Isebeau J.M. Lucassen, s Eerste begeleider: Dr. H.A. van Vuuren. Juni 2013, Enschede

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Isebeau J.M. Lucassen, s Eerste begeleider: Dr. H.A. van Vuuren. Juni 2013, Enschede"

Transcriptie

1 De drempels die studenten met een functiebeperking ervaren om begeleiding te zoeken en hoe hier met behulp van de informatievoorziening van studentenbegeleiding op kan worden ingespeeld Isebeau J.M. Lucassen, s Eerste begeleider: Dr. H.A. van Vuuren Juni 2013, Enschede 1

2 2

3 Voorwoord Na vier jaar hard studeren komt het einde van mijn bachelor opleiding met het inleveren van deze scriptie eindelijk in zicht, en dat is echt een heerlijk gevoel. Toen ik vier jaar geleden aan de opleiding begon had ik me mijn studietijd echter wel wat anders voorgesteld. Altijd heb ik gedacht, en vooral ook gehoopt, mijn bachelor opleiding in de voorgeschreven drie jaar af te kunnen ronden. Helaas heeft mijn functiebeperking hier een stokje voor gestoken en heb ik een jaartje langer moeten werken voor mijn bachelorsdiploma. Dit heeft er wel voor gezorgd dat ik uit persoonlijke ervaring weet hoe belangrijk begeleiding kan zijn voor studenten met een functiebeperking. Ik ben dan ook erg blij dat ik me gedurende mijn afstudeeronderzoek bezig heb kunnen houden met het verbeteren van de informatievoorziening van studentenbegeleiding op de UT met betrekking tot studeren met een functiebeperking, omdat dit een onderwerp is wat dicht bij mij staat. Dit onderwerp heeft vanaf het begin al mijn persoonlijke interesse gewekt, en dit onderwerp heeft deze interesse ook de gehele periode dat ik aan deze scriptie heb gewerkt vastgehouden. Ik hoop dan ook dat ik door middel van het schrijven van deze scriptie niet alleen mijzelf help, doordat ik met behulp van deze scriptie mijn bachelor af kan ronden, maar ik hoop ook dat deze scriptie echt kan bijdragen aan een betere informatievoorziening van studentenbegeleiding, zodat studenten met een functiebeperking in de toekomst nog beter de begeleiding kunnen krijgen die zij hard nodig hebben. Dit onderzoek was zonder de begeleiding van anderen niet mogelijk geweest, of had er zonder de begeleiding van anderen misschien heel anders uitgezien. Daarom zou ik graag een aantal mensen willen bedanken die mij gedurende het schrijven van deze scriptie op verschillende manieren goed hebben ondersteund. Allereerst wil ik studentenbegeleiding als organisatie bedanken voor het mogelijk maken van een praktische opdracht voor mijn bachelor onderzoek. In het bijzonder wil ik hierbij mevrouw Van Luijk en mevrouw Bruynel bedanken voor de supervisie vanuit de organisatie en de begeleiding gedurende het onderzoek. Daarnaast wil ik vanuit de Universiteit dr. Mark van Vuuren bedanken voor de goede begeleiding en steun die ik van hem heb gekregen gedurende het onderzoek. Ook wil ik dr. Mark van Vuuren graag bedanken voor de nieuwe inzichten en de nieuwe kennis die hij mij heeft meegegeven en die ik door hem het afgelopen half jaar heb opgedaan. Enschede, 14 juni 2013 Isebeau Lucassen 3

4 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Management Summary Probleemstelling Aanleiding Opdracht van studentenbegeleiding Aanleiding van het onderzoek met betrekking tot gevonden literatuur Vraagstelling Theoretisch kader Definitie functiebeperking Belang van het onderzoek Acceptatie van begeleiding Vraagstelling Methode Respondenten Onderzoekspopulatie Werven van respondenten Materialen De gekozen onderzoeksmethode Structurering van het interview Invulling van het interview Introductie Middenstuk Slot Methoden om rapport te verkrijgen Definitie rapport Belang van rapport De gebruikte methoden om rapport te bereiken gedurende het onderzoek Procedure Werven van de respondenten Het afnemen van het onderzoek Duur van het onderzoek

5 2.5 Analyse van de data Analyse van de audiofragmenten Analyse van data met betrekking tot rapport Resultaten Resultaten afgenomen interviews Resultaten met betrekking tot ervaren drempels Ervaren praktische en op kennis beruste drempels Ervaren persoonlijke drempels Resultaten met betrekking tot informatiebehoeften Resultaten verkregen rapport Binnenkomst Het benoemen van mijn functiebeperking De context laten vertellen Gesprekken na het daadwerkelijke onderzoek Conclusies Conclusies met betrekking tot de onderzoeksvragen Conclusie met betrekking tot drempels Conclusie met betrekking tot informatiebehoeften Conclusie met betrekking tot de hoofdvraag en aanbevelingen Reikwijdte van de conclusies Discussie Sterke en zwakke kanten van het uitgevoerde onderzoek Objectiviteit versus subjectiviteit Bevindingen ten opzichte van literatuur Nieuwe inzichten Aanbevelingen voor vervolgonderzoek Referentielijst Bijlagen Literatuurstudie Log Onderzoeksontwerp interview Brief van studentenbegeleiding aan de onderzoekspopulatie

6 4. Brief van onderzoeker aan respondenten Uitgetypte interviews Overzicht antwoorden m.b.t. drempels Overzicht antwoorden m.b.t. informatiebehoeften

7 Management Summary Momenteel heeft ongeveer tien tot vijftien procent van de Nederlandse studenten te maken met een functiebeperking, wat concreet neerkomt op landelijk zo n tot studenten. Uit landelijk onderzoek is gebleken dat 50 procent van deze studenten aantoonbaar hinder heeft van zijn of haar functiebeperking gedurende zijn of haar studie. Dit kan variëren van kleine problemen tot een flinke studievertraging, en in sommige gevallen zelfs het moeten aanvragen van een lening ten gevolge van de beperking. De Nederlandse overheid en hogere onderwijsinstellingen zetten zich dan ook in grote mate in om de studeerbaarheid voor studenten met een functiebeperking zo goed mogelijk te maken. Ook op de Universiteit van Twente zet men zich in om hun voorzieningen voor studenten met een functiebeperking te verbeteren. Iets wat ook nodig is, aangezien uit onderzoek is gebleken dat momenteel nog geen enkele hogere onderwijsinstelling, en dus ook de UT niet, voldoet aan de eisen die de overheid heeft opgesteld met betrekking tot studeren met een functiebeperking. Een organisatie die zich op de UT veel bezig houdt met begeleiding en voorzieningen voor studenten met een functiebeperking is studentenbegeleiding. Zij hebben momenteel voor ogen hun informatievoorziening te verbeteren en willen daarom mede via een onderzoek erachter komen waar de informatiebehoeften liggen van de studenten met een functiebeperking op de UT. Dit is een goed voornemen te noemen, waarvan het belang ook in wetenschappelijke literatuur naar boven is gekomen. Ook is in wetenschappelijke literatuur naar boven gekomen dat mensen met een functiebeperking velen drempels kunnen ervaren om hulp en/of begeleiding te accepteren. Vandaar dat in dit onderzoek zowel drempels als informatiebehoeften onder studenten met een functiebeperking op de UT zijn onderzocht. Hierbij werd de volgende onderzoeksvraag opgesteld: Hoe kan studentenbegeleiding hun informatievoorziening het beste laten aansluiten op de behoeften die studenten met een functiebeperking hebben wanneer het gaat over het overkomen van drempels bij het zoeken naar begeleiding bij studentenbegeleiding? Dit onderzoek is uitgevoerd met behulp van de interviewtechniek. In totaal hebben er zestien respondenten meegedaan, waaronder zeven mannen en negen vrouwen. Dit waren zowel bachelorals master studenten uit verschillende studiejaren, en zij stonden allen onder begeleiding bij studentenbegeleiding. De respondentengroep was een erg gevarieerde groep qua functiebeperkingen, en de respondenten hebben verschillende vormen van begeleiding gehad bij studentenbegeleiding. Uit dit onderzoek is gebleken dat studenten met een functiebeperking op de UT vier praktische/op kennis beruste drempels ervaren, en vijf persoonlijke drempels ervaren wanneer het gaat om zich te melden bij studentenbegeleiding. Deze praktische/op kennis beruste drempels zijn goed te beïnvloeden door middel van de informatievoorziening van studentenbegeleiding. Dit is anders wat betreft de persoonlijke drempels. Bij de persoonlijke drempels die de studenten ervaren is het slechts mogelijk indirect de drempels proberen te verlagen door middel van de informatievoorziening. Wat betreft de informatiebehoeften die de ondervraagde studenten hebben aangekaart, dan komen hier zes behoeften naar voren. Voor een groot gedeelte hangen deze behoeften samen met de (op kennis beruste) drempels die de studenten ervaren. Op basis van het uitgevoerde onderzoek zijn er een aantal punten benoemd die studentenbegeleiding zou kunnen verbeteren om zowel beter aan de informatiebehoeften van studenten met een functiebeperking op de UT te voldoen, maar die gelijker tijd ook drempels verlagen bij deze studenten om zich te melden voor begeleiding bij studentenbegeleiding. Deze punten zijn concreet opgesomd: - Meer informatie aanbieden over wat studentenbegeleiding inhoudt. Oftewel, biedt meer informatie aan over: 7

8 o Wat studentenbegeleiding is en waar het uit bestaat o Wat voor vormen begeleiding er worden aangeboden door studentenbegeleiding o Thema s waar studentenbegeleiding begeleiding in kan bieden o Bij wie welke specifieke begeleiding gezocht moet worden (bij een studentenpsycholoog, een studentendecaan, of een diversiteitscoördinator, enzovoorts) o Waar studentenbegeleiding te bezoeken is - Informatie pro-actiever aanbieden. - Meer informatie aanbieden over hoe verschillende procedures kunnen lopen wanneer men aan de slag zou willen gaan met begeleiding binnen studentenbegeleiding. - Meer informatie aanbieden over wanneer men precies in aanmerking komt voor begeleiding of speciale regelingen. - Neem informatie op over wat er precies onder een functiebeperking wordt verstaan, en geef duidelijk aan dat iedereen in aanmerking komt voor begeleiding, ook wanneer er geen sprake is van een functiebeperking. - Verwerk in de informatievoorziening dat studentenbegeleiding geen uitspraken doet naar andere partijen, zoals bijvoorbeeld docenten of een studieadviseur. - Verwerk in de informatievoorziening dat alle begeleiding die de student krijgt bij studentenbegeleiding op basis van zijn of haar eigen keuze is. - Wanneer er begeleiders zijn die zelf ook een functiebeperking hebben; bespreek dit dan kort met de student voor de begeleiding. Dit werkt drempelverlagend voor de student. - Benadruk dat de begeleiding die studentenbegeleiding biedt vooral studiegericht is. - Benoem duidelijk de zeven thema s waar studentenbegeleiding begeleiding in biedt. Hieronder zijn deze thema s nogmaals opgesomd. De studenten hebben aangegeven meer informatie te willen over al deze thema s, maar met name over de dikgedrukte. o Regelingen met betrekking tot studievertraging o Regelingen met betrekking tot financiën o Regelingen met betrekking tot BSA/harde knip o Studievaardigheden o Studievoorzieningen/-faciliteiten o Doorstroom naar de master o Doorstroom naar de arbeidsmarkt - Op basis van de behoeften die de studenten hebben aangegeven is het advies is om van het synoniem Rode Balie af te stappen. - Wanneer het mogelijk is, verschaf dan meer informatie over regelingen die worden getroffen met studenten met een functiebeperking wat betreft het nieuwe Twentse onderwijsmodel. Doe dit zo actueel mogelijk. - Het laatste advies is om zich meer te verdiepen in de regelingen omtrent studeren met een functiebeperking die in het buitenland gelden en neem deze informatie op in de informatievoorziening van studentenbegeleiding. 8

9 1. Probleemstelling Wanneer men het woord functiebeperking intypt op het welbekende Google.nl, dan komt men terecht op een pagina met zo n gevonden zoekresultaten. Wanneer men aandachtiger gaat kijken dan valt het op dat het merendeel van de gevonden pagina s websites zijn van hogere onderwijsinstellingen. Deze pagina s gaan vooral in op het studeren met een functiebeperking, en de begeleiding die een onderwijsinstelling daarbij kan bieden. Studeren met een functiebeperking is dan ook onder veel, zo niet de meeste, hogere onderwijsinstellingen een erg populair thema. Ditzelfde geldt voor de Universiteit van Twente, welke door middel van de organisatie studentenbegeleiding ook veel aandacht besteed aan studenten met een functiebeperking. In dit onderzoeksverslag zal er een boekje worden opengedaan over studeren met een functiebeperking. Hierbij zal er met name worden ingegaan op de informatiebehoeften die de studenten met een functiebeperking op de Universiteit Twente hebben en de drempels die zij moeten overwinnen wanneer zij zich willen aanmelden voor begeleiding met betrekking tot hun functiebeperking en hoe hier met behulp van een informatievoorziening eventueel op kan worden ingespeeld. Dit klinkt natuurlijk nog erg breed, en vandaar dat in dit eerste hoofdstuk van dit verslag duidelijker zal worden beschreven hoe men tot dit onderzoek is gekomen en wat het belang van dit onderzoek is. Dit zal worden gedaan door eerst de aanleiding van dit onderzoek te beschrijven. Vervolgens wordt er in het theoretisch kader dieper de literatuur ingedoken waarmee het belang en het doel van dit onderzoek steeds duidelijker zal worden en tot slot zal er in dit eerste hoofdstuk de vraagstelling voor het onderzoek worden besproken. 1.1 Aanleiding Allereerst zal dus de aanleiding van dit onderzoek worden besproken. Deze aanleiding is op te delen in twee delen. Om te beginnen is dit onderzoek namelijk gestart uit opdracht van de organisatie studentenbegeleiding op de Universiteit van Twente, die voor ogen hebben hun informatievoorziening te verbeteren. Hier zal dan ook eerst dieper op worden ingegaan. Vervolgens zal er ook worden gekeken naar de wetenschappelijke aanleiding die dit onderzoek met zich mee brengt. De aanleiding van dit onderzoek brengt natuurlijk ook een vraag met zich mee, vandaar dat op basis van de aanleiding van dit onderzoek al tot een onderzoeksvraag wordt gekomen in dit deel van het verslag Opdracht van studentenbegeleiding De studentenbegeleiding op de Universiteit van Twente biedt verschillende voorzieningen of vormen van begeleiding en advies aan voor verschillende studenten die deze begeleiding en advies kunnen gebruiken. Deze begeleiding kost de studenten zelf niets. Voor verschillende problemen kan men als student bij studentenbegeleiding bij verschillende aanspreekpunten terecht. Zo bestaat studentenbegeleiding uit verschillende studentendecanen, coördinatoren diversiteit/steunpunt studeren met een functiebeperking, studentenpsychologen en de Commissie Verlening Afstudeersteun. Het meest centrale aanspreekpunt binnen studentenbegeleiding zijn de studentendecanen. Deze verlenen informatie en advies over zaken die betrekking hebben op problemen ten gevolge van ziekte, zwagerschap, functiebeperking, persoonlijke problematiek of financiële aangelegenheden. Daarnaast bieden de coördinatoren diversiteit/steunpunt studeren met een functiebeperking ondersteuning bij het realiseren van voorzieningen die nodig zijn om de studie met succes te kunnen volgen. De studentenpsychologen bieden doelgerichte hulp aan bij studie- en studeerproblemen en persoonlijke problemen door individuele of groepsgerichte trainingen te organiseren. Tot slot houd de Commissie Verlening Afstudeersteun zich bezig met de uitvoering van diverse financiële UT-regelingen waaronder financiële ondersteuning aan studenten met bijzondere omstandigheden. 9

10 Het is dus duidelijk dat studentenbegeleiding zich bezig houdt met allerhande zaken om studenten op de UT zo goed mogelijk bij te staan met allerhande problemen. Een grote groep studenten die hier regelmatig bij om de hoek komen kijken zijn studenten met verschillende functiebeperkingen. Door een functiebeperking kunnen studenten verschillende problemen ondervinden gedurende hun studie en de verschillende organen binnen studentenbegeleiding proberen deze studenten zo goed mogelijk bij te staan om hun studie zo goed mogelijk af te ronden. Hier schuilt echter een grote organisatie achter met een grote informatievoorziening. Het gegeven dat er bepaalde voorzieningen en/of begeleiding worden aangeboden speciaal voor studenten met een functiebeperking op de Universiteit van Twente wordt daarom ook op verschillende manieren gecommuniceerd. Hierbij kan men bijvoorbeeld denken aan bepaalde informatiepagina s op de website van de universiteit/studentenbegeleiding, voorlichtingsdagen, brochures, flyers en informatielunches waar studenten heen kunnen gaan. De studentenbegeleiding vraagt zich echter af of de informatie die gecommuniceerd wordt wel aansluit bij de behoeften die studenten met een functiebeperking hebben. Het is ontzettend belangrijk dat alle studenten met een functiebeperking de informatie kunnen vinden die zij nodig hebben zodat zij de begeleiding en het advies kunnen krijgen bij studentenbegeleiding die zij zo hard nodig hebben. Het is daarom erg belangrijk voor studentenbegeleiding om te weten aan welke inhoudelijke informatie de studenten met een functiebeperking behoefte hebben, zodat zij hun informatievoorziening hierop aan kunnen passen in de toekomst. Daarom willen zij door middel van een onderzoek een goed beeld verkrijgen van wat de betrokken studenten, studenten met een functiebeperking, graag willen van de informatievoorziening van studentenbegeleiding. Met andere woorden, waar hebben de studenten met een functiebeperking behoefte aan wanneer het op de informatievoorziening van de studentenbegeleiding neerkomt. Door deze behoeftes door middel van een onderzoek helder te krijgen hopen zij de informatievoorziening van studentenbegeleiding daarop aan te kunnen passen zodat de informatievoorziening van studentenbegeleiding verbeterd wordt en meer studenten de begeleiding en het advies dat zij nodig hebben makkelijker kunnen vinden Aanleiding van het onderzoek met betrekking tot gevonden literatuur Dat het belang van een goede informatievoorziening en een goede begeleiding voor studenten met een functiebeperking erg belangrijk is blijkt ook uit verschillende (wetenschappelijke) literatuur. De groep studenten met een functiebeperking blijkt nog steeds elk jaar te groeien, en een grote groep van deze studenten ondervind verschillende problemen met hun studie als gevolg van hun functiebeperking. Hierbij kan er onder andere worden gedacht aan een studievertraging, een grote deuk in het zelfvertrouwen van de student (faalangst), moeilijkheden met het uitvoeren van de studie en in sommige gevallen zelfs het moeten aanvragen van een lening ten gevolge van de functiebeperking. Omdat er in Nederland belang wordt gehecht aan het feit dat studenten met een functiebeperking met zo min mogelijk hinder van hun beperking moeten kunnen studeren zijn er zes minimumvoorwaarden opgesteld door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap waar hogescholen en universiteiten aan zouden moeten voldoen met betrekking tot de tegemoetkomingen voor studenten met een functiebeperking. Uit verschillende onderzoeken is echter gebleken dat geen enkele Nederlandse universiteit voldoet aan al deze eisen, en zodoende dus ook de Universiteit van Twente niet. Zodoende blijkt er ook uit verschillende (wetenschappelijke) literatuur en onderzoeken dat er genoeg aanleiding bestaat om de informatiebehoeften onder de studenten met een functiebeperking op de Universiteit van Twente eens onder de loep te nemen, zodat de informatievoorziening van studentenbegeleiding met behulp van deze informatie kan worden verbeterd. Buiten het feit dat uit de literatuur is gebleken dat een dergelijk onderzoek naar de informatiebehoeften onder studenten met een functiebeperking van groot belang kan zijn, is er uit de literatuur ook gebleken dat elke persoon anders zal reageren op (aangeboden) hulp. Hoe een persoon omgaat met hulp of begeleiding of hierop reageert is afhankelijk van verschillende factoren. 10

11 Hierbij kan gedacht worden aan de fase waarin iemand verkeerd met betrekking tot de verwerking van het hebben van een functiebeperking, persoonsgebonden factoren en/of -kenmerken en aan enkele overige factoren. De conclusie die we hieruit zullen trekken met betrekking tot dit onderzoek is dat studenten die in aanmerking komen met studentenbegeleiding allen anders zullen omgaan met de begeleiding die zij zullen krijgen, hier ook anders op zullen reageren en er andere verwachtingen van zullen hebben. De ene student zal daarom veel meer open staan voor begeleiding dan de andere student. Vandaar ook dat de ene student zichzelf veel makkelijker bij studentenbegeleiding zal melden wanneer deze problemen ondervind gedurende zijn of haar studie dan de andere student. Er is echter niet precies bekend waarom de ene student zich makkelijker bij studentenbegeleiding aanmeld dan de andere student omdat de literatuur niet specifiek ingaat op een situatie zoals de begeleiding die men kan krijgen bij studentenbegeleiding. Uit de literatuur kan dus alleen worden afgeleid dat de ene student zichzelf makkelijker zal melden bij studentenbegeleiding dan de andere student. Omdat het gigantisch belangrijk is dat alle studenten met een functiebeperking de begeleiding krijgen (aangeboden) die zij zo hard nodig hebben zal er daarom in dit onderzoek ook worden gekeken naar de drempels die studenten kunnen ondervinden om zich wel of niet aan te melden bij studentenbegeleiding. Ook zal er worden gekeken hoe er door middel van de informatievoorziening op deze drempels kan worden ingespeeld, zodat deze drempels kunnen worden verlaagd. Door middels een onderzoek duidelijk te krijgen welke factoren er voor zorgen dat studenten een drempel ervaren, en hoe deze drempels kunnen worden verlaagd door middel van communicatie kan studentenbegeleiding er door middel van hun informatievoorziening voor zorgen dat studenten eerder de stap zullen durven nemen om met hun problemen bij studentenbegeleiding aan te kloppen. Zodoende zullen uiteindelijk meer studenten de begeleiding krijgen die zij ook echt nodig hebben Vraagstelling De opdracht van dit onderzoek is duidelijk. Het is erg belangrijk dat studenten met een functiebeperking studentenbegeleiding goed weten te vinden. Daarom zal er moeten worden gekeken of dit ook het geval is en hoe ervoor gezorgd kan worden dat studenten met een functiebeperking studentenbegeleiding nog beter vinden. De informatievoorziening van studentenbegeleiding speelt hier uiteraard een grote rol in. Het is dus ook het belangrijkste om door middel van dit onderzoek te kijken hoe deze informatievoorziening kan worden verbeterd. De vraag die in dit onderzoek zal worden beantwoord luidt daarom als volgt: Hoe kan studentenbegeleiding hun informatievoorziening het beste laten aansluiten op de behoeften die studenten met een functiebeperking hebben wanneer het gaat over het overkomen van drempels bij het zoeken naar begeleiding bij studentenbegeleiding? 1.2 Theoretisch kader Het doel van dit onderzoek is al wat duidelijker. Mensen met een functiebeperking ervaren drempels wanneer zij op zoek gaan naar begeleiding of hulp. De kans is dus aanwezig dat studenten ook drempels ervaren wanneer zij op zoek gaan naar begeleiding bij studentenbegeleiding op de UT. Welke drempels is echter nog de vraag, net zoals nog duidelijk moet worden hoe studentenbegeleiding hun informatievoorziening hier op aan kan passen. In dit deel van dit onderzoeksverslag zal er daarom worden gekeken naar wat er al meer bekend is in de literatuur over studeren met een functiebeperking zodat er een goed fundament kan worden gelegd waar dit onderzoek op kan verder bouwen. Door te kijken naar de begeleiding in het huidige onderwijs en de problemen die studenten ervaren door hun functiebeperking gedurende hun studie komt ook het grote belang en het doel van dit onderzoek duidelijk naar voren. 11

12 Om te beginnen zal er binnen dit theoretisch kader worden gekeken naar de definitie van een functiebeperking. Daarna zal het belang van dit onderzoek duidelijker worden beschreven aan de hand van de resultaten van verschillende onderzoeken die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd met betrekking tot studeren met een functiebeperking. Ook zal er worden gekeken naar de acceptatie van hulp of begeleiding onder mensen met een functiebeperking en de factoren die daar een rol in kunnen spelen Definitie functiebeperking Voordat er verder wordt ingegaan op de problemen en de hinder die studenten kunnen ervaren ten gevolge van hun functiebeperking en het belang van dit onderzoek, is het van belang om vast te stellen wat er precies wordt verstaan onder een functiebeperking. Het begrip functiebeperking is namelijk erg breed en kan verschillende associaties met zich meebrengen. Om geen onzekerheid te laten ontstaan over hoe dit begrip in dit onderzoek zal worden geïnterpreteerd is het van belang om dit begrip aan de hand van verschillende literatuur goed te definiëren. De laatste jaren zijn er wereldwijd verschillende onderzoeken gepubliceerd met betrekking tot functiebeperkingen. Zodoende zijn er ook verschillende definities en opvattingen over functiebeperkingen te vinden. Zo stellen verschillende sociale wetenschappers dat er pas sprake is van een functiebeperking zodra een persoon last heeft van een bijzondere lichamelijke waardevermindering die als gevolg van de interactie met natuurlijke, gebouwde, culturele en maatschappelijke omgevingen een probleem wordt (Paul e.a., 2002; Baart, 2002; Van Hove, 2011; Oliver, 1986; Oliver, 1990; Oliver & Zarb, 1989). Van Hove (2011) vult hierbij aan dat er sprake moet zijn van een langdurige uitval (een uitval van minimaal 12 maanden of een uitval van minimaal 12 maanden die in de toekomst te voorzien is) of een blijvende uitval op één of meerdere lichaamsfuncties. De lichaamsfuncties die uitvallen die tellen als een functiebeperking zijn terug te vinden in de International Classification of Functioning (Van Hove, 2011). Dit is een lijst waarin verschillende lichaamsdelen en -structuren zijn opgenomen ten overstaande van een lijst met activiteiten die men wel of niet kan uitvoeren (Stucki e.a., 2001; Cieza e.a.; 2002). Deze lijst wordt daarbij gebruikt om verschillende functiebeperkingen en handicappen te kunnen vaststellen (Stucki e.a., 2001; Cieza e.a., 2002). In de meeste onderzoeken staat er geen duidelijke definitie gegeven van een functiebeperking. Wel worden functiebeperkingen in veel onderzoeken in verschillende categorieën ingedeeld, wat meer duidelijkheid biedt over de inhoud van verschillende functiebeperkingen. Zo onderscheidt Cnockaert e.a. (2010) en Van Hove (2011) op basis van de International Classification of Functioning acht subgroepen waaronder functiebeperkingen zijn in te delen, en ook het Verwey-Jonker Instituut hanteert een indeling van elf categorieën waaronder functiebeperkingen zijn in te delen (Verwey- Jonker Instituut, 2005; Verwey-Jonker Instituut, 2001). Deze genoemde categorieën zijn terug te vinden in tabel 1. De meest alomvattende definitie wordt gegeven door Stapel (2007). Deze ziet functiebeperkingen en chronische ziekten onder studenten als lichamelijke, zintuigelijke of andere stoornissen die de studievoortgang van een student vertragen (Stapel, 2007). Dit kunnen visuele, auditieve en motorische handicaps zijn, stoornissen in taal (dyslexie), rekenen (dyscalculie), spraak, uithoudingsvermogen, geheugen/concentratievermogen en orgaanfuncties, maar ook fobieën, depressies, epilepsie, reuma, M.E., chronische RSI en zware migraine (Stapel, 2007). In deze definitie wordt er dus ook vanuit gegaan dat er pas sprake is van een functiebeperking zodra een persoon last heeft van een bijzondere lichamelijke waardevermindering die als gevolg van de interactie met natuurlijke, gebouwde, culturele en maatschappelijke omgevingen een probleem wordt. Daarnaast zijn de beperkingen die genoemd worden ook in te delen in de verschillende bovenstaande genoemde categorieën. 12

13 Auteur(s) Cnockaert e.a. (2010) Van Hove (2011) Verwey-Jonker Instituut (2001) Verwey-Jonker Instituut (2005) Indeling categorieën functiebeperkingen 1. Motorische functiebeperking 2. Auditieve functiebeperking 3. Visuele functiebeperking 4. Leerstoornis (hiertoe behoren bijvoorbeeld dyslexie of dyscalculie) 5. Chronische ziekte 6. Psychiatrische functiebeperking (hiertoe behoren ook ontwikkelingsstoornissen zoals bijv. ADHD of autisme) 7. Overige 8. Meervoudige functiebeperking 1. Langdurige pijnklachten 2. Beperking in bewegen 3. Beperking in zien 4. Beperking in horen 5. Beperking in spreken 6. Beperking in uithoudingsvermogen 7. Chronische vermoeidheid 8. Chronische ziekte 9. Klachten van psychische aard 10. Dyslexie 11. Concentratieproblemen Tabel 1: Indeling van categorieën functiebeperking volgens verschillende auteurs In dit onderzoek zal er daarom vanuit worden gegaan dat wanneer er sprake is over een student met een functiebeperking, dat de klachten die met deze functiebeperking gepaard gaan voor zeker 12 maanden aanhouden of in de toekomst minimaal 12 maanden zullen aanhouden. Daarnaast is er pas sprake van een functiebeperking wanneer een student last heeft van een bijzondere lichamelijke waardevermindering die als gevolg van de interactie met natuurlijke, gebouwde, culturele en maatschappelijke omgevingen een probleem wordt. Deze bijzondere lichamelijke waardeverminderingen zijn daarbij in te delen in één of meerdere van onderstaande categorieën. Deze categorieën zijn gebaseerd op de categorieën genoemd door Cnockaert e.a. (2010), Van Hove (2011) en het Verwey-Jonker Instituut (2001; 2005). - Beperking in bewegen - Beperking in horen - Beperking in zien - Beperking in spreken - Klachten van psychische aard/ontwikkelingsstoornissen - Langdurige pijnklachten - Leerstoornis (hier vallen o.a. dyslexie en concentratiestoornissen onder) - Chronische ziekte - Chronische vermoeidheid - Beperking in uithoudingsvermogen Belang van het onderzoek Een onderzoek naar de informatiebehoeften en de ervaren drempels onder studenten met een functiebeperking is van groot belang. Dit is ook uit verschillende literatuur gebleken waarin duidelijk naar voren komt dat studeren met een functiebeperking vervelende problemen en hinder met zich mee kan brengen. Ook wordt dit probleem steeds groter aangezien de groep studenten met een functiebeperking nog steeds lichtjes lijkt te groeien. Daarnaast blijken hogescholen en universiteiten moeite te hebben met verschillende maatregelen over de gehele breedte te implementeren. In dit 13

14 deel van het theoretisch kader zal het belang van een dergelijk onderzoek nog wat beter worden toegelicht door verschillende problemen aan de hand van beschikbare literatuur beter toe te lichten. Omvang van functiebeperkingen onder studenten Zowel uit nationale- als internationale onderzoeken is gebleken dat het aantal studenten in het hoger- en wetenschappelijk onderwijs met een functiebeperking de laatste jaren licht is gestegen (Centrum Hoger Onderwijs Informatie, 2012; Paul, 2000; Ryan, 2007; Cnockaert, 2010). Momenteel heeft ongeveer tien tot 15 procent van de Nederlandse studenten te maken met een functiebeperking, wat concreet neerkomt op landelijk zo n tot studenten (C.H.O.I., 2012; Verwey-Jonker Instituut, 2005; Severiens e.a., 2009; Inspectie van het onderwijs, 2010; Stapel, 2007). Voor deze studenten kan het studeren erg worden belemmerd door hun handicap, en een functiebeperking kan daarom ook voor meerdere problemen zorgen gedurende de studie (Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004; Verwey-Jonker Instituut, 2005; Verwey-Jonker Instituut, 2001; Stapel, 2007). Hinder en/of problemen die studenten met functiebeperkingen kunnen ondervinden Studenten met een functiebeperking kunnen dus tegen verschillende problemen aanlopen gedurende hun studie ten gevolge van hun functiebeperking, en/of zij kunnen op verschillende manieren hinder ondervinden door hun functiebeperking gedurende hun studie. Uit landelijk onderzoek is gebleken dat het hier gaat om ongeveer 50% van de studenten met een functiebeperking die daadwerkelijk hinder of problemen ondervinden gedurende hun studie, door hun handicap (Verwey-Jonker Instituut, 2005; Verwey-Jonker Instituut, 2001; Severiens e.a., 2009; Inspectie van het onderwijs, 2010; Stapel, 2007). Op de Universiteit van Twente geeft 38,9% van de studenten met een functiebeperking zelf aan dat ze hun handicap als een belemmering ervaren gedurende hun studie (Risbo, 2009). Op de UT ervaren dus minder studenten hun beperking echt als een belemmering gedurende hun studie dan dat in nationaal onderzoek naar voren is gekomen, maar het blijft een groot deel van de studenten, en daarmee blijft studeren met een functiebeperking dus een groot probleem. Ook op de UT. Dit stelt ook een onderzoek dat heeft uitgewezen dat (langdurige) pijn, beperking in de concentratie, chronische aandoeningen, dyslexie of een combinatie van twee klachten, de klachten zijn die het meeste voorkomen onder de eerstejaars studenten op de Universiteit Twente (Risbo, 2009). Uit ditzelfde onderzoek is ook naar voren gekomen dat vooral studenten met dyslexie, een chronische aandoening of een beperking in de beweging hun functiebeperking echt als een grote belemmering ervaren op de UT (Risbo, 2009). De grootste groepen aandoeningen ervaren op de UT dus ook de grootste problemen, wat aangeeft dat in de praktijk toch vrij veel studenten te kampen hebben met problemen gedurende hun studie als gevolg van hun functiebeperking. Studenten kunnen op verschillende manieren hinder ervaren, of problemen tegenkomen gedurende hun studie als gevolg van hun functiebeperking (Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004; Verwey-Jonker Instituut, 2005; Verwey-Jonker Instituut, 2001; Stapel, 2007). Zo kan er in eerste instantie worden gedacht aan een studievertraging (Verwey-Jonker Instituut, 2005; Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004; Severiens e.a., 2009; Inspectie van het onderwijs, 2010; Stapel, 2007). Studenten met een functiebeperking blijken binnen een jaar een minder groot deel van hun studie af te ronden dan studenten zonder een functiebeperking (Verwey-Jonker Instituut, 2005; Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004; Severiens, 2009; Inspectie van het onderwijs, 2010). Daarnaast lopen veel studenten die hun beperking als belemmering ervaren een deuk op in hun zelfvertrouwen en ervaren zij de studie als erg zwaar (Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004). De studenten die de beperking als een belemmering zien schatten hun kansen op het behalen van het einddiploma lager in dan studenten zonder beperking of studenten die de beperking niet als belemmering ervaren (Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004). Daarnaast leggen veel studenten zich er al bij neer dat ze een groot deel van de toetsen moeten herkansen, en hebben veel studenten met dyslexie vaak het probleem dat ze op een 14

15 tentamen de antwoorden op vragen niet weten terwijl achteraf blijkt dat ze heel goed wisten wat de juiste antwoorden op de vragen waren (Hofmeester, 2002). Veel studenten hebben daarom ook last van faalangst en ervaren daardoor een hoge mate van stress voor een tentamen (Hofmeester, 2002). Vaak blijkt deze faalangst een van de grootste problemen te zijn onder de studenten (Hofmeester, 2002). Studenten met een functiebeperking ervaren ook een hogere werkdruk gedurende hun studie en een lagere studeerbaarheid (Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004). Uit onderzoek is ook gebleken dat studenten met een functiebeperking door de ervaren druk geen tijd vinden naast hun studie om betaald werk uit te voeren, wat er weer voor zorgt dat studenten met een functiebeperking vaker een lening moeten aanvragen om te kunnen studeren dan studenten zonder functiebeperking (Van der Veen, De Jong, Van Leeuwen & Korteweg, 2004). Afhankelijk van de beperkingen kunnen er ook nog problemen optreden in de trant van moeilijkheden met het bestuderen van bijvoorbeeld schriftelijk materiaal, of het maken van werkstukken en scripties, of het volgen van practica en/of colleges, het uitvoeren van stages, het samenwerken met studiegenoten of het volgen van ingeplande onderwijsactiviteiten (Stapel, 2007). Tegemoetkomingen aan studenten met een functiebeperking Dat studenten met een functiebeperking zulke problemen ondervinden is natuurlijk erg jammer. Zij ondervinden namelijk problemen door hun beperking, en niet doordat zij het niveau niet aankunnen, waardoor zij in principe continu benadeeld worden gedurende hun opleiding (Raes, 2012). Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ziet dit ook in en is daarom van mening dat studenten met een functiebeperking in Nederland tegemoet moeten worden gekomen (Inspectie van het onderwijs, 2010). Studenten met een functiebeperking behoren namelijk niet speciaal te zijn, er hoort onderwijs te zijn dat vanzelfsprekend aansluit bij de behoeften die deze groep studenten hebben zodat zij hun studie met zo min mogelijk hinder van hun beperking kunnen voltooien en zo gelijk als mogelijk zijn aan andere studenten (Inspectie van het onderwijs, 2010; Van Hove, 2011; Raes, 2012). Studenten horen zich niet te hoeven aanpassen aan het onderwijs, maar het onderwijs hoort zich aan te passen aan studenten met een functiebeperking (Inspectie van het onderwijs, 2010; Van Hove, 2011; Raes, 2012; Baart, 2002). Op basis van onderzoeken uitgevoerd door Risbo/SEOR is het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap tot zes punten gekomen (Inspectie van het onderwijs, 2010). Deze zes punten zijn minimumvoorwaarden waaraan goed hoger- en wetenschappelijk onderwijs dient te voldoen, met betrekking tot studeren met een functiebeperking (Inspectie van het onderwijs, 2010). Op deze manier hoopt het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de studenten met een functiebeperking tegemoet te komen, zodat deze zo goed mogelijk kunnen studeren, met zo min mogelijk hinder en/of problemen wat betreft hun functiebeperking (Inspectie van het onderwijs, 2010). De zes punten die de wettelijke normen voor hoger- en wetenschappelijk onderwijs moeten aangeven zijn hieronder opgesomd. 1. Informatievoorziening Dit punt gaat over de informatievoorziening met betrekking tot regelingen en mogelijkheden. Studenten moeten goed worden ingelicht over de regelingen en mogelijkheden waar zij recht op hebben met betrekking tot hun functiebeperking. Daarnaast moet deze informatie altijd duidelijk en toegankelijk zijn voor alle betrokkenen (Inspectie van het onderwijs, 2010). 2. Fysieke toegankelijkheid Dit punt heeft betrekking tot de toegankelijkheid van de onderwijsvoorzieningen. Studenten met functiebeperkingen behoren altijd alle gebouwen, onderwijsruimtes en faciliteiten goed te kunnen betreden, en de onderwijsinstelling zal hiervoor moeten zorgen (Inspectie van het onderwijs, 2010). 15

16 3. Begeleiding Elke student met een functiebeperking heeft, wanneer deze dat nodig heeft, recht op deskundige (individuele) loopbaanbegeleiding. Deze loopbaanbegeleiding is gericht op het wegnemen van obstakels die een student kan ondervinden als gevolg van zijn of haar functiebeperking (Inspectie van het onderwijs, 2010). 4. Aanpassingen aan curriculum en stage Het is mogelijk voor een student met een functiebeperking om aanpassingen binnen het curriculum of stages te verkrijgen. Deze aanpassingen behoren natuurlijk tijdig nagekomen te zijn en behoren adequaat uitgevoerd te worden (Inspectie van het onderwijs, 2010). 5. Aanpassingen van toetsingsvormen en tentamentijd Het is mogelijk voor een student met een functiebeperking om aanpassingen te krijgen met betrekking tot de toetsen en de examinering. De afspraken die hierover gemaakt zijn worden tijdig nagekomen en adequaat uitgevoerd (Inspectie van het onderwijs, 2010). 6. Waarborgen De onderwijsinstelling behoort de kwaliteit en de continuïteit van de voorzieningen altijd te waarborgen. Belangrijke elementen hierbinnen zijn een duidelijk vastgelegd beleid, deskundigheidsbevordering van medewerkers en docenten, heldere procedures die de studenten moeten doorlopen wanneer zij lijden aan een functiebeperking en evaluatie-activiteiten (Inspectie van het onderwijs, 2010). Deze minimumvoorwaarden spelen allen in op de interventiestrategieën, genoemd door Raes (2012), waarbij er wordt gestreefd naar gelijkheid tussen mensen met een functiebeperking en mensen zonder een functiebeperking. Het doel van bovengenoemde minimumvoorwaarden is om studenten met een functiebeperking zo gelijkwaardig mogelijk te maken aan studenten zonder functiebeperkingen, zodat zij met zo min mogelijk hinder van hun beperking kunnen studeren (Inspectie van het onderwijs, 2010). Volgens Raes (2012) kan dit worden bereikt door in te spelen op zowel de persoon met een functiebeperking (zodat de zelfredzaamheid van deze persoon wordt verhoogt), als op de omgeving met verschillende ingrepen. Baart (2002), bevestigd dit ook in haar boek. De zes genoemde minimumvoorwaarden werken allemaal mee aan deze twee vereiste, en zouden daarom effectief moeten zijn wanneer de voorwaarden allen worden geïmplementeerd. Uitvoering van de minimumvoorwaarden door de onderwijsinstellingen en de UT Uit onderzoek is echter gebleken dat geen enkele onderwijsinstelling in Nederland over de gehele breedte aan de zes bovengenoemde aspecten voldeed ten tijde van het onderzoek (Inspectie van het Onderwijs, 2010; Risbo, 2009). Onderzoek van het Centrum Hoger Onderwijs Informatie bevestigd dat dit in het jaar 2012 nog steeds niet veranderd is (Centrum Hoger Onderwijs Informatie, 2012). Er is nog steeds geen enkele universiteit of hoge school die over de gehele breedte aan de zes bovengenoemde aspecten voldoet (Centrum Hoger Onderwijs Informatie, 2012). Dit is natuurlijk best verontrustend. Het blijft dus een feit dat studenten met een functiebeperking nog steeds niet met zo min mogelijk hinder van hun beperking kunnen studeren, aangezien geen enkele onderwijsinstelling aan alle minimumvoorwaarden voldoet. Dit betekend echter niet dat de universiteiten en hogescholen niet goed bezig zijn met betrekking tot de handicapvriendelijkheid van hun onderwijsinstelling. Het Centrum Hoger Onderwijs Informatie heeft in een onderzoek naar studeren met een handicap de handicapvriendelijkheid van verschillende hogescholen en universiteiten onderzocht (2012). Zij hebben hierbij een grote groep studenten met een functiebeperking oordelen laten geven op zeven verschillende variabelen (C.H.O.I., 2012). De zeven verschillende variabelen die zij hebben bekeken zijn achtereenvolgens voorlichting, intake, hulpmiddelen, aanpassing van het onderwijs, begrip van docenten, kennis 16

17 van docenten m.b.t. de functiebeperking en begeleiding (C.H.O.I, 2012). Wanneer men kijkt naar de algemene, gemiddelde scores op deze variabelen, dan komt het landelijk gemiddelde van alle Nederlandse universiteiten uit op een 6,49 (C.H.O.I., 2012). Het overall oordeel dat de studenten geven over alle Nederlandse universiteiten en hogescholen met betrekking tot de handicapvriendelijkheid is dan toch nog een voldoende, ondanks dat de onderwijsinstellingen allemaal niet voldoen aan alle zes de minimumvoorwaarden die worden gesteld aan hoger onderwijs met betrekking tot studeren met een functiebeperking (C.H.O.I., 2012; Inspectie van het onderwijs, 2010; Risbo, 2009). Wanneer we kijken naar het specifieke geval van de Universiteit Twente dan scoort deze op de handicapvriendelijkheid met een 6,91 boven het landelijk gemiddelde (C.H.O.I., 2012). Hiermee behoort de UT tot de top 5 universiteiten wat betreft de handicapvriendelijkheid (C.H.O.I., 2012). Echter, de UT scoort niet op alle zeven de variabelen significant hoger dan de andere universiteiten. Zo scoort de UT lager op de variabelen aanpassing van het onderwijs, begrip van docenten en kennis van docenten (C.H.O.I., 2012). Een ander knelpunt dat het onderzoek naar voren heeft gebracht is de koppeling van het beleid, de faciliteiten en oplossingen (C.H.O.I., 2012). Vaak is er een goede begeleiding en voorlichting op de Nederlandse universiteiten, maar het lukt vaak niet om deze met elkaar te verbinden tot een effectieve ondersteuning voor de student (C.H.O.I., 2012). Daarnaast is hierboven gebleken dat er geen enkele universiteit, en dus ook Universiteit Twente niet, voldoet aan de implementatie van de zes aspecten die hierboven genoemd zijn (Inspectie van het onderwijs, 2010; Risbo, 2009). Het blijft dus belangrijk voor Universiteit Twente om hun beleid met betrekking tot studeren met een functiebeperking te handhaven en zo niet te verbeteren. Conclusie wat betreft het belang van het onderzoek Uit bovenstaand verhaal zijn er genoeg punten naar voren gekomen waaruit blijkt dat er een groot belang hangt aan een onderzoek naar de informatiebehoeften en de drempels die studenten met een functiebeperking op de UT kunnen ervaren om zich te melden voor begeleiding met betrekking tot het studeren met een functiebeperking. Zo lijkt de betrokken groep studenten nog steeds te groeien, en heeft een groot deel van deze groep problemen gedurende hun studie vanwege hun functiebeperking. Vaak zijn deze problemen ook nog geen kattenpis. Er kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een studievertraging, een grote mate van faalangst, een problematiek met de uitvoering van de studie of bijvoorbeeld het moeten aanvragen van een lening als gevolg van een functiebeperking. Er bestaan wel maatregelen die zijn opgesteld door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om deze problematiek onder studenten met een functiebeperking zo beperkt mogelijk te houden, maar in de praktijk is gebleken dat het erg moeilijk is voor hogescholen en universiteiten om deze maatregelen over de gehele breedte van hun onderwijsinstelling te implementeren. Zodoende is het erg belangrijk dat de UT hun beleid met betrekking tot studeren met een functiebeperking probeert te handhaven en zo niet zelfs te verbeteren. Een organisatie op de UT die hier tot op heden nog altijd veel moeite in steekt is studentenbegeleiding Acceptatie van begeleiding Studenten met een functiebeperking kunnen op veel verschillende manieren terecht komen bij studentenbegeleiding wanneer zij begeleiding nodig hebben. Zo kunnen zij bijvoorbeeld worden doorverwezen door een studieadviseur op de opleiding, of zij kunnen bijvoorbeeld zelf bij studentenbegeleiding aankloppen wanneer zij problemen of hinder ondervinden gedurende hun studie als gevolg van hun functiebeperking. Daarnaast kunnen studenten zich bij studentenbegeleiding melden door middel van bijvoorbeeld een meldingsformulier, een inloop uur, een afspraak maken via de telefoon, een afspraak maken via enzovoorts. Een ding is in ieder geval zeker, studenten kunnen op veel verschillende manieren bij studentenbegeleiding terecht komen. Dit betekend ook dat elke student een ander proces heeft doorgemaakt voordat deze bij studentenbegeleiding terecht komt voor begeleiding. 17

18 Omdat de studenten met een functiebeperking die op de UT studeren vanwege privacy issues niet centraal worden geregistreerd is het voor studentenbegeleiding vaak moeilijker om alle studenten met een functiebeperking actief te bereiken. Dit proberen ze echter wel te doen door middel van een goede informatievoorziening, die zij overigens ook proberen te waarborgen en op meerdere manieren naar buiten brengen (denk aan brochures, website, informatielunches enzovoorts). Het feit blijft hier echter wel bij dat de betreffende studenten zich zelf bij studentenbegeleiding moeten melden wanneer zij met problemen te kampen hebben gedurende hun studie als gevolg van hun beperking, en hier heeft studentenbegeleiding dus geen invloed op. Zoals eerder beschreven is het proces voor elke student met een functiebeperking die bij studentenbegeleiding komt anders gelopen. Ook kan er worden gezegd dat elke student anders is. Zo komt de ene student terecht bij studentenbegeleiding omdat deze zelf het idee heeft begeleiding nodig te hebben, en zo komt de andere student bij studentenbegeleiding terecht omdat deze is doorverwezen geworden door bijvoorbeeld een studieadviseur. Zo kan het ook zijn dat de ene student komt in een vrij vroeg stadium dat hij of zij problemen ervaart als gevolg van zijn of haar functiebeperking, en een andere student wacht heel erg lang en meld zich pas bij studentenbegeleiding zodra de problemen als gevolg van zijn of haar functiebeperking echt grote vormen aan beginnen te nemen. Voor iedere student is het moment dat hij of zij het tijd vind zich te melden bij studentenbegeleiding dus anders, en het is dus ook duidelijk dat de drempel die de studenten moeten overkomen om zich te melden ook bij iedere student anders ligt. Studenten die bij studentenbegeleiding komen voor begeleiding en advies zijn natuurlijk niet zo maar een student met een specifieke functiebeperking (Baart, 2002). Elke student die komt voor begeleiding en advies is een mens, met elk zijn eigen persoonsgebonden factoren (Baart, 2002). Dit betekend ook dat elke student anders omgaat, of anders wil omgaan, met zijn of haar beperking, en zodoende andere verwachtingspatronen heeft van de begeleiding bij studentenbegeleiding en anders reageert op de begeleiding en het advies dat wordt aangeboden (Baart, 2002). Daarnaast kan een student in een bepaalde fase zitten met betrekking tot zijn functiebeperking waarin hij of zij meer of minder geneigd is om begeleiding te accepteren (Boevink & Dröes, 2005; Gagne, 2004; Ralph, 2000; Young & Ensing, 1999). Zo worden er vier verschillende fasen onderscheiden waar een persoon doorheen moet wanneer deze te kampen krijgt met een functiebeperking (Boevink & Dröes, 2005; Gagne, 2004; Ralph, 2000; Young & Ensing, 1999). Zo kunnen persoonsgebonden kenmerken of factoren ook invloed hebben op de acceptatie van hulp en/of begeleiding, en ook een aantal overige factoren (Cornally & McCarthy, 2011; Meyer & Hickson, 2012; Geerts e.a., 2003; Feltzer & Rickli, 2009; Suratmethakul, 2005; De Fruyt & Mervielde, 1996; Kulkarni, 2012; Kulkarni & Lengnick-Hall, 2011; Colella, 1994; Lengnick-Hall e.a., 2008; Lee, 1997; Lee, 2002; Raes, 2012). Deze factoren zullen in dit deel van het theoretisch kader nader worden beschreven aan de hand van relevante literatuur zodat duidelijker wordt dat studenten anders kunnen reageren op begeleiding en ook andere drempels zullen ervaren wanneer het erom gaat dat zij zich zullen melden bij studentenbegeleiding voor begeleiding en advies. Fasen van het leren omgaan met een functiebeperking In de verschillende literatuur worden vier verschillende fasen onderscheiden (Boevink & Dröes, 2005; Gagne, 2004; Ralph, 2000; Young & Ensing, 1999). In deze fasen leren mensen met een functiebeperking te leven met hun functiebeperking (Boevink & Dröes, 2005; Gagne, 2004; Ralph, 2000; Young & Ensing, 1999). Afhankelijk van de fase waarin een persoon verkeert heeft een persoon ook meer of minder neiging in contacten met bekenden en nieuwe mensen, en zodoende hebben deze fasen ook invloed op de acceptatie van hulp en begeleiding van andere mensen (Boevink & Dröes, 2005; Gagne, 2004; Ralph, 2000; Young & Ensing, 1999). In de eerste fase, wanneer een persoon net te kampen krijgt met de functiebeperking, wordt deze overweldigd door de aandoening (Boevink & Dröes, 2005; Gagne, 2004; Ralph, 2000; Young & Ensing, 1999). Dit houdt in dat de persoon met de functiebeperking verward en ontredderd kan zijn van zijn 18

Studeren met een. functiebeperking

Studeren met een. functiebeperking Studeren met een functiebeperking OPTIMAAL STUDEREN AAN DE CHE! Vaak heb je geen hulp nodig, maar soms is een duwtje in de rug prettig! 2 Wat is een functiebeperking? Waarschijnlijk denk jij bij het woord

Nadere informatie

Studeren met een handicap in 2005

Studeren met een handicap in 2005 Verwey-Jonker Instituut Drs. Esther Plemper Studeren met een handicap in 2005 Belemmeringen van studenten met een lichamelijke beperking, psychische klachten of dyslexie in het hoger onderwijs SAMENVATTING

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking 1. Vooraf De Inspectie van het Onderwijs en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben in de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking CIJFERS Studeren met een functiebeperking Gebaseerd op het onderzoek Studeren met een functiebeperking 2012 door ResearchNed/ITS in opdracht van het Ministerie van OCW. 1 De 10 meest voorkomende functiebeperkingen

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking NHL Hogeschool. Vergroot je perspectief. Haal het beste uit jezelf! NHL Hogeschool helpt studenten om hun talenten te ontdekken en ontwikkelen. Dat op zich is al een uitdaging,

Nadere informatie

PROTOCOL STUDEREN MET EEN FUNCTIEBEPERKING AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN

PROTOCOL STUDEREN MET EEN FUNCTIEBEPERKING AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN PROTOCOL STUDEREN MET EEN FUNCTIEBEPERKING AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN Preambule Dit protocol is bedoeld om duidelijkheid te bieden over de mogelijkheden van het studeren met een functiebeperking binnen

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking Een student met dyslexie of autisme?! Wat betekent dat voor mij als docent? RU Onderwijsdag 2013 WELKOM! 1 Kennismaking Hanke van Buren Judith Jansen André Baars Jeroen

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking 15 oktober 2013 Directie Hoger onderwijs en studiefinanciering Ministerie van OCW Anja van den Broek, Marjolein Muskens & Jeroen Winkels Meerjarig onderzoek 2008-2012

Nadere informatie

Instroom en studiekeuze

Instroom en studiekeuze Studeren met een functiebeperking Instroom en studiekeuze December 2012 Expertisecentrum handicap + studie Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Cijfers... 3 2.1. Uitval... 3 2.2. Aanvraag

Nadere informatie

Studeren met een handicap

Studeren met een handicap Norbert Broenink Klaas Gorter Studeren met een handicap Belemmeringen die studenten met een lichamelijke beperking, psychische klachten of dyslexie in het hoger onderwijs ondervinden Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Studenten met een functiebeperking helpen naar succes!

Studenten met een functiebeperking helpen naar succes! Studenten met een functiebeperking helpen naar succes! Fontys Hogescholen Dienst Studentenvoorzieningen Presentatie: André Rozendaal, teamleider Decanen & Psychologen Onderwerpen - Overgang van VO naar

Nadere informatie

Regelgeving studeren met een beperking in het Hoger Onderwijs

Regelgeving studeren met een beperking in het Hoger Onderwijs Regelgeving studeren met een beperking in het Hoger Onderwijs Bronnen: Nel Hofmeester Ontwikkel je eigen leerstijl bijeenkomst 4 Expertisecentrum handicap + studie Regeringsbeleid leren/studeren met een

Nadere informatie

Warme overdracht voor studenten met een functiebeperking. Liesbeth Geling 2011

Warme overdracht voor studenten met een functiebeperking. Liesbeth Geling 2011 Warme overdracht voor studenten met een functiebeperking Liesbeth Geling 2011 Programma Introductie Facts & figures Wettelijk kader Wat maakt een student succesvol Instroom warme overdracht Vragen handicap

Nadere informatie

Studeren met een Functiebeperking

Studeren met een Functiebeperking Studeren met een Functiebeperking Weten hoe jij zo optimaal mogelijk studeert? Maak een afspraak met de studentendecaan om je situatie te bespreken Windesheim zet kennis in werking Inhoud Pag 4 Studeren

Nadere informatie

De term functiebeperking wordt gebruikt als verzamelbegrip en omvat chronische ziekte, psychische of lichamelijke klachten, dyslexie en dyscalculie.

De term functiebeperking wordt gebruikt als verzamelbegrip en omvat chronische ziekte, psychische of lichamelijke klachten, dyslexie en dyscalculie. Inleiding Deze brochure is bedoeld voor (aspirant) studenten met een functiebeperking. Studeren met een functiebeperking is vaak niet eenvoudig. Zo kan een chronische ziekte vermoeidheid en pijn veroorzaken

Nadere informatie

Betekenis geven aan data. expertworkshop

Betekenis geven aan data. expertworkshop Betekenis geven aan data expertworkshop , Wie staat er voor u? Judith Jansen Beleidsadviseur handicap + studie judith.jansen@handicap-studie.nl 06-54675612 , Wat komt er aan bod? Effect cijfers voor handicap

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking Informatie voor aspirant-studenten 1 Studiesuccescentrum Windesheim Inhoud Studeren met een functiebeperking, informatie voor aspirant-studenten... 1 Studeren met een

Nadere informatie

Studeren met een Functiebeperking

Studeren met een Functiebeperking STUDEREN Studeren met een Functiebeperking BESPREEK DE MOGELIJKHEDEN Maak een afspraak met de studentendecaan Windesheim zet kennis in werking Informatie voor ouders Een goede start is belangrijk om te

Nadere informatie

Ik heb, ik heb wat jij niet ziet...

Ik heb, ik heb wat jij niet ziet... Ik heb, ik heb wat jij niet ziet... Linda Bas Karim Charlene Studeren met een functiebeperking Voor sommige mensen is gewoon studeren bij een hogeschool niet vanzelfsprekend, maar dat zie je vaak niet

Nadere informatie

Studeren in een academische context

Studeren in een academische context Studeren in een academische context Jan van Rooij & Sinem Akgün 07-09-2016 - Organisatie van de Universiteit Leiden/psychologie - Honours College - SPS-NIP - Bachelor opleidingscommissie - OER/Examencommissie

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking. www.windesheimflevoland.nl. Windesheim Flevoland 1

Studeren met een functiebeperking. www.windesheimflevoland.nl. Windesheim Flevoland 1 Studeren met een functiebeperking www.windesheimflevoland.nl Windesheim Flevoland 1 Inhoudsopgave Inleiding Inleiding pag. 3 Studentendecaan pag. 4 Rechten en plichten geregeld pag. 6 Voorzieningen en

Nadere informatie

Onbelemmerd studeren. Beleid en voorzieningen voor studenten met een functiebeperking in het hoger onderwijs. Inspectie van het Onderwijs

Onbelemmerd studeren. Beleid en voorzieningen voor studenten met een functiebeperking in het hoger onderwijs. Inspectie van het Onderwijs Onbelemmerd studeren Beleid en voorzieningen voor studenten met een functiebeperking in het hoger onderwijs Inspectie van het Onderwijs Inhoudsopgave Samenvatting 1 Inleiding 11 1.1 Context van het onderzoek

Nadere informatie

o Vallen er veel studenten uit? o Zijn er veel moeilijke vakken, zo ja, welke? o Hoeveel contacturen zijn er / hoeveel zelfstudie moet je doen?

o Vallen er veel studenten uit? o Zijn er veel moeilijke vakken, zo ja, welke? o Hoeveel contacturen zijn er / hoeveel zelfstudie moet je doen? Gaan studeren Wil je na je havo-, vwo- of mbo-diploma graag verder studeren aan een hogeschool of universiteit? Maar weet je niet zeker of dat kan vanwege je functiebeperking? Dan helpt deze folder je

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam Nota Begeleiding van studenten met een functiebeperking Universiteit en Hogeschool van Amsterdam

Hogeschool van Amsterdam Nota Begeleiding van studenten met een functiebeperking Universiteit en Hogeschool van Amsterdam Hogeschool van Amsterdam Nota Begeleiding van studenten met een functiebeperking Universiteit en Hogeschool van Amsterdam 1 Voorwoord In 2005 hebben de Universiteit en Hogeschool van Amsterdam gezamenlijk

Nadere informatie

Tinnitus en arbeid. Een onderzoek naar de invloed van stressoren op tinnitus en de mogelijkheid tot werken

Tinnitus en arbeid. Een onderzoek naar de invloed van stressoren op tinnitus en de mogelijkheid tot werken Rijksuniversiteit Groningen Wetenschapswinkel Geneeskunde en Volksgezondheid Universitair Medisch Centrum Groningen Tinnitus en arbeid Een onderzoek naar de invloed van stressoren op tinnitus en de mogelijkheid

Nadere informatie

Informatie 2016. www.erasmussport.nl Facebook.com/erasmus.sport Twitter@ erasmussport Instagram @ erasmussport #eursport #makeithappen

Informatie 2016. www.erasmussport.nl Facebook.com/erasmus.sport Twitter@ erasmussport Instagram @ erasmussport #eursport #makeithappen Informatie 2016 www.erasmussport.nl Facebook.com/erasmus.sport Twitter@ erasmussport Instagram @ erasmussport #eursport #makeithappen Voorwoord Maart 2016, Rotterdam Dit informatiepakket is bedoeld voor

Nadere informatie

Studiebegeleiding: de studieadviseur en de student

Studiebegeleiding: de studieadviseur en de student 30-5-2016 1 Studiebegeleiding: de studieadviseur en de student Geartsje Zondervan Anneke Schrik Bart Borghols Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen 30-5-2016 2 30-5-2016 3 Even voorstellen Geartsje

Nadere informatie

Datum 24 augustus 2015 Tussenrapportage CE en MEM-opleidingen van Hogeschool Inholland

Datum 24 augustus 2015 Tussenrapportage CE en MEM-opleidingen van Hogeschool Inholland >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer van de Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Hoger Onderwijs en Studiefinanciering IPC 2250 Rijnstraat 50 Den Haag

Nadere informatie

Studeren met een handicap in 2005

Studeren met een handicap in 2005 Studeren met een handicap in 2005 Belemmeringen van studenten met een lichamelijke beperking, psychische klachten of dyslexie in het hoger onderwijs Drs. Esther Plemper Oktober 2005 De opdrachtgever en

Nadere informatie

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011 Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze oktober 2011 Hoog percentage studie uitvallers Uit cijfers van de HBO-raad blijkt dat gemiddeld 15,8% van de HBO studenten afvalt

Nadere informatie

Informatiepakket Topsporters EUR 2014

Informatiepakket Topsporters EUR 2014 Informatiepakket Topsporters EUR 2014 Voorwoord Januari 2014, Rotterdam Dit informatiepakket is bedoeld voor topsporters die zich ingeschreven hebben of in willen schrijven bij Erasmus Topsport. Daarnaast

Nadere informatie

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews.

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews. Onderzoek nazorg afdeling gynaecologie UMCG (samenvatting) Jacelyn de Boer, Anniek Dik & Karin Knol Studenten HBO-Verpleegkunde aan de Hanze Hogeschool Groningen Jaar 2011/2012 Resultaten Literatuuronderzoek

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid Nr. 484 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Thematische behoeftepeiling Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Inleiding In de komende jaren ontwikkelt de VSOP toerustende activiteiten voor patiëntenorganisaties

Nadere informatie

JAARVERSLAG STUDENTENDECANAAT STUDIEJAAR 2011 2012

JAARVERSLAG STUDENTENDECANAAT STUDIEJAAR 2011 2012 JAARVERSLAG STUDENTENDECANAAT STUDIEJAAR 2011 2012 Opleiding Communication and Multimedia Design (Interactieve Media) Domein Media, Creatie en Informatie Datum: Februari 2013 Samengesteld door: Jarno Gerritsen

Nadere informatie

Succesvol studeren met psychische klachten?! De rol van de onderwijsinstellingen bij de begeleiding van studenten met psychische klachten

Succesvol studeren met psychische klachten?! De rol van de onderwijsinstellingen bij de begeleiding van studenten met psychische klachten Succesvol studeren met psychische?! De rol van de onderwijsinstellingen bij de begeleiding van studenten met psychische Sietske Sportel, adviseur Expertisecentrum handicap + studie Participatie door educatie,

Nadere informatie

Stageplaza.nl. Nationaal Docentenonderzoek De Ruyterkade 106 II 1011 AB Amsterdam Tel : Fax : I :

Stageplaza.nl. Nationaal Docentenonderzoek De Ruyterkade 106 II 1011 AB Amsterdam Tel : Fax : I : Nationaal Docentenonderzoek 2008 Stageplaza.nl Gepubliceerd door: B. Schotanus & B. Rooijendijk De Ruyterkade 106 II 1011 AB Amsterdam Tel : 020 755 43 33 Fax : 020 422 20 22 I : www.stageplaza.nl april

Nadere informatie

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs.

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Afstudeerproject - Master Pedagogiek School of Health, Hogeschool Inholland C.C.A (Claudine)

Nadere informatie

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H.

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Leloux-Opmeer Voorwoord Inhoudsopgave Een tijd geleden hebben Stichting Horizon

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

Studiebegeleiding aan de TU Delft

Studiebegeleiding aan de TU Delft aan de TU Delft Pascal de smidt, Studieadviseur CiTG Ouderavond 1 in de bachelor Wat kan uw kind verwachten? Begeleiding in het eerste bachelorjaar (propedeuse) Begeleiding in het tweede en derde bachelorjaar

Nadere informatie

Studeren met een Specifieke Hulpvraag. André Bartels Studentendecaan

Studeren met een Specifieke Hulpvraag. André Bartels Studentendecaan Studeren met een Specifieke Hulpvraag André Bartels Studentendecaan Kader / achtergrond 2007: start maatjesproject voor studenten met ASS (subsidie OC&W) 2009: presentatie projectresultaten + uitbreidingsplannen,

Nadere informatie

BROCHURE STUDEREN MET EEN HANDICAP AAN DE UNIVERSITEIT UTRECHT. www.uu.nl/handicap -1-

BROCHURE STUDEREN MET EEN HANDICAP AAN DE UNIVERSITEIT UTRECHT. www.uu.nl/handicap -1- BROCHURE STUDEREN MET EEN HANDICAP AAN DE UNIVERSITEIT UTRECHT www.uu.nl/handicap -1- Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Wanneer kom je in aanmerking?... 4 3. Voorzieningen... 5 3.1 Contract onderwijsvoorzieningen...

Nadere informatie

VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009

VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009 VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009 Inleiding De SGL hecht grote waarde aan bondige en duidelijke taal. Een verkiezingsprogramma is vaak lang en uitgebreid

Nadere informatie

AANMELDING VOOR DE DECENTRALE SELECTIE OPLEIDING TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN (HAN) STUDIEJAAR 2015-2016

AANMELDING VOOR DE DECENTRALE SELECTIE OPLEIDING TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN (HAN) STUDIEJAAR 2015-2016 AANMELDING VOOR DE DECENTRALE SELECTIE OPLEIDING TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN (HAN) STUDIEJAAR 2015-2016 Instructie Leuk dat je interesse hebt voor de opleiding Toegepaste Psychologie

Nadere informatie

Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming.

Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming. Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming. Tussen 16 december 2013 en 1 januari 2014 heeft GfK voor het ministerie van OCW een flitspeiling uitgevoerd gericht

Nadere informatie

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord

Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord Samenvatting Naar een betere Match. Inventarisatie knelpunten en oplossingen bij de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt in Zorg en welzijn in de regio Haaglanden Nieuwe Waterweg Noord 1 Samenvatting van:

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Klantpensioenmonitor Pensioenfonds UMG

Klantpensioenmonitor Pensioenfonds UMG St. Anthoniusplaats 9 6511 TR Nijmegen 024 663 9343 info@movate.nl Klantpensioenmonitor Pensioenfonds UMG 05-06-2015 1 Inhoudsopgave Management summary 3 Introductie 5 Deelnemerinformatie 6 Pensioenbewustzijn

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven.

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Nanobiology wordt uitsluitend in Delft gegeven. Naam opleiding: Nanobiology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Proeftuinplan: Meten is weten!

Proeftuinplan: Meten is weten! Proeftuinplan: Meten is weten! Toetsen: hoog, laag, vooraf, achteraf? Werkt het nu wel? Middels een wetenschappelijk onderzoek willen we onderzoeken wat de effecten zijn van het verhogen cq. verlagen van

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van de Hogeschool Rotterdam. Mijn presentatie is opgebouwd

Nadere informatie

Gaan studeren met een functiebeperking

Gaan studeren met een functiebeperking Gaan studeren met een functiebeperking Anita Dingelstad, studentendecaan bij Student & Career Support Ouderavond 1 Inhoud presentatie Introductie Studeren met een functiebeperking (fube) Wettelijk kader

Nadere informatie

College van Bestuur Lijst Calimero Dagtekening: 17 december 2014 Notitie Studeren in het buitenland

College van Bestuur Lijst Calimero Dagtekening: 17 december 2014 Notitie Studeren in het buitenland Adresgegevens Oude Kijk in t Jatstraat 39 9712 EB GRONINGEN E: contact@lijstcalimero.nl I: www.lijstcalimero.nl KvK Groningen 50004271 ING Bank NV 5061564 Aan: College van Bestuur Van: Lijst Calimero Dagtekening:

Nadere informatie

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Faculteit Geesteswetenschappen BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Onderstaand formulier betreft de beoordeling van het stageverslag en het onderzoeksverslag. Deze wordt door de begeleidende

Nadere informatie

JOB-monitor 2012 Vragenlijst

JOB-monitor 2012 Vragenlijst JOB-monitor 2012 Vragenlijst (na testen met mbo-studenten) JOB in samenwerking met ResearchNed 2011 JOB. Geen van de materialen die onderdeel uitmaken van de JOB-monitor 2012 mogen zonder voorafgaande

Nadere informatie

Handleiding bij aanvraag financiële compensatie studievertraging studiejaar 2014-2015 INHOUDSOPGAVE

Handleiding bij aanvraag financiële compensatie studievertraging studiejaar 2014-2015 INHOUDSOPGAVE Handleiding bij aanvraag financiële compensatie studievertraging studiejaar 2014-2015 INHOUDSOPGAVE 1.1 Inleiding: wat & hoe?... 2 1.2 Voor welke omstandigheden kan ik afstudeersteun aanvragen?... 3 1.2.1

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

: Afstudeerproject BSc KI : Bachelor Kunstmatige Intelligentie Studiejaar, Semester, Periode : semester 2, periode 5 en 6

: Afstudeerproject BSc KI : Bachelor Kunstmatige Intelligentie Studiejaar, Semester, Periode : semester 2, periode 5 en 6 Studiewijzer BACHELOR OPLEIDING KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE Vak : Afstudeerproject BSc KI Opleiding : Bachelor Kunstmatige Intelligentie Studiejaar, Semester, Periode : 2015-2016 semester 2, periode 5 en

Nadere informatie

Bowling alone without public trust

Bowling alone without public trust Bowling alone without public trust Een bestuurskundig onderzoek naar de relatie tussen een ervaren sociaal isolement van Amsterdamse burgers en de mate van publiek vertrouwen dat deze burgers hebben in

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 1.1 Een vervelende ervaring of de kroon op je studie? 1.2 Hoe dit boekje te gebruiken 2. Het begin 2.1 De gouden basisregels 2.2 Het kiezen van een onderwerp 3. Onderzoeksopzet

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking. Decanaat

Studeren met een functiebeperking. Decanaat Studeren met een functiebeperking Decanaat Studeren met een functiebeperking Bij een functiebeperking wordt vaak gedacht aan een zichtbare handicap, zoals een visuele, auditieve of motorische beperking.

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 15 Waar kun je dit boek voor gebruiken? 15 Voor wie is dit boek? 15 Hoe werkt dit boek? 16

Inhoud. Inleiding 15 Waar kun je dit boek voor gebruiken? 15 Voor wie is dit boek? 15 Hoe werkt dit boek? 16 Inhoud Inleiding 15 Waar kun je dit boek voor gebruiken? 15 Voor wie is dit boek? 15 Hoe werkt dit boek? 16 1 MBO, HBO of universiteit 19 MBO: Middelbaar Beroepsonderwijs 20 Toelating 20 Locatie 21 HBO:

Nadere informatie

Signalement: Jonge mantelzorgers aan de Hogeschool van Amsterdam

Signalement: Jonge mantelzorgers aan de Hogeschool van Amsterdam Signalement: Jonge mantelzorgers aan de Hogeschool van Amsterdam In de loop der jaren is veel onderzoek gedaan en is er veel geschreven over mantelzorgers en jonge mantelzorgers. Opvallend is echter dat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid Nr. 360 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

REGELING FINANCIËLE ONDERSTEUNING OP GROND VAN OVERMACHT

REGELING FINANCIËLE ONDERSTEUNING OP GROND VAN OVERMACHT REGELING FINANCIËLE ONDERSTEUNING OP GROND VAN OVERMACHT vastgesteld door het College van Bestuur met instemming van de Universiteitsraad op 12 mei 2015. INLEIDING De artikelen 7.51, 7.51c, 7.51f en 7.51h

Nadere informatie

het College van Beroep voor de Examens van de Universiteit van Amsterdam (hierna: CBE), verweerder.

het College van Beroep voor de Examens van de Universiteit van Amsterdam (hierna: CBE), verweerder. Zaaknummer : 2013/085 Rechter(s) : mrs. Nijenhof, Olivier, Borman Datum uitspraak : 5 november 2013 Partijen : Appellant tegen CBE Universiteit van Amsterdam Trefwoorden : Bevoegdheid examencommissie,

Nadere informatie

HET BEHOUDEN VAN EEN OPLEIDING

HET BEHOUDEN VAN EEN OPLEIDING LANDELIJKE AANDACHT HET BEHOUDEN VAN EEN OPLEIDING Symposium Participatie door Educatie 11 november 2014 Jolanda Kroes - Veel aandacht binnen politiek en (hogeronderwijs - Uitval aantal studenten met een

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Toestemming voor een onderzoek

Toestemming voor een onderzoek Toestemming voor een onderzoek Research Institute of Child Development and Education Universiteit van Amsterdam UvA minds Academisch Behandelcentrum voor Ouder en Kind Universiteit van Amsterdam en Zilveren

Nadere informatie

Student in het Rood. Afke Theunissen

Student in het Rood. Afke Theunissen Student in het Rood Afke Theunissen Het financiële gedrag van een deel van de Nederlandse jongeren kan als zorgelijk worden omschreven. Dit blijkt uit onderzoeken die recentelijk zijn uitgevoerd door o.a.

Nadere informatie

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Molecular Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Studentnummer: Naam aanmelder: Stap 1. Welkom heten en uitleggen wat het onderzoek inhoudt (Tijd: 5 minuten) Landelijk en bij de FEM is er sprake van een hoge

Nadere informatie

JOB-monitor 2010 Vragenlijst

JOB-monitor 2010 Vragenlijst JOB-monitor 2010 Vragenlijst Definitief JOB in samenwerking met ResearchNed 2009 JOB. Geen van de materialen die onderdeel uitmaken van de JOB-monitor 2010 mogen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking: Handleiding voor gelijke kansen

Studeren met een functiebeperking: Handleiding voor gelijke kansen Studeren met een functiebeperking: Handleiding voor gelijke kansen Versie 2.0 Dienst Onderwijs en Kwaliteit 18 juni 2014 vastgesteld door CvB 26 augustus 2014 Versiebeheer v1.0 6 september 2012 v1.1 9

Nadere informatie

Maken ze meer mogelijk?

Maken ze meer mogelijk? Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Beleidsgerichte studies 139 Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek Maken ze meer mogelijk? Studeren met een functiebeperking 2010 Vervolgmeting Hanneke

Nadere informatie

Studeren aan het hbo. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

Studeren aan het hbo. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g Studeren aan het hbo Inhoud van de presentatie Kenmerken van het hbo Verschil tussen havo en hbo Verschil hbo en universiteit Opbouw van een hbo-opleiding Studieresultaten en begeleiding Toelating en aanmelding

Nadere informatie

U I T S P R A A K 1 3 1 0 0

U I T S P R A A K 1 3 1 0 0 U I T S P R A A K 1 3 1 0 0 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep van [naam appellant], appellant tegen de Examencommissie Master Political Sciences, verweerder

Nadere informatie

Studentendecanaat. De Topsportregeling. het gebeurt op windesheim

Studentendecanaat. De Topsportregeling. het gebeurt op windesheim Studentendecanaat De Topsportregeling het gebeurt op windesheim Colofon Deze informatiebrochure is uitgegeven door het Studentendecanaat van Christelijke Hogeschool Windesheim. Redactie: Marketing en Communicatie

Nadere informatie

Bijlage 9. Ongewijzigd Wet.vaardigheden_02 Het kritisch beoordelen van wetenschappelijk werk

Bijlage 9. Ongewijzigd Wet.vaardigheden_02 Het kritisch beoordelen van wetenschappelijk werk Status Variabelenaam Vraag Opmerking Oordeel algemeen Ongewijzigd algemeen_01 We willen je graag vragen hoe jij je studie in het algemeen beoordeelt. Geef hieronder aan hoe tevreden je bent over: Inhoud

Nadere informatie

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 7 Persoonlijke ontwikkeling Studievaardigheden

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 7 Persoonlijke ontwikkeling Studievaardigheden BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 7 Inleiding en leerdoelen Leren en studeren is een belangrijk onderdeel in je opleiding tot verpleegkundige. Om beter te leren studeren is het belangrijk niet

Nadere informatie

UMC St Radboud. Mindfulness voor mensen met MS

UMC St Radboud. Mindfulness voor mensen met MS UMC St Radboud Mindfulness voor mensen met MS Patiënteninformatie De diagnose MS is ingrijpend voor u en uw omgeving. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat bij ziekte angst, depressie en andere psychologische

Nadere informatie

Informatie voor proefpersonen over het onderzoek: Haal meer uit je leven, met pijn

Informatie voor proefpersonen over het onderzoek: Haal meer uit je leven, met pijn Informatie voor proefpersonen over het onderzoek: Haal meer uit je leven, met pijn Enschede, februari 2011 Geachte heer/mevrouw, We vragen u vriendelijk om mee te doen aan een wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Auteurs: Sara Diederen Rianne van Kemenade Jeannette Geldens i.s.m. management initiële opleiding (MOI) / jaarcoördinatoren 1 Inleiding Dit document is bedoeld

Nadere informatie

Wist u dat... AUTISME WÈL WERKT? Een blik op de bijdrage van een rijbewijs aan het verkrijgen en behouden van een baan voor jongeren met autisme

Wist u dat... AUTISME WÈL WERKT? Een blik op de bijdrage van een rijbewijs aan het verkrijgen en behouden van een baan voor jongeren met autisme Wist u dat... AUTISME WÈL WERKT? Een blik op de bijdrage van een rijbewijs aan het verkrijgen en behouden van een baan voor jongeren met autisme Samengesteld door SPH-studentes Kirsten Kars en Kimberley

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Essentie van dit onderzoek

Essentie van dit onderzoek Invloeden op en gevolgen van academisch uitstelgedrag van eerstejaars pabostudenten Veloncongres 2015 Lennart Visser Fred Korthagen Judith Schoonenboom Essentie van dit onderzoek Dit onderzoek geeft inzicht

Nadere informatie

Opleidingsplan. Studenten. MDL- referentie. Clermond de Hullu Wiebren Wolthuis Simon Wels Maik Gosenshuis D04

Opleidingsplan. Studenten. MDL- referentie. Clermond de Hullu Wiebren Wolthuis Simon Wels Maik Gosenshuis D04 Opleidingsplan Studenten Clermond de Hullu Wiebren Wolthuis Simon Wels Maik Gosenshuis MDL- referentie D04 Versiebeheer Versie Datum Wijzigingen Door wie 0.1 20-09- 2009 Eerste opzet voor het document.

Nadere informatie

Needs Assessment. Postcode Woonplaats Telefoonnummer. Huidige opleiding Opleiding(en) daarvoor. Voorkeur begindatum Voorkeur einddatum Stageduur

Needs Assessment. Postcode Woonplaats Telefoonnummer. Huidige opleiding Opleiding(en) daarvoor. Voorkeur begindatum Voorkeur einddatum Stageduur Needs Assessment Stage Wat is een Needs Assessment? Een Needs Assessment is een vragenlijst die samen met de kandidaat ingevuld wordt om inzicht te krijgen in benodigde aanpassingen en/of ondersteuning

Nadere informatie

BEOORDELINGSFORMULIER

BEOORDELINGSFORMULIER Faculteit Geesteswetenschappen Versie maart 2015 BEOORDELINGSFORMULIER MASTER SCRIPTIES Eerste en tweede beoordelaar vullen het beoordelingsformulier onafhankelijk van elkaar in. Het eindcijfer wordt in

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 29 355 Gelijke behandeling voor mensen met een handicap of een chronische ziekte Nr. 47 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN

Nadere informatie

Rechtspositie en veiligheid van jongeren in BJ Brabant, locatie Grave

Rechtspositie en veiligheid van jongeren in BJ Brabant, locatie Grave Rechtspositie en veiligheid van jongeren in BJ Brabant, locatie Grave Locatierapport Inspectie Jeugdzorg Utrecht, mei 2011 2 Samenvatting De Inspectie Jeugdzorg voert haar stapsgewijs toezicht uit bij

Nadere informatie

Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet

Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet Kinderen met een beperking van AWBZ naar Jeugdwet Een presentatie over de factsheetvan de Werkgroep Jeugd met een Beperking van het Transitiebureau Jeugd De wetten De jeugdwet De Wet Langdurige Zorg (Wlz)

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating Naam opleiding: Technische Natuurkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Als studeren niet vanzelf gaat

Als studeren niet vanzelf gaat Als studeren niet vanzelf gaat Studeren met een lichamelijke of psychische functiebeperking, chronische ziekte of dyslexie Inhoudsopgave Inleiding p.3 Wat is een functiebeperking? p.3 Wie zijn wij? p.4

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over Dienst Wegverkeer (RDW) te Zoetermeer. Datum: 4 september 2012. Rapportnummer: 2012/140

Rapport. Rapport over een klacht over Dienst Wegverkeer (RDW) te Zoetermeer. Datum: 4 september 2012. Rapportnummer: 2012/140 Rapport Rapport over een klacht over Dienst Wegverkeer (RDW) te Zoetermeer Datum: 4 september 2012 Rapportnummer: 2012/140 2 Klacht Verzoekster klaagt erover dat de RDW informatie heeft verstrekt, op basis

Nadere informatie