MILIEU & KLIMAAT UITVOERINGSPROGRAMMA BERKELLAND

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MILIEU & KLIMAAT UITVOERINGSPROGRAMMA BERKELLAND"

Transcriptie

1 6 september 2011 MILIEU & KLIMAAT UITVOERINGSPROGRAMMA BERKELLAND

2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting Inleiding Doelstelling Wettelijk kader en besluitvorming Verantwoording Leeswijzer Bestaande beleidskader Strategisch beleid Evaluatie van het Milieu en klimaat-uitvoeringsprogramma Samenhang gemeentelijk beleid met dat van partners Speerpunt Energie en Klimaat Uitgangspunten Uitvoering energie en klimaat maatregelen Partners Uitvoering wettelijke milieutaken Handhaving Wet milieubeheer en Wabo Vorming regionale uitvoeringsdiensten (RUD s) Vergunningverlening Bodembeheer Geluid Externe Veiligheid Luchtkwaliteit Geur veehouderijen Geur industrie Natura 2000/Natuurbeschermingswet Milieueffectrapport (kortweg MER) Archeologie Waterbeheer Afval Natuur en Milieueducatie en Aarhus Middelen, planning en uitvoering Personeel Financiën Financiering wettelijke taken Financiering energie en klimaatbeleid Planning: Activiteitenkalender Bijlage 1 CO 2 uitstoot en reductie in Berkelland Bijlage 2 Subsidieregelingen energie en klimaat Bijlage 3 Urgentie,ontwikkelingen in de energiemarkt en betekenis lokale i initiatieven Bijlage 4 Toelichting op projecten en lopende initiatieven... 58

3 Samenvatting Voor u ligt het Milieu & klimaat Uitvoerings Programma (kortweg MUP). Dit beschrijft de activiteiten die in de planperiode 2011 tot en met 2014 het kader van de wettelijke (milieu)taken worden uitgevoerd. De gemeente is verplicht een door de raad vastgesteld MUP toe te sturen aan Gedeputeerde Staten van Gelderland en aan de VROM-inspectie. Tevens wordt de vaststelling gepubliceerd (Wet Milieubeheer art. 4.21, lid 2 en 3). Het MUP sluit tevens aan op het milieu en klimaat uitvoeringsprogramma van de voorgaande periode en het geeft invulling aan collegeprogramma ten aanzien van energie en duurzaamheid. In het collegeprogramma is ten aanzien van energie en duurzaamheid benoemd: dat we gaan werken aan een energiezuinig en duurzaam Berkelland. Dit gaan we doen door de uitstoot van broeikasgassen (CO 2 ) te verminderen. Verder willen we inspelen op duurzame ontwikkelingen zoals, groene stroom, biogas, aardwarmte en zonne-energie. In dit MUP is aangegeven dat we daartoe t/m 2014 onze aandacht richten op het: Het op een sobere en doelmatige uitvoering van onze wettelijke taken op het terrein van: de handhaving en milieuvergunningverlening in het kader van de Wet milieubeheer, bodembeheer, geluid, externe veiligheid, luchtkwaliteit, geur veehouderijen en industrie, Natura 2000, Milieu Effect Rapportage, archeologie, riool- en waterbeheer, afvalinzameling, Natuur en Milieueducatie en de Aarhus verplichtingen voor openbare milieu-informatie. Ten aanzien van een energiezuinig en duurzaam Berkelland willen we 2 tactische doelen bereiken. Samen met maatschappelijke partners werken we aan energie efficiëntie in bestaand woningen en toename van het volume aan duurzame energie uit biomassa en zon. Binnen het gemeentelijk bedrijf werken we aan energie efficiëntie en duurzame energie in eigen gebouwen, voorzieningen en installaties. We kopen duurzaam in en denken mee over duurzame initiatieven en oplossingen in omgevingsvergunningen en bestemmingsplannen. Dit gaan we doen door navolgende maatregelen in de planperiode uit te voeren: A: duurzaam (ver)bouwen, wonen en werken te stimuleren in de bestaande woningvoorraad door ondersteuning van een centrum voor duurzaam bouwen door bedrijven voor inwoners, belangstelling voor duurzame energievoorziening opties als wijkof buurtinitiatieven te verkennen en een website duurzaam bouwen met andere achterhoek gemeenten te onderhouden en aan te sluiten bij duurzaamheids maatregelen uit de regionale woonvisie Tevens zal duurzame mobiliteit door oplaadpunten voor elektrisch rijden mogelijk gemakt worden in de 4 kernen. Daarmee beogen we bij consumenten een aanmerkelijk volume reductie aan CO2 te halen. B: Duurzame energie productie met biomassa en zon te stimuleren door het project BION in Berkelland met de aanleg van een biogasringleiding van Beltrum naar Borculo, het project Energieneutraal Haarlose veld, biomassa productie uit algen en riet te simuleren op de Laarberg en bij de samenwerking Lankheet en Rentray, het project stoken op streekhout te verbinden met het initiatief de 20Ha. duurzaam energie en innovatiepark Laarberg te ontwikkelen. Daarnaast mogelijkheden voor zonne-energieproductie op gemeentelijke gebouwen, strotplaats Bellegoor,10 Ha Laarberg te onderzoeken. Daarnaast laten we woonwijken en grote stallen onderzoeken op hun potentie voor zonenergieproductie en proberen daarmee bedrijven en inwoners te stimuleren de optie te ontsluiten. C: Geprogrammeerde inzet op de handhaving van energie-efficiency van installaties in industriële bedrijven en EPC energienorm bij nieuwbouw. Dit wordt vooraf gegaan door bewustwording trajecten via de bouw branche organisaties en industrie verenigingen/platforms.

4 D: energie efficiëntie eigen gebouwen en openbare verlichting. Voor gebouwen die we als gemeente behouden worden maatwerkmaatregelen afgewogen voor energiebesparing. In het nieuwe gemeentehuis worden energiemaatregelen en duurzame inkoopmaatregelen toegepast t.a.v. verwarming, koeling, verlichting,dakbedekking en P-plaats verlichting toegepast en intern en extern gecommuniceerd. Eerdere vastgestelde maatregelen uit het actieplan licht t.a.v. energiebesparing en lichtvervuiling worden uitgevoerd waaronder een meerjaren investeringsprogramma op openbare verlichting dat is gebaseerd op metingen en beleving van openbare verlichting door inwoners. E: Duurzaam gemeentelijk inkopen wordt gerealiseerd door duurzaamheid breed in de organisatie onder de aandacht te brengen en te zoeken naar efficiëntie winst samengaat met duurzaamheidswinst. Naast de aanschafkosten worden ook de gebruikskosten van diensten en goederen tijdens de levensduur afgewogen. Er worden geen rigide duurzaamheidsafwegingen gemaakt maar evenwichtige afwegingen waarbij ecologische, economische en maatschappelijke voordelen voor zover mogelijk samengaan. We geven energie en klimaat maatregelen vorm door nadrukkelijk samen te werken met partners op het terrein van Bouwen, Energie, Licht zoals, Regio en/of allianties met een of meer Achterhoek gemeenten, Tafel van Groenlo, provincie Gelderland, Prowonen, ondernemers en buurt en wijk overleggen. De voornoemde maatregelen zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk 3 van het MUP en bijlagen, anderzijds sluit het programma geen nieuwe initiatieven uit als die door partners, inwoners, instellingen of bedrijven in Berkelland naar voren worden gebracht en bijdragen aan de doelstellingen. De genoemde wettelijke milieutaken evenals energie en klimaatmaatregelen in het MUP worden uitgevoerd binnen de huidige personele formatie en begroting. Waar dit niet mogelijk is in de planperiode zullen separate voorstellen aan het college worden voorgelegd. Met de lopende initiatieven en het vastgestelde klimaatplan dat aansluit bij het convenant tussen VNG en Rijk voor de periode , de Achterhoekse samenwerking en initiatieven van de provincie Gelderland menen we een stap vooruit te hebben gemaakt. Het ambitieniveau willen we met dit uitvoeringsprogramma vasthouden en versterken. Met de omschreven aanpak van de wettelijke milieutaken, klimaat en energie maatregelen kunnen we daar uitvoering aan geven. 4

5 1 Inleiding Voor u ligt het milieu & klimaat uitvoeringsprogramma (hierna MUP) van de gemeente Berkelland voor de periode 2011 en Het opstellen van een MUP is besproken tijdens de informerende commissievergadering van 8 februari 2011 en is nodig als opvolger van het klimaat en milieu- en klimaat uitvoeringsprogramma Tevens valt de periode samen met beëindiging van het Stimuleringsprogramma Lokaal Klimaatbeleid (SLOK) van het rijk per Daarnaast geldt dat het coalitieakkoord Samen Anders van onze gemeente gaat over een andere verhouding tussen inwoners en overheid. Het gaat dan over vertrouwen hebben in elkaar. En over een overheid die zich gedraagt als partner en niet als vanzelfsprekende financier of de partij die het beter weet. Met welke zaken we ons als overheid en als partner opstellen en ook welke niet. In gesprek zijn en bij nieuwe vraagstukken eerst overleg over de initiatieven van inwoners en bedrijven. Ook gaat het over welke mogelijkheden en kansen we kiezen op het terrein van een duurzaam Berkelland en hoe wij onze bijdrage leveren aan duurzame energie en de reductie van CO 2 uitstoot. Het MUP is een belangrijk instrument in het gemeentelijk milieubeleid. Hierin wordt voor politieke besluitvormers, betrokken ambtenaren, burgers en overige doelgroepen een overzicht gegeven van de uitvoering van het milieubeleid t/m Ons uitspreken over de uitvoering van energie en klimaatdoelen in de periode is ook urgent gezien en initiatieven in die in onze gemeente en in de regio worden genomen op het terrein van duurzame energie en klimaat. Op het terrein van de energiemarkt doen zich grote veranderingen voor in de sfeer van consumenten en producenten en de prijzen van energie. Wel of niet meedoen in die veranderingen is op termijn van betekenis voor consumenten, bedrijven, voor o.a. de aantrekkelijkheid van het woningenbestand of energieproductiekansen voor de landbouw. Daarmee kan duurzaamheid ook van sociaal economische betekenis zijn in onze gemeente. Dat energiebeleid ook raakt aan sociaal en ruimtelijk beleid wordt ook duidelijk met het project Energielandschap Haarlo (een rijksprogramma subsidie) dat wordt uitgevoerd door ROM3d samen met buurtvereniging Haarlo. Daarmee kunnen plattelandsgemeenten als Berkelland krimpende demografische trends en sluitende agrarische bedrijven opvangen met energiewinning uit biomassa, mest of snelgroeiende gewassen als wilgen, of duurzame ontwikkeling van een deel van industrieterrein de Laarberg. 1.1 Doelstelling Het MUP van de gemeente Berkelland heeft tot doel, ten aanzien van de wettelijke taken inzicht te geven in de activiteiten en producten die op het gebied van het milieu in de periode 2011 en 2014 worden uitgevoerd. Dit is weergegeven in hoofdstuk 4. Daarnaast wordt in hoofdstuk 2 specifiek voor de periode ingaan op het uitgangspunten en uitvoering ten aanzien van duurzame energie en het klimaat. 1.2 Wettelijk kader en besluitvorming In de Wet milieubeheer (hierna Wm) wordt het belang van de milieuproblematiek onderkend. Op basis van de Wm is de gemeente dan ook verplicht een MUP en milieuverslag vast te stellen (art Wm). De gemeente is verplicht een door de raad vastgesteld MUP toe te sturen aan Gedeputeerde Staten van Gelderland en aan de VROM-inspectie. Tevens maakt de gemeente de vaststelling bekend in het lokale nieuwsblad Berkelbericht (art Wm, lid 2 en 3). Met de portefeuillehouder zijn de uitgangspunten ten aanzien van de energie en klimaat ambities medio mei 2011 doorgenomen. In september 2011 wordt dit uitvoeringsprogramma ter besluitvorming voorgelegd aan het college van B&W. Na besluitvorming door het college wordt het in de raad behandeld. De besluitvorming door de raad is voorzien in oktober

6 1.3 Verantwoording Dit document is opgesteld in opdracht van het college door de afdeling Ruimtelijke ontwikkeling. De inhoudelijke teksten zijn tot stand gekomen door aanlevering door de verschillende milieudisciplines (uit de afdelingen Bouwen en Milieu, Gemeentewerken, Ruimtelijke ontwikkeling, Mens en samenleving). De redactie is gevoerd door afdeling Ruimtelijke ontwikkeling. 1.4 Leeswijzer Het bestaande milieubeleid voor de gemeente Berkelland is beschreven in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de speerpunt het energie- en klimaat, de uitgangspunten daarvoor de uit te voeren maatregelen ook wordt ingegaan op onze partners i de uitvoering. Hier staan de projecten beschreven ten aanzien van het klimaatplan Berkelland In hoofdstuk 4 staan de 15 wettelijke milieutaken beschreven. De verschillende milieudisciplines hebben hierin aangegeven welke taken we uitvoeren en op ons afkomen en wat ervoor moeten doen in de periode Er wordt aangegeven wat onze uitgangpositie is en welke vraagstukken zich tussen nu en 2014 verwacht kunnen worden en welke hordes daarbij overwonnen moeten worden. Ook wordt ingegaan langs welke route en planning de uitvoering wordt bereikt tot en met 2014 en met welke partners (intern en extern) we dit doen. De verwachte landelijke ontwikkelingen zijn beschreven die in de planperiode op ons afkomen. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de middelen en management (financiën, planning en uitvoering) van de taken. In paragraaf 5.3 is voor de uitvoeringstaken - inclusief die voor energie en klimaat beschreven in een activiteitenkalender. 6

7 2 Bestaande beleidskader In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de aansluiting van het uitvoeringsprogramma bij het lopende milieu en klimaatbeleid. Het gaat dan om milieu- en klimaatdoelstellingen die in eerder beleid zijn vastgelegd en waarop wordt voortgebouwd. 2.1 Strategisch beleid Eerder zijn de volgende strategische beleidsdocumenten vastgesteld Voor het milieu- en klimaatbeleid zijn de volgende (strategische) beleidsdocumenten vastgesteld door het college. In chronologische volgorde zijn dit: 1. In het collegebesluit van 5 december 2006 is de reikwijdte en omvang van het milieubeleid vastgesteld. Samengevat komt het erop neer dat: Het ambitieniveau sober en doelmatig is, waarbij met een relatieve inspanning een optimaal effect wordt beoogd. De instelling is, de gewenste effecten te bereiken door energie te steken in de uitvoering. Daarbij geeft het bestuur prioriteiten en accenten aan in de richting van het milieu- en klimaat uitvoeringsprogramma. Hierbij wordt verbinding nagestreefd van bestaande en nieuwe ontwikkelingen op een milieuduurzame manier. De sectorale milieuonderwerpen zijn daarbij verbonden met de programmabegroting door de volgende thema s die in het collegebesluit als clusters zijn benoemd. Daarmee zijn de sectorale milieuonderwerpen verspreid over de 5 afdelingen meer verbinding met de programmabegroting of ontwikkelprogramma s. De clusters zijn: - Duurzaam wonen en werken; - Duurzame ruimtelijke ordening, leefbaarheid en gezondheid; - Watermanagement; - Milieucommunicatie; - Monitoring van milieuprestaties. 2. Het college heeft op 11 december 2007 besloten om het thema energie- en klimaatbeleid een evenwichtige plaats te geven in het milieubeleid. 3. In het coalitieakkoord Berkelland Vedan van 23 november 2007 staat over het milieubeleid het volgende: Het rijk en provincie stellen eisen aan het milieubeleid van de gemeente daarom zal de gemeente binnen de financiële mogelijkheden de CO 2 uitstoot vanwege energieverbruik verlagen oktober 2008 is het Klimaatplan Berkelland vastgesteld door het college. Het klimaatplan geeft de ambities van de gemeente Berkelland weer om in de periode aan de hand van concrete projecten te komen tot energiebesparing en het beperken van de uitstoot van broeikasgassen. Het Klimaatplan geeft uitvoering aan het Klimaatakkoord Gemeenten en Rijk Het klimaatplan geeft dus invulling aan de milieudoelstelling van het coalitieakkoord Berkelland Vedan. 5. Het college heeft op 12 februari 2009 het convenant Duurzaam Inkopen ondertekend. Er is een inspanningsverplichting aangegaan door onze organisatie om 75% duurzaam in te kopen in 2010 en 100% in In het collegebesluit van 10 februari is door het college prioriteit gesteld aan de volgende productgroepen: Elektriciteit met een jaarlijks inkoopvolume van ,= (verdeeld over: 55% gebouwen 22% openbare verlichting en 23% persriolering) Schoonmaakkosten met jaarlijks inkoopvolume van ,= (het gaat om schrijf en bureau behoeften en onderhoud van hardware) Gas met jaarlijks geschat inkoopvolume i.v.m. aanbesteding van ,= Kantoorapparatuur met een jaarlijks inkoopvolume

8 6. Op 19 mei 2009 heeft de gemeenteraad het milieu- en klimaat uitvoeringsprogramma vastgesteld. Met de volgende doelstellingen en uitgangspunten. Het MUP van de gemeente Berkelland heeft tot doel inzicht te geven in de activiteiten en producten die op het gebied van het milieu in de periode 2009 en 2010 worden uitgevoerd. Bij het opstellen van het MUP is uitgegaan van de volgende inhoudelijke uitgangspunten: Het voorkomen van een nieuwe milieuschuld; Afbouwen van bestaande milieuschuld; Geen afwenteling naar elders of toekomstige generaties In het collegeprogramma van 2 juni 2010 is zijn de volgende onderdelen van belang ten aanzien van energie duurzaamheid en milieu: Vanuit vertrouwen in onze inwoners en geloof in de eigen kracht van mensen bouwen wij verder aan een duurzaam en harmonieus Berkelland. Sterk toekomstgericht! Handhaving en toezicht Wij blijven zoeken naar andere vormen van toezicht en handhaving die minder tijd en dus ook minder geld kosten. Daarbij staat veiligheid voor mens en milieu voorop. Energie en duurzaamheid We gaan werken aan een energiezuinig en duurzaam Berkelland. Dit gaan we doen door de uitstoot van broeikasgassen (CO 2 ) te verminderen. Verder willen we inspelen op duurzame ontwikkelingen zoals, groene stroom, biogas, aardwarmte en zonne-energie. Daarnaast zijn een aantal besluiten genomen ten aanzien van het milieu en klimaat uitvoeringsbeleid: Op 9 december 2008 is het gebiedsgericht geurbeleid vastgesteld door de gemeenteraad en per 1 juli 2009 van kracht. Op 24 februari 2009 is het externe veiligheidsbeleid vastgesteld door de gemeenteraad. Op 24 februari 2009 heeft de gemeenteraad het Gemeentelijk Rioleringsplan vastgesteld voor de periode Met het plan wordt o.a. voorzien in het saneren van 21 overstorten de planning en financiering daarvan. In 2009 is op 15 april de woonvisie vastgesteld door de gemeenteraad daarin zijn beleid en maatregelen opgenomen over duurzaam bouwen, en water evenals de oprichting van een informatiepunt duurzaam bouwen. Op 21 april 2009 is de nota handhaafbeleid vastgesteld. Met de nota wordt een begin gemaakt met integrale handhaving (bouwen en milieu) en wordt één model voor de risico-analyse gehanteerd. Op 8 september 2009 stelde het college het convenant met waterschap Rijn en IJssel vast ten aanzien van de overdracht van stedelijk waterbeheer Op 16 september 2009 is de evaluatie van het afvalstoffenplan aan de gemeenteraad voorgelegd. Uit de evaluatie zijn een aantal praktische verbeterpunten naar voren gekomen die in de komende periode uitgevoerd zullen gaan worden. Op 29 september 2009 stelde het college van BenW vast het Uitvoeringsconvenant met waterschap Rijn en IJssel waterbodem stedelijk gebied gemeente Berkelland Het betreft het baggeren van ca m3 uit oppervlaktewateren wateren in de 4 kernen. Er zijn zowel plannings- en financieringsafspraken gemaakt. Op 6 oktober 2009 heeft het college van BenW de beleidsregel voor het intrekken van milieuvergunningen vastgesteld. Dit betreft het intrekken van niet gebruikte milieuvergunningen ouder dan 3 jaar. In december 2010 heeft het college het ontheffingsbeleid ten aanzien van het verbranden van snoeiafval gewijzigd in een meldingsbeleid begin 2011 besloot de gemeente tot een gezamenlijke inzet het samenwerking met de achterhoekgemeenten voor een biogas in de oost achterhoek. Mits de gemeenten gezamenlijk optrekken levert de gemeente daarin ook een financiële bijdrage. 8

9 In de periode leverde de gemeente haar coördinerende bijdrage aan Gelderland bespaart. Dit is een subsidie programma van de provincie Gelderland voor subsidie aan particulieren voor energiebesparende maatregelen aan woningen tot 500 per woning. In februari 2011 is de gemeentelijke webpagina duurzaam wonen en werken gerealiseerd vanuit de samenwerking tussen de bouw en milieudisciplines Op 23 februari werd op initiatief van de gemeente samen met Prowonen, bouwend Nederland en het centrum voor innovatie in de bouwkolom met een aantal bouwondernemers een bedrijvenmiddag duurzaam bouwen een markt door ketensamenwerking georganiseerd. Op de bijeenkomst kwamen circa 50 bedrijven, waarvan nu een kleine groep door wil om een centrum voor duurzaamheid voor consumenten en bedrijven op te richten. Zeven Achterhoekse gemeenten hebben samen met de provincie en de woningcorporaties de Regionale Woonvisie achterhoek opgesteld, waarin ook duurzaamheids doelstellingen zijn afgesproken. De gemeenten Bronckhorst, Berkelland, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek, Aalten, Winterswijk en Doetinchem willen met deze Regionale Woonvisie de voorraad nieuwbouwplannen van ruim woningen terugbrengen naar woningen voor de periode en benoemen daarin ook het thema energie en klimaat. 2.2 Evaluatie van het Milieu en klimaat-uitvoeringsprogramma In de raadsvergadering van 19 mei 2009 is het milieu & klimaat uitvoeringsprogramma (hierna MUP) vastgesteld. Kernbegrippen zijn milieukwaliteit, leefkwaliteit, duurzaamheid en energie & klimaat. Het ambitieniveau was sober en doelmatig. Dit door energie te steken in de uitvoering van de verschillende milieutaken. De Regio Achterhoek, de provincie Gelderland en AgentschapNL hebben een beroep gedaan op Berkelland om met het klimaatthema aan de slag te gaan. Maar ook is in de coalitieakkoorden ( Berkelland Vedan en Samen Anders ) de vermindering van de CO 2 uitstoot in Berkelland als speerpunt benoemd. In oktober 2008 is het klimaatplan Berkelland vastgesteld door het college. In het klimaatplan zijn twaalf (realistische) projecten benoemd die de gemeente de komende jaren wil uitvoeren. Met als uiteindelijke (rijks)doel om in 2050 klimaatneutraal te zijn en een CO 2 reductie te halen in 2020 van 20%. Recentelijk heeft het huidige kabinet dat bijgesteld naar 14% CO 2 reductie in De benoemde thema s en projecten komen enerzijds voort uit de thema s van het Rijk in de nieuwe uitkering SLOK: Stimulering van Lokale Klimaatinitiatieven. Anderzijds zijn de projecten gebaseerd op het Regiocontract van de WGR regio achterhoek met de provincie Gelderland. Op basis van wettelijke noodzakelijkheid, onuitstelbaarheid, verwachte milieuwinst, innovatie, slagingspercentage en aansluiting op bestaande initiatieven zijn de verschillende projecten sinds 2009 verder vormgegeven. Dit is gedaan samen met de andere Achterhoekse gemeenten. In hoofdstuk 3.1 (pag.12) is een tabel opgenomen waarin de thema s en ambitieniveaus uit het klimaatplan beschreven. Daar is ook de relatie aangegeven met het Regiocontract dat regio achterhoek met de provincie Gelderland sloot voor de periode Uit een korte evaluatie blijkt dat veel van de vastgestelde doelstellingen zijn gehaald en dat de doelen nog steeds actueel zijn. Een uitgebreide evaluatie van het MUP inclusief doelen uit het klimaatplan volgen in het milieujaarverslag over

10 2.3 Samenhang gemeentelijk beleid met dat van partners Milieu, duurzaamheid en klimaat zijn veelomvattende begrippen. Om tot een samenhangend MUP te komen is geïnventariseerd bij welke beleidsvelden de toestand van het milieu een belangrijk thema vormt. Hieronder wordt het eigen uitvoeringsbeleid evenals die van belangrijke partners als Provincie, Prowonen en LTO weergegeven. Woonvisie Berkelland De Woonvisie Berkelland goed wonen voor iedereen is een beleidskader voor het wonen voor de periode , met globale accenten voor de kernen en wijken van Berkelland. De nota is 15 april 2008 vastgesteld door de raad van gemeente Berkelland. Het geeft aan welke kant het met de woningbouw op moet. De woonvisie is een richtsnoer voor corporaties en ontwikkelaars bij het ontwikkelen van hun woningbouwplannen. Duurzaam bouwen vormt een belangrijk onderdeel van de woonkwaliteit. In de woonvisie is hiervoor een actief ambitieniveau geformuleerd. Een concrete invulling van de (milieu)thema s klimaat en energie zijn niet opgenomen in de woonvisie. In de visie is aangegeven dat nadere uitwerking in het milieu- en klimaat uitvoeringsprogramma volgt. In paragraaf 6.1 van de woonvisie zijn de volgende beleidsregels duurzaam bouwen en maatregelen opgenomen: In het klimaatplan en milieu- en klimaat uitvoeringsprogramma vormt de bestaande bouw een belangrijke peiler voor het bewerkstelligen van energiebesparing uit fossiele brandstoffen. Ruimtelijke Visie Buitengebied Berkelland De Ruimtelijke Visie Buitengebied is een structuurplan. Het doel is om in het buitengebied van de gemeente Berkelland de kwaliteit van het landelijke gebied te verbeteren daarbij rekening houdend met de veranderende functie. Verbetering van de kwaliteit leidt tot duurzame landbouw, sterkere natuur, verbetering van recreatieve mogelijkheden, verlaging van milieubelasting, verbetering van de infrastructuur, het woon- en werkklimaat en de economische structuur. Er wordt gestreefd naar een duurzame ontwikkeling van een enkelvoudige productieruimte tot een meervoudige gebruiksruimte. Eén van de genoemde aspecten is het bereiken van een goede omgevingskwaliteit op het gebied van water, milieu, natuur, landschap en cultuurhistorie. 10

11 Bestemmingsplan buitengebied Berkelland De uitwerking van het structuurplan vindt plaats in het bestemmingsplan buitengebied. De huidige bestemmingsplannen van het buitengebied van Berkelland zijn verouderd. Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuw bestemmingsplan buitengebied. Het gaat daarbij niet alleen om het ruimtelijke beleid, maar ook om beleid op het gebied van milieu, water, natuur en landschap. Het voorontwerp bestemmingsplan buitengebeid wordt eind 2011 verwacht. Regionale woonvisie Achterhoek In deze visie heeft ook de gemeente Berkelland zich verbonden samen met de andere gemeenten en woningcorporaties een aantal maatregelen te realiseren. Het gaat om de volgende afspraken: De energetische kwaliteit van de bestaande huurwoningvoorraad wordt jaarlijks gemiddeld met 2% verbeterd, uit te drukken in het energielabel. Deze uitspraak wordt verder uitgewerkt naar methodiek en mogelijkheden om te monitoren. De gemeente Oude IJsselstreek en Wonion realiseren een energiezuinige wijk, die minstens 60% energiezuiniger wordt dan bestaande wijken. Er is een tijdelijke subsidieregeling voor woningisolatie door particuliere woningeigenaren. 10% van de huishoudens vertoont energiezuinig gedrag, in de vorm van het toepassen van energiebesparende maatregelen, de aanschaf van energiezuinige apparatuur en de inkoop van duurzame elektriciteit (te meten via een periodiek woonwensenonderzoek). Er wordt een regionaal (mogelijk digitaal) informatiepunt ingericht van waaruit voorlichting wordt geïnitieerd en particuliere initiatieven worden gestimuleerd. Oost Gelre heeft begin 2010 de Duurzaamheidslening van het SVn ingevoerd. Particuliere huiseigenaren kunnen op deze manier tegen een aantrekkelijke lening duurzame maatregelen treffen aan hun woning. De gemeente Aalten is bezig met het invoeren van de duurzaamheidslening. Gelders milieuplan en uitvoeringsagenda provincie Gelderland Op de plannen provincie Gelderland wordt ingegaan in paragraaf (pag17). Uit het Gelders Milieuplan (GMP4) komen de thema s geluid, bodem, licht, externe veiligheid, natuur biodiversiteit, klimaat en duurzaamheid aan de orde. Berkelland heeft met dit plan te maken op de volgende punten. Aandacht vanuit de Kaderrichtlijn water waarin aandacht is voor de grondwaterkwaliteit van de drinkwaterwinning Haarlo /Oldeneibergen. De kwaliteit daarvan staat onder druk. Provincie en Vitens willen dit oplossen in samenwerking met het gebied en gemeente en hebben daarvoor in een gebiedsdossier opgesteld met deze partijen. Daarnaast is er in het Gelders waterplan aandacht voor. Tegelijk zijn in 2010 bezuinigingen ook over deze programma s door de provincie van toepassing. Waar de onderwerpen uit het Gelders milieuplan aan de orde zijn die raken aan de gemeentelijke taken op het terrein van water, bodem, natuur, klimaat en externe veiligheid wordt dat in de betreffende paragrafen van hoofdstuk 4 besproken. Verder heeft in juni 2011 het nieuwe college van GS van de provincie Gelderland een uitvoeringsagenda 2011 samengesteld. De provincie geeft ruimte aan kansen voor energietransitie, innovatie en duurzame bedrijventerreinen. In de uitvoeringsagenda is onder meer pijler 1 opgenomen (Economie, werk en innovatie ). De inzet voor klimaat en energie valt onder deze pijler. Daarin noemt de provincie de volgende doorbraakprojecten : BION biogasnetwerk in de achterhoek en energiebesparing in de bestaande bouw. Ook duurzame dorpen waarbij kleine kernen gestimuleerd worden om actief te worden met behulp van een revolverend fonds voor energiebesparing en energieopwekking. Vanuit de ruimtelijke ordening wil de provincie bijdragen aan inpassingsplannen voor o.a. klimaat en energieprojecten waar de provincie een verantwoordelijkheid ziet in de ontwikkeling en de totstandkoming. Het revolverend fonds van 90 miljoen zal een omvang hebben van 25 in 2011 en 37,5 miljoen (in 2012 en 2013). Waarschijnlijk zullen regio contracten tussen de provincie met de regio achterhoek en stedendriehoek belangrijk zijn om een aantal energie en klimaatprojecten met een bovenlokaal karakter te financieren. 11

12 Daarnaast is in 2011 voor de 3 e maal de regeling achterhoek bespaart met de provincie Gelderland ingegaan waarbij in Berkelland voor 300 woningeigenaren een bijdrage van maximaal 500 per woning mogelijk is voor energiebesparende investeringen. Rijksregelingen Het Rijk heeft medio 2011 twee regelingen een impuls gegeven: De landelijke regeling meer met minder heeft een aanvulling gehad van 10 miljoen waardoor per huishouden bijdragen mogelijk zijn van 300 of 750 als er een of meer labelstappen met de woning gemaakt worden door (ver)bouwmaatregelen. Daarbij ontzorgt de aannemer of installateur doordat deze de subsidie aanvraagt en reserveert. Daarnaast heeft het Ministerie van Binnenlandse zaken per medio 2010 de regeling pilot blok voor blok afgekondigd. Dit gaat om energiebesparingproject in de bestaande bouw. Om kort te gaan over de voorwaarden: er moet een consortium van partijen zijn, er kunnen 5 projecten van elk minimaal 2000 woningen bediend worden waarvoor elk beschikbaar gesteld kan worden, de 2000 woningen moeten in een gemeente liggen waarbij minimaal 2 labelstappen maken of binnen 3 jaar op nivo B gebracht worden, bereid zijn ervaring te delen met anderen, voorstellen voor 16 september 2011 indienen bij AgentschapNL. Ondernemingsplan Prowonen Ook plannen van externe partners zoals woningbouwcoöperatie Prowonen spelen in een rol in het realiseren van gemeentelijke doelstellingen in het kader van samen anders. In haar ondernemingsplan zegt Prowonen over duurzaamheid het volgende: De noodzaak van energiebesparing en duurzaamheid is ons duidelijk. De overheid heeft ambitieuze doelstellingen geformuleerd om energie te besparen en de CO 2 -uitstoot te verminderen. Een deel van deze ambities moet gerealiseerd worden in de Nederlandse woningvoorraad. Het systeem van energielabels is al ingevoerd en aan woningcorporaties wordt gevraagd om de energieprestaties van haar bestaande woningvoorraad te verbeteren. Voor nieuwbouw geldt dat er vanaf 2020 alleen nog energieneutrale woningen mogen worden gebouwd. We voelen ons verantwoordelijk, maar ook gedreven om ons steentje hier aan bij te dragen. Prowonen heeft de volgende doelstellingen en resultaten benoemd: Doelstelling: de klanten van Prowonen wonen in comfortabele woningen met een laag energieverbruik. Samen met klanten en bouwpartners investeren we in duurzaamheid. We kiezen bewust onze materialen. Kritisch kijken we welke maatregelen bijdragen aan het wooncomfort van onze klanten én aan een lager energieverbruik. Concrete resultaten In 2015 heeft 35% van onze woningen tenminste energielabel B. De energiebesparende maatregelen die hiervoor nodig zijn, treffen we gelijktijdig met het geplande onderhoud. In 2013 hebben we uitgewerkte concepten voor financieel haalbare passiefhuizen en levensloopgeschikte woningen. Vanaf 2015 ontwikkelen we tenminste 50% van de woningen volgens deze concepten; vanaf 2020 geldt dit voor alle nieuwbouw. Vanaf 2015 kiezen wij voor duurzame materialen bij nieuwbouw en onderhoud Landbouwvisie van de LTO Noord afd. Berkelland In Berkelland geeft de agrarische sector ook een aantal ontwikkelingen aan waarop zij als agrarische sector op wilt inspelen. Deze LTO visie is momenteel nog in ontwikkeling. Een aantal uitgangspunten zijn : Het gaat om duurzaamheid en innovatie die voor de ondernemers een prominentere rol krijgen ook om koopprijstechnisch te kunnen blijven concurreren. Verder vraagt LTO om ruimte in het bestemmingsplan voor energieopwekking met biomassa op locatie. Van de gemeente wordt verwacht dat zij energieopwekking faciliteert door bedrijfstakken op dit terrein bij elkaar te brengen. 12

13 3 Speerpunt Energie en Klimaat In dit hoofdstuk wordt ingegaan op beleidsuitgangspunten voor energie en duurzaamheid (paragraaf 3.1) en de activiteiten die daaruit volgen (paragraaf 3.2) voor de planperiode. We stellen tot 2014 accenten te leggen op een aantal bestaande ambities aan te leggen, de projecten concreet te benoemen evenals de speerpunten van onze partners (paragraaf 3.3). 3.1 Uitgangspunten We willen de juiste aansluiting vinden bij wat er in onze omgeving aan initiatieven en kansen aanwezig is bij inwoners, bedrijven, instellingen maar ook bij wat de regio en provincie doen op het terrein van energie, klimaat en duurzaamheid. Uiteraard bouwen we voort en versterken we in de planperiode de projecten die gestart zijn onder Milieu- en klimaat uitvoeringsprogramma en het klimaatplan dat ook werd opgesteld ter verkrijging van de rijksuitkering stimulering lokaal energie en klimaatbeleid (SLOK). We zien de navolgende maatschappelijke ontwikkelingen en vraag: 1) Vanuit nationale en lokale trends, de prijsstijgingen en eindigheid van fossiele brandstof, de vraag energiezekerheid blijkt urgent, om met de lokale energiemarkt aan de slag te zijn/gaan; 2) Er zijn veel lokale en regionale energie opwekkingsinitiatieven en tegelijk ook financiële regelingen volgend uit provinciaal subsidiebeleid en rijkssubsidies en fiscale investeringvoordelen. 3) Keuzes en financiering is nodig om duurzame energie productie en energie efficiëntie te halen in relatie tot de gestelde regionale en nationale CO 2 doel: 50% reductie voor 2020 t.o.v Hieronder gaan we in op enkele strategisch uitgangspunten maar met name ook op de tactische uitgangspunten die richting geven aan het uitvoeringsprogramma. In bijlage 3 gaan we in op de urgentie, ontwikkelingen in de energiemarkt en de betekenis van lokale initiatieven. Daar is ook nadere onderbouwing voor de keuzes in Berkelland terug te vinden. In dit uitvoeringsprogramma willen voor de periode tot en met 2014 aan de thema indeling van het klimaatplan en rijks SLOK programma vasthouden. Daarbinnen geven we nu scherpere accenten aan en stellen we de ambitieniveaus bij ten opzichte van het klimaatplan in Daarbij hanteren we de volgende strategische uitgangspunten: Geen nieuw beleidskader en het accent op de uitvoering van het staande kader, rekening houdend met de intenties van het collegeakkoord 2010 en coalitieakkoord Samen Anders ; We willen beter aansluiten bij wat zich werkelijk in Berkelland aan initiatieven, kansen en mogelijkheden voordoet; De bestaande initiatieven in kader van duurzame energie en energie efficiëntie willen we voortzetten en versterken; Ook willen we onze bijdrage kunnen blijven leveren aan de intergemeentelijke projectleider van de klimaatwerkgroep die aan de projecten werken vanuit de 8 regiogemeenten die ook daarvoor ook de SLOK uitkering van het rijk ontvangen en gebruiken. Dit levert de gemeente efficiëntie voordelen op, uitvoeringskracht bij het bereiken van fondsen /subsidies die vanuit rijk en provincie beschikbaar zijn. Ook levert het kansen op in het kiezen van allianties met andere achterhoekgemeenten; Vanuit Samen Anders nemen we deel aan de tafel van Groenlo om maatschappelijk initiatief beter te signaleren, onderling te verbinden of zelf bij aan te sluiten, In de periode t/m 2014 willen we dit bereiken met de huidige beschikbare formatie. In het kader van de gemeentebrede bezuiniging is geen ruimte voor extra formatie. Uitgangspunten om CO 2 reductie te realiseren In het collegeprogramma is opgenomen dat we gaan werken aan een energiezuinig en duurzaam Berkelland. En ook dat we dit gaan doen door de uitstoot van broeikasgassen (CO 2 ) te verminderen. In bijlage 1 is weergegeven welke CO 2 uitstoot en reductie in Berkelland plaatsvindt en hoe zich dat verhoudt tot eerdere jaren en ook tot andere gemeenten. Omdat blijkt dat de categorie industrie teniet kan doen wat op andere plaatsen in de gemeente bereikt wordt aan CO 2 reductie, kan een doelgerichte handhaving op de Wet milieubeheer verplichting om 13

14 energie-installaties met terugverdientijden <5 jaar te plaatsen, zinvol zijn. Eerst door voorlichting en als dat onvoldoende werkt op de CO 2 reductie dan door gerichte bedrijfcontroles. Als we de trends in de energie- en arbeidsmarkt in aanmerking nemen moeten locale kansen benut worden om energieonafhankelijkheid in de productie en het aantrekkelijk maken van investeren in goed geïsoleerde en geventileerde woningen en gebouwen. Verder gaan in de bestaande patronen biedt hier geen uitkomst. Consumenten worden daarbij bereikt door motieven als gezondheid, comfort en financieel voordeel van E besparing. Door ook naar de totale kosten van beheer en gebruik tijdens de gebruiksperiode van installatiesof bouwkundige maatregelen. Geconstateerd kan worden dat de gemeente slechts indirecte invloed kan uitoefenen op de inwoners als energieconsumenten en gebruikers van verkeer en vervoer. In deze sectoren zijn vooral de energiemarkt en de werkgelegenheid (dichtbij of verder weg) primair van invloed. Kansen worden benut om lokale mogelijkheden om telewerken en thuiswerken beter mogelijk te maken met gastkantoren en werkplekken te realiseren in de directe nabijheid en/of carpoolen of autodelen aantrekkelijker te maken (carpool P-plaatsen). Dit is vanuit de lokale overheden makkelijker te beïnvloeden dan het vestigingsklimaat voor bedrijvigheid, evenals de rijksaccijns en prijzen van energie op de wereldmarkt. Wij sluiten volgend aan bij marktontwikkelingen bijvoorbeeld ten aanzien van de realisatie openbare E-laad punten in elke van de 4 grote kernen met creditcard systeem. Investeringen en exploitatielasten op dit terrein in een onzekere energiemarkt liggen nu niet in de gemeentelijke ambitie Uit de vergelijking van CO 2 uitstoot met andere gemeenten blijkt dat de gemeente Rheden een lagere uitstoot in de categorieën overige industrie en de landbouw. Het kan leerzaam zijn de aard en oorzaak van die verschillen te onderzoeken. Voornoemde uitgangspunten leiden tot de volgende projecten en bijstelling van de ambities (rechter kolom) van het uitvoeringsprogramma ten opzichte van het klimaat plan Met grijs gearceerd zijn de accenten aangegeven. Thema Project SLOK Regiocontract Ambitieniveau Eigen gebouwen, voorzieningen en installaties 1 Energiemanagement eigen X Actief gebouwen 2 Verbetering energielabels eigen X Actief gebouwen 3 Duurzaam inkopen X X Actief 4 Duurzame mobiliteit Volgend 5 Inkoop groene energie X Innovatief Actief 6 Openbare verlichting en installaties X Innovatief Actief Woningen 7 Handhaving EPC X Actief 8 Duurzame woningbouwprojecten X X Actief 9 Nul-energiewoningen X Innovatief volgend 10 Koelteparken X Actief volgend 11 Duurzaamheid bestaande X Actief woningvoorraad Grootschalige Duurzame Energie-opties 12 Kansen voor biomassa en zonneenergie X X Voorlopend 13 Windenergie X X Actief volgend Organisatie Intergemeentelijk projectleider voor X de klimaatgroep regio achterhoek Met volgend wordt bedoeld dat we initiatieven volgen van ontwikkelaars in de markt of kansen, die vanuit de provincie, rijk of regio naar voren worden gebracht. In dat geval is ondersteunen een taak of rol voor de gemeente 14

15 Uitgangspunten voor de gemeentelijke rol en uitvoerende taak binnen de genoemde thema s noemen we: 1. Als organisatie/ bedrijf zelf het goede voorbeeld geven, met transparante info voor iedereen en maakt prestaties meetbaar door lokaal de energieverbruik en CO 2 uitstoot en monitoren van woningen, verkeer en vervoer en bedrijven uit te voeren 2. Een informerende, stimulerende rol vervullen naar de burgers en bedrijven en concrete voorwaarden stellen bij de uitvoering van wettelijke taken (omgevingsvergunningen). 3. Een initiërende, ondersteunende rol vervullen naar het maatschappelijk speelveld. Om via Samen Anders te komen tot een impuls voor duurzame energie in Berkelland. Partners Om doelstellingen te halen gaan we allianties aan met partijen die ook voor een gezamenlijk resultaat willen gaan. We benoemen onze partners vanuit de vakafdelingen concreet en linken die aan de initiatieven. Zonder partners te willen uitsluiten zijn op dit moment de volgende partners betrokken: Energie: Inwoners en bedrijven en meer specifiek initiatiefnemers in de biomassa productie,oogst en verwerking: energie: VAN, Groot Zevert, Ingrepro, Rentray en landgoed Lankheet, Tafel van Groenlo, gemeente Oost Gelre en NV Laarberg voor duurzame energie initiatieven op de Laarberg, en de Regio achterhoek vanuit het programmateam duurzame economie en ambtelijk in de SLOK klimaatgroep van 8 achterhoek gemeenten Inkoop: Gemeentelijke budgetbeheerders en hun leveranciers in de markt Bouwen: inwoners (m.n. bestaande woningen), Prowonen en bedrijven uit de bouwkolom (aannemers, architecten en installateurs, ACT, Bouwend Nederland, Rabobank e.a. hypotheekverstrekkers) Licht: Bedrijfsverenigingen, sportverenigingen, LTO, agrarisch bedrijfsleven, gemeentelijke afdeling gemeentewerken. We stimuleren betrokkenheid van bedrijven, instellingen en inwoners uit onze gemeente maar zien ook verder en taxeren goed wanneer zich mogelijkheden voordoen voor kansrijke subsidie aanvragen, fondsvorming en /of de vorming van allianties met een /of andere achterhoek gemeenten. Financieringsmogelijkheden verkennen we met partners actief door gebruik te maken van online software op dit terrein. 3.2 Uitvoering energie en klimaat maatregelen In deze paragraaf gaan we in, met welke projecten we dit uitvoeringsprogramma resultaten willen bereiken. Vanuit de projectervaringen sinds het energie en klimaatbeleid uit 2009, zijn navolgende 2 paragrafen benoemde initiatieven kansrijk op het halen van resultaat en sluiten ook aan bij de lopende initiatieven in onze gemeente en/of de regio. Hiermee willen we met beide benen op de grond verder inhoud geven aan en tot resultaat komen van de projecten die ook benoemd zijn in het klimaatplan (zie tabel op pagina 12). We wijzen daarmee de reële kansen aan voor duurzame energie in Berkelland zowel voor de korte als ook de middellange termijn dus 5 a 10 jaar. We onderscheiden acties die hoofdzakelijk worden ondernomen door maatschappelijke partners en anderzijds acties die voornamelijk in het eigen gemeentelijk bedrijf. In deze paragraaf zijn de beschreven projecten toegelicht. Het gaat niet om een uitputtende lijst en ook is overlap in de samenwerking met maatschappelijke partners niet uitgesloten. Er kunnen immers in de periode tot 2014 nieuwe initiatieven en samenwerkingsverbanden ontstaan die ook in de uitgangspunten passen. Deze worden ook met het oog op het coalitieakkoord samen anders niet uitgesloten. 15

16 De projecten: aansluiting bij en resultaat op de lopende initiatieven De volgende tactisch doelen willen we in de planperiode met maatschappelijke partners en het gemeentelijk bedrijf realiseren: Samen met maatschappelijke partners werken we aan energie efficiëntie in bestaand woningen en toename van het volume aan duurzame energie uit biomassa en zon. Binnen het gemeentelijk bedrijf werken we aan energie efficiëntie en duurzame energie in eigen gebouwen, voorzieningen en installaties. We kopen duurzaam in en denken mee over duurzame initiatieven en oplossingen in omgevingsvergunningen en bestemmingsplannen. Onderstaande projecten geven vorm en inhoud aan de doelen. De projecten zijn gerelateerd aan de thema s uit het klimaatplan (zie de nummers in de tabel op pag 12). Met onderstaande projecten willen we aansluiten bij de lopende initiatieven en daarop resultaat halen. In bijlage 4 zijn de projecten en initiatieven nader toegelicht. In deze paragraaf beperken we ons tot het noemen van de projecten/initiatieven en het beoogde resultaat. In paragraaf 5.3 planning zijn de beoogde resultaten benoemd in een activiteiten kalender. A DUURZAAM (VER)BOUWEN,WONEN WERKEN In de bestaande woningvoorraad kan een aanmerkelijk volume gehaald kan worden in de reductie van CO 2. Hoewel eerste verantwoordelijkheid bij individuele bewoners ligt, kan de gemeente wel meehelpen aan bewustwording en stimulering en aanjagen van initiatieven bij bewoners of bedrijven en instellingen als zich concrete kansen op duurzaamheid in de woonomgeving voordoen. Dit vindt plaats door de volgende 5 maatregelen: A1) Onderhoud van de begin 2011 door Berkelland gepubliceerde gemeentelijke webpagina duurzaam bouwen wonen en werken. In de plan periode zal de mogelijkheid om een samenwerking aan te gaan om deze bestaande webpagina gezamenlijk te onderhouden. Dit kan door bijvoorbeeld elke gemeente 1 van de 7 thema s te laten onderhouden. Basis hiervoor is de uitgesproken samenwerking voor dit doel in de regionale woonvisie Achterhoek A2) Mogelijkheden verkennen om duurzame energie initiatieven in het bestaande woningbestand energie besparing en duurzame energieopties op wijkniveau waarvoor daar interesse bestaat te verkennen en te stimuleren (zonne-energie, biomassa). Het kan zorgen voor nog meer verbindingen tussen platteland en dorp. A3) Oprichting van een centrum voor duurzaam bouwen voor bedrijven en inwoners. De gemeente denkt samen met een 50-tal bouwgerelateerde ondernemers uit Berkelland en het Achterhoeks Centrum voor Technologie (ACT) mee over hoe dit vorm kan worden gegeven en wil daarin een bijdrage leveren. De gemeente kan hierin helpen te regiseren en verbindingen leggen naar andere organisaties en financieringsmogelijkheden. Ketensamenwerking in de bouw + ondersteunen van ondernemers en innovatiekracht is nodig dit kan ook door consumenten te prikkelen met Stimulering via de Regeling Gelderland bespaart A4) Aansluiten bij maatregelen uit de regionale woonvisie is o.a.mogelijk door : Verbeteren van de energetische kwaliteit in nieuwe en vooral bestaande woningvoorraad jaarlijks 2% verbetering in energie prestatie. Ook kan een bijdrage worden geleverd aan het energiezuinig gedrag dat in 2020 in 10% van de huishoudens moet zijn bereikt. Aanpak in regionaal verband met afspraken over forse stappen in komende 10 jaar Inrichten van een informatiepunt dat particulieren stimuleert en kan gebeuren op basis van de webpagina die gemeente Berkelland begin 2011 heeft in haar digitale balie heeft gelanceerd. A5) De gemeente draagt bij aan duurzame mobiliteit door elektrisch rijden mogelijk te maken door samenwerking met de organisatie E-laad. Het gaat dan om 8 openbare parkeerplaatsen in de 4 hoofdkernen van Berkelland waar elektrische auto s hun accu s kunnen laden met een credit card systeem. 16

17 B DUURZAME ENERGIE PRODUCTIE MET BIOMASSA ZONNE-ENERGIE Hierbij gaat het om initiatieven met biogas productie uit vergisting, verbranden van streekhout en hout uit particulier en openbaar groen, alsook ook algenteelt om mest en voedselketens te sluiten. Becijferd is dat de energie productie uit biomassa in Berkelland gevoed kan worden met >2300 ton biomassa (hout +berm en slootmaaisel) uit gemeenteljk groenonderhoud. Voor de gehele Achterhoek is dit becijferd op ton daarnaast heeft de VAN in het project stoken op streekhout ton becijfert als jaarproductie van hout- en taksel oogst uit landschapsonderhoud bij particulieren. Op dit thema zijn de volgende 5 initiatieven in uitvoering en wordt onder B6 een aantal opties benoemd. B1) Project BION in Berkelland (Biogas Infrastructuur Oost Nederland). Het project gaat om de realistie van een biogasleiding van de vergistinginstallatie van Groot Zevert aan de Deventer Kunstweg in Beltrum naar het bedrijventerrein in Borculo. Ook wordt in dit project gewerkt wordt aan het innovatief opwerking van digestaat en de lobby om dit als product op de markt te mogen afzetten. Naast de Groot Zevert willen ook circa 10 kleinere bedrijven met biogasproductie initiatieven aansluiten op de biogasleiding. Daarnaast loopt in dit zelfde kader een initiatief van Groot Zevert om een aardgastankstation te realiseren op industrieterrein de Laarberg. Waar mogelijk draagt de gemeente bij aan de realisatie door lobby en ruimtelijk planvorming en vergunningen omdat het bijdraagt aan minder uitstoot van broeikasgassen en kan bijdragen aan het versterken van de lokale economie door kennisontwikkeling, innovaties, aanleg en onderhoud van de biogasleiding. B2) Energieneutraal Haarlose Veld. ROM3D heeft samen met de gemeente Berkelland, de provincie Overijssel, de gebiedscommissie en de buurtvereniging Haarlose Veld de tender (innovatiesubsidie) over Energie Landschappen van Mooi Nederland gewonnen van het ministerie van Infrastructuur Milieu en Landbouw met het project Energie Marke Haarlose Veld. De ambitie van dit project is het kleinschalige coulisselandschap van het Haarlose Veld te ontwikkelen tot producent van duurzame energie. Daarbij wordt gebruik gemaakt van mest van boerderijdieren, hout en maaisel uit landschapselementen en van zonnecollectoren. Tevens wordt ingezet op nieuwe vormen van grondgebruik om daarmee meer koolstof in de bodem vast te leggen. Gemeente zal desgevraagd met lobby of ruimtelijke planvorming en vergunningen deze initiatieven stimuleren. B3) Duurzame biomassa energiebedrijven uit algen en riet Olie en eiwitten zijn o.a. een product van algen uit mest. Ingrepro Renewables ontwikkeld momenteel reactoren om (afvalwater) vloeistoffen te zuiveren met algen als nuttig restproduct. Ingrepro is inmiddels gecertificeerd om algen in de voedselketen te mogen brengen. Daarnaast zijn er mogelijkheden voor biomassa productie bedrijven die hout en en riet oogsten in bijvoorbeeld waterrijk gebied (Lankheet en waterschap RenIJ levert biomassa aan Rentray). De gemeente zal desgevraagd met lobby of ruimtelijke planvorming en vergunningen deze initiatieven stimuleren of verbinden met andere initiatieven in de gemeente. B4) Project stoken op streekhout. Door houtsnippers te stoken afkomstig uit het landschapsonderhoud kan met lokale afzet worden bespaard op olie en gas. Het project beoogt tevens de instandhouding van houtwallen en heggen in het landschap. Het grensoverschrijdende Interregproject Stoken op streekhout, wil vraag en aanbod hiervan op elkaar afstemmen. Gemeente Berkelland steunt dit project en in onze gemeente zijn al zestien vergunningen voor houtkachels verleend. Deelnemer aan dit project zijn o.a. 3 agrarische natuurverenigingen (Winterwijk, Bronckhorst en Berkelland) een aantal Duitse regio s en de universiteiten van Twente en Wageningen. Deze universiteiten hebben daarover gerapporteerd. Initiatief van dit project zal de gemeente koppelen aan 1) de gezamenlijke aanbesteding van grondstoffen uit onderhoud openbaar groen in de achterhoek en 2) het initiatief om via het regio contract een lokale op en overslag en droging te realiseren op duurzame bedrijfsterrein Laarberg in samenwerking met gemeente Oost Gelre en NV Laarberg. Kennisinbreng van universiteiten is daarbij een pré. 17

18 B5) Zonne-energie: Bij een verwachte prijsstijging van conventionele elektriciteit met gemiddeld 7% per jaar en tegelijkertijd een daling van de kosten van zonnestroom, zal zonnestroom voor 2015 goedkoper zijn. In bijlage 3 is nader ingegaan op kracht van ontwikkeling van zonne-energie en ook op welke (korte) termijn dit prijstechnisch een rol van betekenis gaat spelen. In de plan periode gaan we de volgende 4 mogelijkheden onderzoeken : - Zelf voorbeeld geven door met gemeentelijke gebouwbeheerders gaan we na of er budgetneutraal geïnvesteerd kan worden in gemeentelijke gebouwen met zonnepanelen. - Samen met bedrijven een businessplan te ontwikkelen voor plaatsen van zonnecollectoren op een voormalige stortlocatie en/of 10 Ha. duurzaam industrieterrein Laarberg in samenwerking met bestuur Bellegoor en Gemeenten Oost Gelre en NV Laarberg - In woonwijken kijken we naar de mogelijkheid voor een collectieve regeling voor de aanleg van zonnecollectoren. Een vliegwiel effect kan uitgaan door gunstige gelegen daken van bewoners te laten inventariseren en een wijkgerichte aanpak met coöperatie Prowonen. Prikkel kan ontstaan doordat zonnepanelen ook bijdragen aan lagere woonlasten en het maken van energielabel stappen dat een positief effect heeft op het woningwaarderingsstelsel. - Zonnepanelen op grote gunstig t.o.v. de zon gelegen stallen te in te laten zetten voor bijvoorbeeld energievoorziening in kleine kernen, buurtschappen of wijken en daarmee ook invulling geven aan de betekenis van het platteland voor voorziening en in het dorp. Deze initiatieven vragen om draagvlak waarbij bedrijven en inwoners: onafhankelijk willen zijn, een eigen koers willen varen en daarvoor de moed hebben, de wil tot investeren, de wil om over energievoorziening op de langere termijn na te denken. Met de subsidieregeling Achterhoek Bespaart 2009 en 2010 hebben wij huiseigenaren de mogelijkheid geboden zonnecollectoren op hun woning te leggen of energiebesparende maatregelen te nemen. Bedrijven kunnen gebruik maken van investeringsaftrek (MIA) voor zonne-energie, die mogelijkheid zal actief worden aangegeven. De rijks SDE+ regeling 2011 (subsidie) is medio 2011 open gesteld voor bedrijven met initiatieven > 15 kwp. De rijks SDE regeling voor particulieren en kleine systemen tot 15 kwp is afgeschaft. B6) Overige opties met duurzame energie in de planperiode tot 2014 Omdat niet alle initiatieven te voorzien zijn maar noemen we hier een aantal wel in de startblokken staan en zich in de planperiode verder kunnen ontwikkelen. -Vrijkomende landbouwgrond inzetten voor waterretentie en biomassa teelt snelgroeiende houtgewas -Vrijkomende landbouwgrond / bouwgrond inzetten voor oogsten van zonne-energie zoals in Duitsland. Als bijvoorbeeld op 75 km2 van Berkelland (7500 ha) zonne-energie geoogst zou worden dekt dit > 16% van de elektriciteits vraag van huishoudens in Berkelland (uitgaande van gemiddeld Kwh per huishouden per jaar x woningen) - Asbestdaken buitengebied slopen en vervangen door zonnedaken - Opties voor biomassa hele gemeente: inzet van 5100 ton GFT per jaar - Inzet fecaliën uit huishouding via riool (WRIJ RWZI) voor energie en kunstmest productie m3 snoeihout dat in vlammen opgaat paasvuren of deels nuttige energie op kan leveren door de inzameling en nuttige inzet financieel te prikkelen via bijvoorbeeld de verenigingen agrarisch natuurbeheer in de achterhoek. 18

19 C GEPROGRAMMEERDE INZET OP DE HANDHAVING C1) Dit kan door meer beoordelingskennis en name advieskennis van alternatieven bij handhavers aan te reiken. Van energie-efficiency van installaties in industriële bedrijven. Vanuit de regelgeving (wet milieubeheer) geldt als eis voor de bedrijven om energie-installaties die in 5 jaar zich terugverdienen ook moeten worden geïnstalleerd. Dit wordt bereikt door a) onderzoeken van de herkomst van industriële bronnen b) preventie, door bewustwording en bespreekbaar maken bij de branches en de industriekring binnen het platform BV Berkelland. Blijkt uit de CO 2 monitoring (Nederlandse emissieregistratie.nl) dat dit onvoldoende werkt dan volgt scherpere handhaving. C2) Ook vraagt de controle van de energieprestaties (EPC vanuit het bouwbesluit) bij nieuwbouw aandacht, temeer omdat de bouwbranche investeert in opleiding en certificering van personeel en producten. D ENERGIE EFFICIËNTIE EIGEN GEBOUWEN EN OPENBARE VERLICHTING D1) Onze gebouwen hebben een energielabel de volgende stap is om in de planperiode op de gebouwen die we behouden ook een maatwerkmaatregelen af te wegen voor energiebesparing. Duurzaamheid is ook een belangrijk aspect voor ons nieuwe gemeentehuis. Zo wordt proceswater met een laagwaardige restwarmte van het bedrijf Friesland Campina gebruikt voor de verwarming en koeling van het gemeentehuis. Verder is er een aantal maatregelen in de nieuwbouw van het gemeentehuis voorbereiding zoals het click-bricksysteem, sedumdak, verlichting met bewegingssensors, LED op de parkeerplaats, duurzaam tapijt. Deze dienen als voorbeeld voor ons duurzaam inkoop beleid waarmee de invoering bij budgetbeheerders voor alle afdelingen een nieuwe impuls gaat krijgen. De optie voor de toepassing van zonne-energie staat nog open. Onder maatregel B5 is al aangegeven dat we in de planperiode zelf voorbeeld proberen te geven door met gemeentelijke gebouwbeheerders na te gaan of er budgetneutraal geïnvesteerd kan worden in gemeentelijke gebouwen met zonnepanelen. Op 15 juni 2010 werd het BenW besluit genomen n.a.v. de nota Allicht een actieplan licht. daarin werden 6 maatregelen voorgesteld (zie paragraaf 5.3) die we verbinden aan de planperiode. D2) We zetten in op advies en publiciteit voor bewustwording van lichthinder. En op praktische maatregelen tegen lichthinder. Energiebesparing vormt daarbij een belangrijke financiële prikkel. D3)De gebiedscommissie en het bedrijfsleven stellen praktische handreikingen op om lichtvervuiling tegen te gaan als er nieuwe open frontstallen worden gebouwd. Ook vanuit de vergunningenafdeling wordt gewerkt aan bewustwording van lichtvervuiling naar klanten. D4)Voor sportterrein en bedrijfsterreinverlichting gaan we met sportterreinbeheerders en bedrijfsverenigingen werken aan parkmanagement en convenanten. Energiebesparing vormt daarbij een belangrijke financiële prikkel. De werkwijze van Schouwen Duivenland is hierbij de leidraad. D5)De bedrijfcontactfunctionaris zal convenanten opstellen met de bedrijfsverenigingen om reclameverlichting op hetzelfde tijdstip te dimmen of te doven. Energiebesparing vormt daarbij een belangrijke financiële prikkel. Eventueel samen met opneming in de APV. D6) Openbare verlichting in kernen wordt nu groepsgewijze vervangen. Dit sluit aan bij de uitvoering van het klimaatplan en nota duurzaam inkopen. Het investeringsmoment voor nieuwe hoogrenderende armaturen is te vroeg door technologische ontwikkelingen die elkaar 19

20 snel opvolgen. Er is een beheers en investeringsprogramma in voorbereiding op basis van de beleving van openbare verlichting door inwoners. Een deel van de onze 8000 lantaarnpalen anders te onderhouden en/of te dimmen. Dit wordt geformuleerd op basis van belevingsonderzoek en metingen in Berkelland (internet enquête medio 2011 en interviews) waarop een meerjareninvesteringsvoorstel kan worden gebaseerd. D7) Het ingezette duurzaam inkoop beleid en het klimaatplan geven goede praktijkvoorbeelden van elders voor onze eigen gebouwen en utiliteitsgebouwen. E DUURZAAM GEMEENTELIJK INKOPEN Hierbij gaat het om het samen laten gaan van efficiëntie winst samengaat met duurzaamheidswinst waarbij budgetbeheerders zelf People, Planet, Profit afwegingen maken. Dit thema is gestart begin 2009 met het ondertekenen van het convenant duurzaam inkopen door ons college. We kopen veel in: ca. 40 miljoen per jaar en willen dit duurzamer doen. Intern zijn in 2010 cursussen aangeboden. In de planperiode zal niet meer bij een persoon van de milieuadviestaak de invoering worden neergelegd, maar is een bredere impuls in de organisatie gestart. We nemen de volgende stimuleringsmaatregelen: E1 )We gaan hierbij meer uit van eigen betrokkenheid om duurzaam werken en inkopen in te vullen ook op basis van voorbeelden die al zijn gerealiseerd; E2) we gaan het breder inzetten dan alleen op duurzaam inkopen en eigen initiatieven van medewerkers stimuleren en dit breder zien dan de 4 productgroepen (elektriciteit, schoonmaak, kantoorapparatuur en aanbestedingen in openbare ruimte). We gebruiken daarbij interne communicatie als intranetberichten en lunchbijeenkomsten. Interne rondleidingen in het nieuwe gemeente vinden plaats voor afdelingsmedewerkers waarbij niet de alleen de fysieke maatregelen maar vooral ook de afwegingen daarachter de aandacht vragen en als voorbeeld dienen; E3) We gaan jaarlijks eenduidiger meten of we de beoogde inspanning van 100% duurzame inkoop volume in 2015 in gaan halen en rapporteren dat in het milieujaarverslag. Dit doen we door m.b.v. CSV nummers jaarlijks vergelijkbare cijfers te kunnen produceren; E4) We willen duurzame kansen voor de planeet, voor mensen en gelijk op laten gaan met het efficiënt omgaan met geld. Dat kan onder meer door bij aanschaf naast de investeringskosten ook de gebruikskosten van een product af te wegen. Ook kleine successen en eigen initiatieven van medewerkers tellen dan mee E5) Duurzaam inkopen van groene energie wordt gezamenlijk vorm gegeven met de regio achterhoek gemeenten, daarbij wordt naast de eisen van agentschapnl gekeken naar inkoop van groene stroom en gas. In paragraaf 5.3 planning zijn de beoogde resultaten benoemd in een activiteiten kalender. 3.3 Partners Onze primaire partners zijn in de eerste plaats onze inwoners, bedrijven, organisaties en ook onze interne collega s die met initiatieven komen. In tweede instantie zijn er regiogemeenten of gezamenlijke voorstellen van een of meer of alle regiogemeenten om projecten samen op te pakken (bijv. regiocontract). Om van daaruit initiatieven verder te brengen zijn is het aangaan va alianties met partijen van belang. Hieronder noemen we met name activiteiten van de regio Achterhoek en de Provincie Gelderland. Regio achterhoek en Tafel van Groenlo In de regio achterhoek is de klimaatgroep actief die de thema s behandeld die de gemeenten met een SLOK subsidie in de achterhoek. Er is een ambtelijke werkgroep die de activiteiten coördineert. Daarnaast voert de regio achterhoek vanuit het regiocontract met de provincie een aantal energie en klimaatprojecten uit en is de Tafel van Groenlo het gremmium om duurzaamheids initiatieven vanuit ondernemers en organisaties te realiseren. Daarnaast geeft 20

MILIEU & KLIMAAT UITVOERINGSPROGRAMMA BERKELLAND

MILIEU & KLIMAAT UITVOERINGSPROGRAMMA BERKELLAND 6 september 2011 MILIEU & KLIMAAT UITVOERINGSPROGRAMMA BERKELLAND 2011-2014 INHOUDSOPGAVE Samenvatting... 3 1.1 Doelstelling... 5 1.2 Wettelijk kader en besluitvorming... 5 1.3 Verantwoording... 6 1.4

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd RAADSVOORSTEL Onderwerp : Pilot energieaanpak woningen Raadsvergadering : 2 december 2009 Politieke markt d.d.: - Agendapunt : 6 Portef.houder : wethouder Berkelder Voorstelnummer : 236649 BenW-besluit

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020 UITVOERINGSPROGRAMMA Het Uitvoeringsprogramma van het Milieubeleidsplan omvat negentien projecten waarin de verschillende milieurelevante thema s en de vier benoemde doelgroepen (inwoners, bedrijven, samenkomen.

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema Informatiebijeenkomst Leefbaar Buitengebied Oude IJsselstreek Jacquo Harbers 2 december 2015 Coöperatieve vereniging Achterhoekse Groene Energiemaatschappij U.A. Bestuur: wethouders gemeenten AGEM Holding

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

Raadsnotitie. Bijlagen

Raadsnotitie. Bijlagen Raadsnotitie GEMEENTEBESTUUR onderwerp Energiestrategie Venlo Beesel Venray team ROSEB Rn nummer 2013 1 collegevergadering d.d. raadsvergadering 11 december 2012 d.d. 23 januari 2013 programma Veelzijdige

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

Actieprogramma naar een duurzame gemeente Oost Gelre Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu. Mei 2011 BMGK-1000126

Actieprogramma naar een duurzame gemeente Oost Gelre Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu. Mei 2011 BMGK-1000126 Actieprogramma naar een duurzame gemeente Oost Gelre Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu Mei 2011 BMGK-1000126 Inhoudsopgave 1. Aanleiding van dit actieprogramma... 3 1.1 Opbouw van dit actieprogramma...

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Consequenties Financiële gevolgen : Ja, de kosten zijn eenmalig. Deze kosten staan wel in de begroting. Personele gevolgen : Nee

Consequenties Financiële gevolgen : Ja, de kosten zijn eenmalig. Deze kosten staan wel in de begroting. Personele gevolgen : Nee Advies aan B & W Hoofd Afd. BPC Algemeen Onderwerp : Ondertekening deelnameverklaring Duurzaam Inkopen Datum : 28 januari 2008 Afdeling : Beleid en Regie Steller : C.P.H.M. Huijser Portefeuillehouder :

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

nieuwkoop raadsvoorstel Q IJïjj 0597 G.A.H. Eikhuizen Ruimtelijke Ontwikkeling en Grondbedrijf/Lex Niekel

nieuwkoop raadsvoorstel Q IJïjj 0597 G.A.H. Eikhuizen Ruimtelijke Ontwikkeling en Grondbedrijf/Lex Niekel Gemeente Nieuwkoop College van Burgemeester en Wethouders nieuwkoop raadsvoorstel 1 1 1 Q IJïjj 0597 portefeuillehouder opgesteld door G.A.H. Eikhuizen Ruimtelijke Ontwikkeling en Grondbedrijf/Lex Niekel

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

ROUTEKAART DUURZAAM OSS

ROUTEKAART DUURZAAM OSS ROUTEKAART DUURZAAM OSS 2025-2030 Duurzaam Oss Alle gemeentelijke gebouwen energieneutraal of energieleverend in 2025 Bestaande woningen en gebouwen energiezuiniger maken Verduurzamen verkeer en vervoer

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Werkgroep Duurzame Energie

Werkgroep Duurzame Energie AANLEIDING Tijdens de raadsvergadering van 7 juni 2011 heeft de gemeenteraad raadsbreed een motie aangenomen, waarin het college wordt opgedragen een raadsconferentie te organiseren over de mogelijkheid

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Welkom! Gemeente. Provincie

Welkom! Gemeente. Provincie Welkom! De Meer met Minder aanpak richt zich op het verduurzamen van de gebouwde omgeving door een structurele energiebesparing in bestaande gebouwen te bewerkstelligen. Met behulp van dit draaiboek wordt

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009 Raadsmededeling Nummer : 82/2009 Datum : 9 december 2009 B&W datum : - Portefeuillehouder : J. Teeuwsen Onderwerp : Tussentijdse evaluatie subsidieverordening 'Achterhoek Bespaart 2009' Aanleiding Brief

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 7 Onderwerp: Meerjarenprogramma Duurzaamheid 2014-2015 Datum: 12 november 2013 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 2012-27

RAADSINFORMATIEBRIEF 2012-27 RAADSINFORMATIEBRIEF 2012-27 Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4027804 Aan : Gemeenteraad Datum : 6 maart 2012 Portefeuillehouder Wethouder S. van 't Erve Programma 3. Stedelijk beheer en Milieu

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK)

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK) Samenvatting: Inleiding: In de voorbereiding van de Duurzaamheidsagenda heeft uw college ingestemd met de indiening van een gemeentelijke aanvraag ter verkrijging van een uitkering uit het Gemeentefonds

Nadere informatie

Dan op een ander dak!

Dan op een ander dak! Geen zonnepanelen op eigen dak? Dan op een ander dak! Een initiatief van Zon op Nederland Wat is Zon op Nederland In het kort: Zon op is burgerinitiatief Buurtbewoners kopen gezamenlijk zonnepanelen Op

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Thema-avond gemeenteraad 3 november 2015 Energie uitvoeringsprogramma 2015 t/m 2018. Berkelland naar energie neutraal in 2030

Thema-avond gemeenteraad 3 november 2015 Energie uitvoeringsprogramma 2015 t/m 2018. Berkelland naar energie neutraal in 2030 Thema-avond gemeenteraad 3 november 2015 Energie uitvoeringsprogramma 2015 t/m 2018 Berkelland naar energie neutraal in 2030 C. Huijser (beleidsmedewerker afd. Ruimtelijke ontwikkeling) Inleiding Energie

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Projectopdracht en Plan van aanpak Energiezuinig bouwen in Pesse

Projectopdracht en Plan van aanpak Energiezuinig bouwen in Pesse Projectopdracht en Plan van aanpak Energiezuinig bouwen in Pesse Datum: 13 januari 2012 Strategie, Beleid en Projecten Postbus 20.000, 7900 PA Hoogeveen Telefoon 14 0528 Fax 0528-291325 E-mailinfo@hoogeveen.nl

Nadere informatie

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016 Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 1 1 Inleiding Op 18 februari 2015 heeft Provinciale Staten van Fryslân het beleidsstuk

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Adviesnota aan Gemeenteraad

Adviesnota aan Gemeenteraad Adviesnota aan Gemeenteraad Gemeenteblad 2010, nr. 8. Onderwerp Deelname aan de vervolgregeling Limburgse Energie Subsidie (LES2) Datum 14 januari 2010 Naam steller Hanny van Dinther Kenmerk Afdelingsmanager

Nadere informatie

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis GO 12 Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis Achtergrond Het doel van de campagne is om het voor bewoners - eigenaar/bewoners in dit geval, aantrekkelijk te maken om daadwerkelijk te investeren

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie

Strategisch meerjarenplan. Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016

Strategisch meerjarenplan. Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016 Strategisch meerjarenplan Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie, besparing, opwekking, ruimte 2. Resultaten AGEM, stand van

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist.

Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist. Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist. Ten behoeve van de stroomlijning van het vooroverleg over: - voorontwerpbestemmingsplannen

Nadere informatie

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Inhoudsopgave 1. Doelstelling... 3 2. Inleiding... 4 3. Wat is duurzaamheid?... 5 4. Lange termijn perspectief (..2030)... 6 5. Actieprogramma... 7 6. Financiële paragraaf...

Nadere informatie

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012 Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Vervolg op Klimaatbeleid 2003-2007 Waarom een Klimaatprogramma? Wat houdt het programma in?

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no.

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no. Aan de Gemeenteraad Raad Status 17 december 2009 Opiniërend Onderwerp Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen Punt no. 22 Korte toelichting In deze beleidsvisie willen wij u een beeld schetsen van de mogelijkheden

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Thema-avond 26 januari 2016

Thema-avond 26 januari 2016 Thema-avond 26 januari 2016 Orgaan: Locatie: Datum: Aanvang: Thema-avond Restaurant gemeentehuis, Marktstraat 1, Borculo dinsdag 26 januari 2016 19:30 uur 1. Opening 2. Vaststellen agenda 3. Energie Uitvoerings

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

Milieuwerkprogramma 2013-2016. Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu

Milieuwerkprogramma 2013-2016. Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu Milieuwerkprogramma 2013-2016 Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu Oktober 2012 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel... 3 1.3 Inhoud van het milieuwerkprogramma... 3 1.4

Nadere informatie

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ondersteuningsprogramma Energie uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 bijlage(n) 2 datum 20 maart

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

VOORBLAD VOOR RAADSBUNDEL, bundelnummer: 16 11ini01587

VOORBLAD VOOR RAADSBUNDEL, bundelnummer: 16 11ini01587 VOORBLAD VOOR RAADSBUNDEL, bundelnummer: 16 11ini01587 1. Onderwerp: aanschaf houtkachel ter verwarming van de gemeentewerf te Ulft 2. Voor welke raadscyclus: 3. Agendering: 4. Behandelwijze: 5. Indien

Nadere informatie

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen?

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen? FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? De opwekking van duurzame energie loopt nog niet zo n vaart, ook niet in de Achterhoek. En zeker de wat grotere initiatieven, ook van bestaande

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE

TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE Datum: 24 mei 2011 1. Waarom subsidie voor consortia? De 3 noordelijke provincies willen

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Initiatiefvoorstel Tenda Hoffmans. (Groen Links), Jan de Ridder (PvdA) E-mail: J.A.deRidder@uva.nl Bestuurlijke context Eind 2005 is er door de raad aan de hand van een nota

Nadere informatie

Zou het niet prachtig zijn als

Zou het niet prachtig zijn als , YouCongres 2014 6-2-2014 Zou het niet prachtig zijn als YouCongres 6 feb 2014 Duurzame infra: ambities van opdrachtgevers ProRail wil in 2020 de energie-efficiency met 30 procent verbeterd hebben ten

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Inleidend 1.2 Energievisie Hoeksche Waard 2. Activiteiten

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie