwikkeling. 50

SECTORAAL PRODUCTIEBELEID 8.1. DELFSTOFFENPRODUCTIE EN - VERWERKING. Hoofdstuk 8

SECTORAAL PRODUCTIEBELEID 8.1. DELFSTOFFENPRODUCTIE EN - VERWERKING. Hoofdstuk 8 Hoofdstuk 8 SECTORAAL PRODUCTIEBELEID In de navolgende paragrafen wordt het beleid ter stimulering van de productie in de primaire, de secundaire en tertiaire sectoren aangegeven. In volgorde komen aan

Nadere informatie

Deel IV: Financieel kader en Investeringskader

Deel IV: Financieel kader en Investeringskader Deel IV: Financieel kader en Investeringskader Deel IV: Financieel kader en Investeringskader Bij de economische ontwikkeling is cruciaal het aantrekken van investeringen, zowel lokaal als internationaal.

Nadere informatie

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB)

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) R. Radjie 15 Februari 2011 Inhoudsopgave Definitie en gegevens MKB sector in Suriname Kwalitatieve analyse MKB sector Aanbevelingen

Nadere informatie

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P. MARICA BIJ DE OPENING VAN HET CONGRES DUURZAME ONTWIKKELING OP DONDERDAG 29 MEI 2008 Collega ministers, overige hoogwaardigheidsbekleders,

Nadere informatie

HET BAUXIETBELEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF EN EEN BLIK IN DE TOEKOMST Dr. Gregory Rusland Minister van Natuurlijke Hulpbronnen 14 februari 2006

HET BAUXIETBELEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF EN EEN BLIK IN DE TOEKOMST Dr. Gregory Rusland Minister van Natuurlijke Hulpbronnen 14 februari 2006 HET BAUXIETBELEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF EN EEN BLIK IN DE TOEKOMST Dr. Gregory Rusland Minister van Natuurlijke Hulpbronnen 14 februari 2006 1 INHOUDSOPGAVE INLEIDING DE PERIODE VOORAF AAN DE BAUXIETWET

Nadere informatie

8.5 HANDEL EN TOERISME

8.5 HANDEL EN TOERISME Meerjaren Ontwikkelingsplan 21 t/m 25 8.5 HANDEL EN TOERISME HANDEL De activiteiten in de sector handel worden onderscheiden in groothandel, kleinhandel en markthandel. In onze economie neemt de handel,

Nadere informatie

Wij danken allen die het mogelijk hebben gemaakt om deze Conferentie te houden.

Wij danken allen die het mogelijk hebben gemaakt om deze Conferentie te houden. Voorwoord Dit concept document is tot stand gekomen vanuit presentaties, discussies en overwegingen met verschillende belangengroepen bij de Organisatie van de Conferentie Ordening Goud sector in Suriname

Nadere informatie

INTRODUCTIE VAN HET MEERJARENONTWIKKELINGSPLAN 2001 t/m 2005

INTRODUCTIE VAN HET MEERJARENONTWIKKELINGSPLAN 2001 t/m 2005 INTRODUCTIE VAN HET MEERJARENONTWIKKELINGSPLAN 2001 t/m 2005 Inleiding Het Meerjaren Ontwikkelingsplan (MOP) 2001 t/m 2005 formuleert het voorgenomen beleid voor deze periode. De basis voor dit MOP is

Nadere informatie

VOORSTEL STRUCTURELE WIJZIGINGEN VAN DE BEGROTINGEN

VOORSTEL STRUCTURELE WIJZIGINGEN VAN DE BEGROTINGEN VOORSTEL STRUCTURELE WIJZIGINGEN VAN DE BEGROTINGEN Paramaribo, 26 maart 2015 Inleiding Reeds vele jaren hebben we te maken met een onnauwkeurige en ondoorzichtige wijze van de opstelling en presentatie

Nadere informatie

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Voorzitter ASFA, dagvoorzitter Etc, Dames en heren,.. Goedemorgen, Met

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Grootschalige mijnbouw en Porknockers. Henk Naarendorp CEO NANA Resources N.V. 13 december 2010

Grootschalige mijnbouw en Porknockers. Henk Naarendorp CEO NANA Resources N.V. 13 december 2010 Grootschalige mijnbouw en Porknockers Henk Naarendorp CEO NANA Resources N.V. 13 december 2010 Agenda Karakteristieken goudsector (in Sur) Activiteiten Grootschalige Mijnbouw Oplossingsmodellen Ervaringen

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR De Argentijnse Republiek, de Federatieve Republiek Brazilië, de Republiek Paraguay, de Republiek ten oosten van de Uruguay, de

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Groene Suriname Strategie

Groene Suriname Strategie Groene Suriname Strategie Economische ontwikkeling die de natuurlijke rijkdommen benut, met behoud van Suriname s status als het groenste land ter wereld Er is een vreemde paradox in de internationale

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

A.R.Caram Institute for Graduate Studies and Research Hakrinbank Leerstoel Geld-, Krediet en Bankwezen Paramaribo 12 juni 2013

A.R.Caram Institute for Graduate Studies and Research Hakrinbank Leerstoel Geld-, Krediet en Bankwezen Paramaribo 12 juni 2013 HET FUNDAMENT VAN ONZE WELVAART: het belang van natuurlijke hulpbronnen A.R.Caram Institute for Graduate Studies and Research Hakrinbank Leerstoel Geld-, Krediet en Bankwezen Paramaribo 12 juni 2013 1

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2014-2050

Nadere informatie

HET INTERNATIONALE KADER en BUITENLANDS BELEID

HET INTERNATIONALE KADER en BUITENLANDS BELEID Hoofdstuk 2 HET INTERNATIONALE KADER en BUITENLANDS BELEID Internationaal kader Het nieuwe millennium wordt steeds meer gekarakteriseerd door de vestiging van structuren voor het vrije internationaal verkeer

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

8.7 NUTSVOORZIENINGEN

8.7 NUTSVOORZIENINGEN Meerjaren Ontwikkelingsplan 21 t/m 25 8.7 NUTSVOORZIENINGEN Voor iedere samenleving is ten behoeve van de huishoudens en bedrijven, een adequaat niveau van nutsvoorzieningen van groot belang. Dit niet

Nadere informatie

Beknopte algemene informatie over Suriname

Beknopte algemene informatie over Suriname Beknopte algemene informatie over Suriname 17 maart 2016 Usha P. Adhin MEd. Hoofd Bureau Internationale Betrekkingen Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur Locatie van Suriname - Ligt op de noordoostkust

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture 1. Het Gedeeld Cultureel Erfgoedbeleid Doelstellingen GCE Programma 2. De Rol van DutchCulture Programmaraad Matchingsregeling Buitenlands bezoekersprogramma

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij Financieringsinstrumenten

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij Financieringsinstrumenten vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij medegefinancierd door Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij zijn een duurzame en efficiënte

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ACP-UE/101.868/B 19.3.2015 ONTWERPVERSLAG over de financiering van de investeringen en de handel, met

Nadere informatie

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten)

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten) Staat van 2014 Sectorstructuur In welke sectoren is sterker vertegenwoordigd dan het s gemiddelde? Zakelijke diensten (16,5%), Informatie en Communicatie (6,5%), Financiële instellingen (4,5%) Vergelijking

Nadere informatie

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 EUROPESE COMMISSIE Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 Algemene informatie De partnerschapsovereenkomst (PO) van Nederland is het overkoepelende strategische document

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) De economie van India is snel gegroeid sinds aan het begin van de jaren 90 verregaande hervormingen werden doorgevoerd in o.a. het handels- en industriebeleid. Groei van

Nadere informatie

CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt).

CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt). ORGANEN VAN DE CARICOM SURINAME INTEGREERT CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt). De organen van de CARICOM zijn: 1. De staatshoofden

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

logoocw Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 juli 2005 DK/B&B/05/26052 Filmstimuleringsbeleid

logoocw Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 juli 2005 DK/B&B/05/26052 Filmstimuleringsbeleid logoocw Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 12 juli 2005 DK/B&B/05/26052 Onderwerp Filmstimuleringsbeleid Eind november vorig jaar

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Debt Sustainability Analysis (DSA)

Debt Sustainability Analysis (DSA) BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Debt Sustainability Analysis (DSA) Een analyse naar de kwetsbaarheid van de Surinaamse Staatsschuld in 2013-2017 Malty Shanti-Devi Dwarkasing

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering

Ondernemingsfinanciering Een beknopt overzicht van de financieringsmogelijkheden die de overheid u kan bieden. Ondernemingsfinanciering Introductie Als ondernemer moet u snel en eenvoudig kunnen zien hoe de overheid kan helpen

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost?

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost? Subsidieprofiel vestigingsregeling 1. Probleemanalyse Welk probleem moet worden opgelost? De Friese economie heeft de laatste jaren last gehad van de economische crisis. Ondanks een voorzichtig herstel

Nadere informatie

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten:

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten: SAMENVATTING BELANGRIJKSTE CONCLUSIES IN HET RAPPORT D.D. 19 SEPTEMBER 2011 NAAR AANLEIDING VAN DE BESPREKINGEN IN HET KADER VAN DE 2011 ARTIKEL IV CONSULTATIES VAN HET IMF 1. HOOFDTHEMA Het belangrijkste

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 PERSBERICHT NR. 2013-009 Curaçao Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 Na de economische krimp van 0,1% in 2012, neemt naar verwachting het reële Bruto Binnenlands Product van

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

MEMORANDUM VAN OVEREENSTEMMING OVER ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TUSSEN DE REGERING VAN DE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA EN DE VLAAMSE REGERING

MEMORANDUM VAN OVEREENSTEMMING OVER ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TUSSEN DE REGERING VAN DE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA EN DE VLAAMSE REGERING - 1 - MEMORANDUM VAN OVEREENSTEMMING OVER ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TUSSEN DE REGERING VAN DE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA EN DE VLAAMSE REGERING INLEIDING De regering van de Republiek Zuid-Afrika (hierna "Zuid-Afrika"

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

SCHATTING BBO OPBRENGSTEN

SCHATTING BBO OPBRENGSTEN SCHATTING BBO OPBRENGSTEN 1. Opbrengsten BBO aan overheidsinkomsten Voordat wordt ingegaan op de opbrengsten die de BBO aan Lands kas zal bijdragen, wordt stilgestaan bij het gegeven dat het BBO-stelsel

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen Prioriteiten 2014-2019 Wie zijn wij? Wij zijn de grootste politieke familie in Europa, gedreven door een centrumrechtse politieke visie. Wij vormen de Fractie van de Europese Volkspartij (christendemocraten)

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

Stichting So Logical Foundation

Stichting So Logical Foundation Stichting So Logical Foundation BELEIDSPLAN 2015-2016 Stichting So Logical Foundation Postbus 5823 1410 GA Naarden Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doelstelling 4 3. Werkwijze 6 4. Organisatie 7 5. Financiën

Nadere informatie

HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID

HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen financieren = werkgelegenheid en inkomen creëren In ontwikkelingslanden

Nadere informatie

Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands

Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands How to Engage the Diaspora for the Development of Suriname? Seminar 7 February 2015 7-2-2015 1 Surinaams Diasporabeleid: Geschenk uit Suriname

Nadere informatie

TRAININGSWIJZER MODULE 1:

TRAININGSWIJZER MODULE 1: TRAININGSWIJZER MODULE 1: Bosbedrijfskunde & Marketing binnen de Houtsector Aan : Suriname Business Forum (SBF) Dhr. R. Kalka Datum : 31 augustus 2012 Versie : 1.0 Inhoudsopgave 1 TRAININGSWIJZER MODULE:

Nadere informatie

Suriname: een aantrekkelijke optie voor outsourcing van diensten

Suriname: een aantrekkelijke optie voor outsourcing van diensten Suriname: een aantrekkelijke optie voor outsourcing van diensten 24 September 2015, Hotel Intercontinental Amstel, Amsterdam Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. / Vice Chairman Surinam Bankers Association

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

A. Duurzame Productie:

A. Duurzame Productie: Concept blueprint duurzame economie Voorstel tbv 1 mei Burger Platform Duurzame Economie, 22 (uit veertig) democratisch en met behulp van de matrix uitgekozen stelselonderdelen welke (mede) vorm geven

Nadere informatie

1 De economische kringloop

1 De economische kringloop 1 De economische kringloop Wat is Marco-economonie? Studie van het verband tussen Gezinnen Bedrijven Overheid Buitenland Welke soorten economische vraagstukken hebben we? Productie Werkloosheid Inflatie

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Financiering. (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden. Financiering - MCN

Financiering. (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden. Financiering - MCN Financiering (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden Financiering - MCN De kapitaalmarkt in Beweging Toegang tot bancaire financiering meer onder druk Investeerders schuiven op in het gat dat banken

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Stage Advocatenbureau VS Suriname

Stage Advocatenbureau VS Suriname Stage Advocatenbureau VS Suriname Afdeling: n.v.t Gewenste Opleiding: Rechten Stage omschrijving: Dit prestigieuze dienstverlenende advocatenkantoor staat voor deskundigheid en discretie. Het heeft zich

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat:

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Paramaribo, 28 oktober 2014 Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Suriname is door de World Economic Forum geclassificeerd als een Efficiency Driven

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Kennisdocument 5: DE CAPACITEIT VAN EEN ORGANISATIE

Kennisdocument 5: DE CAPACITEIT VAN EEN ORGANISATIE Kennisdocument 5: DE CAPACITEIT VAN EEN ORGANISATIE Inhoud Het stappenplan: voor de capaciteitsanalyse van PI en PE 4 Uitvoering organisatieanalyse 5 Het opbouwen van de capaciteiten van een organisatie

Nadere informatie

Manager Bedrijfsvoering

Manager Bedrijfsvoering Manager Bedrijfsvoering Verbinder, peoplemanager en sparringpartner op strategisch niveau Severinus Severinus noemt zich dé zorgorganisatie in Veldhoven en omgeving. Zij bieden primair zorg voor mensen

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Ontwerp van samenwerkingsakkoord

Ontwerp van samenwerkingsakkoord Ontwerp van samenwerkingsakkoord Tussen: de Franse Gemeenschap Vertegenwoordigd door Mevrouw Fadila LAANAN, Minister van Cultuur, Audiovisuele Zaken, Gezondheid en Gelijkheid van Kansen En: de Vlaamse

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143 VOORSTEL van: de Commissie d.d.: 12 november 2003 Betreft:

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord

Nadere informatie

De Europese Investeringsbank in kort bestek

De Europese Investeringsbank in kort bestek De Europese Investeringsbank in kort bestek Als bank van de EU bieden wij financiering en expertise aan gezonde en duurzame investeringsprojecten binnen en buiten Europa. De 28 EU-lidstaten zijn onze aandeelhouders,

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE VRAGEN OVER MEDEDINGING CONTACT INFORMATIE: Telefoon: 402080 of 402339 tst. 1080 Fax: 404834 E-mail: juridischezaken@yahoo.com Paramaribo, december 2011 Ministerie van

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

MACRO-ECONOMISCHE VERKENNINGEN 2007-2013

MACRO-ECONOMISCHE VERKENNINGEN 2007-2013 MACRO-ECONOMISCHE VERKENNINGEN 2007-2013 STICHTING PLANBUREAU SURINAME MEI 2013 Colofon Uitgave : Stichting Planbureau Suriname Jaar : 2013 Eindredactie : Drs. Lilian S. Menke-Tangali/Drs. Saskia M. Wallerlei

Nadere informatie

TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER

TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER Wij geloven in techniek en technici, economische vooruitgang en maatschappelijke welvaart. Dat wij een positief beeld van de techniek en de technici hebben, is gezien

Nadere informatie

2. voorbeeld beleidsartikel

2. voorbeeld beleidsartikel Artikel Algemene doelstelling Rol en verantwoordelijkheid minister Beleidsartikel 3. Innovatie (van het fictieve Ministerie van Groei en Geluk) Een relatief sterke positie van Nederland in de EU op het

Nadere informatie

Private Company barometer

Private Company barometer Private Company barometer Inhoud Achtergrond Private companies en economische omstandigheden Private companies en wet- en regelgeving / vestigingsklimaat Private companies en kredietverlening / financiering

Nadere informatie