In voor Mantelzorg congres, juni 2016

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "In voor Mantelzorg congres, juni 2016"

Transcriptie

1 Er zijn zeer veel theatrale mogelijkheden rondom het thema mantelzorg. Hierbij enkele voorbeelden uit de praktijk. In voor Mantelzorg congres, juni 2016 s Morgens verzorgden wij een voorbereide act op basis van vooraf toegezonden casuïstiek. Bij de afsluitingen presenteerden onze trainingsacteurs een theatrale samenvatting van hetgeen die dag besproken is. Cartoonist Suus tekende de hele dag mee. 1

2 Verdiepingsbijeenkomst over rouw en verlies voor Markant, centrum voor mantelzorg. maart 2016 Ervaringen uit de praktijk, verbeeld in theater Theatergroep Kracht van Beleving verkent spelenderwijs met de zaal ervaringen uit de praktijk. Acteurs Maaike Ament en Paulien Haakma zetten drie scenes neer en vragen de zaal om daar vervolgens over met elkaar in gesprek te gaan. Ongemakkelijk De eerste scene: Mevrouw de Jong komt bij het verpleeghuis om de spullen van haar overleden man op te halen en ontmoet daar Carolien, die daar werkt. De opgewektheid van Carolien botst met de verwarring van mevrouw de Jong: "Ik weet niet wat ik met die spullen moet, maar ik schijn ze te moeten ophalen." Zelf zegt Carolien daar achteraf over: "Wat ongemakkelijk was dat. Tja, ik dacht: laat ik het positief houden..." In de tweede scene zien we de wijkverpleegkundige een intake doen bij mevrouw Helderman. "Wat fijn dat uw man weer thuis komt." En ze bespreekt de opties van praktische hulpmiddelen om de thuiskomst goed voor te bereiden: een verhoogd bed, een verrijdbaar bijzettafeltje. "Het is niet mee de man met wie ik getrouwd ben", zegt mevrouw Helderman dan ineens. "Ik zie er tegenop dat hij thuiskomt..." De wijkverpleegkundige legt een hand op haar schouders... De derde scene gaat over een moeder met een dochter die psychotisch is: "Mijn vriendinnen hebben dochters van 27 die zelfstandig zijn, die een gezin hebben..." Zelf heeft ze haar dochter uit een begeleid kamerproject gehaald. De dochter: "Ik ben zo blij dat zij me uit die groep heeft gehaald. Zij is de enige op wie ik altijd kan rekenen." De moeder: "De zorg blijft altijd." Als de scene is uitgespeeld nodigen zij de zaal uit om met elkaar in gesprek te gaan. "Ga in gesprek met elkaar over wat je hebt gezien." Er ontstaat een levendig gesprek in de zaal over de gespeelde scenes. Iedereen begint te praten. Pianist Rob Stoop zorgt voor de muzikale begeleiding. Tijd om wat reacties uit de zaal te horen: "Een knoop in je maag" "Herkenbaar" "Onmacht" (ironisch) "Die verpleeghuizen toch!" "Van goede wil" "Onbeholpen" Op de vertelstoel "Hebben jullie zoiets wel eens zelf meegemaakt?" vraagt actrice Paulien aan de zaal. En ze nodigt iemand uit de zaal uit om op de vertelstoel te gaan zitten en haar verhaal te vertellen. Eén van de aanwezigen vertelt dat ze met een vriendin een hospice bezocht, omdat de vriendin net te horen had gekregen dat ze was opgegeven. "Wat erg voor u", reageerde een jonge medewerker van het hospice, een stagiaire wellicht: "U moet het echt gaan loslaten." Maaike en Paulien spelen de scene uit: de stagiaire die zo graag betekenisvol werk wil doen, de vriendin die zich bewust wordt dat dit het eindstation is. Ze zingen er een lied over. De zaal is even stil. "Wat kom je tegen: hoe gaan jullie cliënten om met verlies?" Een vertrouwenspersoon voor mantelzorgers (mantelzorgambassadeur) neemt op de vertelstoel plaats. Ze vertelt over een echtpaar waar de man na verschillend herseninfarcten sterk achteruit is gegaan. "Ik merk dat er veel schuldgevoel is: dat ze het idee heeft dat ze het niet goed heeft gedaan. Ze was heel bedroefd, omdat ze het zelf niet meer aan kan. Haar man is heel onrustig, wil drie of vier keer per dag naar buiten, staat 's nachts op. Bovendien is hij eenkennig." Maaike en Paulien vertalen de casus in een narratief van een vissersman en vissersvrouw wiens huis doormidden werd geslepen. Met symboliek wordt de casus verbeeld. 2

3 "Je komt mensen tegen die te maken hebben met verlies. Wat maakt dat bij je los?" Weer neemt een van de aanwezigen plaats op de vertelstoel. Ze vertelt over een man met een partner die steeds verder dementeert. Vroeger was zijn vrouw er juist altijd voor hem: hij had zelf psychische problemen. Ze waren er voor elkaar. "Wat doe je", vraagt Paulien, "als je hem spreekt". "Ik vraag hem hoe hij zich voelt en wat hij nu nodig heeft. En ik geef hem ruimte om boos te zijn. Zijn vrouw loopt nu constant achter hem aan: hij voelt zich verstikt door haar. Ook probeer ik van buitenaf er mensen in te brengen. Maar dat is ook de strijd, want hij kan het niet loslaten. Ik moet op mijn handen blijven zitten om niet meteen met pasklare oplossingen te komen, maar hem de ruimte geven: laten we samen kijken wat er mogelijk is." Maaike en Paulien vertalen dit verhaal tijdens een improvisatie. We zien hoe de vrouw aan de man hangt, terwijl hij haar ook zo nodig heeft om op te steunen. En hoe de professional degene is die die steun kan bieden. Een wijkverpleegkundige neemt plaats in de vertelstoel. Ze vertelt dat ze veel terminale cliënten heeft. "Ik vind het heel bijzonder dat iedereen het op zijn eigen wijze doet." Ze merkt dat de weg makkelijker gaat als mensen zich erbij neerleggen. En vertelt over een moeder met een tienerdochter, die haar kinderen niet los kon laten. Pas op de dag voor het sterven, kon ze het loslaten en was het geen strijd meer." Maaike en Paulien vertalen deze ervaring naar een gedicht, waarin de professional als een 'reisleidster op maat' terug komt. Theatergroep Kracht van Beleving vertaalt de ervaringen van aanwezigen in theater. "Hebben jullie zelf ervaringen met een professional die je goed heeft kunnen begeleiden bij rouw of verlies?" Eén van de aanwezigen komt naar voren en vertelt over de vrouwelijke begrafenisondernemer, die een steun was toen haar vader plotseling overleed. "Wat deed zij precies?" "Ze stond voor ons klaar. We konden haar bellen. Ze leefde zich op een bijzondere manier in: het was een beetje alsof ze m'n vader kende, met veel humor. Dat had mijn vader ook." Zelf neemt ze uit die ervaring mee dat het heel prettig is als iemand interesse toont in degene van wie je zoveel hebt gehouden. En dat je daar dan over kunt vertellen. En verder: "Er gewoon zijn, willen luisteren. Er hoeft ook niet altijd gepraat te worden." Voor Vivent opent theater de weg naar een nieuwe dialoog met mantelzorgers, nov De Brabantse zorgaanbieder Vivent begrijpt hoe medewerkers kunnen worden meegenomen in een veranderproces. Niet door als bestuurder op de zeepkist te gaan staan en te zeggen: Vanaf nu gaan we het zó doen. Maar door medewerkers te laten beleven hoe ze werken en te laten reflecteren op de gevolgen die het heeft als ze dingen anders doen dan ze gewend zijn. Theatergroep Kracht van Beleving is bij uitstek de partij die hieraan inhoudelijk vorm weet te geven. Mantelzorgers betrekken bij het dagelijks leven in een intramurale setting voor ouderenzorg is eigenlijk heel logisch, vindt divisiemanager Karin van Grinsven van Vivent. In een eerdere functie binnen de organisatie had ze al een start gemaakt met het project familiezorg, om gericht ondersteuning te bieden aan familieleden van cliënten die graag een rol in de zorg willen spelen. Waardevolle zorg komt tot stand tussen medewerkers en cliënten, en in dit proces spelen de 3

4 mantelzorgers van die cliënten een vanzelfsprekende rol, zegt ze. Dit gedachtegoed was ook terug te vinden n het project Terug naar de bedoeling dat Vivent met ondersteuning van In voor zorg! was gestart en waarin de overgang naar zelfsturende teams een belangrijke rol vervulde. Teams die zelfsturend gaan werken, krijgen meer zeggenschap over hoe ze de zorg voor de cliënten invullen en krijgen daarbij vanzelfsprekend meer met hun mantelzorgers te maken. Maar dan is daar vervolgens de transitie in de langdurige zorg, die de positie van de mantelzorger verandert omdat meer nadruk komt te liggen op het informele circuit. Aan de ene kant sloot dit mooi aan op waar wij al mee bezig waren, vertelt Van Grinsven. Maar aan de andere kant zagen we ook her risico dat de transitie zou worden gezien als een bezuinigingsslag waarin werk van de medewerkers wordt afgenomen. Om dit te voorkomen, wilden we vervolgstappen zetten in het samenspel tussen medewerkers en mantelzorgers. We wisten al wel dat de mantelzorgers in beeld waren bij onze medewerkers, maar we wisten niet of dit al in voldoende mate het geval was. Toen we hoorden dat In voor mantelzorg ons hierbij ondersteuning kon bieden, grepen we die kans dan ook graag aan. Van impliciet naar expliciet De eerste reactie van de medewerkers op de vraag of ze begeleiding nodig hadden om het samenspel met de mantelzorgers verder vorm te geven, lag voor de hand: Dat samenspel doen we toch al. En tot op zekere hoogte was dat natuurlijk ook zo, zegt Van Grinsven. In het kader van Terug naar de bedoeling hadden we de teams drie ankers gegeven: wie ontmoet ik vandaag, zo thuis mogelijk en wat kan wel. Dan heb je eigenlijk al het hele netwerk rond de bewoner te pakken. De vraag hoe je het leven voor bewoners zo thuis mogelijk maakt, kun je immers nooit volledig beantwoorden zonder hierbij de kennis van de mantelzorgers te betrekken. Maar Dat doen we toch al is tamelijk impliciet. We wilden voor onze medewerkers expliciet maken wat de mantelzorger kan betekenen en hoe zij die kunnen ondersteunen. De vraag is dan natuurlijk: hoe laat je die medewerkers dit proces zo effectief mogelijk doorlopen? Je doel is hen op andere gedachten te brengen, zegt Petra ten Cate, die als projectleider werd aangewezen. Dat red je niet met een presentatie waarin je uitlegt wat er gaat veranderen, want er is de laatste jaren al zoveel veranderd in de zorg. Bovendien, toen we medewerkers in werkgroepen bij elkaar brachten om te discussiëren over wat we wilden bereiken, kregen we de boodschap van hen dat ze aanliepen tegen mondige mantelzorgers of tegen hun eigen vooroordelen over mantelzorgers. Dat is een hindernis om een veranderingsproces succesvol te laten verlopen. Theater opent deuren Er was dus een breekijzer nodig om de medewerkers op een andere manier naar mantelzorgers te laten kijken en Ten Cate wist wel wat: theater. Voor een eerder project in onze thuiszorgtak hadden we hier ook al mee gewerkt en dat werkte fantastisch, zegt ze. Senior consultant Saskia van Grinsven van Movisie, door In voor mantelzorg ingezet om Vivent te begeleiden, begrijpt ook wel waarom. Theater is een kunstvorm, zegt ze. en kunst is de vertaling van emoties. Het zet aan tot nadenken en discussie. En discussie kwam er. De medewerkers van Vivent die in een zaaltje werden geplaatst tegenover de theatermakers van Kracht van Beleving, namen de afwachtende houding aan die mensen zo vaak laten zien als ze weten dat er iets van ze wordt verwacht. Maar het mooie van de werkvorm van deze theatermakers is dat ze de werkvorm hanteren van terugspeeltheater. Ze stellen de aanwezigen vragen in dit geval dus over hun samenspel met mantelzorgers en verwerken de 4

5 antwoorden die ze krijgen in korte sketches. In de eerste sketch bijvoorbeeld plaatsen ze een overspannen mantelzorger tegenover een medewerker die onvoldoende inspeelt op wat ze aantreft en gewoon haar vaste werkprotocol wil afdraaien. De mantelzorger maakt ondubbelzinnig duidelijk hoe ongelukkig ze hiermee is. En dan ineens stopt de sketch en wenden de spelers zich tot het publiek met de vraag hoe het beter zou kunnen. Schoorvoetend komen de eerste paar reacties: als medewerker benoemen wat je ziet, de mantelzorger vertrouwen geven, uitleggen dat je als medewerker meer voor de mantelzorger kunt betekenen als je weet welke problemen er spelen. Okee, zeggen de spelers dan, dan spelen we de sketch op basis van jullie aanwijzingen nog een keer. En inderdaad, dan reageert de mantelzorger heel anders. Ze kalmeert, want ze voelt zich gekend. En de medewerkers in de zaal worden gegrepen door wat ze zien: de manier waarop je iemand bejegent heeft dus écht invloed op diens reactie. Het ene verhaal na het andere Als dat kwartje eenmaal is gevallen, treedt de ontspanning in en komen de medewerkers los. De verhalen volgen elkaar nu vanzelf op. Over hoe fijn het kan zijn als mantelzorgers meewerken bijvoorbeeld, maar hoe het soms ook kan worden gevoeld als een inbreuk op je eigen werk of tot vervelende situaties kan leiden. Dan komt er bijvoorbeeld ineens een hele groep mensen de woonkamer binnenvallen om gezellig koffie te drinken met moeder. En druk dat ze zijn, de andere bewoners worden er heel onrustig van. Spreek je het bezoek er dan op aan, dan zegt een van hen: We zijn zo weer weg hoor, maar een half uur later zitten ze er nog steeds. De theatermakers spelen zo n scène, onderbreken die om met de aanwezigen te discussiëren over hoe het anders kan en spelen dan op basis van de aanwijzingen een variant met een gelukkiger afloop. Als het accent van de bijenkomst vervolgens verschuift naar de vraag wanneer je eigenlijk mantelzorger bent en wat er dan op je afkomt, krijgt de bijeenkomst een veel emotioneler karakter. Begrijpelijk, want een deel van de medewerkers is zelf privé ook mantelzorger. De medewerkers zien nu ook de andere kant van het verhaal, de positie van de mantelzorger binnen Vivent. En de theatermakers grijpen dit moment aan om de omslag te maken van teruggeeftheater naar een workshop. Ze delen de aanwezigen op in drie groepjes, die actief gaan oefenen hoe ze het gesprek met de mantelzorger het best aangaan. Na twee en een half uur is het afgelopen. De medewerkers zeggen stuk voor stuk een waardevolle bijeenkomst te hebben gehad: ze hebben praktische handvaten gekregen die ze in hun dagelijkse werk kunnen gebruiken. En minstens zo belangrijk: ze begrijpen welke rol ze zelf kunnen spelen om het samenspel tussen medewerker en mantelzorger optimaal vorm te geven. De beleving voorop Ook Karin van Grinsven is overtuigd van de kracht van deze werkwijze. Ze zegt: We hebben allerlei instrumenten tot onze beschikking voor die mantelzorg de zelfredzaamheidsmatrix, de mantelscan, het zorgdossier, de drie minuten check, noem maar op. Maar de valkuil van toepassing van instrumenten is dat je mantelzorg instrumenteel gaat benaderen. Mantelzorg is juist beleving. Veel van onze medewerkers zijn zelf ook mantelzorgers. We wilden ze laten beleven hoe die rollen zich tot elkaar verhouden en theater is een ideaal middel om dit te doen. Zeker als je het koppelt aan een workshop waarin je ze heel concrete handvaten geeft voor hoe ze het gesprek met de mantelzorger kunnen voeren. In de projectfase is deze aanpak getest met de drie teams die voor deze fase zijn uitgenodigd. Dat is hen allemaal enorm goed bevallen, zegt Van Grinsven. Daarom hebben we besloten deze werkwijze beschikbaar te maken voor al onze medewerkers. Het is opgenomen in ons strategisch beleid, en deelname wordt ook voor de medewerkers vergoed als werktijd. We investeren hier dus 5

6 echt in. Maar we kiezen er heel bewust niet voor om het verplicht te stellen voor de medewerkers. Dat zou immers niet passen bij de Terug naar de bedoeling -gedachte waarmee we al geruime tijd bezig zijn als organisatie. Mensen moeten echt de intrinsieke motivatie voelen om hiermee aan de slag te gaan. Werkcongres het kan wel, maart 2016 Op dinsdag 1 maart vond het werkcongres t kan wél plaats, georganiseerd door Avans, stichting MEE, Juvans en Welzijn Divers. Het kan namelijk wél om zorg in de buurt of wijk te vinden. Samen met het netwerk van een cliënt te komen tot een passende oplossing. En met verschillende zorg- en welzijnsorganisaties het traject te begeleiden. Op basis van een gezamenlijke taal. En een gedeelde visie. Het kan allemaal wél. Is het altijd makkelijk? Vast niet, maar het kan wél.i Kracht van Beleving leverde de dagvoorzitter, verzorgde een theatrale energizer na de pauze, terugspeeltheater en een cartoonist. 6

7 Dag van de Mantelzorg, s Hertogenbosch november 2015 Ruim 300 mantelzorgers werden op de dag van de Mantelzorg in het zonnetje gezet door Divers Welzijn. s Middags was daar het mantelzorg café waar verhalen werden uitgewisseld en onze cartoonist zorgde voor een getekend verslag. s Avonds was er een uitgebreid diner in de Orangerie. Tussen de gangen door verzorgden onze acteurs een dynamische voorstelling, deels voorbereid en aangevuld met improvisaties op basis van verhalen uit de zaal (terugspeeltheater). Ook nu was onze cartoonist Suus van den Akker aanwezig voor een getekend verslag dat live werd getoond als onderdeel van de voorstelling. De cartoons van Suus zijn later verwerkt in een verslag en een verjaardagskalender 7

8 Mantelzorg op toneel voor medewerkers Vivent, november 2015 Mantelzorg bij dementie is pittig. Overbelasting komt dan ook regelmatig voor. Ga er maar aanstaan. Aan de ene kant heeft je familielid of partner steeds meer zorg nodig. Terwijl je tegelijkertijd steeds minder goed contact kunt maken. Of zelfs het gedrag zo verandert dat je je naaste regelmatig niet meer terug kent. Daarbij wordt vanuit de overheid ook steeds meer een beroep op mantelzorgers gedaan. Zorg die eerst bij de thuishulp of verpleging lag, verschuift nu naar de naaste omgeving van de dementerende. Dat is lastig voor de mantelzorger, maar ook voor de professionals. In plaats van zorgen voor komt zorgen om. In dit sterk veranderde werkveld is het soms zoeken naar wat van je verwacht wordt als professional, maar ook als naaste. En bij al dat zoeken is miscommunicatie zo ontstaan en praat je wel eens langs elkaar heen. En daar heeft Kracht van Beleving samen met Vivent een interactieve theatervoorstelling over gemaakt. Als cadeau. Speciaal voor alle professionals die hiermee te maken hebben. Inmiddels is de laatste voorstelling geweest. En de reacties waren zeer positief. Voor de pauze hadden we korte acts, muziek en gedichten over een kort gesprek met iemand uit het publiek. Soms ging het over mantelzorg, soms in combinatie met hulpverlener zijn. Dit was grappig en ontroerend. Na de pauze kregen we een workshop over gedrag met inzicht over actie-reactie. Leerzaam en humoristisch. Kortom, heel toepasselijk de kracht van beleving!, aldus Thea van Dijk. Ook Angelique Broeren, werkend in de thuiszorg, vond het een aanrader. Het is leerzaam, humoristisch. Je moet het gewoon zien. 8

9 Familie in de hoofdrol voor Labyrint-In Perspectief, 2015 Het is altijd wat moeilijk om uit te leggen waarom wij nou eigenlijk bestaan als Labyrint-In Perspectief. Wat de positie van familielid van iemand met psychiatrische problemen nou zo bijzonder maakt dat die een eigen belangenvereniging nodig heeft. Het is bijna niet te vertellen in woorden. Maar met drama des te beter! In korte, ter plekke geïmproviseerde scènes, speelden de acteurs steeds een ingebracht onderwerp uit. En al heel snel kwamen ze uit op de zwaarte van de last, van het denkbeeldige gewicht dat ggz-familieleden op hun schouders dragen. Daar doet dat ene beeld, van de actrice die met een wanhopig gezicht gebogen staat onder de last, meer dan duizend woorden. Hetzelfde geldt voor het beeld van de acteur die honderd ballen in de lucht probeert te houden, daar erg goed in is, maar het niet dag in dag uit kan volhouden. Gaandeweg begonnen ook de acteurs te begrijpen waar dit over ging. Over complexe rouw, grenzen stellen en ook leren om voor jezelf te zorgen. Voor het publiek waren de beelden herkenbaar en bij menigeen zaten de tranen hoog. Bij iedere scène lieten de acteurs ook zien dat er licht is aan het eind van de tunnel. Dat je als ggzfamilielid óók om zorg mag vragen. Dat je de last wellicht ook kunt delen. Daarmee verandert de situatie misschien niet wezenlijk, maar is de last wel gemakkelijker te dragen. Prachtig om te zien vond ik dat de acteurs die aanvulling moeiteloos wisten te geven. Daar waar wij als familielid er helemaal in vast raken en geen uitweg meer zien, kan iemand van buiten die zich écht laat raken dat soms wél. De drie acteurs waren niet bang voor de emotie, integendeel, die zochten ze juist op en ze speelden ermee. Dat is wat wij van hen kunnen leren. Ik vond het een mooie en zinvolle voorstelling, uitstekend en respectvol gedaan door de acteurs. kassandra Godijn, Labyrinth in perspectief In de hoofdrol voor stichting Welzijn Lelystad, maart 2015 Kracht van Beleving" heeft bij ons een bijeenkomst ingevuld met als thema " GGz... een zorg?". Dit thema is, nu er zoveel veranderd is in het aanbod voor de GGz cliënten, best een beladen onderwerp. Maar door de ludieke verwerking van de inbreng van het publiek (mantelzorgers en professionals) door het theatergezelschap werd de lading wel besproken, maar kon er ook gelachen worden. Heel belangrijk. Liesbeth Krauwel,(jonge) mantelzorgconsulent Stichting Welzijn Lelystad 9

Mantelzorg gaat vaak samen met verlies Verslag

Mantelzorg gaat vaak samen met verlies Verslag Mantelzorg gaat vaak samen met verlies Verslag Op 8 maart 2016 vond in de Van Limmikhof de verdiepingsbijeenkomst over rouw en verlies plaats. Hoe kun je kennis over rouw en verliesprocessen toepassen

Nadere informatie

De b-learning is bedoeld voor verzorgenden werkzaam in de thuiszorg of in het verpleeg- of verzorgingshuis.

De b-learning is bedoeld voor verzorgenden werkzaam in de thuiszorg of in het verpleeg- of verzorgingshuis. Blended learning mantelzorg, Doelgroep verzorgenden Docentenhandleiding fysieke bijeenkomst Inleiding Zorgen voor een naaste is een liefdevolle en dankbare taak. Mantelzorg, ook wel informele zorg genoemd,

Nadere informatie

Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten

Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Mantelzorg & Hogeschool Rotterdam Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te

Nadere informatie

SHAKESPEARE VOOR BEGINNERS LESBRIEF HOFPLEIN EDUCATIE

SHAKESPEARE VOOR BEGINNERS LESBRIEF HOFPLEIN EDUCATIE SHAKESPEARE VOOR BEGINNERS LESBRIEF HOFPLEIN EDUCATIE 'DE VOORSTELLINGEN VAN HOFPLEIN ROTTERDAM WORDEN GESPEELD MÉT JONGEREN, VÓÓR JONGEREN.' HOFPLEIN ROTTERDAM Hofplein Rotterdam richt zich op theater

Nadere informatie

Bemoeitheater maakt de onderste steen zichtbaar! Spraakmakende aanpak bij veranderingsproces UMCG

Bemoeitheater maakt de onderste steen zichtbaar! Spraakmakende aanpak bij veranderingsproces UMCG Bemoeitheater maakt de onderste steen zichtbaar Spraakmakende aanpak bij veranderingsproces UMCG recensie geschreven door:moniek Bakker Aanjager van leer-en veranderprocessen Op 23 juni was het dan zover.

Nadere informatie

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging

Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Handvatten voor het omgaan met zelfbeschadiging Als iemand in jouw omgeving zichzelf beschadigt is dat erg ingrijpend. Het kan allerlei emoties oproepen. Je bent misschien erg verdrietig, boos of je voelt

Nadere informatie

Fasewaaier zelfsturing Thuiszorg Vivent

Fasewaaier zelfsturing Thuiszorg Vivent Fasewaaier zelfsturing Thuiszorg Vivent Terug naar de bedoeling Inhoudsopgave Inleiding...3 Voorbereiding...6 Fase Viventgroen...7 Doelen...7 Stappen...8 Fase Blauw...11 Doelen...11 Stappen...12 Fase Roze...14

Nadere informatie

Opgroeien met zorg Verslag werkconferentie jonge mantelzorgers

Opgroeien met zorg Verslag werkconferentie jonge mantelzorgers Opgroeien met zorg Verslag werkconferentie jonge mantelzorgers Onder de titel "De olifant staat in de kamer. En nu?" vond op 10 december 2015 de werkconferentie plaats over jongeren die opgroeien met zorg.

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt? Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Eerst wil je heel vaak bij hem of haar

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg INHOUDSOPGAVE 1. Het initiatief tot een gezamenlijk huisbezoek: wie en wanneer? Pagina 1 2. Voorbereiding van het gezamenlijk huisbezoek Pagina 1 3. Uitvoering van het gezamenlijk huisbezoek / het gesprek

Nadere informatie

Wie is ROPE theater op maat?

Wie is ROPE theater op maat? Wie is ROPE theater op maat? De basis van ROPE bestaat uit Roel Pot en Peter Douw. In 1989 ontmoetten zij elkaar voor het eerst, uiteraard..op het toneel. En nu jaren later zijn ze nog steeds bij elkaar.

Nadere informatie

WELKOM MARKERING VAN DE PALLIATIEVE FASE WORKSHOP COMMUNICATIE MET PATIËNT EN INFORMELE ZORG. door Nelly Troost

WELKOM MARKERING VAN DE PALLIATIEVE FASE WORKSHOP COMMUNICATIE MET PATIËNT EN INFORMELE ZORG. door Nelly Troost WELKOM MARKERING VAN DE PALLIATIEVE FASE WORKSHOP COMMUNICATIE MET PATIËNT EN INFORMELE ZORG door Nelly Troost GEGEVENS UIT DE CASUS Systeem dhr. Jansen 74 jaar MW. JANSEN 75 jaar Medisch/Zorgverlening

Nadere informatie

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien.

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien. Foto s uitbeelden 1 Doel: de leerlingen kunnen een eenvoudige handeling uitbeelden in houding en mimiek Benodigdheden: een fototoestel De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan

Nadere informatie

Samen zorgen in je buurt

Samen zorgen in je buurt Samen zorgen in je buurt Bijeenkomst Wijkzorg Indische Buurt/Oostelijk Havengebied Maandag 30 juni Mantelzorgers, actieve buurtbewoners, buurtinitiatieven en medewerkers van zorg- en welzijnorganisaties,

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Inspirerende bijeenkomst over mantelzorg met aandacht voor: de kracht van zeggenschap van cliënten en mantelzorgers; eigen regie voor

Nadere informatie

Ik besef nu dat ik zelf een jonge mantelzorger ben. Ik dacht dat het heel normaal was wat ik doe!

Ik besef nu dat ik zelf een jonge mantelzorger ben. Ik dacht dat het heel normaal was wat ik doe! Wie zijn de jonge helden op uw school? huishouden vrienden veel zorgende jongeren ervaren stress en psychische problemen 25% van de jongeren groeit op met een familielid dat langdurige zorg nodig heeft

Nadere informatie

Feiten en cijfers mantelzorg

Feiten en cijfers mantelzorg Feiten en cijfers mantelzorg Hieronder leest u de meest belangrijke feiten en cijfers op het gebied van mantelzorg in Nederland uit het SCP-rapport 'Informele hulp: wie doet er wat?' (2015). Aantal mantelzorgers

Nadere informatie

Resultaten Onnodige Zorg

Resultaten Onnodige Zorg Avoord Zorg en Wonen In december 2014 hebben alle extramurale cliënten in zorg de juiste steunkousen en hulpmiddelen die zij nodig hebben om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven. Cliënten die hulp houden

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

MANTELZORG IN BEELD. Verhuizen naar een verpleeghuis. Training voor professionals zorg & welzijn

MANTELZORG IN BEELD. Verhuizen naar een verpleeghuis. Training voor professionals zorg & welzijn MANTELZORG IN BEELD Verhuizen naar een verpleeghuis Training voor professionals zorg & welzijn Voorwoord Verhuizen naar een verpleeghuis heeft een enorme impact op de cliënt en op zijn of haar mantelzorger(s).

Nadere informatie

Therapiegroep voor zwangeren met psychische klachten

Therapiegroep voor zwangeren met psychische klachten Therapiegroep voor zwangeren met psychische klachten Albert Schweitzer ziekenhuis april 2011 pavo 0746 Inleiding De afdeling Psychiatrie heeft een therapiegroep voor zwangeren van achttien jaar en ouder

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Toolkit. Familieparticipatie

Toolkit. Familieparticipatie Toolkit Familieparticipatie April 2013, Vilans De materialen en teksten uit deze toolkit kunt u gratis printen en downloaden. Zorgorganisaties kunnen dit materiaal kopiëren, aanpassen en aanvullen met

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

INLEIDING. Inleiding

INLEIDING. Inleiding INLEIDING 13 Inleiding Je hebt besloten dit boek te lezen. Waarschijnlijk heb je op dit moment een relatie. En waarschijnlijk ben je benieuwd hoe je je relatie kunt verbeteren: je begrijpt je partner niet

Nadere informatie

Workshop Formulier Mantelzorg in het zorg(leef)plan Ans Verdonschot; beleidmedewerker BRIZ. Programma workshop. casus.

Workshop Formulier Mantelzorg in het zorg(leef)plan Ans Verdonschot; beleidmedewerker BRIZ. Programma workshop. casus. Workshop Formulier Mantelzorg in het zorg(leef)plan Ans Verdonschot; beleidmedewerker BRIZ Ervoor zorgen dat er geen patiënt achter de patiënt opduikt Programma workshop v Achtergrond Mantelzorg in de

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2011

Nieuwsbrief oktober 2011 RSZK is In voor Zorg! Woensdag 28 september was een mooie zonnige dag met zomerse temperaturen. Een prachtige dag om van start te gaan met het project In voor Zorg. In dit project gaan we als organisatie

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop ADHD. Fontys PABO Limburg. Drs. Arno de Poorter Drs. Anne van Hees

Evaluatierapport. Workshop ADHD. Fontys PABO Limburg. Drs. Arno de Poorter Drs. Anne van Hees Evaluatierapport Workshop ADHD Fontys PABO Limburg Drs. Arno de Poorter Drs. Anne van Hees Inhoudsopgave Pag. 1. Inleiding 2 2. Deelnemers/respondenten 2 3. Opzet en inhoud evaluatie 2 4. Resultaten 2

Nadere informatie

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Welzijn Ouderen Thuisadministratie Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Doras Maatschappelijke dienstverlening Amsterdam-Noord Zorgt u voor een naaste

Nadere informatie

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Riny Koersen, orthopedagoge, Community Support Het aantal alleenstaande ouders in Nederland blijft toenemen. Opvoeden en grootbrengen in één hand. In de Gemeente

Nadere informatie

Verslag Multidisciplinaire casuïstiekbespreking Dementie 11 oktober 2010

Verslag Multidisciplinaire casuïstiekbespreking Dementie 11 oktober 2010 Verslag Multidisciplinaire casuïstiekbespreking Dementie 11 oktober 2010 Op maandag 11 oktober organiseerde de werkgroep deskundigheidsbevordering van Dementie ketenzorg Maastricht Heuvelland haar eerste

Nadere informatie

Maatschappelijk werk (alweer)

Maatschappelijk werk (alweer) Maatschappelijk werk (alweer) Na mijn tweede miskraam heb ik toch weer besloten om het er op te wagen naar maatschappelijk werk te gaan. Ik vond de stap echt wel heel zwaar, want ik hou er niet zo van.

Nadere informatie

Ouderen en seksualiteit:

Ouderen en seksualiteit: Ouderen en seksualiteit: een oud taboe of een sexy verhaal? Vaak denken jongeren dat mensen van boven de 60 geen seks meer hebben, of daar toch zeker niet van genieten. Niets is minder waar. Maar ook in

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Zorg aan huis Wijkteams. Verzorging, verpleging en begeleiding voor jong en oud bij u thuis? - Vivium helpt u verder

Zorg aan huis Wijkteams. Verzorging, verpleging en begeleiding voor jong en oud bij u thuis? - Vivium helpt u verder Zorg aan huis Wijkteams Verzorging, verpleging en begeleiding voor jong en oud bij u thuis? - Vivium helpt u verder 2 Welkom bij Zorg aan huis door Vivium Verzorging, verpleging en begeleiding in uw eigen

Nadere informatie

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt.

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt. Hoofdstuk 7 Emoties Nu is het tijd om door te gaan. Je hebt je dwarslaesie, je bent hopelijk klaar met al de medische dingen, nu is het tijd om ook je gevoelens aandacht te geven. Dus: ga lekker zitten,

Nadere informatie

Werkconferentie Kwetsbare ouderen. 31 mei 2016

Werkconferentie Kwetsbare ouderen. 31 mei 2016 Werkconferentie Kwetsbare ouderen 31 mei 2016 Programma 1. Waarom deze werkconferentie? (korte introductie door Leonie Voragen, VGZ) 1. Interactief theaterspel door trainersgroep de Wilde Kastanje 2. Werkgroepen:

Nadere informatie

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers 0 Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers Workshops en bijeenkomsten Individuele begeleiding Mantelzorg, wat is dat? Je bent mantelzorger wanneer je de zorg voor een familielid of een bekende

Nadere informatie

Stap 6: Wat is de kernovertuiging?

Stap 6: Wat is de kernovertuiging? E-Learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? Module 7/9 Stap 6: Wat is de kernovertuiging? De relevante vraag is hier: wat is het ergste wat er kan gebeuren als hij zijn controledrang loslaat?

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Rapport Grenzen verkennen: contouren van samenwerking met mantelzorgers en vrijwilligers in veranderend veld

Rapport Grenzen verkennen: contouren van samenwerking met mantelzorgers en vrijwilligers in veranderend veld Rapport Grenzen verkennen: contouren van samenwerking met mantelzorgers en vrijwilligers in veranderend veld Met het rapport Grenzen verkennen schetst auteur Cecil Scholten de mogelijkheden voor zorgaanbieders

Nadere informatie

ONTDEK DE KRACHT VAN IN JE WERK. Oriëntatiecursus Hulpverlener met ervaring

ONTDEK DE KRACHT VAN IN JE WERK. Oriëntatiecursus Hulpverlener met ervaring ONTDEK DE KRACHT VAN JE EIGEN KWETSBAARHEID IN JE WERK Oriëntatiecursus Hulpverlener met ervaring Heb jij als hulpverlener zelf ervaring met het doormaken van herstelprocessen? Wil je onderzoeken of je

Nadere informatie

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers 0 Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers Workshops en bijeenkomsten Individuele begeleiding Mantelzorg, wat is dat? Je bent mantelzorger wanneer je de zorg voor een familielid of een bekende

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Nieuwsbrief nr. 3, september 2013 Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Amstelveen, donderdagochtend 29 augustus om 7.45 uur s ochtends op het plein voor het raadhuis. Een vriendelijk

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm Mantelzorg is... Mooi De hulpvrager is je dankbaar, mantelzorg geeft veel voldoening Divers De taken lopen uiteen: huishoudelijke

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 bas Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking.

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Studio Sterk: Sterker door Participatief Drama Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Theater als middel om een stem te geven aan mensen die nauwelijks gehoord worden.

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Haal Bint in huis. aanbod van Theatergroep Bint voor het onderwijs. maakt lastige onderwerpen bespreekbaar. Voor docenten, leerlingen en ouders.

Haal Bint in huis. aanbod van Theatergroep Bint voor het onderwijs. maakt lastige onderwerpen bespreekbaar. Voor docenten, leerlingen en ouders. Haal Bint in huis aanbod van Theatergroep Bint voor het onderwijs maakt lastige onderwerpen bespreekbaar Voor docenten, leerlingen en ouders. Haal Bint in huis Theatergroep Bint maakt lastige onderwerpen

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien Nummer 1 December 2011 Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien LANDELIJK HEEFT 16% VAN DE JONGEREN PSYCHOSOCIALE PROBLEMEN. Scoop richt zich bij coaching, counseling en training

Nadere informatie

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling.

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Leerzaam, leuk, nieuwe contacten opgedaan, nieuwe ideeën. Het open Space concept is geweldig. Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Ontspannen maar

Nadere informatie

Dementie is een van de ingewikkeldste en meest ingrijpende

Dementie is een van de ingewikkeldste en meest ingrijpende Inleiding Dementie is een van de ingewikkeldste en meest ingrijpende ziektes. Dementie uit zich bij iedereen anders. Dit komt mede doordat dementie altijd een combinatie is van geheugenproblematiek, gedrags-

Nadere informatie

Beginsituatie. Aanpak

Beginsituatie. Aanpak Ouderparticipatie op school Meedoen kun je leren! Februari Juli 2012 Beginsituatie De aanleiding voor SBO School A 1 om met het project Ouderparticipatie op school Meedoen kun je leren!, aandacht te besteden

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten)

Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten) Ik geef mijn grenzen aan (lessenserie Omgaan met pesten) Inleiding Introductie Ik geef mijn grenzen aan Beginopstelling: Kring Deze dramales "Ik geef mijn grenzen aan" voor groep 7/8 maakt onderdeel uit

Nadere informatie

PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP:

PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP: PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP: Hoe maak je die? 1 Passende medezeggenschap: Hoe maak je die? 2012 Colofon Passende medezeggenschap: Hoe maak je die? is een uitgave van LOC Zeggenschap in zorg. LOC komt op voor

Nadere informatie

Ik wil het overzicht terug..

Ik wil het overzicht terug.. Ik wil het overzicht terug.. overzicht in mijn huis, in mijn kasten, in mijn hoofd! Onoverzichtelijke situaties, chaos en rommel zorgen voor onrust en stress. Regelmatig verzucht u dat u orde wilt, een

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers 0 Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers Workshops, lotgenotencontact, bijeenkomsten, individuele begeleiding Mantelzorg, wat is dat? Je bent mantelzorger wanneer je de zorg voor een familielid

Nadere informatie

Hulpverleners krijgen les van ervaringsdeskundige familieleden, cliënten en professionals in het versterken van de triade.

Hulpverleners krijgen les van ervaringsdeskundige familieleden, cliënten en professionals in het versterken van de triade. Hulpverleners krijgen les van ervaringsdeskundige familieleden, cliënten en professionals in het versterken van de triade. De afgelopen jaren zijn initiatieven ontwikkeld, zoals het lesprogramma van Familie

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN De Vloer Op Jr. in de klas Captijn (2016) INHOUD INLEIDING... 3 OPDRACHTEN... 3 INTEGRATIE EN DISCRIMINATIE... 3 ROT OP NAAR JE EIGEN LAND... 3 VOOR MIJ BEN JIJ EEN NUMMER...

Nadere informatie

Vele kralen maken een ketting Training Wat kan ik doen om (andere) ouderen te helpen?

Vele kralen maken een ketting Training Wat kan ik doen om (andere) ouderen te helpen? Vele kralen maken een ketting Training Wat kan ik doen om (andere) ouderen te helpen? Vijf bijeenkomsten van 2 2,5 uur (aansluitend eten) Eerste bijeenkomst Benodigdheden Flip over Stiften Papier Memobriefjes

Nadere informatie

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van:

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van: NASCHOOLSE DAGBEHANDELING Figaro Welkom! Binnenkort kom je kennismaken op Figaro. In dit boekje leggen we je alvast wat dingen uit. Het boekje is gemaakt voor kinderen die hier voor de eerste keer komen,

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles Verslag leerorkest studieochtend Zingen tijdens de instrumentale groepsles 6 maart 2012 Muziekcentrum Zuidoost 7 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Noord 9 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Docent: Otto

Nadere informatie

Balans vinden in zorgen voor jezelf en voor een ander

Balans vinden in zorgen voor jezelf en voor een ander Balans vinden in zorgen voor jezelf en voor een ander Wanneer je zorgt voor een partner, kind of naaste uit je omgeving met Niet Aangeboren Hersenletsel kan het een uitdaging zijn balans te vinden in de

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Inhoud. Hallo!...5. Wie is wie? Even voorstellen...7. Wat is mijn PrOP? PrOP opstellen Doelen voor mijn PrOP...19

Inhoud. Hallo!...5. Wie is wie? Even voorstellen...7. Wat is mijn PrOP? PrOP opstellen Doelen voor mijn PrOP...19 Inhoud Hallo!...5 Wie is wie? Even voorstellen...7 Wat is mijn PrOP?...9 1 PrOP opstellen...11 2 Doelen voor mijn PrOP...19 Ik verander mijn P!...23 3 Leren van anderen: het sociogram...25 4 Omgaan met

Nadere informatie

Een dynamische kijk op familierelaties binnen de context van dementie.

Een dynamische kijk op familierelaties binnen de context van dementie. Een dynamische kijk op familierelaties binnen de context van dementie. Tanja Everaert Kerkstraat 115 9200 Dendermonde 052 26 28 23 Meander @dementie.be www.dementie.be 1 Ik trok een streep: tot hier, nooit

Nadere informatie

Samenwerken met mantelzorg en familie: een rollenspel. Yvonne de Jong, 29 oktober2014 Workshop tijdens Congres Exit Vrijheidsbeperking

Samenwerken met mantelzorg en familie: een rollenspel. Yvonne de Jong, 29 oktober2014 Workshop tijdens Congres Exit Vrijheidsbeperking Samenwerken met mantelzorg en familie: een rollenspel Yvonne de Jong, 29 oktober2014 Workshop tijdens Congres Exit Vrijheidsbeperking Inhoud Kennis van mantelzorg Visie op Samenspel Familieparticipatie

Nadere informatie

WELKOM BIJ VERPLEEGHUIS DE LINGEHOF

WELKOM BIJ VERPLEEGHUIS DE LINGEHOF WELKOM BIJ VERPLEEGHUIS DE LINGEHOF VOOR EEN LEVEN MET KLEUR Welkom bij De Lingehof het huis in het hart van het Over-Betuwse Bemmel In De Lingehof kunt u aangenaam wonen met gespecialiseerde verzorging

Nadere informatie

Producten- en Dienstencatalogus 2017

Producten- en Dienstencatalogus 2017 Producten- en Dienstencatalogus 2017 Voor thuiswonenden December 2016 Inhoud Voorwoord blz. 3 Thuiszorg blz. 5 Huishoudelijke zorg blz. 6 Dagbesteding blz. 7 Behandeling blz. 8 Maaltijd aan huis blz. 9

Nadere informatie

Terugkoppeling Patiëntervaringen DuoDag Dementie

Terugkoppeling Patiëntervaringen DuoDag Dementie Terugkoppeling Patiëntervaringen DuoDag Dementie Lausanne Mies Storytelling - De context, portretten Stories are the windows to the heart and soul of our organizations Yiannis Gabriel - De zorg, fragmenten

Nadere informatie

SAMEN-WERKEN MET DE MENSEN OM JOU HEEN

SAMEN-WERKEN MET DE MENSEN OM JOU HEEN Trainershandleiding Cursus SAMEN-WERKEN MET DE MENSEN OM JOU HEEN SAMEN-WERK BOEK Ontwikkeld in opdracht van het project Er samen voor staan door Pauline Rosendaal, trainer Zozijn School www.zozijn.nl/zozijnschool

Nadere informatie

Het is belangrijk dat studenten ervaren wat informele zorg inhoudt

Het is belangrijk dat studenten ervaren wat informele zorg inhoudt Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Informele zorg & Toegepaste Gerontologie aan de hogescholen Windesheim en Fontys Het is belangrijk dat studenten ervaren wat informele zorg inhoudt Het is belangrijk

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Verslag Project Normen & Waarden

Verslag Project Normen & Waarden Tussenrapport Verslag Project Normen & Waarden Vreewijk Rotterdam 2010-2012 Stichting t Kleinste Ding Voorwoord Voor U ligt het tussentijdse verslag van het project normen en waarden in de wijk Vreewijk

Nadere informatie

Een dierbare verliezen. Informatie voor nabestaanden

Een dierbare verliezen. Informatie voor nabestaanden 00 Een dierbare verliezen Informatie voor nabestaanden Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren, en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Samenvatting Onderzoek InVerbindingThuis

Samenvatting Onderzoek InVerbindingThuis Samenvatting Onderzoek InVerbindingThuis Door: Inge Razenberg en Annemarieke Blom Februari 2015 - Onderzoek - Labyrinth Onderzoek & Advies InVerbindingThuis werkt samen met de JIM Jongeren waarbij een

Nadere informatie

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh Opgesteld door: Bijlage: Albert Tahaparij Eveline Stehouwer Ellen van den Bosch Folder Mantelzorg Vastgesteld MT d.d. 10 september 2013 Opgesteld

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Cliëntgroep 1. Cliëntgroep 1. Cliëntportretten. Cliëntportretten 16,5 % 16,5 % 4 % 4 % 11 % 11 % 31,5 % 31,5 % 9 % 9 % 16,5 % 16,5 % 2 % 2 % 9,5 %

Cliëntgroep 1. Cliëntgroep 1. Cliëntportretten. Cliëntportretten 16,5 % 16,5 % 4 % 4 % 11 % 11 % 31,5 % 31,5 % 9 % 9 % 16,5 % 16,5 % 2 % 2 % 9,5 % Cliëntgroep 1 Cliëntgroep 1 4 % 16, 11, 4 % 16, 11, 31, 34, 31, 34, 1 16, 1 16, 9, 9, Somatische aandoening (65+) Mevrouw Jansen is 81 en heeft vorig jaar een hersenbloeding gehad. Ze is hierdoor aan de

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel ZIEKTEBELEVING (NON) HODGKIN Inhoud... 3 Emoties... 4 Omgaan met de ziekte... 4 Praten over uw gevoelens... 5 Uw gedachten opschrijven... 5 Andere

Nadere informatie

Mariënhof. Groepswonen. Wonen Welzijn Zorg en behandeling

Mariënhof. Groepswonen. Wonen Welzijn Zorg en behandeling Mariënhof Groepswonen Wonen Welzijn Zorg en behandeling Welkom in Mariënhof Mariënhof ligt aan de Lievelderweg in Lichtenvoorde. Naast Mariënhof staan woningen en in de buurt zijn bedrijven gevestigd.

Nadere informatie

Familie als bondgenoot

Familie als bondgenoot Familie als bondgenoot Wat hulpverleners moeten weten over gezinnen 14 december 2006 Hers Dinie Alemans Ellen van Berlo He 1 Centraal in het project Familieleden, clienten en professionals werken samen

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Hier zijn wij. Een schooljaar vol plannen en voornemens

Hier zijn wij. Een schooljaar vol plannen en voornemens Hier zijn wij Een schooljaar vol plannen en voornemens Hier zijn WIJ. In de eerste weken van het schooljaar leggen we de basis voor de sociale verhoudingen binnen de groepen. Het gaat over hoe we met

Nadere informatie

Ambthuis. Wonen Welzijn Zorg en behandeling. Woonzorgcentrum. Appartementen te huur. Groepswonen

Ambthuis. Wonen Welzijn Zorg en behandeling. Woonzorgcentrum. Appartementen te huur. Groepswonen Ambthuis Woonzorgcentrum Appartementen te huur Groepswonen Wonen Welzijn Zorg en behandeling Welkom in het Ambthuis In het centrum van het stadje Bredevoort staat het Ambthuis. Wonen in het Ambthuis betekent

Nadere informatie