Aantal aanwezigen, beschrijving doelpubliek: 15, studenten politieke geografie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aantal aanwezigen, beschrijving doelpubliek: 15, studenten politieke geografie"

Transcriptie

1 Titel: Mijnbouw in Peru: de Conga Case Locatie: Universiteit Gent Datum en uur: 1/ Verslaggever: Machteld Laureyns Aantal aanwezigen, beschrijving doelpubliek: 15, studenten politieke geografie ReinaldoRodriguezCruzado Reinaldo is afkomstig uit Peru. Hij is geoloog met een specialisatie in geotechniek, milieubeheer en ontwikkelingsfinanciering. Verder is hij adviseur aan het seniormanagement van de ontwikkelingscorporatie van Cajamarca, beschikt hij over uitgebreide kennis van mijnbouwproblematiek in en de hierbij gerelateerde problemen en is hij consultant in de grondmechanica en voor ontwikkelingsprojecten. Bovendien is hij de directeur van de school voor geologische techniek en de school voor mijnbouwkunde in Peru. Mirtha Vasquez Mirtha Vasquez uit Peru is advocaat in sociaal management, milieurecht, bestuur e mensenrechten. Verder is zij de uitvoerend secretaris en hoofd van de juridische afdeling van de NGO Grufides,die de rechten van boerengemeenschappen in Peru verdedigt, lid van de nationale Peruaanse mensenrechtencommissie,en hoogleraar milieurecht aan de nationale universiteit van Cajamarca, waar ze zelf ook gestudeerd heeft. Inhoud Charlotte van Catapa geeft de introductie en legt uit waarover de GOUD:EERLIJK? campagne gaat, en wat Catapa is. Ze legt uit dat de campagne momenteel focust op (de ontginning van) goud, omdat goud veel vervuilender is dan zilver en koper.

2 Vervolgens stelt Mirtha Vasquez zichzelf voor en legt uit wat ze wil doen. Ze vertelt dat de laatste jaren de investeringen in Latijns-Amerika gestegen zijn. De reden hiervoor is dat het continent over heel wat natuurlijke grondstoffen beschikt. Peru heeft veel geïnvesteerd in de mijnbouw. Hierdoor is grondgebied ernstig veranderd. Cajamarca is de regio waar de mijn gelegen is, waarover Mirtha en Reinaldo komen praten. De mijn in Cajamarca is de mijn die het meeste goud oplevert in Peru (en in Latijns-Amerika). Het grootste deel van Cajamarca is geconcessioneerd door mijnbouwbedrijven, maar op dat grondgebied leven ook boerengemeenschappen. De grote vraag is waar deze gemeenschappen naar toe moeten. In Latijns-Amerika zijn heel wat Afrikaanse, Chinese en Amerikaanse mijnbouwbedrijven. Yanacocha, de mijn in Cajamarca, is deels in handen van een Amerikaans bedrijf (Newmont), een Peruviaans bedrijf (Buenaventura) en ook 5% in handen van de Wereldbank. Deze zijn er al 25 jaar aan het werk. De goudprijs stijgt ondertussen: 1 gram goud produceren kost het hen 110$ terwijl deze verkocht wordt aan 1850$. Het is een grote paradox: Peru is de grootste producent in goud maar alles gaat naar de grote multinationals. Mirtha toont foto s van de transformaties die zijn gebeurd in het gebied. Het grootste probleem is de verandering in het landschap. Yanacocha was vroeger de naam van een meer, van dit meer is nu niets meer over. De mijn heeft al het water opgebruikt, maar nam wel de naam van het meer over. Mirtha haalt dat aan de mijn een negatieve impact heeft op het milieu. De techniek die ze in Yanacocha gebruiken is open-pit mining. Bij deze techniek wordt cyanide gebruikt en dit is erg schadelijk voor het milieu. Het gehele grondgebied is volledig vervuild, vooral het water. De techniek van open-pit mining is verboden in sommige staten van de Verenigde Staten. Mirtha toont satellietfoto s van Cajamarca en het ontmijningsgebied, waarbij duidelijk wordt dat de stad 5x kleiner is dan het ontginningsgebied. In Peru willen ze nu starten met een nieuw mijnbouwproject. Het plan is om bij dit project, het CONGA project, te beginnen ontginnen bij het hoogst gelegen gebied. Hierdoor zouden de waterlopen in het hoger gelegen gebied zwaar vervuild raken, waardoor ook lager gelegen gebied getroffen wordt. De bedrijven stellen een technische oplossing voor. De biodiversiteit komt in het gedrang en wordt niet naar waarde geschat. Ook met de lokale bevolking wordt erg weinig rekening gehouden. De contaminatie van het gebied gaat verder, maar iedereen heeft water nodig, zowel de lokale bevolking als de mijn. De regering steunt dergelijke projecten, maar er blijft maar een zeer kleine winst over voor de lokale bevolking. De lokale bevolking moet hun grondgebied verlaten, er blijft enkel ruimte voor mijnbouw over. Er worden dia s getoond met dorpen en steden die opgegeten worden de mijn. De lokale bevolking ondervindt heel wat moeilijkheden en ze zitten vast, weten niet waar ze naartoe kunnen. De lokale bevolking verliest hun grondgebied. De regering heeft namelijk een wet veranderd waardoor grond kan worden opgekocht, of worden geleased van de lokale bevolking. Vaak lijkt het niet zo n slechte prijs, maar de mensen kunnen achteraf niet meer terugkeren, want hun grond is volledig verwoest. Mensen worden door de regering gedwongen om te verhuizen. Mirtha haalt een voorbeeld aan van een boer uit Cajamarca die 30$ dollar per hectare kreeg om zijn grond gedwongen te verlaten, en zijn het gebied nu is volledig onvruchtbaar. Het CONGA-project geeft stof tot nadenken over de effecten van grootschalige mijnbouwproject op de lokale bevolking. 32 gemeenschappen en ha grond zijn getroffen door de komst van deze mijn. Mirtha verteld dat enorm veel kwik gebruikt wordt bij de mijnbouw. Veel kinderen werden ziek en er vielen zelfs doden. Mirtha toont foto s van de kinderen. De lokale bevolking organiseerde protestacties maar de regering was hiermee niet akkoord. Deze beweerde immers dat de (komst van) mijnbouwbedrijven zorgden voor ontwikkeling en inkomens in de regio. Bovendien werkt de regering samen met de mijnbouwbedrijven en treed ze vaak hardhandig op tegen protesten. Daarnaast steunt de regering de bedrijven zodanig met manschappen dat het wel lijkt of ze een privé-leger hebben. Het sociaal protest wordt fel onderdrukt door de staat en mensen worden vaak afgepersd of gevangen genomen. De straffen zijn erg zwaar: tot 25 jaar cel, wat meer is dan sommige moordenaars

3 krijgen. Zo was er ook operatie Diablo, de mijnbouw bedrijven werden beschermd door de regering, terwijl protestgroepen werden bedreigd, er werd spionage gepleegd en zelfs aanslagen. Mirtha verteld over Verantwoord Maatschappelijke Ondernemen. De bedrijven in Peru beweren immers dat ze zichzelf kunnen controleren. Maar uit vele documenten blijkt dat ze niet weten wat VMO is. Ze hebben een ander idee over VMO en zien het als een vorm van liefdadigheid. De bedrijven zeggen wel dat ze willen samen werken, maar de enige reden waarom ze er zijn is om grondstoffen uit de grond te kunnen halen. Mirtha haalt aan dat het sociale vlak in een geglobaliseerde wereld super belangrijk is, maar de bedrijven ginder niet weten waarover ze spreken. De rol van de regering in een geglobaliseerde wereld is minder groot geworden: bedrijven hebben nu meer macht dan de regering. De sociale kost voor dit alles is in Cajamarca zeer groot. Reinaldo Rodriguez is de volgende spreker. Hij haalt het verband tussen geografie en geologie aan en legt uit waarom de mijnen precies daar zijn. Hij toont op een kaartje hoeveel er al zijn en hoeveel er nog mogelijk bijkomen. Op dezelfde slide staat een tabel waarin weergegeven wordt welke positie Peru inneemt in de productie van (edel)metalen in de wereld. Hieruit blijkt dat Peru voor vele metalen de koploper is en is van de grootste producenten op wereldniveau is. Helaas blijft Peru een ontwikkelingsland. Vervolgens gaat hij verder met een geografische uitleg over het stroomgebied van rivieren. Hij toont aan dat mijnbedrijven zich vaak vestigen ten midden van zo n stroomgebied. De mijn in Cajamarca bestaat al sinds Hij toont een dia met de verschillende impacten zo n mijn heeft op de geografie en meer bepaald het landschap. De visuele impact van zo n mijn is dat vele gebieden volledig vernietigd achter blijven. Daarnaast heeft hij ook over de geomorfologische en geostructurele impact. Het reliëf verandert volledig door mijnbouw. Mijnbouw maakt daarnaast geomorfologische structuren kapot zoals rivieren en lagunes. Reinaldo maakt een tekening Deze tekening stelt een berg voor bestaande uit rotsen. Al de neerslag die valt kan 2 dingen doen : enerzijds van de helling lopen en anderzijds in de helling dringen. Hoeveel water in de rots dringt, hangt af van de waterdoorlaadbaarheid. Er zijn verschillende niveaus en variabelen. De neerslag is 100% waarvan 40% langs de stenen naar beneden loopt. 10 à 20% van het water dat op de rots loopt dringt de rots binnen omdat deze gefractureerd of gebroken is. De helling kan ook bestaan uit materiaal dat geen rots is. Een rotsbodem heeft wel een secundaire doorlaatbaarheid : het water dringt door de spleten maar niet door de rotsen. Reinaldo toont satellietbeelden op verschillende hoogtes. Het is duidelijk dat het volledige gebied vernietigd is en geomorfologisch kapot. We zien ook verschillende kleuren, een bepaalde kleur toont aan welk element zich daar bevindt: een groene kleur wijst bijvoorbeeld op veel koper, een rode kleur wijst op veel ijzer. Er zijn tal van zware metalen zichtbaar op de satellietfoto, kleuren die variëren van groen tot rood en bruin. Hij toont dia met drie waterbassins, waarbij het bovenste de bassin is waar het water in terecht komt. De tweede bassins toont hoe de inhoud bewerkt wordt, telkens heeft het water van de bassins een andere kleur. De laatste bassin is zeer donker gekleurd en bevat geen goud meer, enkel nog zware metalen. Hij toont een foto van de Yanococha mijn: een groot waterreservoir (600m op 800m) dat vol zit met zware metalen, die in de grond terecht komen. Reinaldo toont foto s van hoe het was voor de mijn er was. Uit het meertje werd vroeger gedronken door de plaatselijke bevolking. Reinaldo toont foto s van de evolutie van de mijn, waarop zichtbaar wordt op welke monsterlijke manier het gebied veranderd is. De littekens van de mijnbouw worden duidelijk. Hij vertelt over de waterzuiveringsinstallatie die op lager gelegen gebied ligt. In de volksmond wordt deze het mirakel genoemd. Het water dat in het waterzuiveringsstation terecht komt, komt rechtstreeks uit de mijn. Het station is echter niet krachtig en efficiënt genoeg om de zware metalen uit het water te filteren. Reinaldo toont foto s van de Rio Grande vroeger en de Rio Grande nu, wat eens een heldere rivier was, is nu veranderd droog gebied, waarbij de rivier via buizen naar Cajamarca stroomt. Het is gebruikt, vuil en zuur water. In het gebied is hectare veranderd en vernietigd. De

4 bedrijven verdienen er miljoenen dollars aan terwijl de dorpen in het gebied erg weinig ontwikkeling doormaken. Reinaldo dankt het publiek en professor en vraagt even stil te staan bij de problemen in Peru. Charlotte sluit de presentatie af en geeft uitleg uit de goud:eerlijk? campagne. Ze geeft uitleg over Fair Trade goudmijnen, nu zijn er al 5 en nog 4 in optie. Ze vraagt om na te denken over de aankoop en investering in goud. Er bestaat ook een juwelier met licentie om Fair Trade goud te verkopen, zij woont in Limburg. Nog enkele andere juweliers hebben een aanvraag gedaan, maar het is een administratieve rompslomp om zo n licentie te krijgen. Charlotte legt uit hoe we zelf goud eerlijker kunnen zijn. Ze spreekt over 2 de kolonisatie golf, die gelijkaardig is aan de eerste, maar nu zijn het de bedrijven die macht in handen hebben. Het resultaat is hetzelfde als bij de eerste kolonisatie: de getroffen landen blijven arm en verwoest achter. Vragen/opmerkingen uit het publiek 1.) Zijn er andere meer natuurvriendelijke methodes om aan ontginning te doen? 2.) Wordt de druk niet groter op de regering nu duidelijk wordt dat de protestacties niet enkel lokaal maar nationaal geworden zijn? Zijn ze niet bang bij volgende verkiezingen hierop afgerekend te worden of is het land te corrupt? En nu de acties aan zoveel belang winnen wat is de reactie van de internationale gemeenschap hierop? 3.) Wat is het aandeel van de goud-handel op het BBP van Peru? 4.) Wat zegt de Europese Gemeenschap/Parlement hierop? 1.)Reinaldo legt uit dat er twee soorten mijnen bestaan : Open-pit mijnen en schachtmijnen. Schachtsmijnen zitten onder de grond waardoor de vervuiling minder visueel zichtbaar is. Er is sowieso altijd vervuiling, hoewel schachtmijnen misschien iets minder vervuilend zijn, omdat deze minder in contact komen met het zichtbare landschap. Reinaldo maakt een tekening waarop hij aantoont dat waar rivieren samen vertrekken in de bergen, de grootste vervuiling plaatsvindt. Hoe verder (en vaak ook lager) men zich verplaatst van de mijn, hoe minder vervuild het gebied is. Reinaldo gaat verder en legt uit dat er twee processen zijn die gebruikt worden in de mijnindustrie, het ene proces maakt gebruik van flotatie het andere van cyanide. Cyanide wordt vooral gebruikt bij de Open-pit mining (CN - NA). Cyanide is niet vervuilend als zijn ph waarde tussen de 10 en 11.5 ligt. Wanneer zijn ph waarde daalt naar 9.9 wordt het een bijtend zuur. Bij Open-pit mining zijn tonnen cyanide nodig, dit is onzichtbaar en je proeft noch ruikt het. Wanneer cyanide zicht bindt met broom of andere stoffen wordt het complexe samenstelling. Het is in dit proces dat de ph-waarde daalt en het een dus een bijtend zuur wordt. Er dus geen milievriendelijke oplossing, men kan pas een oplossing vinden als men een alternatief vindt voor het proces met cyanide. 2.) Mirtha geeft uitleg hierover. Zij zegt dat protestacties vroeger enkel op lokaal vlak gebeurden, maar men ze nu meer op nationale schaal ziet. Het CONGA-project heeft ook op nationaal vlak protest tot gevolg, men is gaan aankloppen bij de regering. Maar de regering zit er wat tussen in, want zij heeft akkoorden met mijnbouwbedrijven. De regering moet schipperen tussen de sociale protestgroepen en de mijnbouwbedrijven. Charlotte haalt voorbeeld aan van Marlin Mijn in Guatemala waar er een protestactie was van meer dan die neen tegen de mijnbouw als standpunt innamen. Hier werden consultas gehouden bij de bevolking om te vragen wat ze van het idee van de mijn vonden. We kijken naar dia s van de nationale mars voor water, een actie

5 door lokale gemeenschappen die 15 dagen stapten door verschillende provincies, naar Lima. Onderweg sloten steeds meer mensen zich aan bij het protest. Telkens men ergens aankwam werd aan de vlag die vanaf dag 1 meeging met de mars een nieuw stuk bevestigd, op de foto s is zichtbaar dat na 15 dagen het om een immense vlag gaat. Sociale groepen worden echter vaak onderdrukt door geweld. 3.) Reinaldo neemt het woord hij zegt dat er een verschil moet gemaakt worden tussen goud dat bestemd is voor export en goud dat invloed heeft op het BBP. Zo n 47-51% van het goud is bestemd voor export. De goudmijnindustrie maakt maar zo n 4-7 à 8% van het BBP van Peru. Reinaldo haalt ook aan dat slechts 3.4% van de Peruvianen in de mijnbouwindustrie werken, en dat van de enorme winsten die de bedrijven maken slechts een heel klein deel terug gaat naar de lokale bevolking. Bedrijven betalen 17% belasting op wat ze verkopen, en slechts 50% daarvan wordt terug in het land gestoken. Comperonico stelt dat door de stijgende prijs in mineralen de winst veel groter wordt. 4.) Het Europese parlement probeert gebruik cyanide en open-pit mining te verbieden in grote mijnbouwprojecten. Mirtha haalt aan dat er in Europa een groot bewustzijn is en dat meer mensen de situatie willen veranderen. Zij en Reinaldo zijn al naar het Europese parlement geweest om het probleem aan te kaarten. Europa stelt wetten op, maar kan deze niet opdringen aan landen buiten de Europese Unie. Deze landen moeten zelf wetten stemmen in verband met mijnbouw. In Peru lag reeds een wet op tafel om gebruik van cyanide in mijnen te verbieden maar de wet is er niet door gekomen. Costa Rica is een goed voorbeeld van waar dit wel gelukt is, open pit mining is daar nu verboden. De Europese wetten zijn niet bindend voor Europese bedrijven die zich in Latijns-Amerika vestigen. Europa heeft vrijhandelsakkoorden met Peru en Colombia. Het Europees parlement wil graag weten hoe vork in de steel zit, maar landen in Latijns-Amerika zijn niet in staat om zichzelf te controleren op vlak van mijnbouw.

Mirtha Vásquez uitvoerend secretaris en hoofd van de juridische afdeling Grufides lid van de nationale Peruaanse mensenrechtencommissie

Mirtha Vásquez uitvoerend secretaris en hoofd van de juridische afdeling Grufides lid van de nationale Peruaanse mensenrechtencommissie Titel: Mijnbouw in Peru. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Locatie: Hogeschool Gent Datum en uur: 26 februari 2013, 11.00-12.30 Verslaggever: Inge Boudewijn Aantal aanwezigen, beschrijving doelpubliek:

Nadere informatie

Inhoud. - Er bevinden zich in Zuid-Amerika vele natuurlijke hulpbronnen;

Inhoud. - Er bevinden zich in Zuid-Amerika vele natuurlijke hulpbronnen; Titel: Mijnbouw in Peru. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Locatie: Universiteit van Gent Datum en uur: 1 maart 2013, 11:30-12:45 Verslaggever: Inge Boudewijn Aantal aanwezigen, beschrijving doelpubliek:

Nadere informatie

Mijnbedrijven beloven ontwikkeling te brengen tot de streek, ze beloven economische welvaart, maar we zien het tegendeel.

Mijnbedrijven beloven ontwikkeling te brengen tot de streek, ze beloven economische welvaart, maar we zien het tegendeel. Titel: Mijnbouw in Peru Locatie: Ugent, Universiteitstraat, Auditorium D Datum en uur: 4 maart: 13u00-15u00 Verslaggever: Charlotte Christiaens Aanwezig: +/- 40 studenten Reinaldo Rodriguez Cruzado Reinaldo

Nadere informatie

PERSDOSSIER: NGO s VRAGEN DEUTSCHE BANK NIET IN ONVERANTWOORDE MIJNBOUWPROJECTEN TE INVESTEREN TIJDENS HUN JAARLIJKSE SHAREHOLDERSBIJEENKOMST

PERSDOSSIER: NGO s VRAGEN DEUTSCHE BANK NIET IN ONVERANTWOORDE MIJNBOUWPROJECTEN TE INVESTEREN TIJDENS HUN JAARLIJKSE SHAREHOLDERSBIJEENKOMST PERSDOSSIER: NGO s VRAGEN DEUTSCHE BANK NIET IN ONVERANTWOORDE MIJNBOUWPROJECTEN TE INVESTEREN TIJDENS HUN JAARLIJKSE SHAREHOLDERSBIJEENKOMST Cajamarca Peru, Protest tegen de Newmont Mining Corporation,

Nadere informatie

Marco gaat 1 plaats vooruit. Boeren verenigen zich en vormen een drukkingsgroep. Marco gaat 3 plaatsen vooruit

Marco gaat 1 plaats vooruit. Boeren verenigen zich en vormen een drukkingsgroep. Marco gaat 3 plaatsen vooruit 1 4 7 Marco investeert in materiaal om irrigatiekanalen aan te leggen op zijn landbouwgrond. Kato informeert naar de Fairphone, een Nederlands initiatief dat zo eerlijk mogelijke mobiele telefoons produceert:

Nadere informatie

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO De grote exportlanden (Ecuador, Costa Rica en Colombia) hebben je een contract aangeboden om nieuwe plantages te bouwen in hun landen. Je kan nu meer bananen telen en verkopen. Je winst stijgt enorm en

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Leerlingen weten dat er in een democratische rechtsstaat verschillende manieren zijn om conflicten op te lossen en dat rechtspraak daar één van is.

Leerlingen weten dat er in een democratische rechtsstaat verschillende manieren zijn om conflicten op te lossen en dat rechtspraak daar één van is. HOE LOSSEN WE DIT OP? DE WERKVORM IN HET KORT Wat doe je als je een probleem of ruzie hebt? In het ergste geval moet je naar een rechter. Die bepaalt dan wie er gelijk heeft. Maar meestal kun je problemen

Nadere informatie

Paper Duurzaamheidsvraagstuk

Paper Duurzaamheidsvraagstuk Paper Duurzaamheidsvraagstuk Gold Rush in Spanje Naam: Lene Wuyts Vak: Actuele Topics Klas: 3 SA 3 Wat Al vanaf de Oudheid is men op zoek naar goud. Het edelmetaal is dan ook op verschillende plaatsen

Nadere informatie

Celendín, waar de muren spreken. 'Conga komt er niet door!' - Foto: Hanne Cottyn

Celendín, waar de muren spreken. 'Conga komt er niet door!' - Foto: Hanne Cottyn PERSDOSSIER: CATAPA VRAAGT INTERNATIONAL FINANCE CORPORATION ZICH TERUG TE TREKKEN UIT MINERA YANACOCHA TIJDENS ALGEMENE VERGADERING VAN DE WERELDBANK IN OKT 2015 TE LIMA, PERU Celendín, waar de muren

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

juni 2012 opening 4 tuinkassen Tiracancha-Alta

juni 2012 opening 4 tuinkassen Tiracancha-Alta Gelukkig... hebben we van niemand een mail ontvangen met de vraag of we nog wel iets aan het doen zijn, hier in Peru. Want het duurde even. Maar hier zijn we dan weer met een update over de moestuinen,

Nadere informatie

VERSLAG: ZES MAANDEN IN ETHIOPIE VOOR TREES FOR FARMERS Door Line Kelders

VERSLAG: ZES MAANDEN IN ETHIOPIE VOOR TREES FOR FARMERS Door Line Kelders VERSLAG: ZES MAANDEN IN ETHIOPIE VOOR TREES FOR FARMERS Door Line Kelders Als net afgestudeerde bio-ingenieur trok ik dit jaar voor zes maanden naar Ethiopië, land van bergen en koffie, en van prachtige

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Geef een voordeel van exporteren. Geef een voordeel van importeren.

Geef een voordeel van exporteren. Geef een voordeel van importeren. Vraagkaarten - blauw & groen De verhouding tussen de euro en de dollar gaat van 1 EUR = 1, 5508 dollar naar 1 EUR = 1, 25 dollar. Is de dollar dan in waarde gedaald of gestegen? De dollar is in waarde

Nadere informatie

Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen

Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen Les 5 Peru actueel VAKKEN Aardrijkskunde, Godsdienst, Economie, Geschiedenis, Natuurwetenschappen, Handel, PAV, Humane Wetenschappen DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Deze les draagt bij tot de algemene kennis

Nadere informatie

HOE LOSSEN WE DIT OP?

HOE LOSSEN WE DIT OP? HOE LOSSEN WE DIT OP? DECEMBER 2014 AAN DE SLAG MET #7 WAT HEB JE NODIG? 7 posters met de antwoordmogelijkheden. De posters kunt u hier downloaden: http://prodemos.nl/content/downl oad/15656/73148/file/prodemos_

Nadere informatie

Hab & Gut Winning Moves, 2008 Carlo A. Rossi 3-5 spelers vanaf 10 jaar ± 90 minuten

Hab & Gut Winning Moves, 2008 Carlo A. Rossi 3-5 spelers vanaf 10 jaar ± 90 minuten Hab & Gut Winning Moves, 2008 Carlo A. Rossi 3-5 spelers vanaf 10 jaar ± 90 minuten Spelmateriaal 1 speelbord 6 koersstenen 5 schenkingsborden 5 kaartenhouders 1 startspelerhoed 54 koerskaarten per goederenkleur

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Olympische Winterspelen in Sotsji februari vmbo kgt

Actuele opdracht leesvaardigheid Olympische Winterspelen in Sotsji februari vmbo kgt Actuele opdracht leesvaardigheid Olympische Winterspelen in Sotsji februari - 2014 1 vmbo kgt Opdracht 1 Je kent het vast wel: je vader of moeder heeft op internet iets gekocht, maar toen het pakket werd

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Grondstof tot nadenken

Grondstof tot nadenken Grondstof graad 3 Grondstof tot nadenken Lesvoorbereiding Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print en knip de gevallen zin uit voor elke leerling

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

UIT externe effecten

UIT externe effecten Externe effecten van de productie. Als bedrijven produceren is er vaak sprake van bijkomende effecten die niet in de prijs van het product zijn opgenomen. Als een bedrijf auto s produceert dan put het

Nadere informatie

Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen?

Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen? Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen? Het komt eigenlijk op het volgende neer: goud wint aan populariteit, maar de onderliggende aandelen doen dat helemaal niet! De goudprijs staat bijna 2000 USD per

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Betreft: WWF project Cedla (VU en Object Vision). Onderdeel geologie Suriname

Betreft: WWF project Cedla (VU en Object Vision). Onderdeel geologie Suriname Betreft: WWF project Cedla (VU en Object Vision). Onderdeel geologie Suriname DD: 12 februari 2013 Voor: Pitou van Dijck, CEDLA Van: Ronnie Lassche, Mathilde Molendijk (VU) Aanleiding We gaan ervan uit

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Op tocht met de New Star. Haal je GSM uit elkaar

Op tocht met de New Star. Haal je GSM uit elkaar Techniek graad 3 Op tocht met de New Star. Haal je GSM uit elkaar Lesvoorbereiding Zet de wakkerste burger-krant klaar op het smartboard. Projecteer de foto's op het smartboard. Print de tekst aankomst

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia De handelsbetrekkingen van België met Bolivia Algemeen: 2010 (schattingen) BBP 19,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,2% Inflatie 7,2% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

FLASH REPORT SCALLIANTES OPERATIONS SARAKREEK 2016

FLASH REPORT SCALLIANTES OPERATIONS SARAKREEK 2016 FLASH REPORT SCALLIANTES OPERATIONS SARAKREEK 2016 Augustus 2017 2 Inleiding Het Ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen heeft in de afgelopen periode enkele stappen gezet in de ordening van de mijnbouwsector.

Nadere informatie

Trading our health away Handeltje in gezondheid?

Trading our health away Handeltje in gezondheid? Trading our health away Handeltje in gezondheid? Inhoud I. Is het erg, dokter? 1. Neem de pols : Begrippen definiëren 2. Documentaire : Helse visserij 3. Quiz : De beweegredenen voor vrijhandel 4. Sprekende

Nadere informatie

Second Geef oude spullen een tweede leven

Second Geef oude spullen een tweede leven Second Life@School Geef oude spullen een tweede leven Programma Kennismaking De grondstoffen raken uitgeput Verandering begint bij jezelf Second Life@School: wat? voor wie? Enkele concrete voorbeelden

Nadere informatie

SVM Scholen voor Mauritanië

SVM Scholen voor Mauritanië SVM Scholen voor Mauritanië Nieuwsbrief Nr. 9-15 januari 2015 De toestand in Mauritanië Sinds de vorige nieuwsbrief (Nr. 8 van 14 mei 2013) is er weer heel wat gebeurd, zowel rond onze school als in Mauritanië

Nadere informatie

Trade van de week. Winnen met. Indexopties

Trade van de week. Winnen met. Indexopties Trade van de week Winnen met Indexopties Hoe profiteer je van een stijgende of dalende beurs? Veel traders proberen dit door zelf een aantal aandelen uit de index te kiezen en daar long of short op te

Nadere informatie

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7.

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7. kopieerblad Woordenschat 7.2 1 Voelt de zon overal even warm aan? 1 helder als er buiten veel licht is en er geen wolken zijn de vlakte een grondgebied dat groot en plat is weerkaatsen licht of geluid

Nadere informatie

Grootschalige mijnbouw en Porknockers. Henk Naarendorp CEO NANA Resources N.V. 13 december 2010

Grootschalige mijnbouw en Porknockers. Henk Naarendorp CEO NANA Resources N.V. 13 december 2010 Grootschalige mijnbouw en Porknockers Henk Naarendorp CEO NANA Resources N.V. 13 december 2010 Agenda Karakteristieken goudsector (in Sur) Activiteiten Grootschalige Mijnbouw Oplossingsmodellen Ervaringen

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 ingediend overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het

Nadere informatie

Brexit domineert de beurs. Nederlandse bedrijven met hoogste blootstelling aan de UK

Brexit domineert de beurs. Nederlandse bedrijven met hoogste blootstelling aan de UK Brexit domineert de beurs Nederlandse bedrijven met hoogste blootstelling aan de UK Volgende week donderdag gaan de Britten naar de stembus om over een uittreding uit de Europese Unie te stemmen. Op dit

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

Advies van Mr. D.R. Martens, juridisch adviseur NAUTIBEL en advocaat

Advies van Mr. D.R. Martens, juridisch adviseur NAUTIBEL en advocaat ONVERWACHTE PROBLEMEN NA VERKOOP? Wat gebeurt er als er goederen, na de afhandeling van de verkoop, niet aan hun taak of verwachtingen voldoen? Waar heeft de koper recht op en wat zijn de plichten van

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

wegwijs in de website

wegwijs in de website wegwijs in de website Op www.ikdoorgrondvlaanderen.be staat alles wat je moet weten over de Vlaamse ondergrond. Hier moet je dus zijn om de opdrachten uit het educatieve pakket op te lossen. Is het niet

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera MIJNBOUW AKKOORD OF NIET AKKOORD? STELLING 1 Bodemrijkdommen moeten ingezet worden voor de ontwikkeling van het land De overheid in de Cordillera:

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

STEMRECHT IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

STEMRECHT IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK STEMRECHT IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek, hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen.

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen. Verkiezingen Op zondag 7 juni moeten alle inwoners tegelijk verkiezen we ook kandidaten van België die ouder zijn dan 18 jaar naar voor het Europees Parlement, waar men de stembus. Ze moeten mensen kiezen

Nadere informatie

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Dames en Heren, Het is mij een eer en een genoegen om dit boeiende colloquium te mogen afsluiten. Deze middag hebben we in elk geval een voortschrijdend inzicht gekregen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inhoud Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inleiding Je hoort of leest vaak over mensenrechten. Maar kun je ook een paar mensenrechten opnoemen?

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept!

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept! SPREEKBEURT OF WERKSTUK Bananen Hier vind je alle informatie die je nodig hebt voor een spreekbeurt over bananen, waar ze vandaan komen en waarom ze gezond zijn. Het is handig om je spreekbeurt onder te

Nadere informatie

Van de boer en de boerin

Van de boer en de boerin Van de boer en de boerin Je kunt niet zeggen, dat boer Teun en zijn vrouw rijk zijn. Ze zijn eigenlijk zo arm als de mieren! Ze hebben zeggen en schrijven één koe, die maar vijf druppeltjes melk per dag

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Nieuw Europees Verdrag

Nieuw Europees Verdrag Nieuw Europees Verdrag De Europese top heeft geleid tot overeenkomst over een Europees Verdrag. Wat vindt men hiervan? Wat is uw reactie op het feit dat er een verdrag is gekomen? Positief 45% 14% 36%

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Het Regenwoud in Amazonië

Het Regenwoud in Amazonië Het Regenwoud in Amazonië A. Situering B. Klimaat en vegetatie Warm en altijd nat. Tropisch regenwoud 1. Kenmerken van het tropisch woud Woudreuzen: 40 m hoog en kunnen vrij van de zon en lucht genieten.

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken. 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24

EUROPEES PARLEMENT. Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken. 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24 EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24 Ontwerpadvies (PE 329.885) Carmen Cerdeira Morterero

Nadere informatie

De week waarin alles anders werd (of niet?)

De week waarin alles anders werd (of niet?) De week waarin alles anders werd (of niet?) Er is waarschijnlijk geen week geweest in de Nederlandse politieke geschiedenis waar in een korte tijd zoveel veranderde als de afgelopen 7 dagen. In die periode

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

Verklaring van beleggingsbeginselen

Verklaring van beleggingsbeginselen Verklaring van beleggingsbeginselen Inleiding Stichting Pensioenfonds APF (APF) voert de pensioenregeling uit voor de (voormalige) werknemers van AkzoNobel. Om de pensioenen te kunnen uitkeren, ontvangt

Nadere informatie

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Case Study: Electronics, mining and urban mining A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Praktijkonderzoek: Electronica, mijnbouw en urban mining Een praktijkonderzoek voor de Eerlijke

Nadere informatie

INTERNATIONAAL PERSDOSSIER

INTERNATIONAAL PERSDOSSIER INTERNATIONAAL PERSDOSSIER Een campagne van het Front voor Duurzame Ontwikkeling van de Noordgrens van Peru, het Netwerk Muqui (CooperAcción en Fedepaz) en de Belgische organisatie CATAPA (Technisch Academisch

Nadere informatie

Debat: regionaal en nationaal

Debat: regionaal en nationaal Debat: regionaal en nationaal Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm debatteren leerlingen over het verschil tussen een regionale of lokale partij en een landelijke partij. Leerdoelen Leerlingen

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT ONTWERPVERSLAG. Commissie interne markt en consumentenbescherming 2008/2173(INI) 20.11.2008

EUROPEES PARLEMENT ONTWERPVERSLAG. Commissie interne markt en consumentenbescherming 2008/2173(INI) 20.11.2008 EUROPEES PARLEMENT 2004 2009 Commissie interne markt en consumentenbescherming 2008/2173(INI) 20.11.2008 ONTWERPVERSLAG over de bescherming van de consumenten, met name minderjarigen, met betrekking tot

Nadere informatie

Bos en klimaatverandering

Bos en klimaatverandering Bos en klimaatverandering 19/08/2009 De mondiale trend van klimaatverandering brengt vele klimaateffecten met zich mee. Temperatuurstijging, de verandering van regenvalpatronen, hiervan kunnen we in Suriname

Nadere informatie

PERSDOSSIER. Mijnbouwconflicten in Peru: het Conga-project in Cajamarca

PERSDOSSIER. Mijnbouwconflicten in Peru: het Conga-project in Cajamarca PERSDOSSIER Mijnbouwconflicten in Peru: het Conga-project in Cajamarca Juni 2012 Inhoud Over CATAPA... 2 De Conga-kwestie samengevat... 2 Mijnbouw in Peru... 3 Conflictgeschiedenis Yanacocha... 4 Economische

Nadere informatie

Valutaoptie. Bescherming tegen koersschommelingen. Wat is valutarisico? Wat is een valutaoptie?

Valutaoptie. Bescherming tegen koersschommelingen. Wat is valutarisico? Wat is een valutaoptie? Bescherming tegen koersschommelingen Dit productinformatieblad is bedoeld voor ondernemers die internationaal zaken doen. In het kort leest u hierin wat een valutaoptie is, hoe het werkt en wat de voordelen,

Nadere informatie

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services TIP 2: Ezcorp Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten EZPW US3023011063 Credit Services Ezcorp (EZPW) is een bedrijf dat leningen verstrekt en daarnaast tweedehands spullen

Nadere informatie

Natuurlijke rijkdommen en conflict in Latijns-Amerika Case: mijnbouw in Peru

Natuurlijke rijkdommen en conflict in Latijns-Amerika Case: mijnbouw in Peru Natuurlijke rijkdommen en conflict in Latijns-Amerika Case: mijnbouw in Peru Wies Willems - beleidsmedewerker Broederlijk Delen Wies.willems@broederlijkdelen.be Natuurlijke rijkdommen Metalen (goud, koper,

Nadere informatie

Voedsel onder de loep

Voedsel onder de loep Voeding graad 2 Lesvoorbereiding Voedsel onder de loep Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les Print het krantenartikel 'Voeding kan de aarde redden' 1

Nadere informatie

LES 1: De wereld in verandering

LES 1: De wereld in verandering LES 1: De wereld in verandering 1 Les 1: De wereld in verandering Vakken Zedenleer/godsdienst, economie, geschiedenis, aardrijkskunde, PAV Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend,

Nadere informatie

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING De leerlingen gaan met elkaar in debat over verschillende aspecten van het Amerikaanse kiesstelsel. De leerlingen bereiden zich voor door middel van

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS DE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE REGERING De regering beloont mensen als hun koophuis minder warmte verliest (isoleren). De -meter daalt met 5 punten. Het kost 1500 euro. : -1500

Nadere informatie

EERLIJKE ARGANOLIE UIT MAROKKO

EERLIJKE ARGANOLIE UIT MAROKKO EERLIJKE ARGANOLIE UIT MAROKKO De productie van eerlijke arganolie in beeld Tighanimine is een vrouwencoöperatie in het zuiden van Marokko die eerlijke arganolie produceert. Sinds 2010 krijgt ze steun

Nadere informatie

Opdracht 1b. Welk soort afval is het meest schadelijk voor de natuur?

Opdracht 1b. Welk soort afval is het meest schadelijk voor de natuur? Opdracht 1a. In de tabel hieronder staan een aantal materialen. Bedenk per type materiaal 3 soorten afval die je tegenkomt onderweg naar school of op het schoolplein. Zoek per categorie van 1 soort afval

Nadere informatie

Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw

Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnn... Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw een visie over de hervormingen in de landbouw Oktober 2013 nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnn... Inleiding Landbouwbeleid heeft grote invloed op

Nadere informatie

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet.

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet. Wat is het geheim van de Woudse polder? t Woudt is een piepklein dorpje, in de Woudse polder. Al eeuwen staan hier op dezelfde plek een kerkje, een pastorie, een kosterswoning, een rijtje arbeidershuisjes

Nadere informatie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Utrecht, 8 mei 2011 Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Binnen het Europese CO2-emissiehandelsysteem (ETS) hebben de industrie en energiebedrijven emissierechten nodig om CO2 uit

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek De Kracht van Cacao Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek Werkblaadjes voor de leerling 1 www.oxfamwereldwinkels.be Wat zie je op deze foto s? Wat zou het verband hiertussen

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING De leerlingen gaan met elkaar in debat over verschillende aspecten van het Amerikaanse kiesstelsel. De leerlingen bereiden zich voor door middel van

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Aanjagers 1 december 2015 Ctylab

Aanjagers 1 december 2015 Ctylab Ctylab zoekt aanjager(s) Je hebt misschien al eens van ons gehoord. Een online platform voor klein nieuws en frisse ideeën uit je eigen omgeving. Nu doen we dat nog op Facebook met een kleine groep. Maar

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van een fiets

ik deel daar wordt iedereen beter van een fiets daar wordt iedereen beter van een fiets 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Avatar. Filmfiche. onrecht, levenskeuzes, film, ecologie. film binnen, spel best buiten (maar kan ook binnen) 180 minuten (+ 162 minuten film)

Avatar. Filmfiche. onrecht, levenskeuzes, film, ecologie. film binnen, spel best buiten (maar kan ook binnen) 180 minuten (+ 162 minuten film) Avatar Soort activiteit Thema( s) Aantal deelnemers Leeftijd Locatie Duur Intensiteit Materiaal filmverwerking onrecht, levenskeuzes, film, ecologie 6-30 spelers +16 jaar film binnen, spel best buiten

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.2.2012 COM(2012) 78 final 2012/0032 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot wijziging van het Besluit van de Raad van 2 september 2011 tot gedeeltelijke schorsing

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

02/03 : Uitstap naar Brugge + Gastlezing door Robinson Arley Mejia Alonso : Vrije Universiteit Brussel, Brussel

02/03 : Uitstap naar Brugge + Gastlezing door Robinson Arley Mejia Alonso : Vrije Universiteit Brussel, Brussel Verslag Academische Week 2016 Tijdens de academische week van dit jaar (van woensdag 2 maart tot zaterdag 12 maart) hebben gastsprekers Renso Alexander García Parra en Robinson Arley Mejia Alonso uit Colombia

Nadere informatie