Sla je slag LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Sla je slag. Arnhem

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sla je slag LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Sla je slag. Arnhem"

Transcriptie

1 Nederlands Openluchtmuseum Arnhem LESPAKKET Een museumgame over techniek in het dagelijks leven Voor klas 1 en 2 van het vo Docentenhandleiding en leerlingenmateriaal

2 Over dit lespakket: U heeft gekozen voor de museumgame: voor klas 1 en 2 van het vmbo en van havo/vwo In dit lespakket kunt u het volgende vinden: - Introductie Nederlands Openluchtmuseum - Wat biedt het museum nog meer? - Introductie project - Voorbereidend leerlingenmateriaal - Museumbezoek Dit lespakket bestaat uit: Docentenhandleiding Werkbladen (roze) Werkbladen (geel) De roze en gele werkbladen moeten gekopieerd worden. Contact Voor inhoudelijke vragen over dit project en het lesmateriaal kunt u contact opnemen met de afdeling Educatie. Wij zijn het beste te bereiken via het adres: of bel voor een afspraak met de afdeling Sales & Reserveringen, telefoon: Colofon Productie: Afdeling Educatie, Nederlands Openluchtmuseum, 2013 Geadviseerd door EDU-ART, met medewerking van Sandra Overweg. Teksten leerlingenmateriaal door Leo van de Bogaert. Met dank aan de leerlingen en leerkrachten van het Lorentz College en Regionale Scholengemeenschap Het Rhedens. Werkbladen Werkblad 1: De mens als uitvinder Werkblad 2: Wind en water Werkblad 3: Stoom en Elektriciteit Werkblad 4: Overbrengingstechnieken Werkblad 5: Brief hallo allemaal Werkblad 6: Begeleiding tijdens het museumbezoek Werkblad 7: Checkpoint instructie voor schoolbegeleiders Werkblad 8: Plattegrond

3 Docentenhandleiding Welkom in het Nederlands Openluchtmuseum Het Nederlands Openluchtmuseum is er voor iedereen die Nederland en de wijze waarop de Nederlanders leefden, wil ontdekken, zien en beleven. In het uitgestrekte museumpark ondergaan u en uw leerlingen de geschiedenis van het dagelijks leven. Naast de oude trams zijn er meer dan tachtig historische huizen en bedrijven in het park en vrijwel allemaal zijn ze toegankelijk voor publiek. Op veel plekken kunnen de leerlingen echte vaklieden aan het werk zien, zoals de smid, de papierschepper of de olieslager. Alle zintuigen worden geprikkeld bij een bezoek aan het museum! Educatieve projecten Voor alle groepen uit het primair onderwijs, speciaal onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs zijn educatieve projecten ontwikkeld. Elk project duurt twee uur, waarin kinderen op hun eigen niveau worden uitgedaagd actief bezig te zijn met een stukje Nederlandse geschiedenis. Een overzicht van alle educatieve projecten vindt u achterop deze brochure. De plek voor kinderen Het Kindererf is het centrale punt van diverse educatieve activiteiten in het museum. Het is gevestigd in een oude Brabantse boerderij en is dé plek voor kinderen! Leerlingen kunnen hier allerlei karweitjes doen die vroeger heel gewoon waren, zoals water pompen, wassen met een wasbord en de koe melken. Kortom: een plek waar je je naar hartenlust kunt uitleven! Gewoon even lekker spelen Even gewoon lekker spelen kan ook in het museumpark. Op het plein in de Zaanse buurt staat het historische speelgoed, zoals hoepels, vélocipèdes en de Vliegende Hollanders al klaar. Naast het historische doolhof is een moderne speeltuin ingericht om even lekker uit te razen. Smikkelen en smullen Ontdekken en spelen in de buitenlucht maakt hongerig. Het Openluchtmuseum biedt daarom verschillende mogelijkheden om een hapje te eten. Schrijf samen met uw leerlingen geschiedenis en kom een dagje ontdekken, spelen, proeven en speuren!

4 Docentenhandleiding Introductie Doelgroep De game is bestemd voor klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs. Thema De game gaat over techniek in het dagelijks leven van vroeger. is een techniekproject. Het overkoepelende thema is Technieken van het verleden: oplossingen die mensen hebben bedacht. Hoe ging het vroeger en hoe is het nu. Maar het is ook vakoverstijgend en interresant voor de vakken geschiedenis en natuur & techniek. Er is een grote hoeveelheid aan onderwerpen. Van overbrengingstechnieken, vervoersmiddelen, energiebronnen, ambachten, tot techniek in het dagelijks leven. Er zijn daardoor heel veel verschillende soorten opdrachten. Doelen De leerlingen beseffen dat techniek van en voor de mens is en was. Ze ervaren hoe mensen en situaties van invloed kunnen zijn op de ontwikkeling van nieuwe technieken De leerlingen kunnen verschillende bronnen benoemen die in de loop der tijd als energiebron zijn gebruikt. De leerlingen hebben inzicht in enkele overbrengingstechnieken. Opzet van de game De leerlingen gaan in dit spel punten verdienen, door opdrachten te doen. Kijkopdrachten en opdrachten waarbij ze door zelf actief aan de slag te gaan het antwoord vinden. Wie het snelst de meeste antwoorden vindt en de meeste punten verdient heeft gewonnen. De havo/vwo leerlingen krijgen inhoudelijk moeilijkere opdrachten dan de vmbo leerlingen. De game is zonder voorbereiding te spelen/ volgen in het museum. Er is een korte introductie in dit lespakket opgenomen. Overzicht Verder vindt u in deze handleiding ook een overzicht van de opdrachten en de technieken die in het project aan bod zijn gekomen, u kunt deze gebruiken in uw verdere lessen over techniek en/ of geschiedenis. Kerndoelen Oriëntatie op jezelf en de wereld Natuur en techniek - Kerndoel 44 De leerlingen leren bij producten uit hun eigen omgeving relaties te leggen tussen de werking, de vorm en het materiaalgebruik. Natuur en techniek - Kerndoel 42 De leerlingen leren onderzoek doen naar materialen en natuurkundige verschijnselen, zoals licht, geluid, elektriciteit, kracht, magnetisme en temperatuur. Ruimte -Kerndoel 50 De leerlingen leren omgaan met een kaart. Tijd - Kerndoel 51 De leerlingen leren gebruik te maken van eenvoudige historische bronnen. Ruimte - Kerndoel 52 De leerlingen leren over kenmerkende aspecten van het tijdvak: burgers en stoommachines. Kunstzinnige orientatie - Kerndoel 56 De leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed. Rekenen en Wiskunde Meten en meetkunde - Kerndoel 33 De leerlingen leren meten en leren te rekenen met eenheden en maten. Voorbereiding van de leerlingen Werkbladen 1, 2 en 3 : De mens als uitvinder, Wind en water, Stoom Werkblad 4: Overbrengingstechnieken Voor een algemene introductie op het onderwerp en het museum kunt u samen met uw leerlingen de werkbladen 1, 2 en 3 gebruiken in een korte voorbereidende les. In deze werkbladen, De mens als uitvinder, Wind en water en Stoom, worden verschillende bronnen van energie en het gebruik van de mens daarvan geïntroduceerd. Daarnaast kunt u de brief (hallo allemaal werkblad 6) gebruiken ter voorbereiding.

5 Docentenhandleiding Bezoek aan het museum Nodig werkbladen 6 en 7. Werkblad 6 Brief hallo allemaal. De brief is een introductie op het museumbezoek en is bestemd voor de leerlingen. Het is de bedoeling dat u de brief voorafgaand aan het bezoek aan de leerlingen voorleest of de leerlingen zelf laat lezen. Werkblad 7 Begeleiding tijdens het museumbezoek Dit werkblad is een introductie op het museumbezoek en is bestemd voor alle begeleiders. Hierin vindt u wat u van het museum kan verwachten en wat het museum verwacht van de begeleiders. Het is de bedoeling dat u dit werkblad kopieert voor alle begeleiders en voorafgaande aan het bezoek met elkaar bespreekt en meeneemt naar het museum. Korte omschrijving De museumgame is een spel waarbij leerlingen zoveel mogelijk opdrachten moeten uitvoeren. De opdrachten liggen verspreid over het park. Met de juiste antwoorden kunnen ze punten verdienen. Het zijn kijkopdrachten, en doe-opdrachten met en/of zonder begeleiding. De opdrachten voor vmbo en havo/vwo zijn verschillend van niveau. Elk gebied heeft een eigen checkpoint waar de opdrachten gehaald en ingeleverd moeten worden. De leerlingen gaan gedurende het project in meerdere gebieden aan de slag. Bij deze game gaan de leerlingen zelfstandig in groepjes het park in zonder directe begeleiding. De docenten en begeleiders van school worden echter wel actief ingezet voor de bemanning van de checkpoints of bij de doeopdrachten. Tijdsduur De game duurt 2 uur. Doel Op een speelse wijze kennismaken met verschillende energiebronnen die mensen vroeger gebruikten en toepassingen van overbrengingstechnieken aan den lijve ondervinden en ontdekken. Organisatie Ga na binnenkomst in het museum naar de blauwe tulp. Uw groep wordt daar ontvangen door een museummedewerker (afhankelijk van de grootte van de groep). Hij/zij is uw aanspreekpunt gedurende het project. Het park is voor dit project verdeeld in vijf gebieden. In elk gebied zijn minimaal tien opdrachten te doen. Bij aankomst hoort u in welke gebieden u het spel gaat spelen. Taken schoolbegeleiding Wij vragen vier schoolbegeleiders op dertig leerlingen. De schoolbegeleiders moeten actief meedoen bij dit project. Zij worden ingezet bij één van onderstaande taken: 1. Bezetting van een checkpoint: verdelen en innemen van de opdrachten binnen één gebied. 2. Begeleiden van de doe-opdrachten binnen één gebied. De taken en locaties worden samen met de museumbegeleider verdeeld. Alle schoolbegeleiders worden door de museumbegeleider naar hun plek gebracht of gewezen. Zij blijven gedurende de hele game op hun post. Leerlingen De groep leerlingen wordt verdeeld over de gebieden. De leerlingen gaan binnen zo n gebied zelf in groepjes van drie aan de slag. Ze krijgen ter plekke een scorekaart uitgedeeld. Hun opdrachten en punten komen op deze scorekaart te staan. Belangrijk! Zorgt u ervoor dat de leerlingen vóór het bezoek al onderverdeeld zijn in groepjes van drie. Maakt u ze duidelijk dat het de bedoeling is dat ze gedurende de hele game bij elkaar blijven. En dat ze altijd terug moeten komen naar het checkpoint binnen een gebied en niet gaan zwerven. De leerlingen worden heel vrij gelaten, maar er wordt dan ook wel verwacht dat ze meedoen met het spel.

6 Docentenhandleiding Na een vastgestelde speeltijd (ca. half uur) krijgen de leerlingen de opdracht naar een nieuw gebied te gaan. De route naar het nieuwe gebied krijgen ze bij hun eerste checkpoint. Vanaf een kwartier voor het eind van de game worden er geen opdrachten meer uitgegeven en worden de leerlingen teruggestuurd naar de blauwe tulp bij het Entreeplein. Hier komt iedereen na twee uur weer bij elkaar. Dit is het einde van het spel. De museumbegeleider geeft de prijs voor de winnaars aan de docent. Deze kan ter plekke, of op school, aan de scorekaarten zien wie de winnaars zijn. Gebruik van de ervaringen tijdens de lessen op school Hiernaast vindt u een overzicht van de opdrachten en de technieken die in het project aan bod kunnen komen. U kunt deze gebruiken in uw verdere lessen over techniek en/of geschiedenis. Denkt u er aan dat de leerlingen niet allemaal dezelfde opdrachten hebben gedaan en dat ze dus niet allemaal alles zullen herkennen. Soorten bewegingen: Draaiende bewegingen - Rosolie molen bekijken - Koffie malen met de handmolen - Graan malen - Spinnenkopmolen bekijken - Aanbrengertje, molen Gouda - Fietsen op ouderwetse fiets - Standerdmolen, Huizen bekijken - Rosmolen, wasserij - Grutterij, zaden malen Haakse overbrenging - Delftse molen - Molenmodel in elkaar zetten - Karnton boerderij Midlum - Lopen op een ton en zo: houtje zagen - Grutterij, zaden malen Rechtlijnige overbrenging - Rosolie molen bekijken - Rosmolen in wasserij bekijken - Mechaniek watermolen papier bekijken - Stoommachine zuivelfabriek Freia - Trek bootje - Speeltoestel, speeltuin

7 Docentenhandleiding Hefboomprincipe - Waterput met balk onderzoeken - Onderstel onder kar plaatsen - Rijden op Vliegende Hollanders - Pallet tillen met steen en paal - Kop van Jut slaan - Ophaalbrug bekijken - Steltlopen - Kopspijkers: met soorten hamers slaan - Wegen met de bascuul Versnelling en vertraging - Diverse molens: tandwielen - Fietsen of vélocipède - Werken met de handboor Gewicht verdelen: - Gewicht hijsen met katrollen - HollandRama voorstelling - Met jukken lopen - Weegbrug bekijken - Wegen met een bascuul - Zuigelingen weegschaal jaren 50 bekijken - Ophaalbrug bekijken Windenergie - Houtzaagmolen - Delftse molen - Tjasker watermolen - Poldermolen Zuid Laren - Spinnenkopmolen - Aanbrengertje, molen Gouda - Standerdmolen, Huizen Waterkracht - Papiermolen Dierkracht - Rosolie molen - Hondenkarnton boerderij Varik - Rosmolen wasserij - Rosmolen Grutterij - Rosmolen karnton kaasboerderij Midlum - Zelf pk s trekken Stoomkracht - Stoom zuivelfabriek Freia Menskracht - Wasserij - Koffiemolen - Waterpomp - Ploegen - Dorsen - Fietsen voor brandend lampje - Samen zagen - Samen gebint richten Dagelijks gebruik - Waterpomp bedienen - Koffie malen - Graan malen - Rondje met de tram - Kooktechniek open vuur bekijken - Kook-ontwikkeling Tilburgse huisjes bekijken - Watervoorziening Tilburgse huisjes bekijken - Tbc-huisje voor zieken bekijken - Ouderwetse plee onderzoeken - Speeltuin - Spinnewiel Ambachten - Drukkerij bekijken - Spiegelschrift opdracht doen - Typen op oude typmachine - Kijken naar het werk van de smid - Radmakerij bekijken Bouwconstructie - Tramremise: constructie - Tramremise: reconstructie - Gebint richten Vervoer - Tram bekijken - Tramremise - Vélocipèdes - Vliegende Hollander - Steltlopen - Bootje varen

8 Werkblad 1: De mens als uitvinder De mens als uitvinder De mens is erg creatief. Als hij een probleem ziet, probeert hij daar een oplossing voor te vinden. Die oplossing bedenkt hij en maakt hij. De eerste mensen moesten jagen om aan eten te komen. Het probleem was dat ze de dieren moesten vangen en doden. Daarvoor bedacht de mens wapens, en maakte die. Opdracht 1 Geef antwoord op de volgende vragen. 1. Wat heeft de mens tot nu toe allemaal bedacht tegen de kou? 2. Wat heeft de mens tot nu toe allemaal bedacht om niet te hoeven lopen? 3. Schrijf hieronder de naam van een apparaat op en de reden waarom de mens het bedacht heeft. 4. Voor welk probleem is volgens jou nog geen goede oplossing bedacht? Alle voorwerpen om je heen zijn tot stand gekomen omdat de mens er behoefte aan had. Je gaat binnenkort naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Daar zie je een aantal oplossingen die mensen vroeger bedacht hebben om hun tijdrovende werkjes op te lossen. Men maakte daarbij gebruik van verschillende energiebronnen, zoals dieren, wind, water en stoom. In het museum zie je hiervan voorbeelden. Wat denk je van honden die de hele dag rondjes lopen om boter te maken?

9 Werkblad 2: Wind en water Wind en water Een ander probleem was het zagen van hout. Dat deed men vroeger met de hand. Er waren immers geen machines. In de 16e eeuw kwam men op het idee om wind als energiebron te gaan gebruiken. Er werden houtzaagmolens gebouwd waarbij de wieken die ronddraaiden ervoor zorgden dat de zaag ging bewegen. Zo ontstond de eerste zaagmachine. Natuurlijk moest men wel eerst bedenken hoe die draaiende beweging van de wieken omgezet moest worden in de beweging van de zaag. Bovendien, waait het altijd? Wat is dus een groot nadeel van een houtzaagmolen? Er waren vroeger heel veel verschillende molens. Ze gebruikten wind of water als energiebron. In de molens werd een ambacht uitgeoefend. De molens waren dus eigenlijk kleine fabrieken. In de molens zaten allerlei tandwielen die ervoor zorgden dat de juiste beweging gemaakt werd op de juiste plaats. Om te begrijpen hoe dat werkt ga je in het museum allerlei soorten molens bekijken.

10 Werkblad 3: Stoom en Elektriciteit Stoom In de tweede helft van de 18e eeuw werd de stoommachine uitgevonden. In de machine wordt water gekookt op een vuur. Dat vuur wordt gestookt met hout of steenkool. Als het water kookt komt er stoom vrij, net als bij de waterkoker thuis. Met die stoom wordt een machine in werking gezet. In het museum kun je in de zuivelfabriek een stoom machine zien. Met de komst van de stoommachine kwamen ook de fabrieken. De molens waren niet meer nodig en verdwenen langzaam. Elektriciteit Daarna komt het tijdperk van de elektriciteit. Veel werk dat je voorheen met de hand moest doen, kon nu door apparaten worden overgenomen. Vul hieronder in wat er bij jou thuis allemaal niet meer werkt als de stroom uitvalt! Welke apparaten werken nog wel? Tegenwoordig wordt wind weer gezien als nuttige energiebron. Wind is immers een milieuvriendelijke energiebron. De moderne windmolens zien er heel anders uit. Ze hebben een dynamo net zoals een fiets. De dynamo wordt aangedreven door de wieken en wekt zo elektriciteit op.

11 Werkblad 4: Overbrengingstechnieken Overbrengingstechnieken Draaiende beweging Bij een draaiende beweging wordt de beweging in dezelfde richting doorgegeven: Rechtlijnige overbrenging Bij een rechtlijnige overbrenging wordt de beweging veranderd, bv. van een ronddraaiende beweging in een op- en neergaande beweging. Dit heet een krukas. Opdracht: Kijk naar deze tekening. Volg de bewegingen. Welke kant draait de molensteen aan de onderkant op? Haakse overbrenging Bij een haakse overbrenging wordt de beweging van horizontaal vlak naar een verticaal vlak overgebracht, of andersom.

12 Leerlingenmateriaal Werkblad 5: Brief van het museuma Hallo allemaal, Jullie gaan binnenkort naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem voor de museumgame SLA JE SLAG. De game gaat over oplossingen die mensen vroeger bedacht hebben voor allerlei problemen uit het dagelijks leven. Bijvoorbeeld: Hoe krijg ik water in mijn huis, hoe maal ik snel veel graan, hoe krijg ik de planken goed gezaagd en hoe doe ik de was? Bij het oplossen van problemen heeft men verschillende energiebronnen gebruikt, zoals dieren, wind, water en stoom. Ook hebben mensen allerlei manieren bedacht om het werk lichter te maken. In het museum zie je hiervan voorbeelden. Je moet ze alleen zelf vinden! In kleine groepjes gaan jullie proberen zoveel mogelijk opdrachten te doen door goed te kijken en van alles uit te proberen (bijvoorbeeld: hoeveel volt kun jij bij elkaar trappen op de fiets en hoeveel kilo kun jij tillen?). Wie de meeste opdrachten goed en snel uitvoert heeft gewonnen. De prijs wordt aan het eind van de game uitgereikt. Let op: Het gaat niet alleen om kracht, maar ook om slimheid! Dus stroop je mouwen op, doe goeie buitenkleding en stevige schoenen aan en: SLA JE SLAG. Veel succes en tot ziens in het museum! Groeten van de medewerkers van de afdeling Educatie.

13 Begeleidersmateriaal Werkblad 6: Begeleiding tijdens het museumbezoek, een game in het Nederlands Openluchtmuseum Hoe gaat het in z n werk? Leuk dat u meegaat als begeleider bij de museumgame. Hieronder een korte uitleg van wat u en de groep te wachten staat. Uw groep wordt op het Entreeplein bij de blauwe tulp ontvangen door een museummedewerker. Hij/zij is uw aanspreekpunt gedurende de museumgame en is altijd bereikbaar via een mobiele telefoon. Het park is voor deze game verdeeld in vijf gebieden. Bij aankomst hoort u in welke gebieden u de game gaat spelen. Uw taak Wij vragen vier schoolbegeleiders op 30 leerlingen. U doet actief mee bij dit project en wordt ingezet bij één van onderstaande taken: 1. Bezetting van een checkpoint: verdelen en innemen van de opdrachten. 2. Begeleiden van de doe-opdrachten. De museumbegeleider verdeelt samen met u de taken en locaties. U krijgt ter plekke een uitleg van wat u precies gaat doen. De museumbegeleider brengt of wijst u naar uw locatie. Let op: U blijft gedurende de hele game op deze post. Leerlingen De groep leerlingen wordt verdeeld over de gebieden. Zij gaan binnen zo n gebied zelf in groepjes van drie aan de slag. Ze krijgen ter plekke een scorekaart uitgedeeld. Hun opdrachten en punten komen op deze scorekaart te staan. De leerlingen veranderen tijdens het project één keer van gebied Hoge noorden 2. Zaanse buurt 3. Molens en Grutterij 4. Brabantse buurt 5. Gelderse hoek 4

14 Begeleidersmateriaal Werkblad 7: Checkpoint instructie voor schoolbegeleiders De leerlingen komen steeds bij u om hun opdrachten te halen en weer terug te brengen. U controleert de antwoorden, geeft punten en deelt nieuwe opdrachten uit. Vertel de leerlingen dit: Elk groepje van drie leerlingen heeft een eigen scorekaart. Daarop schrijven ze hun naam. Ze krijgen een opdracht en komen weer terug. Ze komen steeds bij u een nieuwe opdracht halen. De antwoorden hoeven niet opgeschreven worden: gewoon zeggen. Als je binnen de tijd terug bent krijg je 10 extra punten. Wie uiteindelijk de meeste punten heeft krijgt een prijsje. 1. Opdrachten uitgeven: Geef het eerste groepje een opdrachtkaart. Let op: geef altijd eerst de doeopdrachten uit (geel) en als die op zijn pas de kijk-opdrachten (groen). Schrijf het nummer van de opdracht op hun scorekaart en schrijf de tijd op wanneer ze bij u terug moeten zijn. (De duur van de opdracht staat vermeld op de opdrachtkaart). Dit groepje kan op pad. Doe dit zo bij alle groepjes. 2. Opdrachten innemen: Als een groepje bij u terugkomt, haalt u de antwoordkaart erbij (kijk naar het nummer). Als ze binnen de tijd terug zijn krijgen ze: 10 punten extra. Als het antwoord helemaal goed is, krijgen ze punten. Zie de blauwe antwoordkaarten. Schrijf de behaalde punten op de scorekaart van de leerlingen. Neem het opdrachtkaartje in en geef een nieuwe. 3. Doorsturen naar een nieuw gebied. Na de afgesproken tijd (museumbegeleider) stuurt u de leerlingen per groepje door naar een nieuw checkpoint in een ander gebied. De routekaartjes daarvoor zijn rood of roze en geeft u aan de leerlingen mee. U blijft op uw post. 4. Er komen nieuwe leerlingen uit een ander gebied, waar u bovenstaande stappen weer mee herhaalt. 5. Vanaf uur (of uur) geeft u geen nieuwe opdrachten meer uit. Om uur (of uur) is iedereen terug bij de blauwe tulp op het Entreeplein. Werkblad 9: Plattegrond 1 Parkeren bussen, toiletten 2 Betalen bij kassa 3 Entreepaviljoen: kaartcontrole 4 Blauwe tulp, ontvangst museummedewerker 5 Lekker snacken 6 Speeltuin, Doolhof en Zaanse Buurt

15

16 Overzicht van ons aanbod per groep groepen Educatieve projecten Kenmerkende thema s Keuterboeren Waar komt jouw eten vandaan? Opa & Oma, groeien, de boerderij, dieren, de supermarkt, koken, eten Wat wil je later worden? Wat kon je vroeger worden? Beroepen, ambachten, dit ben ik! Bakkers en Boeren Hoe zie jij een ander? Feest, weet wat je viert Wat vieren we in Nederland en waarom? Canonvenster*: Veelkleurig Nederland Brood! Dat koop je toch in de winkel? Discriminatie, pesten, jezelf en elkaar leren kennen, respect en tolerantie, samenwerken Feesten van alle culturen Waar komt ons voedsel vandaan, eten, land bewerken, de bakker, de boerderij vanaf 1 sept Dossier Bouwen Bouwen in de 18e en 19e eeuw Dingenliefde Hoe en wat bewaart een museum? Architecten gezocht Ontwerp je eigen woonboerderij Dossier Kinderarbeid Canonvenster*: Verzet tegen Kinderarbeid Nieuw in Nederland Waar moet je aan wennen? Canonvenster*: Veelkleurig Nederland Bouwen, huisvesting, uitvindingen, hout- en vlecht constructies, vloeren, muren, daken Sparen, verzamelen en bewaren, presenteren en filmpje maken Ontwerpen, bouwen, huis en wonen, inrichten, van boerderij tot woonhuis, samenwerken Opa en Oma, werkervaringen opdoen, derde wereld, kleding, de rechten van het kind, meningsvorming Waar kom ik vandaan, multiculturele samenleving, Nederlands-Indië en dekolonisatie, kleding, samen koken en eten, respect en tolerantie Elfstedentocht Winterschoolreisje Friesland, wintertradities, bewegen * tien tijdvakken van de rooy en canon van Nederland Het Nederlands Openluchtmuseum gaat de Canon van Nederland presenteren. De presentatie bevat de Tien Tijdvakken van De Rooy en de 50 Canonvensters. In het museum zijn vanaf 2017 de nieuwe presentaties in meerdere zalen te zien. Kinderen kunnen nu al kennismaken met twee vensters die juist hen zullen aanspreken: Verzet tegen Kinderarbeid en Veelkleurig Nederland. Nederlands Openluchtmuseum Hoeferlaan 4, Arnhem Reserveringen: Schoolreisjes:

Nederlands Openluchtmuseum

Nederlands Openluchtmuseum Nederlands Openluchtmuseum Arnhem Dingenliefde LESPAKKET Wat kon je vroeger worden? Een project over school en beroepen van vroeger Voor groep 3 en 4 van het basisonderwijs Over dit lespakket: U heeft

Nadere informatie

Sla je slag LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Sla je slag. Arnhem

Sla je slag LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Sla je slag. Arnhem Nederlands Openluchtmuseum Arnhem LESPAKKET Een museumgame over techniek in het dagelijks leven Voor klas 1 en 2 van het vo Docentenhandleiding en leerlingenmateriaal Over dit lespakket: U heeft gekozen

Nadere informatie

LESPAKKET. Bakkers en Boeren. Nederlands Openluchtmuseum. Rare Jongens, bakkers en boeren. Arnhem

LESPAKKET. Bakkers en Boeren. Nederlands Openluchtmuseum. Rare Jongens, bakkers en boeren. Arnhem Nederlands Openluchtmuseum Rare Jongens, bakkers en boeren Arnhem LESPAKKET 1. Welkom in het Nederlands Openluchtmuseum Een project over tolerantie en vooroordelen Voor groep 3, 4, 5 en 6 van het basisonderwijs

Nadere informatie

LESPAKKET. Bakkers en Boeren. Nederlands Openluchtmuseum. Rare Jongens, bakkers en boeren. Arnhem

LESPAKKET. Bakkers en Boeren. Nederlands Openluchtmuseum. Rare Jongens, bakkers en boeren. Arnhem Nederlands Openluchtmuseum Rare Jongens, bakkers en boeren Arnhem LESPAKKET 1. Welkom in het Nederlands Openluchtmuseum Een project over tolerantie en vooroordelen Voor groep 3, 4 en 5 van het basisonderwijs

Nadere informatie

Nederlands Openluchtmuseum

Nederlands Openluchtmuseum Nederlands Openluchtmuseum Rare Jongens, bakkers en boeren Arnhem LESPAKKET Een project over waar eten vandaan komt Voor groep 1 en 2 van het basisonderwijs Docentenhandleiding en leerlingenmateriaal Over

Nadere informatie

Nederlands Openluchtmuseum

Nederlands Openluchtmuseum Nederlands Openluchtmuseum Rare Jongens, bakkers en boeren Arnhem LESPAKKET Een project over hoe gebouwen van functie veranderen Voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs Docentenhandleiding en leerlingenmateriaal

Nadere informatie

Dingenliefde LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Dingenliefde. Arnhem

Dingenliefde LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Dingenliefde. Arnhem Nederlands Openluchtmuseum Arnhem LESPAKKET Een project over sparen en verzamelen. Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs en klas 1 en 2 van het vmbo Docentenhandleiding en leerlingenmateriaal Over

Nadere informatie

SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN

SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN Daar maak je geschiedenis mee VOORTGEZET ONDERWIJS 2016 2 DAAR MAAK JE GESCHIEDENIS MEE! Stap in de Nederlandse geschiedenis tijdens een schoolreis of museumles in het Nederlands

Nadere informatie

SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN

SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN Daar maak je geschiedenis mee VOORTGEZET ONDERWIJS 2016 DAAR MAAK JE GESCHIEDENIS MEE! Stap in de Nederlandse geschiedenis tijdens een schoolreis of museumles in het Nederlands

Nadere informatie

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen. De

Nadere informatie

Dingenliefde LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Dingenliefde. Arnhem

Dingenliefde LESPAKKET. Nederlands Openluchtmuseum. Dingenliefde. Arnhem Nederlands Openluchtmuseum Arnhem LESPAKKET Een project over sparen en verzamelen. Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs en klas 1 en 2 van het vmbo Docentenhandleiding en leerlingenmateriaal Over

Nadere informatie

Nederlands Openluchtmuseum. ontdekken. verwonderen. Basisonderwijs 2015 De leukste dag uit met het hele stel. uitdagen.

Nederlands Openluchtmuseum. ontdekken. verwonderen. Basisonderwijs 2015 De leukste dag uit met het hele stel. uitdagen. Nederlands Openluchtmuseum ontdekken verwonderen Basisonderwijs 2015 De leukste dag uit met het hele stel uitdagen verrassen proeven welkom Genieten, ontdekken, samen je weg vinden in een veilig park Uit

Nadere informatie

EEN BELEVENIS DIE OGEN OPENT!

EEN BELEVENIS DIE OGEN OPENT! Nederlands Openluchtmuseum Arnhem schoolprogramma onderbouw vmbo, havo, vwo 2015 EEN BELEVENIS DIE OGEN OPENT! Jongeren zijn geïnteresseerd in hun wortels, maar willen zelf graven, hun weg vinden. Als

Nadere informatie

SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN

SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN SCHOOLREIZEN & MUSEUMLESSEN Daar maak je geschiedenis mee BASISONDERWIJS 2016 DAAR MAAK JE GESCHIEDENIS MEE! Stap in de Nederlandse geschiedenis tijdens een schoolreis of museumles in het Nederlands Openluchtmuseum.

Nadere informatie

Wijchense Molen. Lesbrief

Wijchense Molen. Lesbrief Wijchense Molen Lesbrief Lesbrief de Wijchense Molen Inleiding In het kader van het bezoek aan Wijchense Molen is deze lessenserie ontwikkeld. Tijdens het project maken de leerlingen kennis met de molen

Nadere informatie

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4 Docentenhandleiding Nijvere Neeltje groep 3-4 1 Inhoud 1. Over deze lesbrief p. 2 2. Over het Zaans Museum p. 3 3. Praktische informatie p. 4 3.1 Verloop van het programma p. 4 3.2 Bereikbaarheid p. 4

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Ontwerpen Natuur In Nederland vind je verschillende natuurgebieden. Een voorbeeld van een natuurgebied is De Biesbosch. Het gebied

Nadere informatie

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 7 + 8 +

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 7 + 8 + LESBRIEF NR 1 VOOR GROEP 7 + 8 + DOWNLOAD DEZE LESBRIEF OOK OP SAMSAM.NET Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over wereldburgerschap en kinderrechten. Het doel van Samsam is leerlingen te

Nadere informatie

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn Leerlijn Waar halen ze de ENERGIE vandaan? Inleiding De lesmethode van Solarkids heeft een doorgaande leerlijn voor het basisonderwijs. De leerlijn is gebaseerd op de kerndoelen die zijn opgelegd door

Nadere informatie

Kasteel Ammersoyen ligt in Ammerzoden en is 700 jaar oud! Het is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen in Nederland.

Kasteel Ammersoyen ligt in Ammerzoden en is 700 jaar oud! Het is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen in Nederland. Kasteel Ammersoyen Kasteel Ammersoyen ligt in Ammerzoden en is 700 jaar oud! Het is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen in Nederland. Het kasteel werd gebouwd door de familie van Herlaer om

Nadere informatie

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis Zelfstandig bezoek groep 3-4 Kunnen de leerlingen de overeenkomsten en verschillen ontdekken met het heden? Wat is er zo bijzonder dat het voor altijd in het museum moet worden bewaard? En wat vinden de

Nadere informatie

www.praktischtechniek.nl

www.praktischtechniek.nl D. Bekijk nu de andere zaklampen. Vul de tabel in. Werken alle zaklampen? Ja / nee Omdat: Welke zaklamp schijnt het langst? Techniekkit: Noord Nederland Domein: Energie omzetting Competentie: Ontwerpen

Nadere informatie

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les?

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les? SaNdWiCh RoBoT leer programmeren zonder een computer te gebruiken! Bij deze les speelt de leraar of gastdocent de rol van een robot. Een robot die boterhammen maakt met boter en hagelslag. De leerlingen

Nadere informatie

Docentenhandleiding Buitenspel

Docentenhandleiding Buitenspel Docentenhandleiding Buitenspel Museumles bij de tentoonstelling De heksen van Bruegel (19 september 2015 t/m 31 januari 2016) Museum Catharijneconvent Utrecht Museum Catharijneconvent, 2015 Inleiding U

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Handleiding docent Waar komt ons eten vandaan?

Handleiding docent Waar komt ons eten vandaan? Waar komt ons eten vandaan? Inleiding Via de lessen van Boerderijeducatie Gooi en Vechtstreek worden leerlingen uitgenodigd kennis te maken met een boerderij in de Gooi en Vechtstreek. Er zijn totaal 15

Nadere informatie

Wie gaat dat betalen? LESPROGRAMMA: Klas 1 en 2 VMBO / MBO. Ontdek de waarde van Nederland. Belasting & Douane Museum

Wie gaat dat betalen? LESPROGRAMMA: Klas 1 en 2 VMBO / MBO. Ontdek de waarde van Nederland. Belasting & Douane Museum Ontdek de waarde van Nederland Belasting & Douane Museum LESPROGRAMMA: Wie gaat dat betalen? Klas 1 en 2 VMBO / MBO Bestemd voor leraren Klas 1 en 2 VMBO / MBO Wie gaat dat betalen? Geschikt voor klassen

Nadere informatie

Handleiding docent De koe in de kringloop

Handleiding docent De koe in de kringloop De koe in de kringloop Inleiding Via de lessen van Boerderijeducatie Gooi en Vechtstreek worden leerlingen uitgenodigd kennis te maken met een boerderij in de Gooi en Vechtstreek. Er zijn totaal 15 deelnemende

Nadere informatie

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Inhoudsopgave INLEIDING... 3 1 DE LESPAKKETTEN IN HET KORT... 3 2 DE OPBOUW VAN DE LESSEN... 4 3 ACHTEGRONDINFORMATIE

Nadere informatie

1-Kennismaking met archeologie

1-Kennismaking met archeologie UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

historischcentrumoverijssel

historischcentrumoverijssel Met de klas... Educatief aanbod voor primair, voortgezet en beroepsonderwijs Eikenstraat 20 8021 WX Zwolle T 038 426 63 00 twitter: @HCOverijssel educatie@.nl volg ons! Met de klas... Educatie bij het

Nadere informatie

Museumles Tureluurtje. Docentenhandleiding

Museumles Tureluurtje. Docentenhandleiding Museumles Tureluurtje Docentenhandleiding September 2014 Inhoud De museumles in het kort... 3 Voorbereiding in de klas... 3 In het museum... 3 Afsluiting in de klas... 3 De museumles uitgewerkt... 4 Introductieles

Nadere informatie

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene informatie 3. Opbouw van de les 4. Voorbereiding en lestips 1 Door het stof kruipen De gemeente Hoogezand-Sappemeer

Nadere informatie

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Inhoud: Inleiding Algemene informatie Opbouw van de les Voorbereiding en lestips Op zolder bij oma Aletta Iedereen heeft wel eens gehoord van Aletta Jacobs, maar weinig

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Van Marskramer tot Muisklik 800 jaar winkelen in Haarlem

Van Marskramer tot Muisklik 800 jaar winkelen in Haarlem Van Marskramer tot Muisklik 800 jaar winkelen in Haarlem Winkelen toen en nu. Wat is er in 800 jaar tijd allemaal veranderd of hetzelfde gebleven? Museum Haarlem laat tot en met 6 november 2016 zien hoe

Nadere informatie

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet Waterpark Lankheet Erfgoed/NME project voor groep 8 Handleiding leerkracht Opdrachtgever: Waterpark Lankheet en Commissie Culturele Vorming Haaksbergen Bronmateriaal: Waterpark Lankheet/Historische Kring

Nadere informatie

Kasteel Ammersoyen ligt in Ammerzoden en is 700 jaar oud! Het is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen in Nederland.

Kasteel Ammersoyen ligt in Ammerzoden en is 700 jaar oud! Het is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen in Nederland. Kasteel Ammersoyen Kasteel Ammersoyen ligt in Ammerzoden en is 700 jaar oud! Het is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen in Nederland. Het kasteel werd gebouwd door de familie van Herlaer om

Nadere informatie

Inleiding. Blz. In deze handleiding vindt u tips voor deze drie lessen.

Inleiding. Blz. In deze handleiding vindt u tips voor deze drie lessen. Mol ens Inhoudsopgave Inleiding 2 1. Molens 3 2. De website www.molens4u.nl 4 3. Het oerwerp molens in uw oerwijsprogramma 5 4. Drie lessen maken één project 7 5. De opdrachten op de website 10 Inleiding

Nadere informatie

Docentenhandleiding Cultuurmenules. Haags Historisch Museum. Help de grote Den Haag Man Groennie Gele

Docentenhandleiding Cultuurmenules. Haags Historisch Museum. Help de grote Den Haag Man Groennie Gele Docentenhandleiding Cultuurmenules Haags Historisch Museum Help de grote Den Haag Man Groennie Gele 1 Beste Leerkracht, Binnenkort bezoekt u met uw leerlingen van groep 3 het Haags Historisch Museum. De

Nadere informatie

welkom in de volksbuurt

welkom in de volksbuurt Handleiding voor de leerkracht Lespakket groep 7 en 8 welkom in de volksbuurt Lespakket groep 7 en 8 Handleiding voor de leerkracht welkom in de volksbuurt Inhoud Introductie 3 Voorwoord Inleiding Het

Nadere informatie

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort N E L L U P S L O V S O O EEN D Project voor groep 3 en 4 In het kort Er is op school een telefoontje gekomen van Historisch Museum Haarlemmermeer, met de vraag of de leerlingen ergens mee willen helpen.

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Routekaarten voor het museumbezoek 17 Handleiding 17 Molenzaal 18 Ketelhuis 19 Waterschapszaal 20 Machinekamer 21

Inhoudsopgave. Routekaarten voor het museumbezoek 17 Handleiding 17 Molenzaal 18 Ketelhuis 19 Waterschapszaal 20 Machinekamer 21 Inhoudsopgave Blz. Educatief rollenspel in Museum De Cruquius 3 Inhoud 3 Materiaal 3 Doelgroep en groepsgrootte 3 Aansluiting op het onderwijs 3 Voorbereiding in de klas 4 Inhoud 4 De strijd tegen de Waterwolf

Nadere informatie

Leergebied: Noord. Energie. Geschiedenis Nederland. omzetting

Leergebied: Noord. Energie. Geschiedenis Nederland. omzetting Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Noord Energie Ontwerpen Geschiedenis Nederland omzetting Toepassen Reflectie Nederland is een molenland. Toch hebben we in Nederland niet de meeste molens

Nadere informatie

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je profielwerkstuk? Dan is het Woudagemaal misschien interessant voor je. Profielen Volg je het profiel Natuur & Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu Een gebouw inrichten Lesbrief over inrichting en afwerking Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding Het Mondial College krijgt binnenkort een nieuw gebouw. In dit gebouw

Nadere informatie

molenaarsles Opdracht 1 Welkom in één van de Schatkamers van de wereld. In deze lessen leer je meer over de molens van Kinderdijk. Wat gebeurt daar?

molenaarsles Opdracht 1 Welkom in één van de Schatkamers van de wereld. In deze lessen leer je meer over de molens van Kinderdijk. Wat gebeurt daar? Naam: Klas: Datum: Welkom in één van de Schatkamers van de wereld. In deze lessen leer je meer over de molens van Kinderdijk. Wat gebeurt daar? Rik is 16 jaar en woont in een van de molens van Kinderdijk.

Nadere informatie

Adios. Beste Docent(e), D O C E N T E N H A N D L E I D I N G

Adios. Beste Docent(e), D O C E N T E N H A N D L E I D I N G Adios Beste Docent(e), U bezoekt binnenkort met uw klas(sen) de theatervoorstelling Adios van Het Houten Huis. Wat fijn dat u voor onze voorstelling hebt gekozen en wij u en uw leerlingen mogen verwelkomen

Nadere informatie

Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen

Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over de steden en staten. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS IN AFRIKA

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS IN AFRIKA LESBRIEVEN LEERKRACHTENBESTAND LESBRIEF 4: EEN CADEAU VOOR JABALI AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS IN AFRIKA Copyright De Uitvinders Uitgave 2015 Versie 4.0 HET VERHAAL DE UITVINDERS IN AFRIKA EEN CADEAU

Nadere informatie

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je sectorwerkstuk? Dan is het misschien interessant voor je. Sectoren Volg je de sector Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan kijken we vooral naar de

Nadere informatie

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Toepassen Geschiedenis Mensen bouwen al duizenden jaren huizen om in te wonen. In de prehistorie woonden de mensen in Limburg al

Nadere informatie

Onlangs heeft u met uw klas een bezoek gebracht aan het Kinderboekenmuseum. Wij hopen dat u dit heeft ervaren als een leuk en leerzaam bezoek.

Onlangs heeft u met uw klas een bezoek gebracht aan het Kinderboekenmuseum. Wij hopen dat u dit heeft ervaren als een leuk en leerzaam bezoek. Beste docent, Onlangs heeft u met uw klas een bezoek gebracht aan het Kinderboekenmuseum. Wij hopen dat u dit heeft ervaren als een leuk en leerzaam bezoek. De leerlingen hebben in het museum onder andere

Nadere informatie

Docentenhandleiding Kunst- en techniekeducatie najaar 2015

Docentenhandleiding Kunst- en techniekeducatie najaar 2015 Docentenhandleiding Kunst- en techniekeducatie najaar 2015 Kunstructeur in het kort Met Kunstructeur bieden TechXperience! en het Stedelijk Museum s-hertogenbosch elk najaar een vakoverstijgend project

Nadere informatie

Kennis over Kinderarbeid

Kennis over Kinderarbeid Kennis over Kinderarbeid Context onderzoek Naam: Daniël Seton Klas: G&I 1D Datum: 13 Maart 2016 Docent: Harald Warmelink Module: Pr.Context: Research Opdracht: Context Onderzoek Inleiding Uit vooronderzoek

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Slimmer met je geld omgaan Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Inhoudsopgave 1. Historisch Museum Haarlem Inleiding 3 1.1 Leerdoelen 4 2. Lesprogramma Slimmer met je geld omgaan 5 Voorbereiding 5 Museumbezoek

Nadere informatie

Een gebouw ontwerpen en dan.

Een gebouw ontwerpen en dan. Een gebouw ontwerpen en dan. Waar maak je het van??? Lesbrief over bouwmaterialen Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding In de eerste fase van het bouwproces wordt door

Nadere informatie

Een blik op Zilver. Lespakket voor groep 5/6

Een blik op Zilver. Lespakket voor groep 5/6 Een blik op Zilver Lespakket voor groep 5/6 Voorwoord Deze handleiding hoort bij de museumles een blik op Zilver van het Nederlands Zilvermuseum Schoonhoven voor groep 5 en 6 van het basisonderwijs. De

Nadere informatie

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken

Groep 8 Basisles: Elektriciteit opwekken Leerkrachtinformatie Lesduur: 35 tot 40 minuten Deze basisles kunt u op verschillende manieren organiseren: A. Klassikaal (35 minuten) U verzorgt en begeleidt de les. U gebruikt hierbij deze leerkrachtinformatie

Nadere informatie

HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK THEMA: HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD IN TWENTE

HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK THEMA: HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD IN TWENTE COMPLETE DOCENTENINFORMATIE: HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK JAGERS EN VERZAMELAARS IN TWENTE VOOR GROEP 5-6 THEMA: HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan)

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan) UITLEG VOOR DE LEERKRACHT In deze lessenserie hebben leerlingen van alles geleerd over archeologie en het leven van vroeger. Met deze quiz kunnen ze hun kennis testen. Opmerking: De leerlingen hebben tot

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING SCHATTIG SPELEN

PROJECTBESCHRIJVING SCHATTIG SPELEN PROJECTBESCHRIJVING SCHATTIG SPELEN Leerlijn Cultureel Erfgoed Thema Identiteit Groep 1 en 2 Maart 2016 Cultuuronderwijs op zijn Haags Leerlijn Cultureel Erfgoed Thema Identiteit Groep 1 en 2 Maart 2016

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Mentor

Nadere informatie

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

Stoomkracht Burgers en Stoommachines Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten Materialen;

Stoomkracht Burgers en Stoommachines Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten Materialen; Stoomkracht Burgers en Stoommachines Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over burgers en stoommachines. De lesonderdelen

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

WERKBLADEN. Lessenserie prehistorie Groep 5/6

WERKBLADEN. Lessenserie prehistorie Groep 5/6 WERKBLADEN Lessenserie prehistorie Groep 5/6 Op school: Beste jongens en meisjes, Hallo Jongens en meisjes, Handvaardigheid Kleding maken van vroeger en nu Als je kleding van nu, gaat vergelijken met de

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs

Nadere informatie

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Inhoud Welkom Doelen Profielschetsen Materialen Bijlagen Met het Solly Systeem worden kinderen al op jonge leeftijd geïntroduceerd in de wereld

Nadere informatie

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken?

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken? Werkblad Ω Een halve eeuw vooruitgang Werkblad Ω Les : Kinderarbeid Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 874 is dat anders. Kinderen Kinderarbeid moeten hun ouders helpen om geld te verdienen.

Nadere informatie

Kinderraad 2014 Leerlingenboek

Kinderraad 2014 Leerlingenboek Kinderraad 2014 Leerlingenboek Leerlingenboek 1 Ferd Crone, burgemeester van Leeuwarden 2 Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel leuk dat jullie meedoen aan de Kinderraad.

Nadere informatie

Nieuw Land zet vensters open Docentenhandleiding bovenbouw basisonderwijs

Nieuw Land zet vensters open Docentenhandleiding bovenbouw basisonderwijs Nieuw Land zet vensters open Docentenhandleiding bovenbouw basisonderwijs Inleiding De Canon van Flevoland is ontwikkeld door Nieuw Land. In zestien vensters toont het de culturele en historische geschiedenis

Nadere informatie

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal.

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal. Inleiding Het project Kunstructeur is bedoeld om leerlingen van de basisschool en onderbouw voortgezet onderwijs, kennis te laten maken met kunst en techniek binnen het onderwijs. Beleving, verbeelding

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen DOCENTENHANDLEIDING Gouden Bronnen Gouden Bronnen Amsterdam Museum KORTE INFORMATIE Onderwerp: De Gouden Eeuw Doelgroep: Onderbouw voortgezet onderwijs Vakgebieden: Mens & Maatschappij Kunst en Cultuur

Nadere informatie

Jonge Stedenbouwkundigen

Jonge Stedenbouwkundigen herontwerp de stad Amsterdam Lesmateriaal PO Museum Het Grachtenhuis Lesmateriaal PO herontwerp de stad Amsterdam Lesmateriaal ter voorbereiding of verwerking van een bezoek aan museum Het Grachtenhuis

Nadere informatie

Drents Archief. Het meisje met de hoepel. Groep 2 Thema-overzicht

Drents Archief. Het meisje met de hoepel. Groep 2 Thema-overzicht Drents Archief Het meisje met de hoepel Groep 2 Thema-overzicht Thema-overzicht Het meisje met de hoepel Groep 2 Drents Archief Kern van het thema Een beeld vertelt een verhaal. Om het verhaal te kunnen

Nadere informatie

Een Blik in de Winkel van Sinkel

Een Blik in de Winkel van Sinkel Een Blik in de Winkel van Sinkel Lesbrief in het kader van het erfgoed-educatietraject Gemeente Eemsmond in samenwerking met Het Museumhuis Groningen, de Stichting Erfgoed Educatie en Stichting Het Behouden

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

LESPAKKET Janneke s Snuffelhoek

LESPAKKET Janneke s Snuffelhoek Nederlands Openluchtmuseum Arnhem LESPAKKET Een project over voorwerpen van vroeger en nu Voor groep 4 tot en met 6 van het basisonderwijs Inclusief introductie- en afsluitende les Over dit lespakket:

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 DOCENTENHANDLEIDING BOVENBOUW HAVO/VWO EINDEXAMENRONDLEIDING Eindexamenrondleiding geschiedenis Amsterdam museum Korte informatie Onderwerp: Historische

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Stadswerken. Dierverzorgen. Foto: Hans Kraaijkamp. Informatieblad en handleiding. Groep 5 t/m 8. www.utrecht.nl/nmc

Stadswerken. Dierverzorgen. Foto: Hans Kraaijkamp. Informatieblad en handleiding. Groep 5 t/m 8. www.utrecht.nl/nmc Stadswerken Dierverzorgen Foto: Hans Kraaijkamp www.utrecht.nl/nmc Informatieblad en handleiding Groep 5 t/m 8 Dierverzorgen Met je laarzen aan in het stro staan, een konijntje voorzichtig uit zijn hok

Nadere informatie

Perspectief 3 e editie 3 / 4 VMBO Project Doorgeven

Perspectief 3 e editie 3 / 4 VMBO Project Doorgeven Perspectief 3 e editie 3 / 4 VMBO Project Doorgeven 0. Start In dit project ga je aan de slag met verschillende manieren en vormen van doorgeven. Wat heb je zelf van huis uit meegekregen? En wat mogen

Nadere informatie