Inhoud. Dit boek mag vrij gekopieerd en rondgestuurd worden.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud. Dit boek mag vrij gekopieerd en rondgestuurd worden."

Transcriptie

1 Geld

2 Inhoud 1. Voedsel en veiligheid 3 2. Samenwerken 3 3. Specialiteit 4 4. Delen 4 5. Ruilen 5 6. Diensten 5 7. Nadelen 6 8. Schelpen 6 9. China Munten Wegen Munten slaan Reclame Banken De eerste bank Bankbiljetten Gulden Van guldens naar euro s Munten van nikkel Modern betalen Plastic geld Thuis bankieren Vals geld Bedrog op het internet Cryptogeld Filmpjes 17 Puzzel 19. Bronnen en foto s 21 Dit boek mag vrij gekopieerd en rondgestuurd worden.

3 1. Voedsel en veiligheid Heel vroeger toen er nog geen geld bestond, was het leven simpel en overzichtelijk. Mensen hielden zich vooral bezig met hoe ze konden overleven in de natuur. Het belangrijkst waren voedsel en veiligheid. Mensen haalden hun eten uit de natuur. Ze jaagden en verzamelden vruchten en andere delen van planten. Een hut of grot en wapens zorgden voor de veiligheid tegen gevaren van buitenaf. IK WORD DAT JAGEN EN VERZAMELEN OOK SPUUGZAT. HET WORDT TIJD DAT DE GROENTE- WINKEL EN DE SLAGERIJ WORDEN UITGEVONDEN. 2. Samenwerken Mensen ontdekten dat het gemakkelijker was als mannen in groepen op jacht gingen. Meerdere jagers hadden meer kans om een buit binnen te halen dan één jager. Datzelfde gold ook voor het zoeken naar vruchten en planten in de natuur. Meerdere ogen zien meer dan één paar ogen. Natuurlijk bleven er ook mensen achter om de nederzetting en de kinderen te beschermen. Het was duidelijk dat mensen elkaar nodig hadden om te overleven.

4 3. Specialiteit Langzamerhand ontdekken mensen dat ook niet iedereen overal even goed in is. Niet elke man hoeft een goede jager te zijn. Net zoals in jouw klas ook niet iedereen even goed is in voetballen, rekenen of zingen. Door die verschillen hoefde ook niet iedereen mee op jacht. Twee inwoners van een nederzetting konden uitstekend speren maken en gingen dus niet mee op de jacht. Weer andere bewoners van de nederzetting waren goed in het bouwen van hutten en bleven ook thuis. TERWIJL DE REST JAAGT, VERSIER IK DE GROT EEN BEETJE. 4. Delen Het betekende wel dat iedereen meedeelde in het verdelen van het eten. Iedereen leverde een bijdrage aan de nederzetting. Dat kon zijn in de vorm van wapens, jacht, huizenbouw, bakken, koken of hout of planten en vruchten verzamelen. Later toen mensen wilde runderen en wilde paarden gingen temmen en als huisdieren gingen houden, werd de noodzaak om te jagen ook steeds minder. Het werd wel steeds moeilijker om alle goederen eerlijk te verdelen.

5 5. Ruilen Als jij bijvoorbeeld stickers spaart en je hebt twee dezelfde stickers dan kun je één sticker ruilen tegen een andere sticker die jouw vriend dubbel heeft. Je kunt je sticker natuurlijk ook tegen iets anders ruilen. Je moet dan met je vriend wel zorgen dat je het eens bent over de ruil. Zo gingen mensen vroeger ook dingen ruilen. Vlees werd geruild tegen speerpunten. Of tarwe werd geruild tegen dierenhuiden. Zolang iedereen het steeds maar eens was met de ruil, waren er geen problemen. SORRY, IK HEB NIETS KLEINERS. DIT MEEL VERDIENDE IK MET EEN DIENST. 6. Diensten Men ruilde niet alleen goederen onderling. Ook ging men diensten ruilen. Graan werd bijvoorbeeld geruild bij een molenaar die het graan voor je maalde. De molenaar mocht een deel van het gemalen meel houden voor de dienst van het malen. Natuurlijk werd hier vooraf ook weer onderhandeld over hoeveel meel de molenaar met het malen verdiende.

6 7. Nadelen Het ruilen van goederen en diensten had ook nadelen. Het onderhandelen over de prijs kon lang duren. Je kon ook na een slechte tarweoogst opeens een betere ruil doen, omdat door het tekort aan tarwe de tarwe meer waard werd. Als er van een product een tekort is, stijgt de prijs. Is er van een product veel dan daalt de prijs. Je kon na zo n tekort opeens meer kopen voor een kilo tarwe. Soms werden er grote hoeveelheden voedsel geruild en dat kon weer snel bederven. De hoeveelheden waren soms zo groot dat het veel moeite kostte om de goederen te vervoeren. EEN GROOT TEKORT AAN BANANEN DIT JAAR. TEGEN WAT WORDEN WE GERUILD, DAMES? WEER TEGEN DIE KAURI S Schelpen Thee, zout en vee waren geliefde ruilmiddelen. In Afrika en Azië waren kauri s (1) een geliefd ruilmiddel. Deze schelpen waren erg handig, want ze waren klein en je kon ze dus gemakkelijk meenemen. Meestal werden er gaatjes in gemaakt en werden de schelpen aan een touwtje geregen. Verder waren ze allemaal even groot, zodat elke schelp dezelfde waarde had. En iedereen wilde de schelpen graag hebben, omdat het een teken van vruchtbaarheid was.

7 1 9. China Tussen 1000 en 500 voor Chr. werden de schelpen in China minder populair. Men ging over op een ander ruilmiddel: koper. Koper was in die tijd een geliefd metaal. Men ging koper in diverse vormen maken: schijfjes (1), mesjes (2) en spades (3). Meestal werd er een gaatje in gemaakt, zodat je het aan een touwtje mee kon nemen. Dit is eigenlijk het begin van het muntgeld. 2 CHINA Munten Lydië In het koninkrijk Lydië (nu West-Turkije) werden de eerste munten (4) met een afbeelding erop gemaakt. Deze munten waren gemaakt van goud en zilver. Het voordeel van goud en zilver was dat iedereen deze metalen graag wilde hebben. De munten waren ook sterk en sleten niet. Bovendien waren de munten klein en waren ze toch veel waard. Langzaam aan verspreidde muntgeld zich steeds verder over de wereld. Ons woord geld komt van het woord goud.

8 11. Wegen In elke muntsoort moest dezelfde hoeveelheid goud of zilver zitten. Kooplieden en bankiers (1) hadden een speciaal doosje met een weegschaal erin. Zo konden ze de waarde van een munt precies bepalen door de munt te wegen. Sommige mensen probeerden kleine beetjes zilver of goud van de munten af te halen om zo voor minder goud iets te kunnen kopen. De restjes goud werden daarna doorverkocht. Meestal haalden ze een stuk van de rand af. Om dit snoeien van geld te voorkomen werd er op de rand van de munt iets geschreven. Dat noem je een randschrift. (2) Munten slaan Munten worden niet gemaakt maar geslagen. Vroeger ging dat met de hand. Men legde een zilveren of gouden plaatje op een onderstempel (3). Bovenop kwam een bovenstempel (4) en na een flinke klap met een hamer werd in het zachte metaal aan de onder en bovenkant het stempel daarna zichtbaar. Tegenwoordig worden munten geslagen met machines. Munten mochten niet zomaar door iedereen geslagen worden. Koningen stelden muntmeesters (5) aan die goed in de gaten hielden dat het gewicht van munten precies klopte.

9 13. Reclame De Romeinse keizers laten munten slaan met hun afbeelding erop. Ze maken daarmee een soort reclame voor zichzelf en laten daarmee zien wie de baas is in het land. Deze traditie wordt in veel landen overgenomen. Ook nu nog zie je op het meeste geld koningen, presidenten of andere belangrijke mensen afgebeeld. DIT GELD STINKT ZEKER NIET Banken In de middeleeuwen had je bij de poort van de stad veel geldwisselaars (1). Bezoekers van de stad konden bij deze wisselaars hun munten uit hun stad van herkomst omwisselen. Zij konden hun eigen munten niet in deze stad gebruiken. De geldwisselaars wogen de gouden of zilveren munten. Ze verdienden hun geld met deze geldhandel. Ze hadden speciale bankjes (tafeltjes) waarin ze het geld bewaarden. Onze naam bank (2), een plek om je geld in bewaring te geven, heeft dus direct iets te maken met deze bankjes aan de stadspoorten. 2

10 15. De eerste bank Het betalen met geld had ook nadelen. Er lagen boeven en rovers op de loer. Zeker als er grote hoeveelheden geld tegelijk vervoerd moesten worden. In Italië ontstond rond 1400 het eerste bankgebouw (1). Het werd een plek om je geld veilig te bewaren. In ruil voor het geld kreeg de eigenaar een wissel of een bewaarbewijs (2). Dat was een stuk papier met het bedrag erop en de naam van de eigenaar en de bankier en hun handtekeningen. Dit papier had nu de waarde van het geld en was veel gemakkelijker te vervoeren en beter te verstoppen. De bankier verdiende een percentage van het geld, omdat hij het geld voor je beschermde. 1 2 WIJ HEBBEN HONGER! 16. Bankbiljetten De bewaarpapieren of wissels werden zo populair dat de gouden en zilveren munten de banken nauwelijks meer uit kwamen. Veel werd nu betaald met deze bewaarpapieren. Deze papieren kregen de waarde van het goud en zilver en werden zo het nieuwe betaalmiddel. Deze papieren zijn eigenlijk de eerste bankbiljetten of het papieren geld, zoals wij dat nu ook kennen, al zag dat papieren geld er wel anders uit dan onze bankbiljetten.

11 17. Gulden Voor het jaar 2002 werd er in Nederland niet betaald met euro s, maar met guldens. Deze gulden stamt af van de Italiaanse gouden florijn (1) die voor het eerst in 1252 in Florence werd geslagen. Gulden betekent letterlijk goud. Vijfhonderd jaar later wordt de eerste gulden van zilver (2) gemaakt, maar de nieuwe munt blijft toch dezelfde naam houden. 1 In 1814 wordt Nederland een koninkrijk en wordt op de gulden de eerste koning, Willem I, afgebeeld (3) Van guldens naar euro s 4 Sinds januari 2002 betalen we in Nederland en in veel landen van Europa met euro s. Alle oude munten en bankbiljetten (4) waren geen wettig betaalmiddel meer. Het grote voordeel van de euro is dat je er in de meeste landen van Europa mee kunt betalen (zie volgende bladzijde). Als je voor 2002 op vakantie ging naar Frankrijk moest je bij de bank of bij de grens je Nederlandse geld omwisselen voor Franse francs. Nu is dat verleden tijd. We betalen gewoon met hetzelfde geld.

12

13 19. Munten van nikkel Moderne munten worden niet meer van goud en zilver (1) gemaakt. Zilver en goud zijn te duur geworden. In 1967 bijvoorbeeld gingen Nederlanders hun guldens niet meer uitgeven, omdat het zilver in de gulden meer waard was geworden dan de gulden zelf. Mensen spaarden de guldens en verdienden daarmee geld. De regering besloot vanaf dat moment munten van een goedkoper en lichter materiaal te maken: nikkel (2). Ook de euro s van nu zijn van nikkel gemaakt Modern betalen Tegenwoordig worden heel veel dingen niet meer betaald met geld dat je vast kunt pakken. Je geld staat op de bank. Het geld is eigenlijk niets anders dan een bedrag op papier geworden. Als mensen vroeger hun salaris of loon kregen aan het eind van de maand dan kregen ze dat als munten en bankbiljetten in een loonzakje (3). Vaak werd een deel van dat geld naar de bank gebracht (4). Nu krijgen de meeste mensen niet meer een loonzakje. Ze krijgen hun salaris op hun bankrekening gestort. Je ziet het geld niet als echt geld, maar het is een bedrag geworden op een stuk papier (5).

14 21. Plastic geld Sinds 1980 komt er nieuwe vorm van betalen bij. Je kunt betalen met een plastic kaart. Dat kan zijn een kredietkaart, een bankpas of een betaalkaart Ze werken allemaal op dezelfde manier. Op het moment dat je ergens afrekent in een winkel gaat de plastic kaart door een apparaat. Dat apparaat leest de kaart en maakt contact met een computer bij de bank. Die computer zorgt ervoor dat op de rekening bij de bank het bedrag van de aankoop van de rekening afgehaald wordt. Het lijkt bijna of je niet betaald hebt, maar dat komt, omdat je geen bankbiljetten en munten meer gebruikt Thuis bankieren Met de komst van het internet zijn banken ook online gegaan. Je kunt op je eigen computer zien hoeveel geld je op de bank hebt staan. Je kunt via je computer geld aan anderen betalen of geld ontvangen. Eigenlijk neem je de rol van de bankier thuis over. Op internet kun je ook allerlei dingen kopen. Je rekent af via je computer zonder dat je het geld echt ziet. Je betaalt online bijvoorbeeld vliegtickets, treinkaartjes, boeken, hotels. Één van de voordelen is dat je de deur niet meer uit hoeft om je betalingen te doen. Na de betaling kun je je vliegticket of treinkaartje (1) via een printer zelf afdrukken.

15 23. Vals geld Geld is een geliefd ruilmiddel. Je hebt al gelezen dat mensen vroeger geld snoeiden. Door de eeuwen heen hebben mensen op oneerlijke manieren zich proberen te verrijken. Mensen proberen ook bankbiljetten te vervalsen. Ze proberen het bankbiljet zo goed mogelijk na te maken door het biljet nauwkeurig te kopiëren. Dat is tegenwoordig niet zo n gemakkelijke klus. De makers van bankbiljetten maken de tekeningen op de bankbiljetten zo ingewikkeld, dat ze bijna niet meer na te maken zijn. Als je naar een briefje van 50 euro kijkt en je draait het steeds een beetje verder van je af dan zie je dat de kleur verandert (1). Dat is niet na te maken. Bovendien hebben veel winkeliers een apparaatje onder de toonbank staan. Daarmee kunnen ze met ultraviolet licht zien of het biljet echt is (2) Bedrog op het internet Mensen betalen steeds meer via het internet. Ook op het internet zitten de boeven. Zij proberen de bankrekening van mensen te beroven. Deze criminelen doen zich voor als de bank. Uit naam van de bank sturen ze een en proberen zo achter de gegevens van een klant te komen. Als dat lukt, kunnen ze inloggen op de bankrekening. Daarna maken ze het geld over naar een andere rekening. Ook bestellen mensen producten via webwinkels. Sommige van die winkels zijn nepwinkels. Klanten betalen voor een product dat nooit ontvangen wordt.

16 25. Cryptogeld Het modernste geld is cryptogeld. Dit geld kun je niet in je handen houden. Een voorbeeld van cryptogeld is de Bitcoin (1) (digitale munt). Cryptogeld bestaat uit een versleutelde code. Die code bestaat uit een serie geheime getallen. Cryptogeld kun je alleen via het internet gebruiken. Betaal je iets met dit cryptogeld dan wordt de code iets langer. Zo verandert de code steeds. Zo blijft de munt steeds uniek. Het cryptogeld van iemand zit online in een zogenaamde portemonnee (2) opgeborgen. De banken en de overheid zijn niet blij met dit cryptogeld. Het cryptogeld heeft geen bank nodig. Die portemonnee op internet is eigenlijk de eigen bank van een persoon. Aan cryptogeld kunnen banken niets verdienen. Ook de overheid heeft (nog) geen invloed op cryptogeld. De banken en de overheid hebben invloed op de waarde van ons gewone geld, maar niet op die van het cryptogeld. Bitcoins ruil je tegen gewoon geld. Alleen deze bitcoins kun je daarna niet meer in je handen houden. Je kunt ze natuurlijk later wel weer omruilen tegen gewoon geld Steeds meer winkels en bedrijven nemen bitcoins aan. Je begrijpt dat je alleen met deze Bitcoins via een computer kunt betalen. 1 ALS BITCOIN BESTA IK ALLEEN ALS CODE. 2

17 26. Filmpjes Bankbiljetten De Nederlansche Bank Bekijk het filmpje Bekijk het filmpje

18 Een greep uit de collectie van 234 digitale boeken Hier registreren voor toegang tot de webwinkel. Neem een gratis abonnement op de nieuwsbrief! meer boeken groep 3/4 meer boeken groep 5/6 meer boeken groep 7/8 Voor meer informatie: Volg Eduboek op:

19 Werkblad 12 Geld 1. Kruiswoordpuzzel Geld 2. Schrijf op wat je weet te vertellen over elk plaatje na wat je gelezen hebt over geld EclipseCrossword.com Van links naar rechts 3. Van dit woord komt ons woord geld. 5. Persoon die de munten slaat. 7. Stiekem een klein beetje zilver of goud van een munt afhalen. 8. Dit papier was de voorloper van ons bankbiljet. Van boven naar beneden 1. Oude Nederlandse munt. 2. Voordat er geld bestond, was dit de manier van betalen tijdens de handel. 4. Een vorm van plastic geld. Je gebruikt het om geld uit een geldautomaat te halen. 6. Zo noem je het werk dat een molenaar levert in ruil voor een deel van de gemalen tarwe.

20 Bij Eduboek kun je: Boeken lenen Boeken kopen Naar boeken luisteren Bij boeken van Eduboek vind je Extra filmpjes bij boeken Een gratis werkblad Materiaal voor hoogbegaafden 3-4. Materiaal voor hoogbegaafden 5-8. Dit boek mag vrij gekopieerd en rondgestuurd worden.

21 Bronnen nl.wikipedia.org/wiki/geschiedenis_van_het_geld nl.wikipedia.org/wiki/geschiedenis_van_de_nederlandse_gulden nventors.about.com/od/mstartinventions/a/money.htm - en.wikipedia.org/wiki/history_of_banking

22 Werkblad 12 Geld 1. Kruiswoordpuzzel Geld 2. Schrijf op wat je weet te vertellen over elk plaatje na wat je gelezen hebt over geld. 4 B 1 2 G U L 3 G R O U I D Dit is een kauri. Het is een kleine schelp die als geld gebruikt werd in Afrika en Azië. Ze waren klein en met een gaatje erin werden ze aan een draad als een soort ketting gedragen. Ze waren geliefd, omdat ze ook een teken van vruchtbaarheid waren. 5 M U A N K P T M D E N E 6 S D T L E N R Deze muntmeester slaat munten met een soort stempel aan de boven en de onderkant van de munt (kop en munt). In het goud of het zilver werd met een flinke klap zo de afbeelding geslagen. De muntmeester werd aangesteld door de koning. 7 A S N O E I I E N Dit is een Romeinse munt met de afbeelding van een keizer. Keizers maakten op die manier een soort reclame voor zichzelf. EclipseCrossword.com 8 W I S N S T E L Dit is een Bitcoin. De Bitcoin is cryptogeld. Dat betekent dat het niet echt bestaat, maar als een code van een serie versleutelde getallen. Als je iets betaalt met een Bitcoin, dan verstuur je die code naar de verkoper. De verkoper krijgt jouw code met een nieuw stukje code eraan vast. Met een Bitcoin kun je alleen via een computer betalen. Bitcoins worden bewaard in een online portemonnee. Er is geen bank voor nodig.

Geld. Ontstaan van geld

Geld. Ontstaan van geld Geld Ontstaan van geld Onze voorouders hadden geen geld. Als ze iets nodig hadden, ruilden ze dat. Dit heet ruilhandel. De bakker ruilde brood bij de slager voor vlees enz. Op een dag wilde iemand weten

Nadere informatie

EURO. Vanaf januari 2002 betalen we in Nederland en in veel andere Europese landen met de euro.

EURO. Vanaf januari 2002 betalen we in Nederland en in veel andere Europese landen met de euro. EURO Vanaf januari 2002 betalen we in Nederland en in veel andere Europese landen met de euro. Muntgeld Bankbiljetten EURO Hadden jullie al gezien dat er 2 briefjes zijn van 5 euro? oud briefje nieuw briefje

Nadere informatie

Tijdelijk Museum. Het spel

Tijdelijk Museum. Het spel Tijdelijk Museum Het spel Welkom in de Nationale Bank van België! De Nationale Bank van België is geen gewone bank! Jij kan hier immers geen bankrekening openen. Alleen de gewone banken kunnen dit. Bovendien

Nadere informatie

[MONEY, MONEY, MONEY,

[MONEY, MONEY, MONEY, PAV [MONEY, MONEY, MONEY, ] INLEIDING Geld maakt niet gelukkig, zegt het spreekwoord. Dat klopt, maar het helpt wel. En zeker in onze tijd. Want zonder geld kun je de spullen niet kopen die je elke dag

Nadere informatie

Op vakantie in het buitenland. Als je ouder bent, kun je met een bankpas overal geld opnemen.

Op vakantie in het buitenland. Als je ouder bent, kun je met een bankpas overal geld opnemen. Tekst bij powerpointpresentatie spreekbeurt basisschool Dia 1: Inleiding Wie is er wel eens bij een bank geweest?. Wie van jullie heeft al een eigen bankrekening?.. In Nederland heeft 8 van de 10 jongeren

Nadere informatie

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4 Raar, maar waar! deel 1 Natuur groep 3 en 4 Inhoud 1 Raar, maar waar! 3 2 Een vreemd ei 4 3 Spring er maar uit 5 4 Verstopt 6 5 Slim 7 6 Vlieg er niet in 8 7 Een kever met een luchtje 9 8 Een zware hap

Nadere informatie

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Jouw spreekbeurt over de bank Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank!

Inhoudsopgave. Jouw spreekbeurt over De Bank! Jouw spreekbeurt over De Bank! Wie aan de bank denkt, denkt waarschijnlijk aan veel geld. Grote gebouwen en mannen en vrouwen in pak. Maar wat doen ze nou eigenlijk op die bank? En wat gebeurt er met jouw

Nadere informatie

Ontstaan van geld. Doel: Na deze opdracht weet je hoe geld ontstaan is. Uitleg opdracht. Thema: mini Samenleving

Ontstaan van geld. Doel: Na deze opdracht weet je hoe geld ontstaan is. Uitleg opdracht. Thema: mini Samenleving Thema: mini Samenleving Europa en de wereld Europese samenwerking Moeilijkheid: *** Tijdsduur: *** Juf Dineke Ontstaan van geld Doel: Na deze opdracht weet je hoe geld ontstaan is. Uitleg opdracht Je leest

Nadere informatie

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken

Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Rabobank s-hertogenbosch en omstreken Jouw spreekbeurt over geld Een spreekbeurt over geld, leuk! Dat zal iedereen aanspreken, want we hebben er allemaal mee te maken en de meesten kopen graag leuke dingen.

Nadere informatie

Lees het verhaal over Geld eens rustig door. Maak voor jezelf een samenvatting of powerpoint.

Lees het verhaal over Geld eens rustig door. Maak voor jezelf een samenvatting of powerpoint. Jouw spreekbeurt over GELD. Een spreekbeurt over geld, leuk! Dat zal iedereen aanspreken, want we hebben er allemaal mee te maken en de meesten kopen graag leuke dingen. Maar ja, dan moet je wel geld hebben.

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein 1.1 de industrie De fabriekshal Aantreffen Allergrootst De voorraad De aanhanger Het industrieterrein Afleveren Overnemen De delfstof Industrieterrein Een industrieterrein is een plaats waar veel fabrieken

Nadere informatie

Winterboek. Groep 3/4

Winterboek. Groep 3/4 Winterboek Groep 3/4 inhoud blz. Winter 3 1. Slaap 4 2. Glad 5 3. Geheime plekjes 6 4. Dikke jas 7 5. Dikke vacht 8 6. Vogels voeren 9 7. Broeden in de winter 10 8. Het land van de Eskimo 11 Werkblad winter

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

De veranderende markt

De veranderende markt De veranderende markt 1 De veranderende markt Vanaf 2000 is de detailhandel sterk veranderd door de opkomst van de computer. Als verkoper kun je de kennis over de geschiedenis en de toekomst van de detailhandel

Nadere informatie

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex zijn klasgenoten en heel goede vrienden. Ze komen altijd in de meest angstaanjagende situaties terecht en samen hebben ze al heel wat spannende

Nadere informatie

Omdat u er niet alleen voor staat Een aandeel in elkaar

Omdat u er niet alleen voor staat Een aandeel in elkaar Samen bankieren Omdat u er niet alleen voor staat Een aandeel in elkaar Leeswijzer Handige hulpmiddelen om zelfstandig te bankieren: 3 - Geld opnemen 3 - Rabo Internetbankieren en de Rabo Bankieren App

Nadere informatie

Hoe ziet een geldautomaat er van binnen uit?

Hoe ziet een geldautomaat er van binnen uit? Hoe ziet een geldautomaat er van binnen uit? Hallo, mijn naam is Doekoe Ze hebben mij gevraagd om je vragen te beantwoorden Vooral natuurlijk omdat ik heel veel weet over geld Vandaar ook mijn naam, want

Nadere informatie

Dit wil zeggen dat de betaling gebeurt met papiergeld en muntstukken. De Europese centrale bank (ECB) geeft de biljetten en muntstukken uit.

Dit wil zeggen dat de betaling gebeurt met papiergeld en muntstukken. De Europese centrale bank (ECB) geeft de biljetten en muntstukken uit. Betalingswijzen Rechtstreekse betaling: Betaling met chartaal geld Dit wil zeggen dat de betaling gebeurt met papiergeld en muntstukken. De Europese centrale bank (ECB) geeft de biljetten en muntstukken

Nadere informatie

Deze Portugese gouden munt was vanaf 1785 een belangrijke handelsmunt op Curaçao. Bij introductie was de munt 90 realen waard.

Deze Portugese gouden munt was vanaf 1785 een belangrijke handelsmunt op Curaçao. Bij introductie was de munt 90 realen waard. Gouden Johannis Voor betalingen van grote bedragen werd met name de in Brazilië geslagen Portugese gouden Johannis gebruikt, vernoemd naar koning Johan V (1706-1750) van Portugal, die het goudstuk in 1722

Nadere informatie

Het letterboek van Sint. Het letterboek van Sint

Het letterboek van Sint. Het letterboek van Sint r s p o n m l k k j i h g f e c z y v u x d a t q b w Het letterboek van Sint Het letterboek van Sint met werkblad, extra puzzels, liedjes en filmpjes groep 3/4 Herziene uitgave 2014 Herziene uitgave 2014

Nadere informatie

Ik ben de Euro! Euro is net Ali B. Een jongen van de straat. De EURO 5 6 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer.

Ik ben de Euro! Euro is net Ali B. Een jongen van de straat. De EURO 5 6 GROEP. Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. De EURO Ik ben de Euro! Euro is net Ali B. Een jongen van de straat. Aangeboden door Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. www.eu.nl -> onderwijs Europese Unie Mazzel! Ouwe! Hoe is-tie

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Gastles: Hoe word ik rijk?

Gastles: Hoe word ik rijk? Gastles: Hoe word ik rijk? Hoe word je rijk? Dat willen we natuurlijk allemaal weten. In deze presentatie krijg je veel tips. Eerst een quiz om te kijken hoe veel jullie weten. Wie weet er veel? Pak je

Nadere informatie

Les 1: Kinderarbeid. Bedelende jongen

Les 1: Kinderarbeid. Bedelende jongen Les 1: Kinderarbeid Les 1: Kinderarbeid Het fenomeen kinderarbeid Kinderarbeid bestaat al net zolang als de mensheid bestaat. In de prehistorie gingen kinderen vaak mee op jacht of hielpen ze bij het verzamelen

Nadere informatie

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6 Vragen voor Sint met werkblad, puzzels en filmpjes groep 5/6 inhoud Inleiding 3 1. Zeven vragen voor Sint 4 2. Werkblad 12 3. Zoek de 10 verschillen 13 4. Sintpuzzel 14 5. Superwoordzoeker 15 inleiding

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Hieronder staan allerlei vragen over geld Beantwoord ze eerst zelf. Je bespreekt de antwoorden met de leraar. De opdrachten met * zijn extra. Heb jij weleens iets geruild met iemand?

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

VEILIG OP DE BANK Opdrachtenblad Niveau:

VEILIG OP DE BANK Opdrachtenblad Niveau: Opdrachten Opdracht 1 Jasmina kan sinds kort zelf internetbankieren. Ze moet nog een beetje wennen dat ze met een apparaatje moet inloggen. a) Wat is dat voor apparaatje? Heb jij dit zelf ook? b) Waarom

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Sint, mag ik u iets vragen?

Sint, mag ik u iets vragen? Herziene uitgave 2011 Sint, mag ik u iets vragen? met werkblad, puzzels en filmpjes groep 5/6 inhoud Inleiding 3 1. Waar komt Sinterklaas vandaan? 4 2. Waarom vieren we pakjesavond op 5 december? 3. Waarom

Nadere informatie

Zo maak je een spreekbeurt over geld

Zo maak je een spreekbeurt over geld Zo maak je een spreekbeurt over geld Veel succes! Uittrekselsheets De bank FUN Het ontstaan van de euro SPAAR- TIPS Het eerste geld HOE Test je klas Spreekbeurttips TIPS Spreekwoorden Sparen en lenen Goed

Nadere informatie

Werkblad. Eten: vroeger en nu. Materiaal. Hoe gaan we te werk? Leestekst. 5 de leerjaar. Schrijf- en tekengerief

Werkblad. Eten: vroeger en nu. Materiaal. Hoe gaan we te werk? Leestekst. 5 de leerjaar. Schrijf- en tekengerief Materiaal Schrijf- en tekengerief Hoe gaan we te werk? Opdracht 1 Hieronder vind je een fragment uit De tafel van arm en rijk (bron: http://www.20eeuwennederland.nl/, thema Eten en drinken ). Lees aandachtig

Nadere informatie

Opdracht 1 Het oude Nederlandse geld had allemaal bijnamen. Welke combinaties zijn goed (verbind ze met een streep)? 1.000 gulden

Opdracht 1 Het oude Nederlandse geld had allemaal bijnamen. Welke combinaties zijn goed (verbind ze met een streep)? 1.000 gulden Inleiding Nederlanders betaalden in 2007 5,5 miljard keer contant, dat wil zeggen met bankbiljetten of munten. Daarvan vond de betaling 4,9 miljard keer plaats aan de kassa en 600 miljoen keer aan elkaar.

Nadere informatie

inhoud 8. Hoor, wie klopt daar? 10 9. Slaap kindje, slaap. 11 10. O, denneboom. 12 11. Een knalfeest 13 Filmpjes 14 Werkblad 16 Puzzel 17

inhoud 8. Hoor, wie klopt daar? 10 9. Slaap kindje, slaap. 11 10. O, denneboom. 12 11. Een knalfeest 13 Filmpjes 14 Werkblad 16 Puzzel 17 Een jaar vol feest inhoud 1 Feest 3 2 Lang zal hij leven! 4 3 Verkleden 5 4 Ei, ei, waar ben je? 6 5 Daar komt de bruid! 7 6 Beestenfeest 8 7 Boekenfeest 9 8 Hoor, wie klopt daar? 10 9 Slaap kindje, slaap

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

http://www.economiepagina.com - Alle nuttige economielinks bij elkaar!

http://www.economiepagina.com - Alle nuttige economielinks bij elkaar! Opgave 1 Gulden (ƒ) wordt euro ( ) Geld is een (1) aanvaard ruilmiddel. De maatschappelijke geldhoeveelheid in Nederland bestaat uit munten, bankbiljetten en (2). De komende jaren worden de functies van

Nadere informatie

Thema 1 Kopen. 1. Het industrieterrein 1. Een plaats waar veel fabrieken bij elkaar staan.

Thema 1 Kopen. 1. Het industrieterrein 1. Een plaats waar veel fabrieken bij elkaar staan. Les 1.1 De industrie. 1. Het industrieterrein 1. Een plaats waar veel fabrieken bij elkaar staan. 1. 2. 2. De fabriekshal 2. Een grote ruimte in een fabriek, waar met machines producten worden gemaakt.

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. ik ga verhuizen

Inhoud. Mijn leven. ik ga verhuizen Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Plannen... 4 Hoofdstuk 2 Meubels enzo... 6 Hoofdstuk 3 Geld... 8 Hoofdstuk 4 Winkelen... 10 Hoofdstuk 5 Adreswijziging... 12 Hoofdstuk 6 De sleutel!... 14 Hoofdstuk 7 Voorbereiden...

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Kun jij slim shoppen?

Kun jij slim shoppen? Kun jij slim shoppen? Wie heeft er al iets gehoord over de Week van het geld? Als ik later groot ben Omgaan met geld is leuk, zeker als je hebt geleerd hoe je dit kunt doen. Als jullie groot zijn, krijgen

Nadere informatie

Het letterboek van Sint. Het letterboek van Sint

Het letterboek van Sint. Het letterboek van Sint r s p o n m l k k j i h g f e c z y v u x d a t q b w Het letterboek van Sint Het letterboek van Sint met werkblad, extra puzzels, liedjes en filmpjes groep 3/4 Herziene uitgave 2012 Herziene uitgave 2012

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandse Munt

Koninklijke Nederlandse Munt Koninklijke Nederlandse Munt ALLES OVER MUNTEN! SPREEKBEURT INFORMATIE www.knm.nl Beeldhouwkunst Tientje 2012 WAAR KOMEN MUNTEN VANDAAN? Het idee van geld is ontstaan doordat er op steeds grotere schaal

Nadere informatie

Werkboek IJstijden groep 5-6

Werkboek IJstijden groep 5-6 Werkboek IJstijden groep 5-6 Naam Groep Les 1 Groep 5/6 Ontstaan van de ijstijd In het verhaal van Manny heb je kunnen lezen hoelang de ijstijd duurde. Wanneer eindigde de laatste ijstijd? In het verhaal

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

met aflatoun geld geldspin (10 minuten) Rekenen groep 5/6

met aflatoun geld geldspin (10 minuten) Rekenen groep 5/6 rekenen met aflatoun In deze les komt de geschiedenis van geld aan bod. Ook leren de leerlingen dat er vóór de euro verschillende munten in Europa waren en wordt besef bijgebracht over het belang van geld

Nadere informatie

Koopkracht: de waarde van geld

Koopkracht: de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld 1. Leerlingenblad Inleiding Wat is het doel? Wat is het onderwerp? Wat is het middel? Inzicht krijgen in de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld Een presentatie

Nadere informatie

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben.

De leerkracht zorgt ervoor dat alle leerlingen een gatentekst en een ontdekkaart hebben. Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 1.1 Slavenkralen Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen de kralen en maken

Nadere informatie

VEILIG OP DE BANK Opdrachtenblad Niveau:

VEILIG OP DE BANK Opdrachtenblad Niveau: Opdrachten Opdracht 1 Wat zijn de voor- en nadelen van internetbankieren volgens jou? Maak jij je wel eens zorgen over de risico s van internetbankieren? Maak jij zelf gebruik van internetbankieren? In

Nadere informatie

Handleiding voor docenten Een uitgave van de Nederlandse Vereniging van Munthandelaren

Handleiding voor docenten Een uitgave van de Nederlandse Vereniging van Munthandelaren kop op munt Handleiding voor docenten Een uitgave van de Nederlandse Vereniging van Munthandelaren Handleiding Kop op Munt Waarom een lessenserie over de geldgeschiedenis? Bij alle koningen en koninginnen

Nadere informatie

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!!

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!! Hoe maak ik in groep 8 een werkstuk? Jij gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in

Nadere informatie

Een nieuw bankbiljet ontwerpen toegepaste kunst

Een nieuw bankbiljet ontwerpen toegepaste kunst Een nieuw bankbiljet ontwerpen toegepaste kunst Wat heb je nodig? teken- en aquarelkleurpotloden papier (A4) Wat ga je doen? Je gaat een nieuw europees bankbiljet ontwerpen. Kleding, mp3, computer, geld:

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Activiteitenschema Archeologie

Activiteitenschema Archeologie Activiteitenschema Archeologie Soort activiteit: Spullen opgraven uit de zandbak. Tijdsindeling: 5 Minuten de plaatjes in de zandbak verstoppen. 5 Minuten vertellen over hoe de mensen vroeger wat zochten

Nadere informatie

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op?

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op? Ondergronds Opdrachten groepen 5, 6 en 7 In Ondergronds gaan kinderen aan de slag als een echte archeoloog. Ondergronds is een reconstructie van een archeologische opgraving. De leerlingen werken met echte

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

De zolder van opa Groepen 3-4-5

De zolder van opa Groepen 3-4-5 De zolder van opa Groepen 3-4-53 Inhoud 1 Kinderboekenweek 3 2 Op de zolder 4 3 De stoof 5 4 Het leesplankje 6 5 De Keulse pot 7 6 De tol 8 7 De foto 9 8 De koffiemolen 10 9 De schaatsen 11 10 Nog een

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept!

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept! SPREEKBEURT OF WERKSTUK Bananen Hier vind je alle informatie die je nodig hebt voor een spreekbeurt over bananen, waar ze vandaan komen en waarom ze gezond zijn. Het is handig om je spreekbeurt onder te

Nadere informatie

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto?

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto? FOTOREGELS Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s Over auteursrecht op foto s is bij consumenten wel eens onduidelijkheid. Soms kan dat tot vervelende situaties leiden voor zowel klant als fotograaf.

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Onderzoek onder kinderen groep 5 t/m 8

Onderzoek onder kinderen groep 5 t/m 8 Onderzoek onder kinderen groep 5 t/m 8 februari/maart 2015 Bewaren van geld Hoe bewaar jij je geld? (meerdere antwoorden mogelijk) In mijn spaarpot Op de bank In mijn portemonnee Op een speciale plek,

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Ontwerpen Natuur In Nederland vind je verschillende natuurgebieden. Een voorbeeld van een natuurgebied is De Biesbosch. Het gebied

Nadere informatie

Euro bankbiljetten. ons geld. Spreekbeurt over geld

Euro bankbiljetten. ons geld. Spreekbeurt over geld Euro bankbiljetten ons geld Spreekbeurt over geld Introductie Jij wilt een spreekbeurt houden over geld en wij willen je daarbij graag helpen. Dit is een spreekbeurt pakket dat is gemaakt door het bedrijf

Nadere informatie

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN 1 Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN Deel 1 Consumptie 1. Ieder mens probeert zo veel mogelijk wensen te vervullen. Iedereen begint daarbij met de belangrijkste behoeften: eten, drinken, kleding en een dak boven

Nadere informatie

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?...

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... WERKBLAD 1 HET WERK VAN DE ARCHEOLOOG Kruis aan welk materiaal jij met je groepje onderzoekt. Bekijk de film en zoek het antwoord op de vraag. Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

De presentatie rond de trap

De presentatie rond de trap Kijktocht OER! Plus 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de prehistorie; de tijd van de jagers en boeren. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Deze kijktocht helpt je ontdekken

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt.

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt. leestoets Opdracht 1 en 2 In de volgende teksten staan heel wat woorden te veel. Dat komt doordat er iets fout is gelopen bij het printen van de teksten: er zat een virus op de computer en daardoor zijn

Nadere informatie

Geld en economie vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Geld en economie vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 August 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62262 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Thuis films kijken. Acteurs spelen het verhaal na. de acteur = iemand die voor zijn beroep toneelspeelt of in een film speelt

Thuis films kijken. Acteurs spelen het verhaal na. de acteur = iemand die voor zijn beroep toneelspeelt of in een film speelt Speciale les over auteursrecht tekst niveau AA Thuis films kijken 1 Jij kijkt vast wel eens naar een film. 2 Dat kan in de bioscoop. 3 Maar je kunt films ook thuis bekijken. Op internet. 4 Dat is lekker

Nadere informatie

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Welkom bij Fenomena! Deze hele

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD

Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD Betalen Als je een boodschap doet of bijvoorbeeld een trui koopt, moet je afrekenen. Betalen kan op verschillende manieren.

Nadere informatie

Betalen en nieuwe technologie: hoe doe ik het?

Betalen en nieuwe technologie: hoe doe ik het? Workshop 2 Betalen en nieuwe technologie: hoe doe ik het? Marijke Dheedene Hans Knapen Inspiratiedag Financiële vorming 26 oktober 2015 Een filmpje! Denying the future is so 1999 https://m.youtube.com/watch?v=fw651kusibi

Nadere informatie

Grote Klus Middeleeuwen

Grote Klus Middeleeuwen Grote Klus Middeleeuwen Als je 5 opdrachten klaar hebt, krijg je automatisch een kaartje voor het bekijken van de film De brief van de koning in het theater van de bovenbouw. In alle werkplekken hangen

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

HOE MAAK IK EEN WERKSTUK?

HOE MAAK IK EEN WERKSTUK? HOE MAAK IK EEN WERKSTUK? 1 Inhoudsopgave Stap 1: Kies een onderwerp. Stap 2: Schrijf de inleiding. Stap 3: Verzamel informatie. a) Zoek informatiebronnen b) Noteer de informatiebronnen op je bronnenblad

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

Ik houd mijn spreekbeurt over de eerste mensen en mensachtigen op aarde, zoals de Neanderthalers.

Ik houd mijn spreekbeurt over de eerste mensen en mensachtigen op aarde, zoals de Neanderthalers. Ik houd mijn spreekbeurt over de eerste mensen en mensachtigen op aarde, zoals de Neanderthalers. Ik vind het zelf erg leuk om hier meer over te weten, heb hier veel over opgezocht en wil jullie daar nu

Nadere informatie

Majesteit, excellentie, dames en heren,

Majesteit, excellentie, dames en heren, Toespraak Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, bij uitreiking Koning Willem-I-prijs en -plaquette voor ondernemerschap, DNB, Amsterdam, 13 mei 2014 1/7 Majesteit, excellentie, dames en heren,

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen

Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen Lezen is heel erg belangrijk voor je ontwikkeling. Kinderen die lezen, gaan gemiddeld drie jaar langer naar school. Hierdoor hebben ze later meer kans op een goede

Nadere informatie

100% romeins. opdrachtenboekje

100% romeins. opdrachtenboekje opdrachtenboekje schoonheid en gezondheid goden handel huis en haard leger Dit is de route van jullie groepje: Jullie beginnen bij LEGER. Ben je klaar, dan loop je door naar HUS EN HAARD. En zo verder.

Nadere informatie

Hoe maak ik een Spreekbeurt?

Hoe maak ik een Spreekbeurt? Hoe maak ik een Spreekbeurt? Stap 1: Kies een onderwerp. Voordat je kunt beginnen met het maken van een spreekbeurt, moet je natuurlijk een onderwerp kiezen. Het hoeft niet perse een hobby van je te zijn,

Nadere informatie

TIP! Op de site van eurowijskids.nl kun je tips vinden hoe je het beste een spreekbeurt kunt maken en kunt geven. Succes met je spreekbeurt.

TIP! Op de site van eurowijskids.nl kun je tips vinden hoe je het beste een spreekbeurt kunt maken en kunt geven. Succes met je spreekbeurt. SPREEKBEURTPAKKET Onderwerpen: In dit spreekbeurt pakket vind je informatie over verschillende onderwerpen. Ze hebben allemaal met geld te maken, maar zijn toch heel verschillend. Kies de onderwerpen uit,

Nadere informatie

Utrecht, Met recht een kinderstad!

Utrecht, Met recht een kinderstad! Werkboek Utrecht, Met recht een kinderstad! Stadsdag op 2 juni Doe mee! Op 2 juni vieren we de Stadsdag van Utrecht. Dit is de datum waarop Utrecht in 1122 Stadsrechten kreeg, dus eigenlijk de verjaardag

Nadere informatie

Leydse Weelde. Carolus Clusius - A

Leydse Weelde. Carolus Clusius - A Leydse Weelde Carolus Clusius - A Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam: Werkblad Ω Steden Ω Les : De middeleeuwse steden De middeleeuwse steden Aan het eind van de middeleeuwen is de adel de baas. De adel is rijk en heeft alle grond. De kasteelheer woont met zijn vrouw, kinderen

Nadere informatie