ROTTERDAM GREEN CAPITAL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ROTTERDAM GREEN CAPITAL"

Transcriptie

1 ROTTERDAM GREEN CAPITAL FEBRUARI 2014 Nature as the driving force for innovation

2 COLOFON Titel Eindredactie Redactie Rotterdam Green Capital Activiteiten binnen de minor+ Rotterdam Green Capital Doesjka Boer Merel Schuller Maaike Bon Rosemarie van Ham Matthijs van Jaarsveld Steven el Kajjal Patricia Overeem Vincent Peters Tim van de Staaij Lukas Taks Esmee Wichard Datum februari 2014 Met dank aan: Voor meer info zie of mail naar Pagina 2

3 VOORWOORD Dit magazine weergeeft de rode draad van de hoofdactiviteiten binnen de minor+ Rotterdam Green Capital, onderdeel van de Hogeschool Rotterdam. Deze minor heeft plaatsgevonden in de periode van september 2013 tot februari Binnen deze minor is er in een multidisciplinair team gewerkt aan complexe vraagstukken en zijn vele activiteiten bijgewoond, waaronder diverse lezingen en workshops van professionals uit het werkveld. Dit magazine geeft zowel studenten, docenten als professionals inzicht in de inhoud van de minor+ Rotterdam Green Capital. Om u een indruk te geven van de deelnemende studenten welke dit magazine hebben samengesteld worden zij kort aan u voorgesteld. Na deze kennismaking worden de lezingen, workshops, interne en externe activiteiten welke zijn bijgewoond door de studenten, kort aan u toegelicht. Vervolgens wordt er een korte toelichting gegeven over de groepsonderzoeken en is er een overzicht te zien van de persoonlijke onderzoeken die zijn uitgevoerd binnen de minor. Hierbij willen wij de lectoren van het kenniscentrum Sustainable Solutions bedanken voor hun input binnen de minor. In het bijzonder willen wij de begeleidende docenten; Leander Ernst, Hannah Frederiks en Michaël Meijer bedanken voor hun begeleiding gedurende de minor. Namens de studenten van de minor wensen wij u veel leesplezier! Doesjka Boer Maaike Bon Rosemarie van Ham Matthijs van Jaarsveld Steven el Kajjal Patricia Overeem Vincent Peters Merel Schuller Tim van de Staaij Lukas Taks Esmee Wichard Rotterdam, februari 2014 Pagina 3

4 INHOUD 1. Kennismaking Kennismaking met de studenten Kennismaking met de begeleiders Lezingen Kick off lezingen reeks Maatschappelijk vastgoed Gebiedsontwikkeling Woningcorporaties; bewoners aan het stuur! Future mobility Drijvend bouwen, blue revolution Sustainable Architecture & Urban (re)design Duurzame bereikbaarheid en mobiliteit Powering Innovatie in de bouw Workshops JTI training Kenniscreatie Vernieuwingsgericht Vraaggericht Samenwerken Interactief leervermogen Interne activiteiten City as text Workshop breien Workshop post-it Social media Symposium: Think Global, Act Local 23 Pagina 4

5 5. Externe activiteiten Ecobeurs Nationaal Programma Zuid bijeenkomst Excursie Eiland van Brienenoord Ho Chi Minh City Biomassa als grondstof voor de industrie Urban by nature International Water Week Powerful partnerships Koninklijk Nederlands Waternetwerk Najaarscongres Printing the city Drijvende speelstad Nationale Dag van de Zelforganisatie TEEB Stad Onderzoeken Groepsonderzoek Personlijk onderzoek Gesprekken met professionals 33 Pagina 5

6

7 Kennismaking met de minor+ Rotterdam Green Capital Hoofdstuk 1

8 1 Kennismaking met de minor+ Rotterdam Green Capital In dit hoofdstuk wordt beschreven wat de minor+ Rotterdam Green Capital inhoudt en waar de focus op ligt. Ook wordt er kennis gemaakt met de studenten en begeleiders binnen de minor+ uit het schooljaar De Minor+ Rotterdam Green Capital is een excellente minor waarbij een groep gemotiveerde studenten hun kennis en vaardigheden inzetten bij het oplossen van complexe, sector overstijgende problemen. De minor richt zich op de duurzaamheids- en klimaatambities van de gemeente Rotterdam, met de focus op de ontwikkeling van de Rijnhaven. De Rijnhaven is een stadshaven van Rotterdam en ligt tussen de Kop van Zuid, Katendrecht en de duurzaamheids- en klimaatambities en wil daarom de hoeveelheid CO2 met 50% verminderen (t.o.v. 1990) en de stad 100% klimaatbestendig maken in 2025 (Rotterdam Climate Initiative). Door de komst van de 2e Maasvlakte verdwijnen de havenactiviteiten uit de stadshavens van Rotterdam. Dit zorgt ervoor dat de stadshavens ruimte bieden voor drijvend bouwen, een klimaatadaptieve oplossing. De gelegenheid ontstaat om delen van de stad duurzaam en klimaatbestendig te maken om daardoor de sociaal-maatschappelijke Nieuw Maas Erasmusbrug Rijnhaven Maashaven Figuur 1 - Ligging van de Rijnhaven in Rotterdam Afrikaanderwijk, zie figuur 1. Binnen de minor voert elke student een eigen onderzoek uit dat aansluit bij de interesse van de persoon. Daarnaast wordt in een multidisciplinair projectteam onderzoek gedaan naar een opdracht welke aansluit bij een vraagstuk van een opdrachtgever uit het werkveld. Het is belangrijk dat studenten door middel van deelname aan workshops en lezingen, hun kennis verbreden. Ook door modules bij andere minoren te volgen, kan kennis worden verzameld welke ondersteuning biedt aan het onderzoek. De studenten moeten initiatief nemen bij het zoeken naar een geschikte opdrachtgever voor hun onderzoek. De titel Rotterdam Green Capital is voortgekomen uit de deelname van de gemeente Rotterdam aan de Europese prijsvraag voor European Green Capital (European Commission). De gemeente Rotterdam heeft omstandigheden in de directe omgeving te verbeteren. De Rijnhaven is één van de stadshavens van Rotterdam en wordt als eerst ontwikkeld. Bij de ontwikkeling van de Rijnhaven is de manier van samenwerken tussen overheden, marktpartijen, burgers en kenniscentra uniek. De Rijnhaven moet een showcase worden voor overige stadshavens en Rotterdam internationaal op de kaart zetten. Er moet een transitie plaats vinden van een haven gebied zonder havenactiviteiten naar een bruisend en kloppend hart van Rotterdam Zuid. Pagina 8

9 1.1 Kennismaking met de studenten In deze paragraaf worden de studenten die hebben deelgenomen aan de minor Rotterdam Green Capital kort aan u voorgesteld. Hierbij wordt vertelt van welke opleiding zij zijn, welke extra module zij volgen en wat de verwachting was van de minor voor aanvang. Doesjka Boer (1993) Ruimtelijke Ordening en Planologie Persoonlijk Ondernemerschap The Battle of Excellence Tijdens deze minor verwacht ik een hoop nieuwe kennis op te doen. Niet alleen door het bijwonen van lezingen en workshops, maar ook door het samenwerken met zowel mijn medestudenten als externe partijen. Daarnaast denk ik dat deze minor vele uitdagingen biedt om mijzelf zowel vakinhoudelijk als persoonlijk te ontwikkelen. Maaike Bon (1992) Watermanagement Strategisch management Financieel management Hopelijk hebben we met z n alle een hele leuke, gezellige en natuurlijk leerzame tijd waarin we onszelf als groep kunnen presenteren aan het bedrijfsleven en hen ook daadwerkelijk kunnen helpen met de vraagstukken waar zij mee zitten. Rosemarie van Ham (1992) Watermanagement Strategisch management Financieel management Mijn verwachting voor de Minor+ is om mijzelf te ontwikkelen op verschillende competenties, waarbij ik nieuwe kennis kan ontwikkelen. Daarnaast verwacht ik dat ik mijn medestudenten kan inspireren op het gebied van watermanagement. Tot slot verwacht ik dat ik leer om innovatieve ontwikkelingen in praktijk te brengen met de desbetreffende partijen. Matthijs van Jaarsveld (1991) Werktuigbouwkunde Duurzame Installaties Projectmanagement methodieken Naast mijn kennis te verbreden, door het werken met verschillende disciplines, verwacht ik ook veel te leren op het gebied van duurzaamheid, met name op het gebied van energieopwekking. Steven el Kajjal (1987) Watermanagement Intoduction aid and development Binnen deze minor hoop ik samen te werken met een groep gemotiveerde studenten die werken naar een gezamenlijk duurzaam doel. De belangrijkste uitdaging voor mij is het opdoen van nieuwe kennis en dat weten toe te passen voor complexe vraagstukken. Patricia Overeem (1990) Vastgoed en Makelaardij Gebiedsmarketing Mijn verwachtingen zijn het creëren van een goed netwerk, het onderzoeken van duurzame innovaties en vastgoedontwikkelingen en het vinden van een afstudeeropdracht met betrekking tot duurzame vastgoedontwikkeling. Ook verwacht ik veel te leren van de andere studenten door de verschillende achtergronden en kijk op duurzame ontwikkelingen. Vincent Peters (1991) Bouwkunde International coöporation International relations De multidisciplinaire samenwerking in deze minor is erg interessant. Ik verwacht dat de verschillende disciplines elkaar aanvullen in het beantwoorden van complexe vraagstukken. De communicatie in deze samenwerking is erg belangrijk. Ik wil meer leren over duurzaamheid en de goede communicatie tussen verschillende disciplines. Merel Schuller (1990) Watermanagement Onderzoek en innovatie Onderzoekstechnieken Bij de minor verwacht ik uitdagingen aan te gaan, mijn netwerk te vergroten en mijn competenties te ontwikkelen. Ik hoop ervaringen en kennis op te doen door lezingen en workshops te volgen, maar ook door te leren van het proces en van mijn medestudenten van verschillende disciplines. Pagina 9

10 Tim van de Staaij (1988) Watermanagement Strategy and consultancy + strategy and management De reden dat ik voor de minor Rotterdam Green Capital gekozen heb, komt vanuit mijn interesse voor duurzaamheid en holisme. Ook de stad Rotterdam, met haar charmes en gebreken, wekt mijn persoonlijke interesse. Het bezig zijn met complexe sociaal stedelijke en economische vraagstukken in een multidisciplinair team, geeft mij voldoening en het avontuur dat ik zoek. Lukas Taks (1988) Bouwkunde Transformation Strategies for Deprived Districs International relations Door samen te werken met mensen uit verschillende vakgebieden verwacht ik mijn blik op duurzaamheid te verbreden. Ook verwacht ik te leren om beter binnen een groep te functioneren en met de groep innovatieve concepten en oplossingen aan te kunnen dragen, die een wezenlijk bijdrage vormen voor het project Rijnhaven. Esmee Wichard (1992) Bouwkunde Onderzoek en innovatie & Onderzoekstechnieken In deze minor hoop ik nieuwe ervaringen op te doen door de disciplinaire samenwerking. Daarnaast hoop ik de ruimte te krijgen om buiten kaders te denken en op een andere manier les te krijgen dan ik tot nu toe gewend ben. Tot slot hoop ik een goed netwerk op te bouwen. 1.2 Kennismaking met de begeleiders Hannah Frederiks (1983) Hoofddocent Bouwkunde Onderzoeker gebiedstransities kenniscentrum Sustainable Solutions en architect Buro Hannah Als docent, onderzoeker en architect ben ik bijzonder geïnteresseerd in de complexiteit van gebiedstransities. Het boeiende aan gebiedstransities is dat een stad als Rotterdam altijd in verandering is en dat verschillende disciplines een bijdrage leveren aan dat proces. Het interessante aan de Minor+ Rotterdam Green Capital is dat er een open samenwerking is tussen verschillende disciplines en dat het niet alleen gaat om de verandering van opgaves voor de gebouwde omgeving, maar ook om de veranderende rol van een ingenieurs, managers en ontwerpers, en de processen die daarbinnen veranderen. Michaël Meijer (1980) Hoofddocent Ruimtelijke Ordening & Planologie Onderzoeksmedewerker lectoraat Gebiedsontwikkeling en Transitiemanagement De minor+ zal een verbinding leggen tussen onderzoek, onderwijs, vakwereld en samenleving door de samen-werking met de minoren en IAD. Deze samen-werking borgt ook het interdisciplinaire en vernieuwende samenwerken van de studenten samen met hun begeleiders en betrokken lectoren. De studenten zullen hierin het voortouw nemen door het uitvoeren van persoonlijk en gezamenlijk onderzoek. Met als exponent een prachtige website en spetterend symposium waarop de buitenwacht de vorderingen kan volgen. Mijn persoonlijke wens is dat de minor+ onder andere door haar producten en publicaties de vakwereld inspireert en zal bijdragen aan het realiseren van duurzame innovaties. Leander Ernst (1969) Hoofddocent Watermanagement Onderzoeker Kenniscentrum Sustainable Solutions & Mainport Innovation Coördinator Minor+ Rotterdam Green Capital Ik verwacht dat onderzoekers, studenten en werkveld samen concrete stappen zullen zetten richting een duurzame gebiedsontwikkeling drijvend bouwen in de Rijnhaven. Daarbij hoop ik dat we samen met de minoren International Aid and Development en een verbindend en inspirerend eindsymposium zullen neerzetten waarin we de koppeling met internationale ontwikkelingen kunnen leggen. Pagina 10

11 Lezingen binnen de minor+ Rotterdam Green Capital Hoofdstuk 2

12 Lezingen 2binnen de minor+ Rotterdam Green Capital Binnen de minor+ Rotterdam Green Capital zijn het eerste kwartaal diverse lezingen gegeven door lectoren van het kenniscentrum Sustainable Solutions. Over verschillende onderwerpen is informatie gegeven aan de studenten binnen de minor. Bij interesse in een onderwerp was de mogelijkheid om het persoonlijke onderzoek voor of met behulp van een lector uit te voeren. In de tabel van figuur 2 staat een overzicht weergegeven van de lezingen die gegeven zijn, welke verder in het hoofdstuk kort worden toegelicht. Tot slot zijn naast onderstaande lezingen ook lezingen gegeven door de docenten binnen de minor+ Rotterdam Green Capital, welke niet in dit magazine zijn opgenomen. Naam lezing Gegeven door Kick off lezingen reeks Kees Joosten, Maarten Nypels, Jos Walenkamp Maatschappelijk vastgoed Cor Worms Gebiedsontwikkeling 3.0 Gert-Joost Peek Woningcorporaties; bewoners aan het stuur! (Woonbron) Victor Dreissen Future Mobility Frank Rieck Drijvend bouwen Rutger de Graaf Duurzame bereikbaarheid en mobiliteit Marcel Ludema / Marc Verheijen Sustainable Architecture & Urban (re)design Duzan Doepel Powering Freek den Dulk Innovatie in de bouw Christoph Maria Ravesloot Figuur 2 - Overzicht lezingen die gegeven zijn binnen de minor+ Rotterdam Green Capital 2.1 Kick off lezingen reeks Leander Ernst, hoofddocent Watermanagement en onderzoeker bij het Lectoraat Stad en Water aan de Hogeschool Rotterdam, opent de lezingenreeks voor de Minoren Rotterdam Green Capital, Rotterdam en International Aid & Development. Think global, act local, is de inzet voor het verdere verloop van de lezingen en de Minoren. Kees Joosten, directeur van de kenniscentra Mainport Innovation en Sustainable Solutions, is de eerste spreker van de lezingenreeks. De lezing van Kees Joosten staat in het thema van de positie van praktijkgericht onderzoek binnen de Hogeschool Rotterdam en het werkveld er omheen. Door een beknopte weergave van wereldwijde trends en ontwikkelingen wordt door Kees de grote verandering van onze aarde geschetst. In de terugkoppeling naar Rotterdam komen we tot de uitdaging, die voor beide lectoraten centraal staat: het integraal verduurzamen van stad en haven. Een uitdaging die voor ons, als studenten van de Minor, onvermijdbaar Pagina 12

13 is. Kees sluit af met de uitnodiging kennis en ideeën zoveel mogelijk, ook interdisciplinair, te delen en daarmee, mede door gezamenlijk onderzoek, te komen tot werkelijke innovatie. Maarten Nypels, projectmanager Stadshavens Rotterdam van de Gemeente Rotterdam gaat, bij gebrek aan een PowerPoint presentatie, in een open setting een gesprek aan met de aanwezige groep studenten en docenten. Na een korte introductie over zijn huidige project Rijnhaven creëert Maarten een interactief college over de aanpak van het onmogelijke: Hoe ontwikkel je in een dode bak met water (lees: Rijnhaven) een duurzaam stedelijk milieu met 0 euro? Hierbij doorlopen wij de verschillende crisissen en waardestromen die momenteel van invloed zijn op onze maatschappij, de bottom-up methodiek en diens successen. Daarbij praten we over de stedelijke en menselijke verandering die ons te wachten staan. Jos Walenkamp, lector Internationale Betrekkingen aan de Haagse Hogeschool, is de laatste spreker van deze kick-off. Jos spreekt over de grote mondiale uitdagingen omtrent de groei van de bevolking en de grote verdeeldheid in rijkdom. Daarnaast staat de trek van mensen naar de deltagebieden tegenover de toenemende klimaatproblemen. In de aansluitende discussie komen cultuur en duurzaamheid van de mens ter sprake. 2.2 Maatschappelijk vastgoed Cor Worms, lector op het gebied van vastgoed, heeft ons een lezing gegeven over de ontwikkelingen van het maatschappelijk vastgoed. Kantoren staan leeg, winkels zijn uit ontwikkeld en de woningmarkt zit sinds de economische crisis op zijn gat. Er vindt weinig ontwikkeling plaats in deze traditionele sector van het vastgoed. Door de maatregelingen van de gemeente in de gezondheidszorg en het onderwijs, als gevolg van de economische crisis, biedt dit een mooie toekomst voor het maatschappelijk vastgoed. Kosten voor het behoud van bijvoorbeeld schoolgebouwen en ziekenhuizen, die vroeger onder het beleid van de gemeente vielen, worden nu over genomen door vastgoedondernemers. 2.3 Gebiedsontwikkeling 3.0 Gert-Joost Peek is actief binnen het lectoraat Gebiedsontwikkeling & Transitiemanagement. In deze lezing is hij ingegaan op: Wat gebiedsontwikkeling is, het verleden, heden en toekomst van gebiedsontwikkeling en de gebiedsontwikkeling Nieuwe Stijl. Gebiedsontwikkeling is een breed begrip. Hierbij gaat het om de ontwikkeling van een totaal gebied, in al haar facetten, over een lange periode en over alle fasen van initiatief tot en met beheer. Hierbij participeren marktpartijen en overheden risicodragend. Gebiedsontwikkeling is zowel inhoudelijk als procesmatig erg complex. Mede door de crisis hebben er verschuivingen plaatsgevonden op de manier van gebiedsontwikkeling. Voor de crisis was er meer geld beschikbaar en werkte partijen meer samen. Dit is nu minder het geval. Er zijn minder financiële middelen beschikbaar en partijen vallen uit elkaar. Voorheen lag de focus van gebiedsontwikkeling op ontwikkeling en huidig gebruik, bij gebiedsontwikkeling 3.0 ligt de focus op toekomstig gebruik en stromen. Combinaties van vastgoed en stromen zijn hierbij de meerwaarde. Binnen gebiedsontwikkeling 3.0 gaat het steeds meer over de bestaande omgeving waarbij het gebruik en de gebruiker een meer prominente plek krijgen in het gebiedsontwikkelingsproces. Ook wordt de duurzaamheidsprestatie van gebiedsontwikkeling steeds belangrijker. Foto 1: Lezing Gert Joost Peek 2.4 Woningcorporaties; bewoners aan het stuur! Victor Dreissen is actief binnen het lectoraat gebiedstransities als associate lector. De focus van deze lezing was het in beeld brengen van wat corporaties kunnen doen om bewoners meer zeggenschap te geven en verder te betrekken bij de strategische doelen van de organisatie. De lezing begon met het vergroten van onze kennis over woningcorporaties. Wat zijn corporaties? Hoe zijn deze ontstaan? Wat zijn hun rollen en doelen binnen de woningmarkt? Eind 19e eeuw was er in veel steden sprake van Pagina 13

14 verpaupering, armoede en geen beschikking tot sanitaire voorzieningen. Rond deze tijd ontstonden corporaties om de bevolking met minder kansen, een behoorlijke huisvesting te bieden. Als een beschaafd land vonden de corporaties dat er wat voor deze mensen gedaan moest worden. Corporaties hebben verschillende rollen die ze op zich nemen, waaronder de exploitatie van vastgoed en het verlenen van woondiensten, het maatschappelijk ondernemen en het ontwikkelen en beheren van vastgoed. Na de introductie over woningcorporaties vertelt Victor Dreissen over zijn onderzoek, bewoners aan het stuur. De aanleiding van dit onderzoek is het willen vermaatschappelijken van corporaties. Om dit te kunnen onderzoeken moet de relatie tussen bewoners en corporaties bekeken worden. Breder gezien; hoe kan de corporatie meer zeggenschap aan de bewoners geven? Foto 2: Lezing Victor Dreissen 2.5 Future mobility Frank Rieck, werkzaam bij de hogeschool als lector Future Mobility. De onderzoeks- en innovatieprojecten in regio Rotterdam gaan vooral over het personenen goederenvervoer in een stedelijk gebied. Binnen het onderzoek wordt veel gekeken naar de mogelijkheden op het gebied van elektrisch rijden. Deze techniek is energiezuiniger en zorgt voor een schonere leefomgeving. Tijdens de lezing is een globale omschrijving gegeven van de innovatieve projecten waar de studenten op het RDM mee bezig zijn. Een voorbeeld hiervan is de Shell Eco Marathon. Tijdens deze lezing kwamen ook de verschillende elektrische, waterstof en hybride auto s aan bod. Ook het gedrag van de consument werd besproken. De consument is bang voor de geringe actieradius. Het geringe aantal oplaadpalen maakt het elektrisch rijden minder aantrekkelijk. Als we onze carbon footprint willen verkleinen moeten we het gebruik van fossiele brandstoffen beperken. Als alternatief kan waterstof gebruikt worden in combinatie met een brandstofcel. Een brandstofcel zet waterstof en zuurstof om in water hierbij komt energie vrij, in de vorm van elektriciteit. Dit proces heeft een veel hoger rendement dan een verbrandingsmotor. Ook is bij dit proces geen sprake van vervuilende uitlaatgassen, er komt enkel water uit de uitlaat. Dit draagt bij aan een schonere omgeving. Concluderend kan gezegd worden dat het rijden met waterstof een aantrekkelijk alternatief is. 2.6 Drijvend bouwen, blue revolution Rutger de Graaf richt zich voor het Lectoraat Stad & Water van de Hogeschool Rotterdam op het opzetten en uitvoeren van toegepast onderzoek op het gebied van adaptief bouwen en watermanagement. Daarnaast is hij medeoprichter en directeur van DeltaSync. De 21ste eeuw heeft te maken met verschillende problemen, namelijk het volgende: de wereldbevolking neemt toe, de biodiversiteit hotspots nemen af, de natuurrampen worden extremer en steeds meer mensen gaan in verschillende risicogebieden wonen. Deze problemen leveren een wereldwijd ruimtetekort. Ook voorspelt men dat in het jaar 2050 een tekort aan grondstoffen en voedsel zal ontstaan. DeltaSync heeft een oplossing voor deze problemen Creating new space on the water. De wereld bestaat voor 70% uit zeewater, waardoor kansen ontstaan voor drijvende stadsuitbreidingen in combinatie met drijvende landbouw en productie van biobrandstoffen. Op die manier kan ingespeeld worden op de in de toekomst verwachte problemen. De bouwstenen voor de realisatie van drijvende steden bestaan al. Voorbeelden hiervan zijn drijvende platforms, drijvende gebouwen, drijvende productie biobrandstoffen, drijvende voedselproductie, golfbescherming, kunstmatige riffen en drijvende nutseenheden. Drijvende steden hebben aan aantal voordelen, waaronder het voordeel dat steden gebruik kunnen maken van de nutriënten die worden geloosd vanaf het land om vissen mee te voeden. Een tweede voordeel is dat drijvende steden geen last hebben van overstromingen en de schade die daardoor optreedt. Een derde voordeel is dat duurzame energievoorzieningen en watervoorzieningen worden gestimuleerd. Rotterdam krijgt te maken met klimaatveranderingen, hierdoor zal de zeespiegel stijgen, zullen de rivier afvoeren toenemen en zal het harder en heviger gaan regenen. Voor de ontwikkelingen in de stadshavens Pagina 14

15 (buitendijkse gebieden) zijn er opties voor drijvend bouwen. DeltaSync is een voorloper op het gebied van drijvend bouwen in de stadshavens met als voorbeeld het drijvend paviljoen in de Rijnhaven. 2.7 Sustainable Architecture & Urban (re)design Duzan Doepel, lector duurzame architectuur en stedenbouw en architect bij Doepel Strijkers Architects, combineert onderzoek en ontwerp op de architectonische en stedelijke schaal. In zijn lezing Towards resilient waterfront communities laat Duzan zien hoe er ingespeeld kan worden op de veranderende vraag van (steden-)bouwkundige opgaven en de groeiende waterbergingsproblematiek in de verharde stedelijk omgeving. Zijn ideeën voor een meer duurzame en klimaatbestendige havenstad, worden geprojecteerd op de Merwe-Vierhavens. Hierbij speelt vooral de multifunctionaliteit van het gebied een grote rol. Tijdens zijn lezing draagt Duzan een methode aan voor een gestandaardiseerde meting voor duurzame transitie van een gebied. Aan de hand van het voorbeeld, Haka Recycle Office, wordt tevens in beeld gebracht hoe er beter omgegaan kan worden met reststromen en het lokaal opwekken van energie. Foto 3: Lezing Duzan Doepel 2.8 Duurzame bereikbaarheid en mobiliteit Zowel Marcel Ludema als Marc Verheijen, zijn als lector en onderzoeker werkzaam binnen het kenniscentrum Sustainable Solutions RDM. Hun overkoepelende thema is Duurzame Mobiliteit en Bereikbaarheid. Marcel Ludema is werkzaam als lector logistiek. Dit was ook het onderwerp van de lezing. Als eerst werd de dagelijkse logistiek benadrukt. Iedereen heeft dagelijks te maken met logistiek. Zowel met het doen van boodschappen, als het gaan naar school, werk of vrienden. Dit laat zien dat logistiek overal is. Hierna werd de last-mile problematiek besproken. In binnenstedelijke gebieden heerst gedurende bepaalde bloktijden enorme drukte. Vaak is dit ook het tijdstip waar de meeste aan en afvoer van goederen plaatsvindt. Vervolgens werd er ingegaan op de risico s van een eenzijdige benadering. Er worden te veel (onnodige) buffers opgebouwd. Dit veroorzaakt binnen de logistiek veel waste. Oplossingen zijn het structureren van duurzame logistieke ketens in vraag en aanbod. Er moet dan onderscheid gemaakt worden in verschillende soorten producten zoals: noodzakelijke logistiek en prettige logistiek. Marc Verheijen is werkzaam als architect voor de gemeente Rotterdam en gaf een lezing over infrastructuur. De lezing begon met een korte introductie over de samenleving, mobiliteit en infrastructuur. Hierna werd de geschiedenis van de infrastructuur besproken. Vroeger leefde men op straat, daar gebeurde alles. Dat is in ontwikkelingssteden tegenwoordig nog duidelijk zichtbaar. Binnen de geschiedenis van de infrastructuur is een verschuiving te zien van transportmiddelen. Daar waar men vroeger een paard gebruikte ziet men tegenwoordig een auto. Het paard is verdwenen als dominant vervoersmiddel. Elk vervoersmiddel heeft een bepaalde dominantiecurve. In de toekomst zal ook de auto waarschijnlijk niet meer het dominante vervoersmiddel zijn. Ten derde werd in gegaan op het publiek domein. Het niet privé/private gebied waar mensen samenkomen. 2.9 Powering Freek den Dulk is lector binnen het lectoraat Duurzame energie. Dit lectoraat richt zich op de verduurzaming van wijken. Veel wijken zouden wel een duurzame renovatie kunnen gebruiken. Wijken kunnen autovrij gemaakt worden en op de daken van woningen kunnen bijvoorbeeld zonnepanelen geplaatst worden. Naast energie neutrale renovatie doen zij ook onderzoek naar energie neutrale nieuwbouw. Een voorbeeld hiervan is de Maskerade bouwmethode, waarbij er gebouwd kan worden zonder vele steunbalken en energie neutrale materialen toegepast worden. Er zal een proef worden gedaan met verschillende installaties die het huis energieneutraal kunnen maken. Het interessante is dat de burger dit niet hoeft te faciliteren en hier dus geen omkijken naar heeft. Deze energievoorzieningen zijn eigendom van de energiemaatschappij en de bewoner koopt de energie net als in de huidige structuur. Op Heijplaat komt het prototype te staan, welke maximaal 5 jaar zal blijven staan. Omdat het huis redelijk prefab is, zal het daarna hoogstwaarschijnlijk op een ponton gezet worden. Daarna zal de woning in een van de havens van Pagina 15

16 Rotterdam geplaatst worden. Naast deze twee vormen van duurzame bouw richt het lectoraat zich ook nog op bewonersgedrag en acceptatie. Daarnaast zijn de financiering en exploitatie belangrijke aandachtspunten van het lectoraat. Als laatste wordt er door het lectoraat gekeken naar de institutionele belemmeringen, en de stimulering van duurzaam bouwen Innovatie in de bouw Christoph Maria Ravesloot is lector innovatie bouwproces en duurzaamheid. Tijdens zijn lezing lag de focus op het procesmatig versnellen van innovaties. Hij vertelt dat je een project alleen in goede banen kunt leiden als er goede maatregelen worden getroffen. Deze maatregelingen kun je opsplitsen in drie categorieën: techniek, organisatie en samenwerking. Christoph Maria Ravesloot heeft hier een zo genoemd PSU (project sence of urgency) product voor ontwikkeld. Een product dat aan de hand van de complexiteit van het project en mogelijke verstoor factoren een weergave geeft van het mogelijk succesvol slagen van een project. Een handige tool om te gebruiken alvorens er begonnen wordt aan een project. Foto 4: Christoph Maria Ravesloot Pagina 16

17 Workshops binnen de minor+ Rotterdam Green Capital Hoofdstuk 3

18 3 Workshops binnen de minor+ Rotterdam Green Capital Gedurende de minor zijn er diverse workshops bijgewoond. In deze workshops stonden de competenties van innoverend handelen centraal; kenniscreatie, vernieuwingsgericht, vraaggericht, samenwerken en interactief leervermogen. Naast deze workshops is ook een aantal keer een JTI training bijgewoond. De workshops en JTI training worden verder in dit hoofdstuk kort toegelicht. Naam workshop JTI- training Kenniscreatie Vernieuwingsgericht Vraaggericht Samenwerken Interactief leervermogen Figuur 3 - Overzicht workshops Gegeven door Charlotte Schmidt Liek Voorbij Wouter Kersten Wilco Braam Gerard van der Star Marlies Bedeker 3.1 JTI training Charlotte Schmidt heeft ons een aantal workshops gegeven op het gebied van JTI. JTI is een methode om een goed inzicht te krijgen in eigen persoonlijke stijlen. Dit geeft inzicht in eigen groei mogelijkheden op persoonlijk vlak. Naast dat het inzicht geeft in mogelijkheden voor persoonlijke groei biedt het ook mogelijkheden om elkaar in de groep beter te leren kennen en begrijpen. In de eerste workshop hebben wij onze eigen persoonlijke stijl ontdekt aan de hand van een test, eigen inzicht en lichamelijke oefeningen. In de test moesten meerdere vragen beantwoord worden en ieder van Foto 5: JTI training deze vragen leiden tot een combinatie van letters die aangaven wat voor persoonlijke stijl je hebt. Vervolgens werden de betekenissen uitgelicht en aan de hand van ons eigen inzicht een combinatie van de letters gemaakt. Hierna hebben we met verschillende lichamelijke testen gekeken welke letters aansluiten bij bijvoorbeeld de manier van springen. In de tweede workshop hebben we de persoonlijkheden verder uitgelicht en verschillende punten in de klas besproken. Tijdens de derde workshop hebben we met behulp van een acteur verschillende situaties geobserveerd in een groepje met verschillende persoonlijkheden. Op deze manier konden wij een beter inzicht krijgen in hoe een bepaalde persoonlijkheid zich binnen een groep gedraagt. Een van de groepjes bestond bijvoorbeeld uit meer mensen met een introverte voorkeur dan met een extraverte voorkeur. Dit leidde tot verrassende resultaten. De laatste twee workshops zijn gericht op samenwerking in teamverband. De insteek van deze workshops zijn het inzichtelijk maken van het type werkzaamheden die elke persoon onderneemt. Gekeken wordt of iemand ook werkzaamheden uitvoert waar die persoon energie mee krijgt en hoe dit mogelijk veranderd kan worden. 3.2 Kenniscreatie De workshop kenniscreatie werd gegeven door Liek Voorbij. Bij de minor moet er onderzoek gedaan worden. Het is daarbij nuttig eerst de theorie te kennen. Tijdens de workshop zijn een aantal onderzoekstermen besproken. Daarna is er Pagina 18

19 ingegaan op wetenschappelijk onderzoek. Dit is een gestructureerde onderzoeksmethode, waarbij van tevoren een onderzoeksvraag opgesteld wordt. Het is belangrijk om bij een onderzoek een juiste vraag te formuleren, omdat de vraag richting moet geven aan de onderzoeksmethode en het soort nieuwe kennis. Vervolgens wordt er gestart met een inventarisatie van wetenschappelijke kennis en praktijkkennis. Op deze manier weet je of er sprake is van nieuwe kennis. De nieuwe kennis die gecreëerd wordt, moet vervolgens aansluiten op de bestaande kennis. Tot slot is het belangrijk dat je commentaar vraagt aan anderen om je werk te verbeteren. Samen met de minor Rotterdam wordt de opdracht City As Text besproken in groepjes. Daarbij worden de opdracht, de vraag, de aanpak en de uitkomst besproken. Leerzaam hierbij is dat anderen commentaar kunnen geven op de dingen die je vertelt. Door elkaar vragen te stellen en commentaar te geven, kunnen de onderzoeksvaardigheden van een persoon verbeterd worden. Het open staan voor commentaar is een belangrijke eigenschap van een onderzoeker. 3.3 Vernieuwingsgericht Wat inspireert je? Dit was een van de vragen die ons werd gesteld tijdens de workshop vernieuwingsgericht van Wouter Kersten, werkzaam bij de Veldacademie voor water, natuur en landschap. Belangrijk voor het vernieuwend denken is om zelf geïnspireerd te worden, deze inspiratie kan overal vandaan komen. Doel van deze vraag is dat je er achter weet te komen wat je kan inspireren en hoe je de energie die hieruit voortkomt weet te gebruiken voor innovatie. Een andere vraag die ons werd gesteld is wat de link is tussen natuur en ons persoonlijke vakgebied. Deze link was bij elk vakgebied aanwezig, een bijzonder voorbeeld is dat van bio mimicry. Hierbij wordt gedrag vanuit de natuur toegepast in verschillende werkvelden. Soms moet je het beantwoorden van de vraag even opzij zetten als je echt tot goede oplossingen wilt komen. Belangrijke tips zijn het stellen van nog meer vragen, het stellen van zogenaamde powerful questions en het herformuleren van de vraag. Door de juiste en scherpe vragen te stellen zal je uiteindelijk tot een beter antwoord komen. Met deze nieuwe informatie in gedachte zijn wij in groepjes uiteen gegaan en met actuele problemen uit onze vakgebieden aan de slag gegaan. Daarbij zijn we begonnen met het stellen van zoveel mogelijk vragen om het probleem zo helder mogelijk in beeld te krijgen. In het tweede deel van de opdracht hebben we ook de vraag die ons bezig houd in ons vraagstuk geherformuleerd en specifieker gemaakt. Conclusie uit deze opdracht is dat wanneer je kritisch naar een probleem kijkt en de juiste vragen stelt, dit bijzondere oplossingen naar boven brengt. Foto 6: Workshop vernieuwingsgericht 3.4 Vraaggericht Zijn er nog vragen? Een betere manier om de workshop vraaggericht te starten is er waarschijnlijk niet, omdat het gelijk de kern van de materie aan stipt. Om te komen tot goede en bruikbare antwoorden, dient men de juiste vragen te stellen. Het lijkt heel simpel, maar er komt veel meer bij kijken, vooral als het gaat om innovatie. Innovatie van een product of dienst beweegt zich in het speelveld van techniek, applicatie, markt en organisatie. Essentieel is het bewustzijn van de omgeving en de daarbij behorende actoren. Een methode om dit bewustzijn te creëren is de DESTEP methode. Chronologisch kijkt men naar; demografie, economie, sociaal, technologie, ecologie en politiek. Met behulp van dit inzicht kan men dieper ingaan op de materie en daardoor ook betere vragen stellen. Om vraaggericht te zijn, dient men in ieder geval op de volgende aspecten te letten: bewustwording omgeving en actoren, kansen en risico s (kunst om risico s om te buigen in kansen), ontwikkelingen van verandering, vraag achter de vraag (kritisch en leergierig zijn), maatschappelijke meerwaarde creatie, heldere probleemdefinitie en tot slot draagvlak. Pagina 19

20 binnen de groep te leren kennen, moest je aan de hand van een voorwerp uit je tas vertellen wat je drijfveer en passie was. Met behulp van een filmpje kwam je erachter dat een aantal dingen belangrijk waren om tot goede oplossingen te komen. Door met anderen te praten kom je vaak tot grotere en betere ideeën. Daarbij werd ook een prettige werkomgeving omgeving benoemd, waar je je thuis voelt en waar je vertrouwen hebt in anderen. Foto 7: Workshop Wilco Braam 3.5 Samenwerken Samenwerken is volgens Gerard Star, het met elkaar streven naar een doel. Daarbij weet je van je teamleden wat hun kwaliteiten zijn, zodat iedereen in een team goed op elkaar in kan inspelen. Maar wat als je kwaliteiten mist? Ga je dan netwerken? Ga je dan competenties uitwisselen? Kom uit je comfortzone is de boodschap van Gerard Star. Ga uit de box waar je alles weet naar een box waar je niets weet. Een heel belangrijk punt is dat je ook moet begrijpen wat de rol van elk teamlid is. Tevens is het ook van belang met elkaar te bespreken wat je van elkaar verwacht. Wanneer dit niet gedaan wordt, bestaat de kans dat elkaars vertrouwen geschaad wordt. Dit is vervolgens weer slecht voor de samenwerking. Een leer- werkgemeenschap (community of practice) is een groep mensen die een bepaalde uitdaging delen. Dit geldt ook voor de minor zelf. Door regelmatig met elkaar te praten en te leren, van en met elkaar, ook wel co-creatie genoemd, kan er bijgedragen worden aan de oplossing van een probleem. De aspecten van de community of practice zijn community (leren als behoren tot), practice (leren als doen), identity (leren als worden) en meaning (leren als ervaring). De aspecten komen voort uit de theorie van Etienne Wenger, die behandeld is tijdens de workshop. Volgens Gerard moeten je binnen de minor aan action learning doen. Action learning is jezelf naar huis blijven sturen met vragen. Is het wel roeien wat wij aan het doen zijn? Zijn wij wel aan leren en willen we dat wel? Welke wedstrijden spelen we? Hoe controleren we of we verbeteren? Hoe controleren we dat en willen we dat wel controleren? Willen we wel winnen? Willen we als groep winnen of als individu? Wie is onze coach? Roeit hij mee of fietst hij mee? Met deze vragen laat Gerard ons met een hoop vragen achter. 3.6 Interactief leervermogen De workshop Interactief leervermogen werd gegeven door Marlies Bedeker. De competentie interactief leervermogen binnen de minor, kwam aan bod tijdens deze workshop. De groep werd in kleinere groepen verdeeld. In de groep moest je samen leren en werken aan een gedeelde vraag. Om binnen de groep de kennis te delen werden nieuwe ideeën ontwikkeld. Om elkaar Pagina 20

Lectoraat stad en Water en de CoP Drijvend Bouwen Presentatie titel. Dr. ir. Rutger de Graaf Lectoraat Stad en Water

Lectoraat stad en Water en de CoP Drijvend Bouwen Presentatie titel. Dr. ir. Rutger de Graaf Lectoraat Stad en Water Lectoraat stad en Water en de CoP Drijvend Bouwen Presentatie titel Dr. ir. Rutger de Graaf Lectoraat Stad en Water Rotterdam, 00 januari 2007 Community of Practice Toekomst Drijvend Bouwen Waarom drijvend

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Floating life, drijvend bouwen Drijvend paviljoen Rotterdam en waddendobber regio Groningen Zie

Nadere informatie

Het Jaar van de Ruimte

Het Jaar van de Ruimte meets Het Jaar van de Ruimte Het Vastgoedsymposium Informatiebrochure Vrijdag 4 december 2015 Utrecht, Nederland Voorwoord Stichting Hèt Vastgoedsymposium is een samenwerkingsverband tussen de drie academische

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Voorwoord. Voorzitter van stichting Blue Revolution Foundation. Karina Czapiewska 19-6-2014

Voorwoord. Voorzitter van stichting Blue Revolution Foundation. Karina Czapiewska 19-6-2014 Beleidsplan 2014 Voorwoord Dit beleidsplan voor de Blue Revolution Foundation geeft inzicht in de doelstellingen, activiteiten en verwachte besteding van gelden. Het plan is tevens opgesteld in het kader

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Workshop Bouwlogistiek in de Stadsregio

Workshop Bouwlogistiek in de Stadsregio Workshop Bouwlogistiek in de Stadsregio Bijeenkomst @ Stadregio, d.d. 30-10-2013 Marcel Ludema Lector Logistics Hogeschool Rotterdam RDM Sustainable Solutions Platform Logistiek in de Bouw Onderzoek naar

Nadere informatie

Co-creating Urban Sustainable Mobility!

Co-creating Urban Sustainable Mobility! Co-creating Urban Sustainable Mobility! Haagse Hogeschool Delft 26 november 2014 Jan-Kees Verrest Senior Adviseur Verkeer en Vervoer Gemeente Delft 1 Co-creatie Wat is co-creatie? Visie van Prahalad en

Nadere informatie

leergang projectontwikkeling

leergang projectontwikkeling Inleiding Professionalisering van het vak is in alle NEPROM-opleidingen hét uitgangspunt Een goede samenwerking tussen overheid en smaatschappijen bevorderen, staat bij de NEPROM hoog op de agenda. Daarnaast

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD _ RDM CENTRE OF EXPERTISE Rotterdam heeft de ambitie uit te groeien tot een klimaatbestendige deltastad met de meest innovatieve en duurzame haven ter wereld. Deze ambitie

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Wat kost een dorp? Onderzoek naar de geldstromen in een dorp.

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Wat kost een dorp? Onderzoek naar de geldstromen in een dorp. ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 Invulinstructie: Dit formulier is bedoeld voor afstudeeropdrachten die in een periode van gemiddeld 4 maanden (kunnen) worden uitgevoerd. Voor kortere klussen komt

Nadere informatie

Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050

Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050 Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050 Think Global, Act Local! Omschrijving Deze Masterclass is opgezet en georganiseerd vanuit het Lectoraat Duurzame Wereldvoedselvoorziening.

Nadere informatie

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft Lerende gebouwen meer comfort & minder energie 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft 2 e Expert meeting Thermisch Actieve Gebouwen, woensdag 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Help ons te leren. HR en decentralisaties: VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES

Help ons te leren. HR en decentralisaties: VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES HR en decentralisaties: Help ons te leren Door: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Op 10 oktober 2014 vond de

Nadere informatie

Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot

Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot AQUA DOCK Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot een toenemende creativiteit om de leefbaarheid

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

9-9-2013. Lectoraat Gebiedsontwikkeling & Transitiemanagement. Dr. ir Gert-Joost Peek MRICS 17 september 2013 Minor Rotterdam Green Capital

9-9-2013. Lectoraat Gebiedsontwikkeling & Transitiemanagement. Dr. ir Gert-Joost Peek MRICS 17 september 2013 Minor Rotterdam Green Capital Lectoraat Gebiedsontwikkeling & Transitiemanagement Dr. ir Gert-Joost Peek MRICS 17 september 2013 Minor Rotterdam Green Capital 1 Inhoud Wat is gebiedsontwikkeling? Verleden, heden en toekomst van gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen?

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen? Wat is voor ons duurzaam bouwen? Duurzaam bouwen is het op milieubewuste wijze ontwikkelen van de gebouwde omgeving, die de wensen van gebruikers en veranderingen in tijd kan verwerken. Hoe kunnen wij

Nadere informatie

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven RDM Centre of Expertise Innovatie motor voor Stad en Haven https://www.youtube.com/watch?v=ubghpqsittc RDM Centre of Expertise RDM Centre of Expertise is een broedplaats waar studenten, onderzoekers/lectoren

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Lunchlezing KCNR VastgoedLAB Groningen V&M 26 mei 2016

Lunchlezing KCNR VastgoedLAB Groningen V&M 26 mei 2016 Lunchlezing KCNR VastgoedLAB Groningen V&M 26 mei 2016 Agenda 1. Uitwisseling IWP: naar een sterke verbinding tussen de drie cirkels 2. VastgoedLAB Groningen eerste ervaringen en leerpunten van studenten,

Nadere informatie

Workshop House of Tomorrow Today

Workshop House of Tomorrow Today Workshop House of Tomorrow Today Ontsnap eens uit het peloton! 1. Teken uw keten(s) eens uit, vanaf grondstoffen (aanbod) t/m eindgebruiker (vraag). 2. Genereer probleem-klant combinaties. 3. Selecteer

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Groeien door samenwerken

Groeien door samenwerken Samenwijs en verder Hoe kan het onderwijs een bijdrage leveren aan de duurzame maatschappelijke innovatie vanuit het concept Samenwijs? Roeland Hogt (Automotive, RDM CoE, Kenniscentrum RDM, ACE) Ism Ans

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Ir. Martin Dubbeling, stedenbouwkundige bij SAB Drs. Wouter

Nadere informatie

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Onderzoeksopzet Definitie deeleconomie Trends en ontwikkelingen Deelnemers Maatschappelijke effecten Deeleconomie-platforms Woonvormen met delen

Nadere informatie

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Het jaarplan is opgebouwd aan de hand van een aantal onderdelen: Een reflectie op de activiteiten in 2014; De visie en doelstellingen binnen het jaarplan voor 2015;

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD master city developer Ontwikkel een eigen visie Werk je in stedelijke gebiedsontwikkeling of herstructurering dan is de MCD opleiding voor jou een

Nadere informatie

Rotterdam... Vertaling duurzaamheidsdoelstellingen naar inkoopbeleid met MKB

Rotterdam... Vertaling duurzaamheidsdoelstellingen naar inkoopbeleid met MKB Rotterdam... Vertaling duurzaamheidsdoelstellingen naar inkoopbeleid met MKB Inhoud: - Introductie - Aanleiding - Voorbeeld 1+2 adaptatie/mitigratie - Contex MKB - Nieuwe aanpak duurzaamheid - Drijvend

Nadere informatie

Workshop Innoveren Monique Blacha Femke van Laarhoven

Workshop Innoveren Monique Blacha Femke van Laarhoven Workshop Innoveren Monique Blacha Femke van Laarhoven Laten we ons even voorstellen Workshop leiders: Femke van Laarhoven, Nehem KMC Monique Blacha, VMRG/Slimbouwen En wie bent u? Doel van de workshop

Nadere informatie

Gereedschap voor succes

Gereedschap voor succes Gereedschap voor succes magazine voor maximaal buurtgeluk met kunst & cultuur 1 2 Gereedschap voor succes in buurtcultuur Succes! Kunst in de buurt brengt bewoners dichter bij elkaar en verbindt talenten.

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

input voor programma duurzaamheid

input voor programma duurzaamheid Rotterdamse input voor programma duurzaamheid Momenteel wordt hard gewerkt en geschreven aan het Programma Duurzaamheid voor Rotterdam. Wethouder van Huffelen, duurzaamheid, binnenstad en buitenruimte,

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Creativiteit in zakelijkheid Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Welkom! Vandaag deel ik met jullie een reisverslag Langs 4 centra uit de eerste generatie 4 Met deze centra hadden wij een workshop over nieuwe

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle 03 november 2011 Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle Voor meer informatie: b.brink@royalhaskoning.com of 06-55885393 Duurzaam ontwerpen Geïnspireerd door Cradle

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu Een gebouw inrichten Lesbrief over inrichting en afwerking Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding Het Mondial College krijgt binnenkort een nieuw gebouw. In dit gebouw

Nadere informatie

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht Inleiding Tijdens de SLB les van 10 december 2012 hebben wij de opdracht gekregen om een vijftal vacatures te zoeken die in ons vakgebied kan liggen. Wij moesten beargumenteren waarom wij hier graag zouden

Nadere informatie

Green Deal: Verduurzaming Schoolgebouwen

Green Deal: Verduurzaming Schoolgebouwen Green Deal: Verduurzaming Schoolgebouwen Frank de Wit, Wethouder Onderwijs, Sport en Duurzaamheid Huib Bulthuis, huisvesting SCO Leiden, schoolbestuur Eveline Botter, Projectmanager Gemeente Leiden 2 Inhoud

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp)

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 Invulinstructie: Dit formulier is bedoeld voor afstudeeropdrachten die in een periode van gemiddeld 4 maanden (kunnen) worden uitgevoerd. Voor kortere klussen komt

Nadere informatie

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Vanaf 9.15 werd het druk bij Cubiss in Tilburg. Zo n 45 co-creanten verzamelden zich in de vergaderruimte om mee te denken over de Online Academy,

Nadere informatie

Introduceren thema Natuurgeweld. tsunami s. centraal rondom natuurgeweld: Thema: Natuurgeweld. laten ontstaan?

Introduceren thema Natuurgeweld. tsunami s. centraal rondom natuurgeweld: Thema: Natuurgeweld. laten ontstaan? Aardrijkskunde Natuurgeweld Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Natuurgeweld In dit thema staan de volgende hogere orde denkvragen centraal rondom natuurgeweld: 1. Wat zou er moeten gebeuren

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Blended Learning & Crossmedia Probleemomgeving De Faculteit Communicatie & Journalistiek (FCJ) van de Hogeschool Utrecht (HU) profileert zich als een instituut waar

Nadere informatie

Groeidocument trainingen blok 1

Groeidocument trainingen blok 1 Groeidocument trainingen blok 1 Jeroen Dusseldorp 11-10-2013 Inleiding... 3 Training 1 Competenties... 4 Training 2 Reflecteren... 5 Training 3 Overtuigen... 6 Training 4 Intake (deel 1)... 7 Training

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Jij leert van de stad de stad leert van jou

Jij leert van de stad de stad leert van jou Leerstad Tiel Jij leert van de stad de stad leert van jou LA SOURCE EUROPÉENNE DE L HABITAT ( SEDHA) De Stichting Raad van Toezicht Strategisch platform SEDHA Gedeelde visie Glocal e visie Ethisch/Kwaliteits

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

LEERGANG GEBIEDSGERICHT WERKEN VOOR YOUNG PROFESSIONALS START OP 22 SEPTEMBER 2008 OPEN INSCHRIJVING

LEERGANG GEBIEDSGERICHT WERKEN VOOR YOUNG PROFESSIONALS START OP 22 SEPTEMBER 2008 OPEN INSCHRIJVING LEERGANG GEBIEDSGERICHT WERKEN VOOR YOUNG PROFESSIONALS START OP 22 SEPTEMBER 2008 OPEN INSCHRIJVING GEBIEDSGERICHT WERKEN Op bijna geen enkel werkterrein gebeurt zoveel als in het gebiedsgericht werken.

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Prins Carlos de Bourbon de Parme

Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme is directeur van INSID, Institute for Sustainable Innovation & Development. Een onafhankelijke stichting die als doel heeft het versnellen

Nadere informatie

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal:

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal: Natuur & Techniek het broeikaseffect Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Broeikaseffect In deze les staan de volgende hogere- orde denkvragen centraal: 1. Hoe zou je het broeikaseffect kunnen

Nadere informatie

Praktijkgericht onderzoek Hogeschool Rotterdam. Bijeenkomst Platform BioDelta Zuid Holland

Praktijkgericht onderzoek Hogeschool Rotterdam. Bijeenkomst Platform BioDelta Zuid Holland Praktijkgericht onderzoek Hogeschool Rotterdam Bijeenkomst Platform BioDelta Zuid Holland 24 juni 2014 Hogeschool Rotterdam 32.000 studenten 12 instituten 9 locaties 89 opleidingen 5 kenniscentra Vijf

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY EXECUTIVE EDUCATION AND ORGANISATIONAL DEVELOPMENT SAVE THE DATE 5 JUNI 14:00-17:30 RSM Open Programmes UITNODIGING 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT

Nadere informatie

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Kennisteam Business Innovation & Masterclasses Nieuwe Ingenieur Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Inleiding Tijden veranderen, dat is niets nieuws. Maar de snelheid waarmee

Nadere informatie

Duur: 3 dagdelen (1 hele dag en twee weken later een halve dag). Inclusief oefenen met een professionele acteur.

Duur: 3 dagdelen (1 hele dag en twee weken later een halve dag). Inclusief oefenen met een professionele acteur. HR professionaliseringstraject het aanbod Verandermanagement, adviseren en begeleiden Module Informatie Stand van zaken Adviseren en coachen voor de HR adviseur: specifiek gericht op HR als business partner

Nadere informatie

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Speech Thom de Graaf, voorzitter van de Vereniging Hogescholen op congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Dames en heren, Graag wil

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals FOCUS ON THE FUTURE Je bent een HR professional met veel ambitie en je wilt succesvol(ler) zijn. Je bent gericht op de nieuwste HR ontwikkelingen en nieuwsgierig naar hoe andere HR professionals zaken

Nadere informatie

Business Proposal Scholing thematiek WiB regulier onderwijs

Business Proposal Scholing thematiek WiB regulier onderwijs Business Proposal Scholing thematiek WiB regulier onderwijs Saxion, Kenniscentrum Leefomgeving Bouwsteen 3.2 Datum: 13 september 2011 Auteurs: Ernst Jan van Losser, Evelien Klasens Inhoud 1. Samenvatting...

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

C-168 Green Deal Cirkelstad

C-168 Green Deal Cirkelstad C-168 Green Deal Cirkelstad Projectgebonden werken naar een koplopersgroep in Nederland van circulair en inclusief bouwen Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J. Kamp; 2. De Staatssecretaris

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

wijkontwikkelingsvisie ubach over worms

wijkontwikkelingsvisie ubach over worms wijkontwikkelingsvisie ubach over worms presentatie Inhoud - Voorstellen, wie zijn wij? - Plan van aanpak ahv (Deel)Producten en communicatie - Stappenplan - Vragen wie zijn wij Vissers & Roelands architecten

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR 2015

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR 2015 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR 2015 Titel van het project: Onderzoek waterkwaliteit en ecologie met drones Onderzoek waterkwaliteit of toestand bouwwerken met (aquatic) drones Korte omschrijving van de onderzoeksopdracht

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Website voor mkb-ondernemers en ontwerpers die met hun producten willen innoveren voor Vitale Ouderen

Website voor mkb-ondernemers en ontwerpers die met hun producten willen innoveren voor Vitale Ouderen Support innovatieprijs 2012: 55plustoolbox.nl Ingestuurd door: Onderwerp: Kenniscentrum Design en Technologie Lectoraat Industrial Design Lector ir. Karin van Beurden Website voor mkb-ondernemers en ontwerpers

Nadere informatie

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT ir. Bart Vuijk TNO: MISSIE TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Probleemomgeving De exponentiële opkomst van smart phones, met als (voorlopige) koploper de iphone van

Nadere informatie

HAN. Community in progress

HAN. Community in progress HAN Community in progress Dit is HAN Hetgeen wat nu voor je ligt is het HAN-merkboek. HAN is de afkorting die wij gebruiken voor de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Dit boek geeft voor eenieder die met

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER Klimaatverandering, adaptatie, mitigatie. Veranderende opgaven stellen waterschappen voor grote uitdagingen. In een veranderende maatschappij die steeds vaker zelf initiatief

Nadere informatie

Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013

Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013 Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013 Leergang Procesbegeleiding samenwerking, organisatie en innovatie in de eerste lijn voor nieuwe ROS-adviseurs (code L13-2) Voor

Nadere informatie

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Iv-Water Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Passie voor Techniek Advies gebaseerd op inhoudelijke kennis Iv-Water Water is van essentieel belang voor al het leven op aarde, maar het kan ook een

Nadere informatie

Een leeromgeving gericht op de toekomst. 10 oktober 2013. voortgezet onderwijs

Een leeromgeving gericht op de toekomst. 10 oktober 2013. voortgezet onderwijs Een leeromgeving gericht op de toekomst 10 oktober 2013 voortgezet onderwijs Een toekomstgerichte leeromgeving in een dynamische sector Het voortgezet onderwijs is een dynamische sector waarin ontwikkelingen

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Ontstaan. Onderdeel Onderwerpen Beelden. Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving

Ontstaan. Onderdeel Onderwerpen Beelden. Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving Onderdeel Onderwerpen Beelden 6. Stichting E.V.A. -ontstaan -filosofie -E.V.A. concept -adres -routebeschrijving Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving Ontstaan De Stichting E.V.A.- Ecologisch

Nadere informatie

Duurzaam A2-project Maastricht

Duurzaam A2-project Maastricht 1 Duurzaam A2-project Maastricht Hoe duurzaam is A2M-project en waar liggen kansen? Maastricht, 29 oktober 2014 Hoe duurzaam is A2 Maastricht? Project heeft in 2006-2009 essentiële duurzame keuzes gemaakt:

Nadere informatie