De toekomst van de Euro

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De toekomst van de Euro"

Transcriptie

1 Albert Werner Research Journalism 15 januari 2014 (14.02) De toekomst van de Euro Nu de Europese verkiezingen in aantocht zijn laait de discussie over de Euro weer op. Zijn wij beter af met de Euro of juist niet? Na het einde van Bretton Woods, de indirecte goudstandaard, worstelden Europese landen met wisselkoersen. Stabiliteit is immers goed voor de groei van de economie. Deze zoektocht heeft uiteindelijk geleid tot de Euro en de Canadese hoogleraar economie, Robert Mundell, maakt aannemelijk dat de Euro onvermijdelijk is. Hoewel er andere scenario s denkbaar zijn is het onze verwachting dat de Euro zal overleven en de politieke weerstand zal blijven overwinnen. Stabiele wisselkoersen zijn belangrijk voor economische groei, daar zijn de meeste economen het wel over eens. Een vaste wisselkoers met handelspartners geeft zekerheid over de waarde van de verkoopprijs van goederen en diensten. Als je een product exporteert en betaald wordt in een bepaalde valuta is het prettig als de waarde van die valuta onveranderd is op het moment dat je de betaling ontvangt. Die vreemde valuta wissel je namelijk in voor jouw eigen valuta om lokale kosten te betalen, zoals huur en salarissen. Naarmate de handel met een bepaald buitenland toeneemt wordt deze vaste wisselkoers belangrijker. Sinds 1945 is de handel tussen Europese landen enorm toegenomen, en vanaf dat moment Mount Washington Hotel in Bretton Woods (Bron Onbekend) hebben stabiele wisselkoersen prominent op de agenda gestaan. Tot 1971 werd daarin voorzien door de afspraken van Bretton Woods 1, de overeenkomst tussen 44 landen om hun valuta te koppelen aan de US Dollar (USD), en indirect aan goud. De koppeling aan goud bestond eruit dat op ieder gewenst moment 35 USD omgewisseld konden worden voor 1 ounce goud. Een andere belangrijke afspraak was dat landen werden verplicht om voor devaluaties en revaluaties van meer dan 10% goedkeuring te vragen aan het IMF (Internationaal Monetair Fonds), een organisatie die in 1947 is opgericht en ondermeer functioneerde als toezichthouder op de Bretton Woods afspraken. Dit systeem heeft goed gefunctioneerd, de stabiele wisselkoersen droegen bij tot een onstuimige groei van de wereldeconomie. Er waren echter twee problemen die tot het einde van Bretton Woods leidde. Het eerste is dat er voldoende US Dollars moesten zijn om de internationale handel mogelijk te maken. De VS moesten andere landen voorzien van US Dollars, eerst via het Marshall plan 2 en daarna de Truman doctrine 3, maar konden daar niet 1 Bretton Woods is een plaatsje aan de Oostkust van de VS (New Hampshire) waar in het Mount Washington 2 De steun van in totaal USD 12,4 miljard, vernoemd naar de toenmalige Amerikaanse minister van Buitenlandse zaken, George C. Marshall.

2 mee doorgaan. Het tweede probleem was dat de VS stiekem steeds meer Dollars bijdrukte om hoge kosten te financieren, zoals de oorlog in Vietnam en de Great Society 4. Steeds meer landen werden argwanend en begonnen Dollars in te wisselen voor goud. 5 In 1971, toen president Nixon de omwisselbaarheid van Dollars in goud beëindigde (en dus de Bretton Woods overeenkomst opzegde), was de dekking van de Dollar in goud gedaald van 55% tot 22%. Na het einde van Bretton Woods hebben de Europese grote economieën voortdurend geprobeerd een alternatief systeem van vaste wisselkoersen in te richten. Eerst de slang, daarna de ECU en uiteindelijk heeft dat geleid tot de Euro. Vaste wisselkoersen zijn essentieel voor economische groei, maar als diverse economieën onvoldoende presteren kost het in stand houden daarvan veel geld. Als een economie onvoldoende concurrerend is zijn de producten en diensten te duur, de kostprijs is te hoog (bijvoorbeeld door hoge arbeidskosten) waardoor een land zich uit de markt prijst. Omdat er minder vertrouwen in zo n economie ontstaat wordt de valuta van dat land op de vrije markt grootschalig verkocht waardoor de koers onder druk komt te staan. Bij vaste wisselkoersen hebben centrale banken zich verplicht om te interveniëren, dat wil zeggen om door aankopen van de valuta de wisselkoers in stand te houden. Dit kost veel reserves en uiteindelijk wint meestal de markt, na miljarden te hebben gespendeerd aan het in stand houden van een wisselkoers stort het toch in. Black Wednesday 6 is daarvan een voorbeeld. De Britse pond stond enorm onder druk en de centrale banken bleven George Soros (Bron: Fortune) bijkopen om de koers in stand te houden. Uiteindelijk moest de Britse regering besluiten om uit de EMU (ERM. European Exchange Rate Mechanism) te stappen, en dus de pond sterling te devalueren. De belegger George Soros was short 7 op de pond en maakte een winst van meer dan 1 miljard. Het in stand houden van een vaste wisselkoers kost centrale banken (de belastingbetaler) veel geld en de opbrengsten gaan naar speculanten. In 1961 lanceerde de Canadese econoom Robert Mundell (hoogleraar economie aan de Columbia University in New York) de OCA theorie, Optimal Currency Area s. Deze theorie is door vele economen uitvoerig bestudeerd en besproken, waaronder in essays die ter ere van Mundell zijn verschenen. 8 De OCA theorie van Mundell zegt dat er op het gebied van monetair beleid drie omstandigheden zijn waarvan er op een bepaald moment slechts twee kunnen gelden. Er zal dus altijd één van de drie moeten worden opgegeven. Onder 3 President Harry S. Truman hield op 12 maart 1947 een rede in het Amerikaanse Congres waarin hij steun beloofde aan landen die zich bedreigd voelden door de communistische expansie (de Sovjet Unie). 4 De Great Society bestond uit een aantal nationale maatregelen, geïntroduceerd door president Lyndon B. Johnson om sociale mistanden en racisme te verminderen. Deze programma s waren wel succesvol, maar kostten de Amerikaanse overheid veel geld. 5 Legendarisch zijn de acties van de Franse president De Gaulle die om de haverklap een oorlogsschip naar de VS stuurde om goud op te halen, dit tot grote wanhoop van de Amerikanen september Short betekent dat je iets verkoopt dat je nog niet hebt. Soros verkocht ponden met de afspraak om die pas na een tijdje te leveren. Hij verkocht ze voor een hoge prijs, en na de devaluatie kocht hij ze pas in om te kunnen leveren. Hij kocht dus voor een veel lager bedrag dan waarvoor hij had verkocht. 8 Bijvoorbeeld: Money, Capital. Mobility and Trade, edited by Guillermo A. Calvo, Rudi Dornbusch and Maurice Obstfeld (MIT, 2004).

3 economen is veel gediscussieerd over de modaliteiten van de OCA theorie maar de essentie daarvan is niet weerlegd. Het lijkt er dus op dat Mundell een soort onvermijdelijkheid heeft gevonden die bepalend is voor de mogelijkheden (de marges) van monetair beleid. De drie omstandigheden van Mundell zijn: 1. Vaste wisselkoersen. 2. Vrij verkeer van kapitaal goederen en geld (free mobility of capital). 3. Onafhankelijk monetair beleid. Van de bovenstaande omstandigheden kunnen er dus slechts twee tegelijkertijd bestaan. We hebben gezien dat het streven naar vaste wisselkoersen een, terechte, doelstelling is geweest om de economische groei te realiseren. Als een land vaste wisselkoersen wil om de handel te bevorderen en toch een onafhankelijk monetair beleid wil voeren, moet dus het kapitaalverkeer aan banden worden gelegd. Frankrijk heeft dat bijvoorbeeld een aantal keren geprobeerd en is van de koude kermis thuis gekomen. Als de uitvoer van kapitaal wordt beperkt zullen buitenlandse bedrijven niet snel investeren. Kosten maken om winst te behalen en vervolgens die winst niet kunnen uitkeren aan de aandeelhouders is geen aantrekkelijk vooruitzicht. De internationale geldstromen zijn sinds 1970 enorm toegenomen waardoor het beperken van kapitaalverkeer geen optie meer is. Pensioenfondsen beleggen internationaal, het internationale bedrijfsleven doet globale investeringen, overheden financieren hun tekorten internationaal, dagelijks worden er vele miljarden internationaal betaald. Het beperken van kapitaalverkeer is onmogelijk geworden omdat dit de belangen van teveel machtige partijen schaadt en de lokale economie minimaliseert. Vanaf 1990 zijn de internationale buitenlandse investeringen (Foreign Direct Investments, FDIs) enorm toegenomen. Relative growth of trade and FDI, FDI inward stock ($ billion) FDI outward stock ($ billion) Total assets of foreign affiliates ($ billion) Sales of foreign affiliates ($ billion) Exports of foreign affiliates ($ billion) Employment by foreign affiliates (million) 24,5 79,8 World GDP ($ billion, current prices) World exports of goods and services ($ billion) World exports / world GDP (%) 20,0 28,6 Sales of foreign affiliates / world GDP (%) 27,2 53,2 Sales of foreign affiliates / world exports (%) 137,0 186,0 Exports of foreign affiliates / world exports (%) 33,9 33,0 Assets of foreign affiliates / world GDP (%) 26,7 140,0 Inward FDI / world GDP (%) 9,4 32,3 Source: Nolan (2012): 38, UNCTAD Het bovenstaande overzicht laat zien dat niet alleen het globale bruto nationaal product bijna is verdrievoudigd, maar ook dat de internationale investeringen zijn geëxplodeerd. 9 Het uitgangspunt dat de economische groei behoefte heeft aan vaste wisselkoersen en de constatering dat vrij kapitaalverkeer inmiddels onvermijdelijk is, leidt, volgens de OCA 9 (2012) Peter Nolan, Is China buying the World?

4 theorie van Mundell, tot de conclusie dat onafhankelijk monetair en economisch beleid niet kan bestaan, dat is precies wat op dit moment binnen de Euro zone gaande is. De wens om vaste wisselkoersen te handhaven zonder voortdurende kostbare interventies leidde tot de invoering van de Euro. Al vanaf de val van Bretton Woods heersten binnen de EU Robert Mundell (Bron: New York Times) twee stromingen. De Duitsers wilden dat eerst de Europese economieën meer zouden convergeren, meer op elkaar zouden gaan lijken, en dat de gemeenschappelijke munt (de Euro) daarvan een resultante zou zijn. De Fransen wilden eerst een muntunie en dachten dat het economisch beleid onafhankelijk kon blijven. De val van de Berlijnse muur (1989) gaf de Fransen een steuntje in de rug, want Helmut Kohl moest de prijs betalen voor de hereniging van Duitsland en de Euro was een feit. We hebben nu de Euro, de ultieme vaste wisselkoers, en de mobiliteit van kapitaal, dus, volgens Robert Mundell en vele anderen, is de verdere integratie van monetair beleid onvermijdelijk. Euro landen kunnen niet meer devalueren om hun concurrentiepositie te verbeteren. Dat is maar goed ook, een devaluatie is een tijdelijk lapmiddel dat de intrinsieke economie niet verbetert. Toenemende concurrentiekracht moet van de economie zelf komen, innovaties en het toelaten van alle ingezetenen tot de bedrijvigheid 10, het afbreken van door de elite in stand gehouden monopolies. Kortom: een dynamische open en transparante economie versterkt de concurrentiepositie en voorkomt de noodzaak van devaluaties. In zoverre is de Euro een zegen, landen kunnen zich niet meer verschuilen achter kunstmatige maatregelen om tijdelijke cosmetische verbeteringen door te voeren, maar moeten echt aan de bak om de concurrentiekracht van hun economie te verbeteren. Het is onwaarschijnlijk dat de convergentie van de Europese economieën tot stand zou zijn gekomen zonder een stok achter de deur. Nu de Euro sinds de crisis in Griekeland in zwaar water terecht is gekomen worden allerlei alternatieven aangevoerd. Sommige politici opperen dat de gulden weer moet ingevoerd en anderen bepleiten de Neuro (de Noord Europese Euro, in feite de gulden en de Duitse mark) om afstand te nemen van de problemen van de mediterrane landen. De huidige crisis heeft wel veel geld gekost, maar waarschijnlijk meer door ontoereikend toezicht en belachelijk optimisme dan door de Euro zelf. Ook de terugkeer naar de goudstandaard is een populair onderwerp. De conferentieleden van Bretton Woods verwierpen een directe koppeling aan goud om de volgende redenen: 1. Er is onvoldoende goud om de gewenste economische groei te financieren. 2. De goudhoeveelheid is ongelijk verdeeld tussen de diverse landen. 3. Een substantiële hoeveelheid winbaar goud was in handen van de Sovjet Unie. Deze argumenten zijn nog steeds actueel, het huidige Rusland is na de koude oorlog weliswaar niet meer het grootste probleem, maar de ongelijke verdeling geldt nog steeds. Los van het bovenstaande bestaat nog een aantal andere argumenten voor het koesteren van de Euro. Het is geen aantrekkelijke gedachte dat de wereldeconomie afhankelijk is van slechts één valuta. Met name de politieke grillen van de tegenwoordige VS (Irak, drones, NSA) maken de lijdzame afhankelijkheid van de USD een hachelijke zaak. Een ander voordeel 10 Zie ook Acemoglu & Robinson, Why Nations Fail. Inclusieve economieën zijn meer succesvol dan economieën die worden gedomineerd door elites en hun bijbehorende privileges.

5 van de Euro betreft de transactiekosten. Het wisselen van geld, ingewikkelde betalingssystemen en tussenpersonen maken de handel duurder dan noodzakelijk. 11 Sinds de invoering van de Euro zijn deze transactiekosten aanzienlijk afgenomen. Het is aannemelijk dat de Euro zal blijven bestaan. Duitsland en Frankrijk zullen zich realiseren dat de Euro een verdere convergentie van hun economieën afdwingt, hetgeen zal leiden tot een krachtige eenheid die iets in de globale melk te brokkelen heeft. De landen in de periferie van de Euro hebben geen andere keuze dan hun economieën te hervormen en erbij te blijven, dat geldt ook voor Griekenland. En toch moeten we de huidige situatie en vooruitzichten niet als vanzelfsprekend aannemen. Er zijn ook andere scenario s denkbaar. Duitsland heeft bijvoorbeeld veel redenen om de EU en de Euro in stand te houden, maar als Frankrijk haar schulden niet meer kan betalen is het zeer de vraag of Duitsland daarvoor wil opdraaien. Duitsland heeft een alternatief voor de EU, namelijk een verbond met Rusland, waarbij Rusland de energie levert en Duitsland de Russische economie opbouwt. Niets is vanzelfsprekend, dus we moeten voortdurend onze knopen tellen en hopen dat de geschiedenis verder gaat, dat we niet terugvallen naar de vernietigende krachten die het Europese continent van 1500 tot 1945 hebben geteisterd. Albert Werner 11 (2009) Frank den Butter, Transactie management.

De Duurzaamheid van de Euro

De Duurzaamheid van de Euro Sustainable Finance Lab : De Duurzaamheid van de Euro #susfinlab www.sustinablefinancelab.nl De euro is niet houdbaar Arjo Klamer Munten komen en gaan Gevallen munten Papiermark (Duitsland) 1914-1924 Hyperinflatie

Nadere informatie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie Opbouw van de Europese Monetaire Unie Seminarie voor leerkrachten, NBB Brussel, 21 oktober 2015 Ivo Maes DS.15.10.441 Construct EMU 21_10_2015 NL Opbouw van de Europese monetaire unie 1. Beschouwingen

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Valutamarkt

Hoofdstuk 24 Valutamarkt Hoofdstuk 24 Valutamarkt Open vragen 24.1 Een valutahandelaar van een bank die in dollars handelt, krijgt op een gegeven moment de volgende gegevens op zijn beeldscherm (we gaan ervan uit dat het verschil

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

Lesbrief Europa 2 e druk

Lesbrief Europa 2 e druk Hoofdstuk 1. 1.13 1.14 1.15 1.16 A A B D Waar produceren? 1.17 a. Door loonmatiging dalen de productiekosten en kunnen de prijzen dalen. Dan verbetert de internationale concurrentiepositie en zal de export

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Toelichting CPB-onderzoek opbrengsten introductie euro Voor de minister van Economische Zaken

Toelichting CPB-onderzoek opbrengsten introductie euro Voor de minister van Economische Zaken CPB Notitie 21 mei 2014 Toelichting CPB-onderzoek opbrengsten introductie euro Voor de minister van Economische Zaken CPB Notitie Aan: De minister van Economische Zaken Centraal Planbureau Van Stolkweg

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Opgave 1 Sinds 1 juni 1998 maakt De Nederlandsche Bank (DNB) samen met de centrale banken van andere

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

HOOFDSTUK 19: OEFENINGEN

HOOFDSTUK 19: OEFENINGEN 1 HOOFDSTUK 19: OEFENINGEN 1. Op de beurs van New York worden de volgende koersen genoteerd : 100 JPY = 0,8 USD ; 1 GBP = 1,75 USD en 1 euro = 0,9273 USD. In Tokyo is de notering 1 USD = 140 JPY. In Londen

Nadere informatie

Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015

Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015 Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015 4 Onderwerpen: 1. De financiële crisis van 2008 2. Geldschepping 3. Hoe staan de landen er economisch voor? 4. De

Nadere informatie

Eindtermen VWO. Domein E. Wisselkoersen

Eindtermen VWO. Domein E. Wisselkoersen Eindterm VWO Domein E Wisselkoers Domein E Wisselkoers Eindterm 19: e valuta (van e bepaald land): De vraag naar e valuta wordt bepaald door: a) Export op de lopde reking (van de betalingsbalans) Het buitland

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8

Handel (tastbare goederen) 61 35 + 26 Diensten (transport, toerisme, ) 5 4 + 1 Primaire inkomens (rente, dividend, ) 11 3 + 8 betalingsbalans Zweden behoort tot de EU maar (nog) niet tot de EMU. Dat maakt Zweden een leuk land voor opgaven over wisselkoersen, waarbij een vrij zwevende kroon overgaat naar een kroon met een vaste

Nadere informatie

Valutamarkt. fransetman.nl

Valutamarkt. fransetman.nl euro in dollar wisselkoers Wisselkoers (ontstaat op valutamarkt) Waarde van een munt uitgedrukt in een andere munt Waardoor kan de vraag naar en het aanbod van veranderen? De wisselkoers van de euro in

Nadere informatie

HOOFDSTUK 19: WISSELKOERS EN WISSELMARKT

HOOFDSTUK 19: WISSELKOERS EN WISSELMARKT 1 HOOFDSTUK 19: WISSELKOERS EN WISSELMARKT 1. PRIJSVORMING OP DE WISSELMARKTEN 1.1. Enkele begrippen Wisselkoers = prijs van de buitenlandse munt, uitgedrukt in nationale munt bv. wisselkoers () van de

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

Groot-Brittannië en Europa: 40 jaar van haat en liefde. Door Bart Le Blanc, 11/08/2015.

Groot-Brittannië en Europa: 40 jaar van haat en liefde. Door Bart Le Blanc, 11/08/2015. Groot-Brittannië en Europa: 40 jaar van haat en liefde. Door Bart Le Blanc, 11/08/2015. 1. Na het zomer reces zal de politieke discussie in Groot-Brittannië weer gedomineerd worden door Europa. De conservatieve

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Stabiele wisselkoersen

Stabiele wisselkoersen Stabiele wisselkoersen Volgens Trump komt er binnen afzienbare tijd een einde aan alle valutamanipulaties door centrale banken. Sneller dan wij met zijn allen nu voor mogelijk houden was dit zijn standpunt

Nadere informatie

wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590?

wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590? wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590? 1,3644 * 590 = $805 2300 is dan 1,3644 * 2300 =$3138,12 Hoeveel euro is $789? 1,3644 dollar = 1 euro $789 / 1,3644 =578,28 euro Bereken

Nadere informatie

Einde dollartijdperk?

Einde dollartijdperk? Dollar verliest bijzondere status Zoals de 19 e eeuw de eeuw van het pond Sterling was, kan de 20 e eeuw worden gekarakteriseerd als de eeuw van de dollar. Sterling was tijdens de Gouden Standaard, toen

Nadere informatie

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012 Visie Van Lanschot 2012 BeterBusiness Haarlem, 19 april 2012 Welkom Frank Olde Agterhuis Directeur Van Lanschot Bankiers Haarlem Programma 16.40 tot 17.30 uur Visie Van Lanschot 2012 Slechte economie,

Nadere informatie

Valuta U verkoopt U koopt. Amerika - dollar 1,2444 1,1488. Australië - dollar 1,7232 1,5296. Canada - dollar 1,5658 1,3893

Valuta U verkoopt U koopt. Amerika - dollar 1,2444 1,1488. Australië - dollar 1,7232 1,5296. Canada - dollar 1,5658 1,3893 Koersen lezen Valuta U verkoopt U koopt Amerika - dollar 1,2444 1,1488 Australië - dollar 1,7232 1,5296 Canada - dollar 1,5658 1,3893 China - yuan renminbi 11,0400 9,0700 Denemarken - kroon 7,9794 7,0811

Nadere informatie

Meer of Minder Turkije. Hasselt 9 october 2014/Voka Stijn Skondras Michel Decat

Meer of Minder Turkije. Hasselt 9 october 2014/Voka Stijn Skondras Michel Decat Meer of Minder Turkije Hasselt 9 october 2014/Voka Stijn Skondras Michel Decat Inhoud De Perceptie op Turkije is fout. 1O goede redenen om te investeren in Turkije. Voor je zaken begint te doen. Contracten

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

De economische omgeving. Een cruciaal jaar voor Nederland en Europa

De economische omgeving. Een cruciaal jaar voor Nederland en Europa De economische omgeving Een cruciaal jaar voor Nederland en Europa Inhoud Wereldeconomie Traag herstel Verengde Staten Europa Nederland Ook 2017 een conjunctureel goed jaar Ons land staat er heel goed

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 9.1 Overzicht Eind jaren zestig werd in Europa hardop gesproken over een gezamenlijk economisch beleid met een gemeenschappelijke munt. In 1979 werd dit plan concreet

Nadere informatie

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei Jan Van Hove Chief Economist, KBC Group NV Bolero Tips & Trends 2016 10 september 2016 Globalization presumes sustained economic growth. Otherwise, the

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Beknopte gids over de euro

Beknopte gids over de euro Beknopte gids over de euro Economische en Financiële Zaken Over de euro De euro bestaat sinds 1999. Hij verscheen aanvankelijk alleen op loonstrookjes, rekeningen en facturen. Op 1 januari 2002 kwamen

Nadere informatie

De Europa Cup: Duitsland tegen Frankrijk (of is het de match Luther - Rousseau?).

De Europa Cup: Duitsland tegen Frankrijk (of is het de match Luther - Rousseau?). De Europa Cup: Duitsland tegen Frankrijk (of is het de match Luther - Rousseau?). 1. de toekomst van de Europese economieën en de Euro hangt af van Duitsland. Maar die toekomst is evenzeer afhankelijk

Nadere informatie

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11 Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse Marktprijzen Macro-economie Markten in mineur Afgelopen week De angst voor een wereldwijde economische vertraging is weer toegenomen na een slechte

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2005-I

Eindexamen economie 1 vwo 2005-I Opgave 1 Nijvere Europeanen Een onderzoeksbureau heeft berekend dat de arbeidsproductiviteit per gewerkt uur in de Europese Unie (EU) gemiddeld lager is dan in de Verenigde Staten van Amerika (VS). In

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. 2. Er staan een aantal moeilijke woorden in de tekst. Hieronder staat een rijtje.

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

Vier Crises. Richard Paping SIB/Ubbo Emmius: 14 februari 2011

Vier Crises. Richard Paping SIB/Ubbo Emmius: 14 februari 2011 Vier Crises Richard Paping SIB/Ubbo Emmius: 14 februari 2011 Definitie woord crisis: 1. Periode waarin iets heel erg slecht is 2. Acute noodsituatie 3. Periode van ernstige ontwrichting van het staatkundig,

Nadere informatie

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. 2. Er staan een aantal moeilijke woorden in de tekst. Hieronder staat een rijtje.

Nadere informatie

Geen Europese verkoudheid door niezend Amerika

Geen Europese verkoudheid door niezend Amerika De samenhang van conjunctuurcycli in de Verenigde Staten (VS) en het eurogebied en Nederland suggereert dat een groeivertraging in de VS van invloed is op de economische groei in het eurogebied en Nederland.

Nadere informatie

De gulden is lang niet zo oer-hollands als je denkt FTM

De gulden is lang niet zo oer-hollands als je denkt FTM De gulden is lang niet zo oer-hollands als je denkt FTM ftm.nl De gulden is lang niet zo oer-hollands als je denkt FTM Edin Mujagic 8-10 minuten Bij de gulden denkt u hoogstwaarschijnlijk aan de Nederlandse

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Wisselkoersen

Hoofdstuk 5: Wisselkoersen Hoofdstuk 5: Wisselkoersen 1. Begrippen EUR/USD datum: 13/03/2014 23:56 Laatste koers 1.3869 USD % Verschil -0,25 % Vorig Slot 1.3904 Open 1.3904 Bid (biedkoers) 1.3868 Ask (laatkoers) 1.3870 Hoogste-laagtse

Nadere informatie

Contemplating Compliance. European Compliance Mechanisms in International Perspective C.E. Koops

Contemplating Compliance. European Compliance Mechanisms in International Perspective C.E. Koops Contemplating Compliance. European Compliance Mechanisms in International Perspective C.E. Koops CONTEMPLATING COMPLIANCE. EUROPEAN COMPLIANCE MECHANISMS IN INTERNATIONAL PERSPECTIVE. CATHARINA E. KOOPS

Nadere informatie

oefentoets 3 e periode 0910 vier opgaven pagina 1 van 4

oefentoets 3 e periode 0910 vier opgaven pagina 1 van 4 oefentoets 3 e periode 0910 vier opgaven pagina 1 van 4 Opgave 1 valutamarkt Groot-Brittannië behoort niet tot de Economische Monetaire Unie (EMU). Het Britse pond ( ) is op de valutamarkt nog een zelfstandig

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat Beleggingsfondsen zijn vergelijkbaar met vaten waarin het vermogen van vele beleggers wordt beheerd met als doel een goed rendement te behalen. Afhankelijk van de organisatie van het fonds wordt het vermogen

Nadere informatie

Van Overtveldt (N-VA) in 2012: "Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis"

Van Overtveldt (N-VA) in 2012: Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis Van Overtveldt (N-VA) in 2012: "Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis" Johan Van Overtveldt (N-VA) dacht in 2012 als economisch journalist anders dan als minister van financiën in 2015. Bruno Tersago

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Zitting 1978-1979 15 333 Wijziging middenkoersen slangvaluta Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 's-gravenhage,

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Amsterdam, 29 maart 2006 Nederlanders zijn het best bekend met duurzame beleggingsfondsen. Dat blijkt uit onderzoek

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II 4 Antwoordmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Eindexamen economie havo I

Eindexamen economie havo I Opgave 1 Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. 1 Voorbeeld van een juiste berekening: 47,5 27,5 100% = 72,73% 27,5

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

138 De Pensioenwereld in 2014

138 De Pensioenwereld in 2014 17 138 De Pensioenwereld in 2014 Beleggingen 139 EU-claims: geen grijs gedraaide plaat Auteurs: Susan Groot Koerkamp en Erwin Nijkeuter In de meeste Europese landen worden of werden buitenlandse pensioenfondsen

Nadere informatie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Kennis en Economisch Onderzoek Focus: Turkse economie onder druk In december 2013 heeft de Turkse lira een duikvlucht

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen Prioriteiten 2014-2019 Wie zijn wij? Wij zijn de grootste politieke familie in Europa, gedreven door een centrumrechtse politieke visie. Wij vormen de Fractie van de Europese Volkspartij (christendemocraten)

Nadere informatie

Goud en rente. 24-Uurtje: 14 juli 2017

Goud en rente. 24-Uurtje: 14 juli 2017 Goud en rente Er wordt de laatste jaren veel geschreven over het monetaire beleid van onze centrale banken. De rol van onze centrale bankiers wordt de hemel ingeprezen door grote groepen economen, politici

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Economie VWO 2011/2012 www.lyceo.nl H5: Internationale betrekkingen Economie 1. Inkomen 2. Consument 3. Producenten 4. Markt en Overheid 5. Internationale betrekkingen

Nadere informatie

Examen VWO. economie 1

Examen VWO. economie 1 economie 1 Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 30 mei 13.30 16.30 uur 20 05 Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen; het examen bestaat uit 30 vragen. Voor

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om Elzas-Lotharingen Elzas-Lotharingen Welke grondstoffen vindt men terug in dit gebied? Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om

Nadere informatie

Euro en andere valuta vmbo-b34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Euro en andere valuta vmbo-b34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 27 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62253 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Emerging markets: toch weer terug naar af?

Emerging markets: toch weer terug naar af? Emerging markets: toch weer terug naar af? Wat is er toch gaande met de opkomende markten? In de afgelopen jaren werd er liefkozend naar deze markten gekeken en gesteld dat zij structureel aan het verbeteren

Nadere informatie

Olie crisis? 24 juni 2014

Olie crisis? 24 juni 2014 24 juni 2014 Olie crisis? De prijs van olie heeft invloed op financiële markten. Een stijgende olieprijs verhoogt de inflatie en heeft een remmend effect op de economische groei. In de jaren 2006-2011

Nadere informatie

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord Categorie Vraag & Antwoord De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN Er zijn te weinig middelen om in alle behoeften te kunnen voorzien. Hoe heet dit verschijnsel?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1981-1982 17 125 Aanpassingen van middenkoersen in het kader van het Europees Monetair Stelsel 1981 Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

De Duitse buitenlandse politiek

De Duitse buitenlandse politiek De Duitse buitenlandse politiek 1933-1939 Presentation by Mr Young Jouw taak Jij bent adviseur in buitenlandse politiek Het is jouw taak de leiders van de Nazi s te adviseren. Jij krijgt een aantal problemen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo II

Eindexamen geschiedenis havo II Dynamiek en stagnatie in de Republiek In de late middeleeuwen waren er weinig aanwijzingen voor de economische bloei van Holland in de zestiende eeuw. 2p 1 Geef aan: dat natuurlijke omstandigheden in de

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten:

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten: SAMENVATTING BELANGRIJKSTE CONCLUSIES IN HET RAPPORT D.D. 19 SEPTEMBER 2011 NAAR AANLEIDING VAN DE BESPREKINGEN IN HET KADER VAN DE 2011 ARTIKEL IV CONSULTATIES VAN HET IMF 1. HOOFDTHEMA Het belangrijkste

Nadere informatie

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-1022-a-17-1-b

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-1022-a-17-1-b Bijlage HAVO 217 tijdvak 1 economie Bronnenboekje HA-22-a-17-1-b Opgave 1 verwachte kosten en opbrengsten per avond van La Mama 14 13 12 1 9 8 7 6 5 4 3 2 2 3 4 5 6 7 8 9 1 12 P GO = gemiddelde totale

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Economie. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Economie. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo. Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland Economie Trainingsmateriaal De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.nl Traininingsmateriaal Economie Lyceo-trainingsdag 2015 Jij staat op het

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Amerikaanse huurwoningmarkt 1 e kwartaal 2014 en trends en vooruitzichten 2014

Amerikaanse huurwoningmarkt 1 e kwartaal 2014 en trends en vooruitzichten 2014 Amerikaanse huurwoningmarkt 1 e kwartaal 2014 en trends en vooruitzichten 2014 Amerikaanse huurwoningmarkt 1 e kwartaal 2014 en trends en vooruitzichten 2014 2 Amerikaanse huurwoningmarkt 1 e kwartaal

Nadere informatie

McCarthy. Warschaupact. Truman. Enola Gay. Mao Zedong. Joegoslavië. Kennedy. Tsaar. Stalin. Komsomol

McCarthy. Warschaupact. Truman. Enola Gay. Mao Zedong. Joegoslavië. Kennedy. Tsaar. Stalin. Komsomol In welk jaar vonden de Russische Revoluties plaats? Welke senator zorgde voor een ware heksenjacht op communisten in de VS? Hoe heette de communistische tegenhanger van de NAVO 1917 McCarthy Warschaupact

Nadere informatie

Macro-economische gegevens

Macro-economische gegevens Macro-economische gegevens In de handreikingen en de opgaves voor de werkstukken die je voor deze cursus moet maken, zal je kennismaken met enkele belangrijke bronnen voor macro-economische gegevens. De

Nadere informatie

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK Geert Gielens, Ph.D. hoofdeconoom 19 mei 2015 Agenda Het verschil met vorig jaar De euro zone De VS De ECB & haar beleid Besluit 2 Het verschil met vorig

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,97 0,97% DOW JONES 17958,73 0,31% NASDAQ CMP 4974,565 0,48% NASDAQ -100 4403,953 0,64% NIKKEI 225 19907,63-0,15%

Nadere informatie

Centraal Planbureau 1 Europa in crisis

Centraal Planbureau 1 Europa in crisis 1 Europa in crisis Waarom dit boek? Vergelijkbaar met De Grote Recessie van 2 jaar geleden qua vorm en stijl qua beoogde doelgroep Euro-crisis ingrijpend voor ons dagelijkse leven / welvaart oplossing

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A Zelftest hoofdstuk 1 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A 1.33 a. $25 1, 1 = $27,50 b. -invoercontingenten, -kwaliteitseisen, -douaneformaliteiten, -subsidies

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten 1. Toen Ben Bernanke op 19 juni in een optimistische noot over de vooruitzichten van de VS economie de mogelijkheid opperde

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen. 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen

Inhoudsopgave. 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen. 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen Inhoudsopgave 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen 2. Akkoord met Duitse industrieregio 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen 4. Vlaanderen tekent

Nadere informatie