Loopbaanoriëntatie en -begeleiding: de rol van communicatie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Loopbaanoriëntatie en -begeleiding: de rol van communicatie"

Transcriptie

1 IMPULS, 39e JG., NR. 1, JULI-SEPTEMBER 2008, Loopbaanoriëntatie en -begeleiding: de rol van communicatie Annemie Winters Marinka Kuijpers Frans Meijers 1 10 Inleiding Een belangrijk aandachtspunt in het deeltijds onderwijs is de motivatie van leerlingen. Velen komen terecht in het deeltijds onderwijs na een problematische schoolloopbaan (afzakken, zittenblijven, C-attesten). Onderzoek wijst uit dat motivatieproblemen vaak samenhangen met een gebrek aan loopbaanperspectief en aan een stabiele beroepswens: leerlingen blijken niet in staat de persoonlijke zin en de maatschappelijke betekenis van hun investeringen in het onderwijs te benoemen en zijn bijgevolg ook minder tot die investeringen bereid. Loopbaanoriëntatie en loopbaanbegeleiding (LOB) in het onderwijs blijken bij te dragen tot de schoolmotivatie van leerlingen en kunnen daardoor negatieve effecten als voortijdig schoolverlaten helpen tegengaan. Bovendien wordt het zelfsturende vermogen van leerlingen groter, een competentie die ook in hun latere leven voordelen zal brengen. In wat volgt, bespreken we toonaangevend Nederlands onderzoek naar loopbaanleren. Na een situering van het thema willen we eerst evidentie bieden voor de invloed van de leeromgeving op de motivatie van leerlingen. Daarna verzorgen we een overzicht van de praktijk van loopbaanoriëntatie en -begeleiding in de beroepspraktijkvorming (BPV, vergelijkbaar met de beroepscomponent in het deeltijds onderwijs) van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo, bestaat in Nederland naast een algemeen vormend traject en wordt ingericht vanaf 16 jaar). Situering Dat leerlingen geen duidelijk loopbaanperspectief hebben, is niet nieuw. Het wordt echter problematisch in het licht van de recente socio-economische veranderingen (zie ook Meijers, 1995). In de industriële samenleving was een beroepsloopbaan heel duidelijk begrensd. Er bestond wat men noemt een standaardbiografie waarbij de sociale context richtinggevend was en waarbij het onderwijs de noodzakelijke beroepskennis en -vaardigheden aanleverde opdat jonge mensen efficiënt hun plaats zouden innemen in een relatief stabiele arbeidsplaatsenstructuur. De evidentie van deze benadering werd uitgedaagd in de postindustriële samenleving (vanaf de jaren 1970), waarbij arbeidsorganisaties flexibel moeten kunnen inspelen op voortdurende veranderingen. Dit impliceert immers dat ook de eisen veranderen die aan werknemers worden gesteld: er wordt van hen verwacht dat ze breed inzetbaar zijn (notie van employability; zie onder meer Thijssen, 1998 en 2000) en bereid zijn zich te blijven bijscholen. Deze evolutie houdt een dubbele verschuiving in. Enerzijds verandert de rol van het individu. Doordat traditionele normen en waarden en de daarop gebaseerde socialisatiekaders (Wijers &

2 Meijers, 1996; Kuijpers & Scheerens, 2006) niet langer dominant aanwezig zijn, treedt een verschuiving op in de verantwoordelijkheid voor arbeidsallocatie, namelijk van de sociale context naar het individu. Anderzijds kan het onderwijs niet langer, zoals in de industriële samenleving, volstaan met de klassieke overdracht van stabiele beroepskennis en -vaardigheden. Een snel veranderende informatiesamenleving waarin loopbanen zich voltrekken over de grenzen van organisaties (notie van de boundaryless career, zie onder meer Arthur, 1994) stelt nieuwe eisen aan opleidingen (Glastra & Meijers, 2000; Baert, Dekeyser & Sterck, 2002; Dochy & Nickmans, 2005). Theoretisch kader Opdat leerlingen dus een gemotiveerde studieen beroepskeuze kunnen maken, moeten zijzelf en de onderwijscontext samen met de maatschappij evolueren. We lichten dat hier verder toe voor de leerlingen en verderop voor de onderwijscontext. Individuen zelf verantwoordelijk maken voor de eigen arbeidsallocatie, vereist volgens Meijers (1995, p. 53) het uitvoeren van drie taken: (1) leren een eigen identiteit te vormen, (2) leren richting te bepalen en (3) leren een loopbaan te plannen en zichzelf daarop te sturen. Deze taken verbinden een aantal belangrijke concepten uit de literatuur, te weten arbeidsidentiteit, zelfsturing en loopbaancompetenties. Arbeidsidentiteit wordt gedefinieerd als een structuur of netwerk van betekenissen waarin het individu de eigen motivatie, interesses en capaciteiten bewust verbindt met acceptabele werkrollen (Meijers, 1995, p. 63). Het gaat daarbij om het momentane product van een voortschrijdend proces van betekenisgeving door het individu, waarbij op bewust niveau een relatie wordt gelegd tussen het eigen levensthema (Van Maanen, 1977) en een acceptabele sociale rol (Wijers & Meijers, 1996; Law, Meijers & Wijers, 2002). Hier tekent zich een dubbele dynamiek af (Van de Loo, 2001). Enerzijds moet een leerling de beweging naar binnen maken en een antwoord zoeken op de vraag wat werk betekent in en voor zijn leven (interne dialoog waarbij de persoonlijke zingeving centraal staat). Het gaat dan om waarden en normen, om belangrijke levensthema s en het ontwikkelen van een persoonlijke identiteit. Anderzijds moet dezelfde leerling ook de beweging naar buiten maken en zich afvragen wat hij door zijn werk voor anderen wil betekenen (externe dialoog waarbij de maatschappelijke betekenis van arbeid centraal staat). In dat geval gaat het om beeldvorming van verschillende beroepen en wat het inhoudt zo n beroep uit te oefenen. Leerlingen in staat stellen tot zelfsturing vraagt om specifieke competenties (zie onder meer Blustein, 1992; Dawis, 1996; Savickas, 2001) hier loopbaancompetenties genoemd die de ontwikkeling van de eigen (leer- en arbeids)loopbaan in de gewenste richting beïnvloeden. Kuijpers (2003) heeft in haar doctoraatsstudie getracht te achterhalen over welke competenties een persoon moet beschikken om zelfsturing in de eigen loopbaanontwikkeling te realiseren. Ze heeft daartoe een instrument ontwikkeld waarmee loopbaancompetenties van werknemers kunnen worden gemeten. Dit instrument werd recent gebruikt bij leerlingen in het Nederlandse (v)mbo (zie verder), waarbij de volgende drie competenties konden worden aangetoond (Kuijpers, Meijers & Bakker, 2006, p. 40): loopbaanreflectie: reflectief gedrag aan de hand van ervaringen en keuzes om kwaliteiten en motieven te achterhalen die van belang zijn voor de toekomst; loopbaanvorming: proactief gedrag ter beïnvloeding van het loopbaanverloop door onderzoek naar werk, het maken van weloverwogen keuzes en daadwerkelijk acties te ondernemen om werk en leren te laten aansluiten bij eigen kwaliteiten en motieven en uitdagingen in werk; netwerken: interactief gedrag om contacten op te bouwen en te onderhouden op de interne en externe arbeidsmarkt, gericht op loopbaanontwikkeling. We bespreken de veranderde voorwaarden die worden gesteld aan de onderwijscontext (leeromgeving) in de volgende paragraaf. De school als krachtige loopbaangerichte leeromgeving Welke leeromgeving is nodig opdat leerlingen worden gestimuleerd tot het ontwikkelen van loopbaancompetenties en een stabiele arbeidsidentiteit? Deze vraag inspireerde Meijers en Kuijpers tot het opzetten van een landelijk onderzoek naar loopbaanleren in het Nederland- 11

3 12 se vmbo (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs, ingericht vanaf 12 jaar, gaat aan het mbo vooraf) en het mbo. Er namen leerlingen en 163 docenten deel aan de vragenlijststudie (Meijers, Kuijpers & Bakker, 2006; Kuijpers, Meijers & Bakker, 2006). De onderzoeksresultaten laten zien dat een krachtige leeromgeving voor loopbaanleren niet wordt gecreëerd door het louter inzetten van instrumenten (onder meer beroepskeuze-interessetests) of technieken (klassikale of individuele gesprekken over studie- en beroepskeuze). Het gaat wel om de loopbaandialoog op school en in de praktijk, met andere woorden: het gesprek dat de leerling voert met een vertrouwde volwassene, waarin expliciet wordt gesproken over de betekenis voor de levens- en arbeidsloopbaan van ervaringen die de leerling middels praktijkopdrachten en stages op school en daarbuiten opdoet (Meijers & Kuijpers, 2007). Het gaat dus om een expliciete relatie tussen relevante ervaringen van de leerling in de beroeps-/arbeidswereld en het zich ontwikkelende zelfbeeld en de arbeidsidentiteit. Er kon worden aangetoond dat de loopbaandialoog op school en in de praktijk bijdraagt tot het vormen van de drie hoger omschreven loopbaancompetenties en tot het inzetten van deze competenties bij een concrete keuze en leerervaringen. Een arbeidsidentiteit blijkt vooral ontwikkeld te worden door het exploreren van arbeidsmogelijkheden en het op basis daarvan maken van weloverwogen keuzes inzake de (studie)loopbaan, een competentie die eerder al loopbaanvorming werd genoemd. Bovendien beschikken leerlingen die een loopbaandialoog voeren, over een sterker ontwikkelde arbeidsidentiteit dan leerlingen die dat niet doen. Er blijkt ook een duidelijk verband te bestaan tussen het beschikken over loopbaancompetenties en een arbeidsidentiteit aan de ene kant, en de ervaren kwaliteit van de keuzes aan de andere kant. Behalve de loopbaandialoog is ook de kwaliteit van de leeromgeving van belang: een combinatie van praktijksturing en vraaggerichtheid blijkt een belangrijke stimulans voor de ontwikkeling van loopbaancompetenties en een stabiele beroepsidentiteit. Met praktijksturing wordt bedoeld dat leeropdrachten in een realistische vorm aangeboden worden om de transfer van theorie naar concrete praktijksituaties te bevorderen. Vraaggerichtheid impliceert zelfsturing door de leerling, waarbij die eigen ervaringen kan aangrijpen om zijn persoonlijke opleidingstraject mee vorm te geven. De rol van de docent daarbij is niet die van een passieve toeschouwer, maar van een coach die de ontwikkeling van de leerling begeleidt (Geijsel & Meijers, 2005; Geijsel, Sleegers, Stoel & Krüger, 2007). Terwijl de laatste jaren wel sterk geïnvesteerd is in het meer praktijkgericht maken van opleidingen, toont de vragenlijststudie aan dat de feitelijke begeleidingspraktijk (nog) niet erg vraaggericht is. Zo wordt de belangrijke competentie loopbaanvorming volgens de docenten vooral georganiseerd door het geven van informatie aan leerlingen (34,2%) en door het voeren van een loopbaangesprek waarin de mening van de leerling het zwaarste weegt (26,3%). Echter, leerlingen zijn vooral van mening dat loopbaanvorming aan henzelf wordt overgelaten (31,9%) en dat zij hierin geen echte keuze hebben (28,8%). Slechts 9,4% van de leerlingen geeft aan dat zij via een loopbaangesprek begeleid worden in loopbaanvorming. Daar staat tegenover dat ook 22,6% van de docenten aangeeft dat aan leerlingen geen echte keuzes in het kader van hun opleiding worden geboden. Leerlingen ervaren dus over het geheel genomen de kwantiteit en kwaliteit (in termen van loopbaanleren) van de geboden begeleiding als veel negatiever dan de docenten. Middels deze studie kon worden aangetoond dat de beroepsidentiteit slechts ontwikkelt in een leeromgeving waar sprake is van praktijksturing én vraaggerichtheid, en waar bovendien een loopbaangerichte dialoog kan worden gevoerd over de persoonlijke zin en maatschappelijke betekenis van ervaringen van leerlingen. In de praktijk blijken echter maar weinig scholen te voldoen aan de voorwaarden voor een krachtige loopbaangerichte leeromgeving. Voor zover er sprake is van loopbaanbegeleiding, wordt deze op de traditionele manier ingekleurd: niet dialogisch en vooral gericht op het verschaffen van informatie (cf. loopbaanadvies). Reflectieve leerprocessen vereisen evenwel een dialoog (Meijers & Wardekker, 2002) waarin gedachten en gevoelens van de leerling over relevante ervaringen en keuzes centraal staan (Bardick, Bernes, Magnusson & Witko, 2006). In het Nederlandse beroepsonderwijs zou deze dialoog dat is althans de gangbare mening

4 plaatsvinden in het kader van de beroepspraktijkvorming (de stage). Alhoewel er aanzienlijke verschillen bestaan tussen en ook binnen scholen, gaat men er algemeen van uit dat er gedurende de stage ten minste tweemaal een driegesprek plaatsvindt tussen een docent, een praktijkopleider vanuit het bedrijf en de leerling: aan het begin en aan het einde van de stageperiode. De beroepspraktijkvorming (BPV) zou de plek bij uitstek kunnen zijn waar loopbaanleren vorm krijgt. Of dit ook zo is, wordt op dit ogenblik nagegaan in de studie die we hieronder zullen toelichten. De concrete BPV-praktijk in Nederland geïllustreerd De loopbaangerichte dialoog verloopt in het kader van de beroepspraktijkvorming tussen drie partijen, zoals geïllustreerd in figuur 1, en wordt daarom aangeduid als trialoog. Om de trialoog in kaart te brengen ook naar aanleiding van de resultaten van het landelijke onderzoek zetten de onderzoekers een onderzoeks- en ontwikkelproject op binnen één welbepaalde scholengroep voor middelbaar beroepsonderwijs, namelijk het Regionaal Opleidingscentrum (ROC) De Leijgraaf te Noord-Brabant. Het project Loopbaanleren in competentiegericht onderwijs wordt ondersteund door Het Platform Beroepsonderwijs (HPBO). De doelstelling is om in drie jaar tijd niet alleen de trialoog in kaart te brengen (onderzoekscomponent), maar ook om de werkzame elementen (good practice) systematisch te implementeren en te evalueren (ontwikkelproject). Op dit moment ronden we als projectgroep de ROC-brede nulmeting af. Deze combineert drie complementaire methodieken om op die manier een zo scherp mogelijk beeld te krijgen van de loopbaanoriëntatie en -begeleiding zoals die op dit moment worden georganiseerd binnen De Leijgraaf. Het gaat om een vragenlijst (de betrokkenen kijken naar de LOB-praktijk door de bril van de onderzoekers), een reeks weinig gestructureerde groepsinterviews (onderzoekers bewust maken van de bril van de betrokkenen) en de analyse van concrete BPV-gesprekken (geen bril meer, maar objectieve opnameapparatuur). We lichten hier de eerste onderzoeksresultaten toe. Omdat de resultaten van de vragenlijststudie gelijklopen met de resultaten van het landelijke onderzoek dat we eerder beschreven, focussen we hier op de gespreksanalyses. De gespreksanalyses betekenen een eerste, verkennende studie waarbij gevalsstudies die- Figuur 1. Illustratie van de trialoog. 13

5 14 nen als uitgangspunt voor de beeldvorming over BPV-gesprekken. Het gaat dus niet om een representatieve studie. Er werd gevraagd om aanwezig te mogen zijn (geen participatie!) en opnames te maken met een videocamera bij telkens 10 BPV-gesprekken van drie verschillende afdelingen, namelijk Economie (verder EC), Gezondheidszorg & Welzijn (verder GW) en Techniek & ICT (verder TI). In plaats van 30 gesprekken zoals gepland, moesten we uiteindelijk genoegen nemen met 24 gesprekken: weerstand bij individuen (leerlingen, docenten en/of praktijkopleiders) en praktische belemmeringen bleken vaak onoverkomelijk. Aan de 24 gesprekken namen 24 eerste- en tweedejaarsleerlingen (9 voor EC-bol, 2 5 voor GW-bol, 4 voor ICT-bol en 6 voor Techniekbbl 3 ) uit 13 verschillende groepen van ROC De Leijgraaf deel en verder 15 docenten en 18 praktijkopleiders. De reeks gesprekken is een combinatie van 1 kennismakingsgesprek, 17 tussentijdse evaluatie- en reflectiegesprekken en 6 eindevaluaties. In principe vonden de gesprekken plaats op de BPV-plek waar de leerling stage liep. Voor leerlingen van Techniek werd het gesprek echter ingericht in de lokalen van samenwerkingsverband ReVaBo en in afwezigheid van de praktijkopleider (bij 4 gesprekken was wel de werkplaatsbegeleider van ReVaBo aanwezig, 2 gesprekken gebeurden tussen leerling en docent onderling). Voor de analyse van het harde materiaal (12 uur, 10 minuten en 52 seconden opnames) werd een analysekader ontwikkeld op basis van het theoretische kader. We willen BPV-gesprekken evalueren op inhoudelijke, vormelijke en relationele componenten en op formele kenmerken zoals wie vooral aan het woord is, wie aanstuurt, en dergelijke meer. Met dit analysekader konden we een eerste ordening in het materiaal aanbrengen door de codering van de gesprekken te kwantificeren. Kwantitatieve beschrijvingsmaten (percentages en gemiddelden) worden geïllustreerd met een exemplarische anekdote. Formele kenmerken Een eerste, strikt formele vaststelling is de duur van de gesprekken. Een gemiddeld BPV-gesprek duurt zowat een halfuur. Het aandeel tijd dat de leerling daarvan aan het woord is, blijft relatief beperkt (gemiddeld 21%), terwijl het aandeel voor docenten erg hoog ligt (53%, docenten zijn dus gemiddeld meer dan de helft van het totale gesprek aan het woord). Dit loopt parallel met de resultaten van het vragenlijstonderzoek, waar een ruime meerderheid van de leerlingen (55%), de docenten (63%) en de praktijkopleiders (89%) vooral de docent noemt als degene die het gesprek bepaalt. Wanneer we meer inhoudelijk gaan kijken dus niet naar wie aan het woord is, maar wie de aansturing betekent voor het gesprek dan worden de verhoudingen nog extremer: liefst 57% van wat wordt gezegd, beantwoordt aan de agenda van de docenten/school, terwijl de inbreng van de praktijkopleiders en de leerlingen beperkt blijft tot respectievelijk 11% en 5% (bij 27% geen duidelijke aansturing). Waarover precies wordt gesproken, wordt nader toegelicht in de volgende paragraaf. Inhoudelijk Eerder gaven we al aan dat in een loopbaangerichte dialoog een aantal competenties aan bod (moeten) komen. Echter, een eerste stap in een verkennende studie is vast te stellen waarover in een BPV-gesprek precies wordt gesproken: komt de loopbaan inderdaad aan bod en welke andere onderwerpen worden eventueel nog onder de aandacht gebracht? In een BPV-gesprek blijkt het grootste deel van de tijd (40%, zie figuur 2, a) te gaan naar zaken die niet in een van onze vooropgestelde inhoudscategorieën passen ( rest ). Het gaat dan met name over het afhandelen van administratieve verplichtingen, zoals het toelichten van de stagemap en het invullen van lijsten waarbij zogenaamde competenties 4 worden afgetoetst. Dit leidt echter niet tot een inhoudelijk gesprek en wordt om die reden apart genomen. Wanneer het wel tot een inhoudelijk gesprek komt, gaat dit voor een belangrijk aandeel (32% van de totale tijd, zie figuur 2, a) over de opleiding. Dit ligt volkomen in lijn met de resultaten uit het vragenlijstonderzoek. Meer specifiek (zie figuur 2, b) worden voornamelijk leerdoelen behandeld, die vaak door de school worden vooropgesteld in de vorm van competentiechecklists (53% van de tijd). Het gaat daarbij vooral om summatieve (41%) en veel minder om formatieve (12%) evaluatie. Het gebeurt in verhouding minder dat aan een leerling wordt gevraagd hoe het gaat op stage (33%, waarvan 25% algemeen) of op school (14%, waarvan 9% algemeen). De leerling zelf zijn privéleven en hobby s blijken nauwelijks onderwerp van het BPV-ge-

6 Figuur 2. Onderwerpen in de BPV-gesprekken, uitgelicht naar thema. sprek (0%, zie figuur 2, a). Op informele momenten voor en na het eigenlijke gesprek kan hier wel naar gepolst worden, maar blijkbaar past deze informatie voor docenten en praktijkopleiders niet binnen het formele kader van een BPV-gesprek. Uit het vragenlijstonderzoek bleek een frappant verschil tussen de opvattingen van leerlingen en hun begeleiders: hoewel bijna alle begeleiders zeggen echt belangstelling te hebben voor het leven van de leerling, wordt dit door de leerlingen zelf veel minder ervaren. De tijd die overblijft, wordt verdeeld over de inhoudscategorieën loopbaan en vak (elk 14% van de totale tijd, zie figuur 2, a). In de trialoog komen nauwelijks (4%, zie figuur 2, d) ontwikkelingen in het onderwijsveld ter sprake, vaker (41%, zie figuur 2, d) problemen en algemeenheden in het specifieke werkveld, maar toch vooral (55%, zie figuur 2, d) verwachtingen in verband met de beroepshouding van stagiairs en toekomstige werknemers. Van de vijf genoemde loopbaancompetenties worden vooral kwaliteiten en loopbaansturing besproken (respectievelijk 39% en 40%, zie figuur 2, c), dat wil zeggen: de oppervlakkige evaluatie van wat de stagiair al dan niet voldoende beheerst en wat nu de volgende stap is die moet worden genomen. Als het verder nog over de loopbaan gaat, worden ofwel de drijfveren van de stagiair behandeld (motieven, 13%, zie figuur 2, c), ofwel hoe het werk er in een specifieke sector uitziet (werkexploratie, 7%, zie figuur 2, c). Zelden gaat het over de contacten die belangrijk zijn om in een bepaalde sector voet aan de grond te krijgen (netwerken, 1%, zie figuur 2, c). De resultaten van het vragenlijstonderzoek nopen tot gelijkaardige conclusies. Vormelijk Behalve naar de inhoud van BPV-gesprekken hebben de onderzoekers ook gekeken naar de vorm ervan. Het gaat dan meer bepaald over de verhouding tussen informatieve, affectieve, reflectieve en actiefmakende componenten. De component waaraan het meeste tijd wordt besteed in een BPV-gesprek, blijkt de affectieve component te zijn. Gemiddeld 26% van het totale gesprek gaat naar de (positieve, maar vooral negatieve) waardering van leerlingen, vaak in verband met leerdoelen. Ook de informatieve component eist een belangrijk deel (16%) van 15

7 16 de BPV-tijd op. Dit resultaat kan worden verbonden aan de vaststellingen uit de vragenlijststudie. Daaruit blijkt dat leerlingen vooral positief zijn over de informatie die wordt gegeven over verschillende werksituaties, terwijl ze eerder negatief zijn over informatie over vervolgopleidingen, keuzemogelijkheden en hun privéleven (zie ook inhoudelijk luik). Het vragenlijstonderzoek loopt gelijk met de analyse van de BPV-gesprekken wanneer het gaat over het beperkte aandeel van de reflectieve en actiefmakende componenten (respectievelijk gemiddeld 8% en 6%). Leerlingen krijgen in de gesprekken het advies van hun begeleiders te horen in de vorm van een waardeoordeel, maar de stap naar groei van de leerlingen wordt niet expliciet gezet: het gesprek gaat verder zonder dat wordt benoemd dat een leerling wordt uitgenodigd over de boodschap te reflecteren of iets in die zin te ondernemen. Dit impliceert dat de hele essentie van het BPV-gesprek als formatieve evaluatie verloren dreigt te gaan (zie ook inhoudelijk luik). Relationeel Uit de analyse van de BPV-gesprekken blijkt dat er inderdaad vooral tegen (gemiddeld 65%) en over (gemiddeld 21%) leerlingen wordt gesproken, en nauwelijks met hen (gemiddeld 9%). In een kwalitatieve beschrijving van een typisch BPV-gesprek komt de leerling dan ook nauwelijks als volwaardige gesprekspartner naar voren. Veeleer lijkt de leerling tussen twee vuren te zitten, waarbij hij/zij ofwel passief blijft ofwel (slechts) reageert op wat wordt meegedeeld. Daar er voor de leerling weinig kans is om de eigen mening te brengen, kan die in het gesprek ook niet worden opgepikt. Het volgende stukje uit een tussentijds BPVgesprek van een eerstejaars uit de richting economie, beroepsopleidende leerweg (niveau 4) is een illustratie van de manier waarop een leerling typisch wordt aangesproken in het BPV-gesprek. (D = docent, P = praktijkopleider, L = leerling) D: Je bent dus nu met dit stukje (D wijst in de stagemap) bezig geweest. En als we de competenties zien die we hiervoor nodig hebben: plannen en organiseren, kwaliteit leveren, analyseren, en ik wil er dan ook een stukje beroepshouding bij. (D kijkt naar L, L knikt) Dus dat gaan we nu eventjes bespreken. (D kijkt naar P, P knikt) Als we het eerste stuk nemen, plannen en organiseren, en dan kijk ik vooral naar jou (D kijkt naar P, P knikt): hoever staat hij met het plannen en organiseren van zijn werkzaamheden? P: Nou, hij doet het prima. Hij heeft zelfstandig de leveranciers gebeld, dus we laten hem dingen oppakken, dingen doen. D: Ja, ja. (L kijkt voor zich uit) P: Hij weet ook heel goed wat hij zegt, dus hij denkt wel na over dingen, dat merk ik wel. D: Oké, ja. (L kijkt voor zich uit) P: Maar hij is gereserveerd en daardoor is hij soms wat afwachtend in zijn houding om dingen op te pakken of te doen. D: Ja. (L zoekt kort oogcontact en knikt, maar D en P merken dit niet op) P: En goed, dat is iets wat natuurlijk te maken heeft... Hij is hier een paar weken, dat is natuurlijk ook wennen, vreemde mensen. D: Ja, ja. (L zoekt weer even oogcontact en kijkt dan weer voor zich uit) P: Op dit moment is hij ook de enige. Normaal zijn er wel meerdere stagiairs en dan is het toch wat makkelijker omdat ze iets gemeenschappelijks hebben. D: Oké. P: Maar goed, dat heeft gewoon wat tijd nodig. Maar dat komt wel. Voor hem is dat gewoon even... Hij is iets gereserveerder en hij heeft zoiets van even de kat uit de boom kijken. D: Ja, ja. (L blijkt te kijken naar P) Zie je dat zelf ook? L: Ja, zeker. Zo is mijn karakter. D: Ja, ja. P: Dat is niet negatief, hé. L: Nee, nee. P: Dus pak dat zo niet op. D: Wat je voor ogen moet houden, als je straks op die stoel wilt zitten als vestigingsmanager groothandel, is dat je zelf meteen het voortouw moet zien te nemen. L: Ja. (beperkt oogcontact met D) D: Dat moet je niet zien te nemen, dat moet je gewoon nemen op die momenten. En ja, dat groeiproces zul je dan in de opleiding moeten doorlopen. L: Ja. (beperkt oogcontact met D) D: En dan zijn we nu met het eerste stapje bezig. L: Ja. (beperkt oogcontact met D)

8 D: Maar we willen dat gewoon meteen tegen jou zeggen, dat er dan de volgende keer al een klein stukje groei in zit. L: Ja. (beperkt oogcontact met D) D: Snap je? L: Ja. D: Euhm, een volgende competentie... Conclusies We stelden al aan het begin van dit artikel dat in loopbaanoriëntatie en loopbaanbegeleiding het potentieel vervat zit om de ontwikkeling van een loopbaanperspectief en een stabiele beroepswens te stimuleren. Deze concepten winnen in onze snel veranderende informatiesamenleving aan belang, onder meer vanwege de positieve effecten voor de motivatie van leerlingen. In een grootschalige vragenlijststudie in het Nederlandse (v)mbo konden Meijers, Kuijpers en Bakker aantonen dat loopbaancompetenties en beroepsidentiteit slechts ontwikkelen in een leeromgeving waar sprake is van praktijksturing én vraaggerichtheid, en waar bovendien een loopbaangerichte dialoog kan worden gevoerd over de persoonlijke zin en maatschappelijke betekenis van ervaringen van leerlingen. Het gegeven dat maar weinig scholen voldoen aan deze criteria voor een krachtige loopbaangerichte leeromgeving, betekende het uitgangspunt van het onderzoeks- en ontwikkelproject Loopbaanleren in competentiegericht onderwijs. Uit de eerste onderzoeksresultaten die hierboven werden toegelicht, mag blijken dat het potentieel van de trialoog vaak onderbenut blijft. Op formeel niveau hebben de leerlingen een relatief beperkt aandeel in het BPV-gesprek. In de trialoog domineren vooral docenten: zij zijn gemiddeld meer aan het woord en betekenen de voornaamste sturing van het gesprek. Op inhoudelijk niveau blijkt die sturing uit te gaan van een schoolse agenda (opleiding > vak en loopbaan > leerling), vaak vastgelegd in de vorm van een instrument zoals een stagemap of gespreksleidraad. In dit instrument worden de verwachtingen/vereisten vanuit school uitgewerkt en, in het kader van de voorbereiding van de afdelingen op de invoering van competentiegericht leren, impliceert dit aandacht voor de competenties van leerlingen. In de praktijk blijkt het resultaat dat het BPV-gesprek een geformaliseerd gebeuren wordt, waarin administratie de overhand neemt op het inhoudelijke gesprek. Het instrument nodigt weinig uit voor een gesprek met de leerling over competenties, maar lijkt vooral dienst te doen als checklist in het kader van summatieve evaluatie. Dit betekent niet dat loopbaancompetenties niet aan bod komen, maar dit blijkt nog vooral te gebeuren in een traditionele, schoolse context. In die zin moeten we ook de aandacht voor vooral de beroepshouding (vak) en voor kwaliteiten en loopbaansturing (loopbaan) begrijpen. Het onderwijs pikt hiermee in op de veranderde eisen van de arbeidsmarkt, maar doet dit vanuit de traditionele cultuur van overdracht. Op vormelijk niveau vertaalt dit zich in het relatieve overwicht van de informatief-affectieve component op de reflectief-actiefmakende component. Begeleiding impliceert in de praktijk vooral het aanbieden van brede vakkennis en het uitspreken van een expertwaardering over de vaardigheden van leerlingen, en wordt minder aangegrepen als mogelijkheid om leerlingen te doen reflecteren over ervaringen in de praktijk en hen aan te zetten dingen uit te proberen. Ten slotte werd in deze studie op relationeel niveau gekwantificeerd dat inderdaad vooral tegen en over leerlingen wordt gesproken, maar nauwelijks met hen. In de trialoog mogen leerlingen dan al samen aan tafel gaan met de begeleiders uit de school en de praktijk, dit betekent nog niet dat zij aan dit gesprek (kunnen) deelnemen als gelijkwaardige partners. Veeleer heeft het gesprek, naast de rol als evaluatie, de bedoeling van overdracht van expertoordelen van de begeleiding naar de leerling. Discussie/reflectie De belangrijkste conclusie is wellicht dat het nieuwe leren ook een nieuwe context vereist, en voorlopig is de noodzakelijke cultuurverandering nog geen feit (zie ook Bruijn e.a., 2005). In het vervolg van het project Loopbaanleren in competentiegericht onderwijs zal stap voor stap worden gewerkt aan die cultuurverandering. Voor managers en beleidsmakers, maar vooral voor begeleiders vanuit scholen en/of de praktijk die door dit verhaal geïnspireerd zijn, geven we vast een aanzet door de belangrijkste punten van ons theoretische kader samen te vatten in het volgende plan voor ACTIe: 17

9 18 Wat inhoud? p probeer de volgende thema s aan bod te brengen: L loopbaansturing, maar ook werkexploratie A aandacht voor wat de leerling kan (kwaliteit) én wil (motief) N netwerken Hoe vorm? A activeren (actiefmakend) C complimenteren (affectief) T think (reflectief) I informeren (informatief) e en... altijd MET de leerling, i.p.v. over of tegen Annemie Winters, Marinka Kuijpers, Frans Meijers Noten Haagse Hogeschool Postbus EH Den Haag Nederland Centrum voor Sociaal-Culturele en Arbeidspedagogiek K.U.Leuven Andreas Vesaliusstraat 2 bus Leuven 1. Drs. Annemie Winters, Lectoraat Pedagogiek van de Beroepsvorming, de Haagse Hogeschool; Centrum voor Sociaal-Culturele en Arbeidspedagogiek, K.U.Leuven. Dr. Marinka Kuijpers, Lectoraat Pedagogiek van de Beroepsvorming, de Haagse Hogeschool. Dr. Frans Meijers, Lectoraat Pedagogiek van de Beroepsvorming, de Haagse Hogeschool. 2. Bol staat voor BeroepsOpleidende Leerweg, de opleiding vindt hier grotendeels op school plaats en voor 20 tot maximaal 60% van de tijd in een leerbedrijf. 3. Bbl staat voor BeroepsBegeleidende Leerweg, de leerling is dan werknemer in het leerbedrijf en zijn opleiding gebeurt voor maximaal 40% van de tijd in de schoolcontext (organisatie vaak door samenwerkingsverband). 4. De term competentie wordt hier gebruikt voor leerdoelen die de school vooropstelt. Literatuur ARTHUR, M. (1994). The boundaryless career: A new perspective for organizational inquiry. Journal of Organizational Behavior, 15, BAERT, H., DEKEYSER, L., & STERCK, G. (2002). Levenslang leren en de actieve welvaartsstaat. Leuven: Acco. BARDICK, A.D., BERNES, K.B., MAGNUSSON, K.C., & WITKO, K.D. (2006). Junior high school students career plans for the future: A Canadian perspective. Journal of Career Development, 32(3), BLUSTEIN, D.L. (1992). Applying current theory and research in career exploration to practice. Career Development Quarterly, 41, DAWIS, R.V. (1996). Vocational psychology, vocational adjustment, and the workforce: Some familiar and unanticipated consequences. Psychology, Public Policy, and Law, 2, DE BRUIJN, E., OVERMAAT, M., GLAUDE, M., HEEMSKERK, I., LEEMAN, Y., ROELEVELD, J., & VAN DE VENNE, L. (2005). Krachtige leeromgevingen in het middelbaar beroepsonderwijs: vormgeving en effecten. Pedagogische Studiën, 82, DOCHY, F.,& NICKMANS, G. (2005). Competentiegericht opleiden en toetsen. Theorie en praktijk van flexibel leren. Utrecht: Lemma. GEIJSEL, F., & MEIJERS, F. (2005). Identity learning: The core process of educational change. Educational Studies, 31(4), GEIJSEL, F.P., SLEEGERS, P.J.C., STOEL, R., & KRÜGER, M.L (2007, April). The effect of psychological, organizational and leadership factors on professional learning in schools. Chicago: Paper presented at the annual meeting of the American Educational Research Association (AERA). GLASTRA, F.,& MEIJERS, F. (2000). Naar een grensoverschrijdende benadering van levenslang leren: competentieonderhoud en organisatievernieuwing in de informatiesamenleving. In F. GLASTRA & F. MEIJERS (red.), Een leven lang leren? Competentieontwikkeling in de informatiesamenleving. s-gravenhage: Elsevier. KUIJPERS, M. (2003). Loopbaanontwikkeling; onderzoek naar competenties (diss.). Enschede: Twente University Press. KUIJPERS, M., MEIJERS, F., & BAKKER, J. (2006). Krachtige loopbaangerichte leeromgevingen in het (v)mbo: hoe werkt het? Driebergen: HPBO. KUIJPERS, M.A.C.T., & SCHEERENS, J. (2006). Career competencies for the modern career.

10 Journal of Career Development, 32(4), LAW, B., MEIJERS, F.,& WIJERS, G. (2002). New perspectives on career and identity in the contemporary world. British Journal of Guidance and Counseling, 30(4), MEIJERS, F. (1995). Arbeidsidentiteit. Studie- en beroepskeuze in de post-industriële samenleving. Alphen aan den Rijn: Samsom H.D. Tjeenk Willink. MEIJERS, F., KUIJPERS, M., & BAKKER, J. (2006). Over leerloopbanen en loopbaanleren: loopbaancompetenties in het (v)mbo. Driebergen: HPBO. MEIJERS, F.,& KUIJPERS, M. (2007). De creatie van een krachtige loopbaangerichte leeromgeving: monoloog, dialoog of trialoog? Handboek Effectief Opleiden, 44, MEIJERS, F.,& WARDEKKER, W. (2002). Career learning in a changing world: The role of emotions. International Journal for the Advancement of Counselling, 24(3), SAVICKAS, M.L. (2001). A developmental perspective on vocational behaviour: Career patterns, salience, and themes. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 1, THIJSSEN, J.G.L. (1998). Employability: conceptuele varianten en componenten. Utrecht: FSW Universiteit Utrecht. THIJSSEN, J.G.L. (2000). Employability in het brandpunt. Aanzet tot verheldering van een diffuus fenomeen. Tijdschrift voor HRM, 1, VAN DE LOO, R. (2001). Loopbaansturing: de centrale rol van interne en externe dialoog. In M. KUIJPERS & B. VAN DER HEIJDEN (red.), Loopbaanontwikkeling. Alphen a/d Rijn: Samsom. VAN MAANEN, J. (1977). Organizational careers: Some new perspectives. New York: Wiley. WIJERS, G.,& MEIJERS, F. (1996). Career guidance in the knowledge society. British Journal of Guidance and Counseling, 24(2),

Loopbaanoriëntatie en begeleiding: de rol van communicatie.

Loopbaanoriëntatie en begeleiding: de rol van communicatie. Inleiding Loopbaanoriëntatie en begeleiding: de rol van communicatie. drs. Annemie Winters 1,2, dr. Marinka Kuijpers 1 en dr. Frans Meijers 1 Een belangrijk aandachtspunt in het deeltijds onderwijs is

Nadere informatie

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen. Marinka Kuijpers & Frans Meijers

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen. Marinka Kuijpers & Frans Meijers Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Marinka Kuijpers & Frans Meijers De Haagse Hogeschool Januari 2009 Management Samenvatting Studieloopbaanbegeleiding is hot in het hoger beroepsonderwijs.

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Checklist voor de opzet van een ontwikkelings- en begeleidingslijn De grote vraag is hoe het vmbo en mbo het beste

Nadere informatie

Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker. Over leerloopbanen en loopbaanleren

Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker. Over leerloopbanen en loopbaanleren Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker Over leerloopbanen en loopbaanleren Aandacht voor loopbaanontwikkeling Perkamentus in Harry Potter: It s not the talent you have, but the choises you make,

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Vragenlijst Printversie Verantwoording 2017 Vernieuwenderwijs, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om zonder voorafgaande

Nadere informatie

Programma sessie. Vraag. theorie naar. praktijk. Van wie heeft u geleerd na te denken over de keuzes in uw loopbaan? VMBO Congres 31 januari 2013.

Programma sessie. Vraag. theorie naar. praktijk. Van wie heeft u geleerd na te denken over de keuzes in uw loopbaan? VMBO Congres 31 januari 2013. Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding op het VMBO Ahmed Mahamed Jan Lauwrens Haisma Programma sessie van theorie naar praktijk en in gesprek daarover Vraag Van wie heeft u geleerd na te denken over de keuzes

Nadere informatie

De creatie van een krachtige loopbaangerichte leeromgeving: monoloog, dialoog of trialoog?

De creatie van een krachtige loopbaangerichte leeromgeving: monoloog, dialoog of trialoog? 11.7-9. De creatie van een krachtige loopbaangerichte leeromgeving: monoloog, dialoog of trialoog? Dr. F. Meijers & dr. M. Kuijpers Handboek Effectief Opleiden 44/129 11.7-9.01 11.7 LEREN VAN INDIVIDUEN/

Nadere informatie

Integreren van leren in school en praktijk. Een studie naar werkzame bestanddelen

Integreren van leren in school en praktijk. Een studie naar werkzame bestanddelen Integreren van leren in school en praktijk. Een studie naar werkzame bestanddelen Frans Meijers (De Haagse Hogeschool) Marinka Kuijpers (Open Universiteit, De Haagse Hogeschool) Een omgeving waarin jongeren

Nadere informatie

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant Onderzoeksbureau Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem en hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo De inrichting van een doorlopende ontwikkelings- en begeleidingslijn LOB VMBO-MBO Werknemers doen er goed aan

Nadere informatie

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant Onderzoeksbureau Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem en hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

Paper Onderwijs Research Dagen 2010 Enschede. Dr. Henk Ritzen, Hogeschool Edith Stein. E-mail: ritzen@edith.nl Postbus 568 7550 AN Hengelo (Ov)

Paper Onderwijs Research Dagen 2010 Enschede. Dr. Henk Ritzen, Hogeschool Edith Stein. E-mail: ritzen@edith.nl Postbus 568 7550 AN Hengelo (Ov) Loopbaanleren: wat vinden studenten, docenten en opleiders van de loopbaangerichtheid van de leeromgeving op en tijdens de BPV? Casus: ROC van Twente. Paper Onderwijs Research Dagen 2010 Enschede Dr. Henk

Nadere informatie

Een loopbaangerichte leeromgeving in het vmbo

Een loopbaangerichte leeromgeving in het vmbo Een loopbaangerichte leeromgeving in het vmbo Marinka Kuijpers & Frans Meijers Scholen die leren in het teken van de persoonlijke loopbaan van leerlingen zetten, zijn nog niet te vinden in het voortgezet

Nadere informatie

Verbreden van de loopbaandialoog met sociale media

Verbreden van de loopbaandialoog met sociale media Mariëlle Rutten Verbreden van de loopbaandialoog met sociale media Minisymposium 16 november 2011 Programma Kaders onderzoek op basis van literatuurstudie Workshop versterken individuele begeleidingsgesprekken

Nadere informatie

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen)

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Workshop HGZO maart 2010 Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Alex de Veld, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Eric Entken, Hogeschool Rotterdam Insteek dialoog HGZO 2010 Onderbouwing

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING. Leren kiezen, een onmisbare competentie. oktober 2012

LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING. Leren kiezen, een onmisbare competentie. oktober 2012 LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING Leren kiezen, een onmisbare competentie Auteurs Hester Smulders, Expertisecentrum Beroepsonderwijs oktober 2012 Oneerbiedig gezegd heeft het beroepsonderwijs wel wat

Nadere informatie

De LOB-scan voor mbo

De LOB-scan voor mbo 35 BIJLAGE 3 De LOB-scan voor mbo De LOB-scan Doel van de LOB-scan is om zicht te krijgen op hoe Loopbaanontwikkeling en -begeleiding (LOB) in jullie onderwijsinstelling er op dit moment voor staat. De

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanreflectiegesprekken Printversie Verantwoording 2017 Vernieuwenderwijs, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om zonder

Nadere informatie

Keuzeprocessen voor opleiding en beroep

Keuzeprocessen voor opleiding en beroep Keuzeprocessen voor opleiding en beroep Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant freelance onderzoeker Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem Hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

LOB-spiekbriefje. 3. In dialoog: feedback vragen. 4. Formuleren vervolgstap. 2. Delen van de ervaring. 5. Profiel op- of bijstellen en netwerken

LOB-spiekbriefje. 3. In dialoog: feedback vragen. 4. Formuleren vervolgstap. 2. Delen van de ervaring. 5. Profiel op- of bijstellen en netwerken LOB-spiekbriefje LOB is een relatief nieuw fenomeen binnen het onderwijs. De standaard - woordenboeken hebben deze afkorting nog niet opgenomen in hun woordenlijst. LOB staat voor Loopbaanoriëntatie en

Nadere informatie

Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld?

Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld? Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld? Een onderzoeksartikel over de evaluatie van een nieuw werkplan loopbaanbegeleiding bij de afdeling Pedagogisch Werk 17-3-2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Samenvatting...

Nadere informatie

GROEI LOOPBAAN ONTWIKKELING EIGEN REGIE TALENT INNOVATIEKRACHT BEWUST PERSONEEL FLEXIBILITEIT ZELFSTURING EMPLOYMENT NETWERKEN TOEKOMST WERKNEMER

GROEI LOOPBAAN ONTWIKKELING EIGEN REGIE TALENT INNOVATIEKRACHT BEWUST PERSONEEL FLEXIBILITEIT ZELFSTURING EMPLOYMENT NETWERKEN TOEKOMST WERKNEMER KADER LOOPBAANONTWIKKELING DIALOOG BEWUST TOEKOMST ZELFSTURING TALENT INNOVATIEKRACHT LOOPBAAN ONTWIKKELING FLEXIBILITEIT EIGEN REGIE NETWERKEN GROEI PERSONEEL KWALITEITEN EMPLOYMENT WERKNEMER INLEIDING

Nadere informatie

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing

Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Leren kiezen: Van ervaring naar zelfsturing Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant Onderzoeksbureau Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem Hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

LOB en Vernieuwing VMBO. Landelijke dag Zorg en Welzijn Edith Vissers, KPC Groep

LOB en Vernieuwing VMBO. Landelijke dag Zorg en Welzijn Edith Vissers, KPC Groep LOB en Vernieuwing VMBO Landelijke dag Zorg en Welzijn Edith Vissers, KPC Groep Wat gaan we doen? Reflecteren op de bedoeling: loopbaanleren waarom? Inzoomen op de eisen die de vernieuwing stelt Inzoomen

Nadere informatie

Aan de weg timmeren: studietrajectbegeleiding en loopbaanleren 12/01/2015

Aan de weg timmeren: studietrajectbegeleiding en loopbaanleren 12/01/2015 Aan de weg timmeren: studietrajectbegeleiding en loopbaanleren 12/01/2015 Taken van studiekeuzebegeleider/stb er Ll n/stud. sensibiliseren voor het belang van de keuze; het feit dat dit tijd kost en dat

Nadere informatie

LOOPBAANVAARDIGHEID LOOPBAANLEREN HOOFDSTUK 1

LOOPBAANVAARDIGHEID LOOPBAANLEREN HOOFDSTUK 1 LPBAANVAARDIGHEID LPBAANLEREN HFDSTUK 1 Loopbaanvaardigheid Alle ogen zijn gericht op je reisdoel: het diploma van de opleiding die je volgt. Dat diploma bewijst straks dat jij je beginnend beroepsbeoefenaar

Nadere informatie

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs

Ons. Onderwijs. Kwaliteit in onderwijs Ons Onderwijs Kwaliteit in onderwijs Voorwoord Bij Marianum staat de ontwikkeling van de leerling voorop. Wij staan voor aantrekkelijk en afgestemd onderwijs, gemotiveerde leerlingen en goede eindresultaten.

Nadere informatie

LOB in de vernieuwing vmbo & mbo

LOB in de vernieuwing vmbo & mbo LOB in de vernieuwing vmbo & mbo Spirit4you Versterkt loopbanen Even kennismaken? Naam / organisatie / functie? Wat betekent LOB in het vernieuwde vmbo/ mbo voor jou? Waar ben je trots op? 30 november

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

De toekomstige professional

De toekomstige professional Thema Loopbaanontwikkeling (8): Leer- en loopbaancompetenties van hbo-abituriënten De toekomstige professional De jonge professionals die we nodig hebben in een dynamische kenniseconomie worden voor een

Nadere informatie

Op weg naar competente loopbaanbegeleiders

Op weg naar competente loopbaanbegeleiders Op weg naar competente loopbaanbegeleiders Dirk van Woerkom Utrecht, januari 2013 Inleiding Middelbaar opgeleide werknemers hebben moeite om een passende baan te vinden of te houden. Op Volkskrant.nl staat

Nadere informatie

De docent beroepsonderwijs: Jongleren op het grensvlak van verschillende werelden. Elly de Bruijn 24 januari 2013 NOT Profiel Lezing

De docent beroepsonderwijs: Jongleren op het grensvlak van verschillende werelden. Elly de Bruijn 24 januari 2013 NOT Profiel Lezing De docent beroepsonderwijs: Jongleren op het grensvlak van verschillende werelden Elly de Bruijn 24 januari 2013 NOT Profiel Lezing Warming up Door de ervaringen als sociaal pedagogisch hulpverlener begreep

Nadere informatie

Een proces van integrale schoolontwikkeling Loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Een proces van integrale schoolontwikkeling Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Jitske Brinkman Jitske Brinkman is senior-adviseur bij BMC Advies/Diephuis en Van Kasteren Onderwijsadviseurs. E-mail: jitskebrinkman@bmc.nl Een proces van integrale schoolontwikkeling Loopbaanoriëntatie

Nadere informatie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Kariene Mittendorff, lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Studieloopbaanbegeleiding Binnen scholen wordt op verschillende manieren gewerkt aan

Nadere informatie

LOB-stages. in de tweede fase. - op zoek naar best. practice

LOB-stages. in de tweede fase. - op zoek naar best. practice LOB-stages in de tweede fase - op zoek naar best practice Overzicht presentatie Vragen van de GSR Proces Literatuuronderzoek Interviews scholen Best practice: : aanbevelingen en valkuilen Vragen Vraagstelling

Nadere informatie

8 uitgangspunten. Leerbedrijf BAVA => BaVa Leerwerktraject => LWT Leerwerkhuis => LWH De Vip groep => VIP. 1 doelgroepomschrijvingen

8 uitgangspunten. Leerbedrijf BAVA => BaVa Leerwerktraject => LWT Leerwerkhuis => LWH De Vip groep => VIP. 1 doelgroepomschrijvingen 8 uitgangspunten De deelnemende scholen willen uitgaan van dezelfde uitgangspunten. Helaas is het nog niet mogelijk om al die punten te verwezenlijken. De verschillende scholen geven aan hoever de zaken

Nadere informatie

Welke effecten heeft loopbaanoriëntatiebegeleiding (LOB) op loopbanen van vo-leerlingen en wat is de relatie tussen vormgeving en effecten?

Welke effecten heeft loopbaanoriëntatiebegeleiding (LOB) op loopbanen van vo-leerlingen en wat is de relatie tussen vormgeving en effecten? Opgesteld door: Edith van Eck (kennismakelaar Kennisrotonde) Vraagsteller: beleidsmedewerker VO-raad Geraadpleegde experts: Peter den Boer, lector ROC West-Brabant, Frans Meijers, lector Haagse Hogeschool/Meijers

Nadere informatie

GEREEDSCHAPSKIST. voor beter samenwerken met ouders

GEREEDSCHAPSKIST. voor beter samenwerken met ouders GEREEDSCHAPSKIST voor beter samenwerken met ouders Een voortgangsgesprek met ouders in het basisonderwijs Mariëtte Lusse, Hogeschool Rotterdam,oktober 2016 Voortgangsgesprekken zijn meer dan de traditionele

Nadere informatie

SAMEN LOOPBAANLEREN VERANKEREN OP SCHOOL WORKSHOP VOOR DECANEN SAMEN MET SCHOOLLEIDERS. Inge Kirsten De loopbaan van de leerling centraal

SAMEN LOOPBAANLEREN VERANKEREN OP SCHOOL WORKSHOP VOOR DECANEN SAMEN MET SCHOOLLEIDERS. Inge Kirsten De loopbaan van de leerling centraal SAMEN LOOPBAANLEREN VERANKEREN OP SCHOOL WORKSHOP VOOR DECANEN SAMEN MET SCHOOLLEIDERS Inge Kirsten De loopbaan van de leerling centraal NEE HEB JE.. https://www.youtube.com/watch?v=iqdmgz-rsie IN GESPREK

Nadere informatie

Visie op LOB van het Summa College

Visie op LOB van het Summa College Visie op LOB van het Summa College Datum: 21 mei 2013 Auteur(s): Linda van Steenhoven (manager onderwijs) en Claudine Hogenboom (Dienst O&S) Versie: 1.0 (definitief) Visie op LOB van het Summa College

Nadere informatie

Voorwoord. dr. Marinka Kuijpers dr. Frans Meijers

Voorwoord. dr. Marinka Kuijpers dr. Frans Meijers Voorwoord Studieloopbaanbegeleiding is hot in het hoger beroepsonderwijs. De afgelopen jaren hebben alle hogescholen flink geïnvesteerd om dit een belangrijk onderdeel van het curriculum te maken. Maar

Nadere informatie

Handleiding. Toolkit voor schoolcoaches

Handleiding. Toolkit voor schoolcoaches Toolkit voor schoolcoaches 1 Inleiding In deze Toolkit zit informatie voor schoolcoaches die in hun eigen onderwijsorganisatie collega s of teams opleiden tot het voeren van het professionele loopbaangesprek.

Nadere informatie

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Jolanda Cuijpers Mailadres: jolanda.cuijpers@leijgraaf.nl Telefoonnummer: 0618184849 Naam/namen van de presentatoren: Marielle den

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie

Samen verantwoordelijk voor studiesucces

Samen verantwoordelijk voor studiesucces BIJLAGE 1 De pilot samen verantwoordelijk voor studiesucces biedt de kans om gezamenlijk aan visieontwikkeling te doen. Op basis van een gedeelde visie en gezamenlijk beleid kan onderzocht worden waar

Nadere informatie

LOB beleidsontwikkelingen. Thea van den Boom Directie mbo, OCW 17 maart 2017

LOB beleidsontwikkelingen. Thea van den Boom Directie mbo, OCW 17 maart 2017 LOB beleidsontwikkelingen Thea van den Boom Directie mbo, OCW 17 maart 2017 LOB staat op de agenda! En ontwikkelt zich in de hele onderwijsketen positief. Er moet (blijvend) aandacht zijn voor verbetering.

Nadere informatie

Het Bouwens: ouders zijn makkelijk te betrekken bij loopbaanbegeleiding van hun kind Vernieuwende elementen

Het Bouwens: ouders zijn makkelijk te betrekken bij loopbaanbegeleiding van hun kind Vernieuwende elementen Het Bouwens: ouders zijn makkelijk te betrekken bij loopbaanbegeleiding van hun kind Op de vmbo-afdeling van het Bouwens van der Boijecollege in de gemeente Peel en Maas zijn ouders actief betrokken bij

Nadere informatie

Handreiking: Uitleg begrippen vmbo-mbo

Handreiking: Uitleg begrippen vmbo-mbo Handreiking: Uitleg begrippen vmbo-mbo Ook in het vmbo is er sprake van onderwijsvernieuwing. De meest in het oog springende vernieuwing is de introductie van een kern, profiel en (meerdere) keuzes. De

Nadere informatie

Werkexploratie en Ouderbetrokkenheid. Overzicht van het project werkexploratie

Werkexploratie en Ouderbetrokkenheid. Overzicht van het project werkexploratie Werkexploratie en Ouderbetrokkenheid Overzicht van het project werkexploratie Van december 2015 tot - september 2017 vindt een project werkexploratie plaats. Dit vindt plaats in het kader van de kabinetsbrede

Nadere informatie

Op het Nova College leer je een vak. Bijvoorbeeld verpleegkundige, monteur of kok. Dat kies je zelf, waarschijnlijk samen met je

Op het Nova College leer je een vak. Bijvoorbeeld verpleegkundige, monteur of kok. Dat kies je zelf, waarschijnlijk samen met je GELOOF IN JEZELF Jij verwacht dat je bij ons een vak kunt leren. Dat je goed onderwijs krijgt, zodat je kennis opbouwt die je nodig hebt voor later. Dat je tijdens je stage werkervaring kunt opdoen die

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Koning Willem 1 College Professionalisering op het gebied van loopbaanbegeleiding Maart 2014 1 Inleiding/Voorwoord Loopbaan oriëntatie en begeleiding (LOB) is een

Nadere informatie

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00 Elly de Bruijn Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden Zaal 3 Tijdstip 11.00 Warming up De docent in het beroepsonderwijs opent de deuren naar de kennis, zienswijzen, vaardigheid, opvattingen

Nadere informatie

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 57 ECABO- leerbedrijven

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 57 ECABO- leerbedrijven Rapportage Leerlingtevredenheid Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 57 ECABO- leerbedrijven Rob Swager ECABO, mei 2011 1. Inleiding... 3 2. Tevredenheid algemeen.... 4 3. Aspecten die

Nadere informatie

SUCCESFACTOREN IN LOOPBAANORIËNTATIE EN BEGELEIDING IN VMBO EN MBO

SUCCESFACTOREN IN LOOPBAANORIËNTATIE EN BEGELEIDING IN VMBO EN MBO SUCCESFACTOREN IN LOOPBAANORIËNTATIE EN BEGELEIDING IN VMBO EN MBO Offerte aan Het Platform Beroepsonderwijs Mei 2004 Dr. F. Meijers, lector Pedagogiek van de Beroepsvorming, Haagse Hogeschool Dr. M. Kuijpers,

Nadere informatie

Loopbaanleren en -begeleiden in het hbo

Loopbaanleren en -begeleiden in het hbo Loopbaanleren en -begeleiden in het hbo Marinka Kuijpers & Frans Meijers De Haagse Hogeschool November 2008 Colofon Uitgave Platform Bèta Techniek Lange Voorhout 20, 2514 EE Den Haag Postbus 556, 2501

Nadere informatie

Motivatie voor loopbaanleren door de inzet van sociale media Hoe organiseer je het? Hoe manage je het? Hoe realiseer je het?

Motivatie voor loopbaanleren door de inzet van sociale media Hoe organiseer je het? Hoe manage je het? Hoe realiseer je het? Motivatie voor loopbaanleren door de inzet van sociale media Hoe organiseer je het? Hoe manage je het? Hoe realiseer je het? Ruim 90% van de werkgevers zoekt via sociale media naar informatie over sollicitanten.

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Specialisatie Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Graad

Nadere informatie

Anders kijken, anders leren, anders doen

Anders kijken, anders leren, anders doen Anders kijken, anders leren, anders doen Grensoverstijgend leren en opleiden in zorg en welzijn in het digitale tijdperk HOOFDLIJN 5 Hoofdlijn 5. Consistente en op elkaar aansluitende leertrajecten in

Nadere informatie

Jouw studie- en beroepskeuze met. Dinsdag 06 mei 2014 Inspiratiedag Later als ik groot ben Antwerpen Ingrid.wyn@ond.vlaanderen.be

Jouw studie- en beroepskeuze met. Dinsdag 06 mei 2014 Inspiratiedag Later als ik groot ben Antwerpen Ingrid.wyn@ond.vlaanderen.be Jouw studie- en beroepskeuze met Dinsdag 06 mei 2014 Inspiratiedag Later als ik groot ben Antwerpen Ingrid.wyn@ond.vlaanderen.be LOB: loopbaanoriëntatie en begeleiding OLB: onderwijsloopbaanbegeleiding

Nadere informatie

Werken de projectresultaten van loopbaanleren? Resultaten kwantitatief onderzoek.

Werken de projectresultaten van loopbaanleren? Resultaten kwantitatief onderzoek. Werken de projectresultaten van loopbaanleren? Resultaten kwantitatief onderzoek. Loopbaanleren: Prepared for your future Resultaten begin- en eindmeting Lectoraat: Onderwijsarrangementen in maatschappelijke

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

Loopbaanbegeleiding Novacollege ETech

Loopbaanbegeleiding Novacollege ETech Loopbaanbegeleiding Novacollege ETech Onderzoek naar de loopbaan begeleiding Nova College unit techniek elektrotechniek. Master Professioneel Meesterschap Centrum voor nascholing Onderzoek begeleiding:

Nadere informatie

Eindgesprek: in de vorm van een panelgesprek

Eindgesprek: in de vorm van een panelgesprek Eindgesprek: in de vorm van een panelgesprek Cohort 2012 en later Leertrajecten mbo Verpleging & Verzorging April 2013, herziene versie 2 febr 2014 1 Deel 1: Algemene Informatie Inleiding Het Eindgesprek

Nadere informatie

Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst. Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal

Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst. Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal Fontys Lerarenopleiding Tilburg Dorien Doornebos-Klarenbeek en William Buys 2011 Aanleiding van de pilot In het totale

Nadere informatie

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld Wat gaan we doen? Inventarisatie vragen / verwachtingen Presentatie Vragen / discussie Wat kan ik er mee? Afronding 24-3-2015 2 Vragen? Met welke

Nadere informatie

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen

Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden en grenzen Marinka Kuijpers & Frans Meijers Studieloopbaanbegeleiding in het hbo: mogelijkheden

Nadere informatie

Het nieuwe vmbo. Talenten laten groeien. de Ambelt. Gentiaan College. Januari 2017 versie: 1.0. Pagina 1 van 11

Het nieuwe vmbo. Talenten laten groeien. de Ambelt. Gentiaan College. Januari 2017 versie: 1.0. Pagina 1 van 11 Januari 2017 versie: 1.0 Gentiaan College Talenten laten groeien. de Ambelt Pagina 1 van 11 Inhoudsopgave 1. Het nieuwe vmbo... 3 Profielen in het vmbo... 3 De avo-vakken... 3 Het beroepsgerichte profielvak...

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15. Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek

Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15. Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek Goesting in Leren en Werken 22 april 2O15 Herman Van de Mosselaer, projectmanager onderwijsgerelateerd onderzoek Artesis Plantijn Hogeschool 6 campussen, centrum Antwerpen VERSTERKEN INSTROOM Secundair

Nadere informatie

Jongeren ondersteunen en inspireren elkaar bij LOB

Jongeren ondersteunen en inspireren elkaar bij LOB Laat jezelf elf verrassen, dan komen er mooie dingen uit voort! Jongeren ondersteunen en inspireren elkaar bij LOB Laat jezelf verrassen, dan komen er mooie dingen uit voort! Jongeren ondersteunen en

Nadere informatie

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP)

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) In de voorbereiding op het Pop gesprek stelt de medewerker een persoonlijk ontwikkelingsplan op. Hierbij maakt de medewerker gebruik

Nadere informatie

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten Marinka Kuijpers Het voeren van begeleidingsgesprekken waarin met en niet tegen de lerende wordt gesproken over de sterke kanten, de waarden en het

Nadere informatie

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers

Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten. Marinka Kuijpers Loopbaandialoog: Over leren kiezen (en) leren praten Marinka Kuijpers Het voeren van begeleidingsgesprekken waarin met en niet tegen de lerende wordt gesproken over de sterke kanten, de waarden en het

Nadere informatie

Maak nu de opdrachten in deze lesbrief en kom erachter of jij je keuze al kunt maken!

Maak nu de opdrachten in deze lesbrief en kom erachter of jij je keuze al kunt maken! Beste leerling, Kiezen is best lastig, zeker als het om een vervolgopleiding gaat. Om je hierbij te helpen is er LOB, Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding. Iedere vo-school geeft hier op zijn eigen manier

Nadere informatie

Samenvatting Beroepsonderwijs

Samenvatting Beroepsonderwijs Samenvatting Beroepsonderwijs Periode: januari december 2009 Opdrachtgever: FNV Horecabond Uitgevoerd door: SOHRC Timo van Doremalen Met medewerking van: Drs. Schelte Beltman Heleen Veenhof Auteursrecht

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Veehouderij

Wat maak jij. morgen mee MBO. Veehouderij Wat maak jij morgen mee MBO Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dat is maar goed ook. We hebben een groene wereld nodig, waarin jij en je omgeving goed kunnen leven. Daar zijn

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid bij LOB

Ouderbetrokkenheid bij LOB Ouderbetrokkenheid bij LOB Een gedegen stap van vmbo naar mbo Promotor: Marinka Kuipers Bijzonder hoogleraar 'Leeromgeving en Leerloopbanen in het (V)MBO' aan de Open Universiteit Co promotor: Mariëtte

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

Middelbaar beroepsonderwijs (zie verder uitleg na dit schema) Beroeps Opleidende Leerweg (zie verder uitleg na dit schema)

Middelbaar beroepsonderwijs (zie verder uitleg na dit schema) Beroeps Opleidende Leerweg (zie verder uitleg na dit schema) Lijst met afkortingen voor de bloemist-winkelier m.b.t. het onderwijs Gebruikte term Toelichting MBO BOL BBL deelnemer BPV protocol Beroeps Praktijk Vorming (afgekort BPV) BPV verlener BPV-begeleider BPV-deelnemer

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS

Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS Loopbaanoriëntatie en begeleiding in de Theoretische Leerweg. DANIËL KERS & WENDY KERS INHOUD Aanleiding van het onderzoek. Onderzoeksvragen. De deelnemers. Kritieke succesfactoren volgens de literatuur.

Nadere informatie

Samen werken van school en bedrijf aan de loopbaan van de leerling

Samen werken van school en bedrijf aan de loopbaan van de leerling Samen werken van school en bedrijf aan de loopbaan van de leerling Marinka Kuijpers (Open Universiteit, De Haagse Hogeschool) Frans Meijers (De Haagse Hogeschool) Leerlingen in het vmbo hebben, net als

Nadere informatie

Doelomschrijving vier deelnemende scholen

Doelomschrijving vier deelnemende scholen Doelomschrijving vier deelnemende scholen 1 doelgroepomschrijvingen Leerbedrijf BAVA (ROC-AKA) Het leerbedrijf Basisvaardigheden (BAVA) is onderdeel van de school voor AKA van het ROC Midden Brabant. Bij

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN STUDIEKEUZEN

DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN STUDIEKEUZEN DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN STUDIEKEUZEN Inleiding congres Kiezen is een werkwoord voor wie? van de Vereniging van Schooldecanen en Loopbaanbegeleiders, Amersfoort, 24 maart 2011 Tom Luken Luken Loopbaan

Nadere informatie

DOELEN VAN DE WORKSHOP. Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren?

DOELEN VAN DE WORKSHOP. Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren? DOELEN VAN DE WORKSHOP Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren? W O R K S H O P D E D I G I T A L E D O C E N T 6 J U N I 2 0 1 2 2

Nadere informatie

samen onderwijs maken BEDRIJFSPLAN 2015-2018

samen onderwijs maken BEDRIJFSPLAN 2015-2018 samen onderwijs maken BEDRIJFSPLAN 2015-2018 WOORD VOORAF De titel zegt alles. Samen onderwijs maken. Elke dag weer, samen met onze medewerkers, leerlingen en de regio. Daarin spelen wij als opleider een

Nadere informatie

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 67 ECABO- leerbedrijven

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 67 ECABO- leerbedrijven Rapportage Leerlingtevredenheid Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 67 ECABO- leerbedrijven Rob Swager ECABO, januari 2012 1. Inleiding... 3 2. Tevredenheid algemeen.... 4 3. Aspecten

Nadere informatie

(Leer)loopbaanbegeleiding voor loopbaanzekerheid VLOR-SEMINARIE ONDERWIJSLOOPBAANBEGELEIDING VEERLE VAN DAMME ELS VAN DE WALLE

(Leer)loopbaanbegeleiding voor loopbaanzekerheid VLOR-SEMINARIE ONDERWIJSLOOPBAANBEGELEIDING VEERLE VAN DAMME ELS VAN DE WALLE (Leer)loopbaanbegeleiding voor loopbaanzekerheid VLOR-SEMINARIE ONDERWIJSLOOPBAANBEGELEIDING 14-2-2017 VEERLE VAN DAMME ELS VAN DE WALLE Missie VDAB 2 Loopbaanzekerheid voor elke burger Vlaamse burgers

Nadere informatie

CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships. Heidi Knipprath & Katleen De Rick

CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships. Heidi Knipprath & Katleen De Rick CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships Heidi Knipprath & Katleen De Rick CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts

Nadere informatie

Geaccepteerd voorstel Onderwijs Research Dagen 28, 29 en 30 juni 2017 te Antwerpen

Geaccepteerd voorstel Onderwijs Research Dagen 28, 29 en 30 juni 2017 te Antwerpen Geaccepteerd voorstel Onderwijs Research Dagen 8, 9 en 0 juni 017 te Antwerpen Melline Huiskamp (Iselinge Hogeschool), Emmy Vrieling (Open Universiteit) en Iwan Wopereis (Open Universiteit) Titel: Waardevol

Nadere informatie

BaLO welkom

BaLO welkom BaLO 2017-2018 welkom Het beste van de 3 campussen Veel ervaring opdoen Veel mogen oefenen Geleidelijke opbouw van stages Breed kijken naar het onderwijs Gebruik van competentieprofiel voor begeleiden

Nadere informatie

Inspiratiespel LOB in de krachtige leeromgeving

Inspiratiespel LOB in de krachtige leeromgeving Inspiratiespel LOB in de krachtige leeromgeving Doel van het spel is het gezamenlijk bespreekbaar maken wat een leeromgeving krachtig maakt. De antwoorden kun je meenemen in het ontwikkelformat Krachtige

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie