Energiehelden in Breda

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiehelden in Breda"

Transcriptie

1 Energiehelden in Breda

2 In dit boekje komt een aantal mensen aan het woord over hun eigen huis. Mensen die met liefde en zorg aan het (ver)bouwen zijn gegaan en heel veel aandacht hebben besteed aan de energievoorziening van de woning. Een aantal van die woningen is bijna energieneutraal, d.w.z. dat ze het energiegebruik vrijwel zelf kunnen opwekken. En er is zelfs een nieuwbouwhuis dat energie over houdt. Dat maakt deze woningen bijzonder. Het zijn eigenlijk kleine energiecentrales en ze halen hun energie uit de zon en benutten vaak aardwarmte. Wat verder opvalt: ze zijn allemaal uitstekend geïsoleerd! Het is dan ook niet vreemd dat de mensen die aan het woord komen hun woningen zonder uitzondering lekker comfortabel vinden. Het motief om zoveel tijd en geld te besteden aan de energievoorziening heeft vaak te maken met de wens om zelf een concrete bijdrage te leveren aan het immense klimaatprobleem waar we mee te maken krijgen. Maar dat is zeker niet de enige reden. Comfort, de energierekening en betrouwbaarheid van de techniek spelen daar minstens zo sterk in mee. Colofon: Deze publicatie Energiehelden van Breda vormt een onderdeel van het Bredase Uitvoeringsprogramma Klimaat Dit programma bestaat uit ruim 70 projecten, waarin allerlei organisaties samenwerken op het gebied van duurzame energie-opwekking, schone en zuinige mobiliteit, duurzaam ondernemen, energiezuinige gebouwde omgeving, duurzame overheid en klimaatbestendige leefomgeving. Tekst: Bredase Energie Coöperatie, Nel Oomen, Jan Schouw Foto s: Nel Oomen Grafische vormgeving: Studio Bakers, Breda (www.studiobakers.nl) Dit boekje is een momentopname: anno De noodzaak om de bestaande woningvoorraad drastisch te verbeteren wat de energieprestatie betreft, wordt niet meer betwijfeld. Ook de gemeente Breda zet zich hier voor in. Maar die opgave is lastig; woningen verschillen sterk, de investering vraagt om financiële ruimte, en niet iedere woningeigenaar heeft dit bovenaan het lijstje van prioriteiten staan! Het is daarom heel verheugend dat we mooie voorbeelden in onze stad hebben. Niets werkt immers zo aanstekelijk als mensen in je omgeving die al aan de gang zijn gegaan. Ad Bijma, Voorzitter coöperatieve vereniging BRES Breda, januari 2015

3 Anita en Frank Fluitman kiezen voor een ecologische en duurzame restauratie van een eeuwenoud hofhuis aan de Catharinastraat in Breda Rijksmonument Aantal bewoners: 2 volwassenen Oppervlakte: 300 m 2 De voorwaarden voor deze ingrijpende restauratie zijn: respect voor historische waarden, het zoveel mogelijk toepassen van ecologisch verantwoorde materialen en een energiezuinig woonresultaat. Welke maatregelen zijn toegepast? De passie voor oude gebouwen en de groene invalshoek zit in hun genen. Zij kiezen bewust voor het energiezuinig maken van de woning door het dak, de wanden en de vloeren goed te isoleren waardoor er minder warmteverlies is. Het echte besparen begint tenslotte met isoleren. Voor een schoon en gezond leefklimaat worden er ecologische materialen als houtvezel isolatieplaat en leem gebruikt. Deze bouwmaterialen zijn recyclebaar en belasten ons milieu minder. Het leem en de isolatieplaat bewegen mee met de vochthuishouding van de oude woning. Het neemt vocht op als het nodig is en geeft het af in droge tijden. Voor de vloer gebruiken ze onder meer isolatie in de vorm van aluminiumfolie lamellen. En er wordt met lijnolieverf gewerkt. Om de energierekening omlaag te krijgen kiezen zij voor lage temperatuur vloer- en wandverwarming. Met 18 zonnepanelen wekken ze elektriciteit op, hiermee proberen ze 3500 KW op te wekken voor eigen verbruik. Twee zonnecollectoren zorgen voor de opwarming van het tapwater en de ramen hebben monumentaal isolerend dubbelglas. In hun nieuwe keuken komen alleen apparaten met het A++ energielabel en er is gekozen voor LED verlichting. In een later stadium wordt er nog een (lucht)warmtepomp geïnstalleerd die gebruikt wordt om de ruimten te verwarmen. Met de aanleg van een grijs water circuit is bij de verbouwing al rekening gehouden. Isoleren betekent ook goed ventileren, daarom hebben ze gekozen voor een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning: de vers ingeblazen lucht wordt voorverwarmd met de warme lucht die afgezogen is. Het kan geen energieneutrale woning worden. Een energielabel meting is niet verplicht voor een monumentale woning maar zij hebben de woning toch laten doormeten. Eerst had de woning energielabel F. Wanneer alle maatregelen gerealiseerd zijn hopen zij uit te komen op energielabel B. Misschien kunnen we aantonen dat een rijksmonument toch uit kan komen op energielabel A. Zo dragen ze op hun eigen bescheiden wijze bij aan een beter milieu en een lagere CO2 voetafdruk. Jaren geleden zei Anita: Ik wil niet afhankelijk zijn van de import van buitenlands gas. Zij vindt dat energie veel meer lokaal opgewekt moet worden. Wat viel tegen? Ecologisch en duurzaam restaureren staat nog in de kinderschoenen. De bouwwereld is nog conservatief. De keuze voor het gebruik van ecologisch verantwoorde bouwmaterialen heeft in de uitvoering voor de nodige vertraging gezorgd. Tips Breed denken, want er zijn heel veel mogelijkheden om energie te besparen. Als je gaat isoleren gebruik dan milieuvriendelijke producten; het is goed voor je gezondheid en het leefklimaat in huis. Begin met zonnepanelen; dat is de beste investering die je kunt doen; je spaargeld op de bank levert niets op; zet zonnepanelen op je dak en je rendement is al een stuk hoger. Waterbesparing kan door een grijs water circuit. Zet de verwarmingsthermostaat een graadje lager. Kies voor apparaten in de keuken met een A++ energielabel.

4 Rob Treur en Audrey Toumoulin huren een energiezuinige twee onder een kapwoning aan de Mathenessestraat in Breda Woning: 2 onder een kap Aantal bewoners: 2 volwassenen en 2 kinderen Oppervlakte:140 m 2 We spreken af voor een ontmoeting met Rob Treur, huurder en Frans van Beek, eigenaar van de woning. Frans heeft vier woningen in augustus 2013 gekocht van stichting Visio, hier hebben 16 visueel gehandicapten gewoond en alle panden waren op alle niveaus aaneen gesloten tot één grote eenheid. Hij heeft de woningen teruggebracht naar vier individuele woningen en heeft de tussendeuren (20!) dicht gemaakt. Omdat je met isoleren het meeste kunt besparen heb ik als eerste maatregel ervoor gekozen om de woningen fors te isoleren. Rob is een groot voorstander van duurzame energie. Als hij zelf zou bouwen zou hij het zeker toepassen. Hij is nu blij dat zijn huurwoning deze voorzieningen heeft. Welke maatregelen zijn er genomen? Omdat er een ruime kruipruimte aanwezig is, kon er 8 cm vloerisolatie aangebracht worden. Zoals met de meeste isolerende maatregelen zie je er niks van maar levert het veel op, aldus Frans. Behalve de vloer is de schilisolatie van het huis verbeterd; zowel de wanden, het dak als de dakkapellen. De spouwmuren waren al in orde. Alle ramen zijn voorzien van dubbelglas. Er zijn zonnepanelen op het dak gelegd voor elektriciteitsopwekking. Er is een direct verdampende warmtepomp geplaatst van Geo-energie die gebruik maakt van de temperatuur in de bodem. Tot op een diepte van 30 meter zijn er voor de warmtepomp koperen leidingen aangebracht, waar de temperatuur constant 11,6 graden is. De warmtepomp zorgt ervoor dat er wordt doorverwarmd naar ongeveer 40 graden voor de vloerverwarming en naar hogere temperaturen voor het tapwater voor douche en keuken. Het huis is daarmee gasloos. Alle energiegebruik is elektrisch. Waarom? Om de leefbaarheid van de woning te verhogen en dat tegen een tarief dat aantrekkelijk is. Het is een investering maar leidt uiteindelijk tot kostenbesparing. Frans heeft in zijn eigen huis ook voor duurzame toepassingen gekozen. Het is inmiddels een passie geworden: Mijn missie is: waar het kan zou het overal toegepast moeten worden. Wat daar nog bijkomt is, en nu actueel door de situatie in Oekraïne, dat dhr. Poetin zomaar de gaskraan dicht kan draaien. Maar alle fossiele energiebronnen zijn eindig en we stoten enorm veel schadelijke stoffen in het milieu. Tips Kies bij nieuwbouwwoningen altijd voor duurzame investeringen. De woningen in Nederland zouden gebouwd moeten worden met een dakoversteek (net als in de Scandinavische landen). Hierdoor blijven de muren droog. Nu is het vaak zo in Nederland dat, als het regent, de muren nat worden. Dit geeft kou af en trekt energie weg. Er wordt in de reguliere bouw nog te vaak gekozen voor een traditionele bouw. Als je aan iemand vraagt hoe hoog zijn of haar energierekening is weet men dat meestal niet. Hiervan zou men zich meer bewust mogen zijn.

5 Woning: aaneen gesloten 20 cm aangebracht met daarop een betonvloer met vloerverwarming en een parketvloer. Deze vloer is beter geïsoleerd Van april tot oktober kunnen we het warme tapwater helemaal met de zonneboiler doen, voor de overige maan- Aantal bewoners: 2 volwassenen en dan in een nieuwbouwwoning. den gebruiken we ook de houtkachel en de gas CV voor de 3 kinderen verwarming van het huis en het warme tapwater. Oppervlakte: ± 200 m 2 Welke maatregelen zijn er genomen? Omdat we het huis zo authentiek mogelijk wilden houden, hebben we ervoor gekozen de houten vloeren te behouden Waarom? Bram is zelfstandig ondernemer en adviseert bedrijven en op de verdiepingsvloeren. De vloerverwarming is daar vervan- overheden over dit onderwerp. Voor hem is het dan ook gen door muurverwarming, aldus Bram van Beek. Voor het vanzelfsprekend om het zelf eerst uit te proberen en te zien verwarmingssysteem is gekozen voor een lage temperatuur- wat wel en niet goed werkt. Chantal zegt: Het is ook heel verwarming. duidelijk jouw ambitie en jij hebt jouw familie aangestoken. Zij Er ligt een groot zonneboilersysteem op het dak met een hebben inmiddels ook al veel gedaan. Hij heeft wel het idee buffervat van 1000 liter, dat gebruikt wordt voor het tapwater dat we van de fossiele brandstoffen af moeten; dat het anders en de ruimteverwarming. Voor het studentenhuis hiernaast moet; met een minder grote belasting op onze aarde. Als je zorgen wij op deze manier ook voor warm douchewater. We de gaskraan maar open draait kun je in feite ieder huis warm hebben zonnepanelen om stroom te maken. Bram heeft een stoken. warmtewisselaar ingebouwd in de badkamer; hiermee wordt de warmte uit het douchewater gebruikt om het aanstro- mende water voor te verwarmen. 50% Van de energie die je Het is de kunst om huizen te maken die veel minder energie verbruikt om het douchewater op te warmen wordt zo weer nodig hebben. Hoe beter je isoleert, hoe lager de warmte- terugverdiend. Voor het studentenhuis werkt het ook zo, dus vraag van je huis en hoe makkelijker het wordt om dit in te dat combineren we. De wasmachine is ook op het buffervat vullen met zonne-energie en/of een houtkachel. aangesloten en door een hotfill koppeling vult de wasmachine zich automatisch met warm water. Hierdoor is de wasmachine Het kan aanstekelijk werken om gewoon ergens mee te be- gelijk op temperatuur en wast de machine sneller en verbruikt ginnen. Het is nu bijvoorbeeld makkelijk en financieel aantrek- Bram van Beek en Chantal Kessels kiezen voor Bram en Chantal hebben in 2007 dit huis gekocht. Het veel minder energie. Normaal vult een wasmachine zich met koud water en dan zet je hem op 60 graden en het elektrische kelijk om zonnepanelen te kopen. Dit kan de eerste stap zijn. Het gaat uiteindelijk om bewustwording. een energiezuinige woning aan de Baronielaan in Breda was een studentenhuis en begin 2009 zijn ze het verdieping voor verdieping zo duurzaam mogelijk op gaan knappen. Ze hebben de buitenkant, de schil, aangepakt en grondig geïsoleerd. verwarmingelement verwarmt het water, dat kost tijd en veel energie. In de woonkamer staat een hout CV kachel, het buffervat Wat viel tegen? Ik heb best wel gedoe gehad om het grote zonneboiler systeem überhaupt hier te krijgen en het goed te installeren. De wordt of met de zon of met de houtkachel of met de nor- installatiebranche had er toen nog veel moeite mee. Ze zeiden: Het is een oud huis met steensmuren, dus nog zonder spouw- male CV verwarmd, er zijn dus 3 opties en de normale CV Dat kunnen we wel en dat kost zoveel. Maar bij de uitvoe- muren. Er is aan de binnenzijde een isolatielaag van 10 à 15 fungeert als back-up. Het is echt een sport om de energiere- ring bleek dat ze het ten eerste niet konden en het kostte veel cm aangebracht. Ook het dak en de vloeren zijn goed geïso- kening zo laag mogelijk te krijgen en waar we in het verleden meer. Door het zelf te bedenken heeft hij het toch voor elkaar leerd en overal zijn nieuwe ramen aangebracht. Op de begane een energierekening van zo n 400,- per maand hadden, gekregen. De gemiddelde installateur is nog niet zover; denkt grond is eerst de vloer uitgegraven en is er een isolatielaag van hebben we deze nu teruggebracht naar ca. 80,-. nog vaak te conservatief.

6 We spreken met Pieter en Peggy af in hun rijtjeswoning in de wijk waar vroeger het NAC stadion stond. Welke maatregelen zijn er genomen? Ten eerste hebben we een goed huis gekocht, het is 15 jaar oud en redelijk goed geïsoleerd. Dit merken we omdat we in het najaar vrij laat hoeven te beginnen met stoken en vrij vroeg in het voorjaar de verwarming uit kunnen zetten. Het huis vangt zowel s morgens, s middags als s avonds veel zonlicht en hierdoor warmt het goed op, dat merken we ook aan de hoeveelheid gas die we verbruiken. We hebben al een jaar of acht, 6 m2 zonnepanelen om elektriciteit op te wekken. Het werkt goed en dat is toch elk jaar zo n 600 á 800 kwh. In de winter, in het weekend stoken we een houtkachel en deze warmt het hele huis op. Dit voorjaar is de CV ketel vervangen en we hebben de beste CV ketel gekocht die er is en dat is Intergas Combi Compact HR ECO met een tapwater rendement van 101,4 %. Pieter en Peggy volgen hun energiegebruik in de woning. We maken gebruik van een Watcher, die zit in de muur bij de woonkamertafel en geeft aan wat je aan elektra verbruikt. Als de zon schijnt staat deze op 0 en dan zet Peggy de vaatwasser of de wasmachine aan, aldus Pieter. Peggy: ik vind het een sport om de Watcher te gebruiken en daardoor bewust met energie in mijn huishouden om te gaan. Via de Watcher kunnen ze zien of er nog energie verbruikt wordt en s avonds voor het slapen gaan ze op zoek welk apparaat nog aan staat. Zij hebben veel spaarlampen en onlangs nog LED lampen aangeschaft en letten op waar licht brandt en/of apparatuur nog aan staat. Het zijn heel veel kleine stappen en ze zien elk jaar het gas- en elektraverbruik dalen. Pieter Hameetman en Peggy Eckenhuijsen Smit kiezen voor een energiezuinige woning aan de Florisstraat in Breda Woning: het huis staat in het midden van een rij van 10 woningen Aantal bewoners: 2 soms 3 Oppervlakte: 160 m 2 Inhoud: 600 m 3 Bestaand energiegebruik Elektriciteit Gas Huishouden Jaar kwh / jaar m3 gas / jaar grootte 2010/ / / Prognose Bestaande maatregelen Opbrengst zonnepanelen 600 Besparing door houtstook 300 Nieuw getroffen maatregelen Gebruik Watcher -15,2% 500 Nieuwe CV ketel Intergas Combi Compact HR ECO 101,4% tapwaterrendement Verwachte daling gasverbruik 400 Waarom? Vanuit betrokkenheid bij het milieu, de natuur en de liefde en schoonheid van de aarde, daar willen wij heel graag ons steentje aan bijdragen en wij vinden dat dit ook nodig is. Het is Pieters vak om met energieneutraal bouwen bezig te zijn. Hij is nu bezig met energieneutrale gebiedsontwikkeling in de provincie Limburg. Hier werkt hij samen met de woningcorporaties om bestaande huurhuizen energieneutraal te maken. Dat leidt bovendien tot financieel voordeel voor de huurders.

7 Emiel Rouws en Jacqueline Legierse kiezen voor een energiezuinige woning aan het Joshof in Breda Op dit moment is Emiel actief met Buurkracht in Princenhage, dit is een samenwerking tussen Enexis (www.buurkracht.nl) en BRES (www.bresbreda.nl). Hij wil graag mensen informeren over energiebesparing in huis. Om mensen zo bewust te maken dat alle beetjes helpen om minder energie te verbruiken. Dat is goed voor de portemonnee en ook voor het milieu. Woning: 2 onder een kap Aantal bewoners: 2 volwassenen Oppervlakte: 200 m 2 Welke maatregelen zijn er getroffen? Vanaf mei 2014 liggen er 13 zonnepanelen op hun dak en is er inmiddels al ruim 1700 KWh opgewekt (peildatum: september 2014). Het verbruik van dit stel ligt op zo n 2500 KWh per jaar. Hij heeft gekozen voor het merk Schuco, dit zijn Duitse zonnepanelen en hij krijgt iedere ochtend een mail over hoeveel hij heeft opgewekt. Niet dat hij elke dag die mail leest; zijn motto is: als de zon schijnt is het prima. Het werkt stimulerend voor de andere bewoners aan het Joshof. Verschillende mensen zijn komen kijken en Emiel leidt ze rond in zijn huis en vertelt over de aanleg en constructie. Sommige buurtgenoten stappen nu ook over op zonnepanelen. 9 Mei was de dag dat de zonnepanelen voor het eerst in werking waren en s nachts werd met volle maan ook energie opgewekt, aldus Emiel. Het dak en de muren zijn geïsoleerd met Opstalan dakpanelen en Rockwool dekens. De ramen zijn voorzien van HR glas. Hij heeft overal LED lampen aangebracht en Solar tubes laten plaatsten. Buiten staat een buitenlamp die op een klein zonnepaneel werkt. In de badkamer heeft hij glastegels aangebracht, zo hoeft hij s nachts het licht niet aan te doen. Ook heeft hij een Leenders houtkachel en zijn oude CV ketel is vervangen door de allernieuwste Nefit, type Trendline, CV ketel. De besparingstips zitten vooral in kleine dingen Zet de CV hooguit op 20 graden. Als u het koud heeft, kunt u ook eerst een dikkere trui aantrekken i.p.v. de thermostaat direct een graad hoger te zetten. Gebruik bewegingsmelders, zodat lampen niet altijd hoeven te branden. Bijvoorbeeld in de tuin of op de overloop. Gebruik goede LED-lampen in huis en tuin. Er bestaan tegenwoordig tuinlampen, die zichzelf door middel van een klein zonnepaneel opladen. In combinatie met een bewegingsmelder een energiezuinige optie. Apparaten die op stand-by staan, verbruiken ook energie. Zet de apparaten uit door een stekkerdoos met een aan/uit knop te plaatsen tussen de apparaten en het stopcontact. Zet s avonds na 21:00 uur grote energieverbruikers zoals wasmachine, vaatwasser of droger aan (bij dubbele meter) Droog de was als het even kan buiten i.p.v. in de droger. Maak zoveel mogelijk gebruik van energiezuinige apparaten (A+(++) Haal opladers, van bijvoorbeeld telefoon, tablet, tandenborstel uit het stopcontact als de apparaten opgeladen zijn. Een airconditioner, vriezer, droger en waterbed zijn energieverslindende apparaten. Maak er spaarzaam gebruik van. Heeft u een boiler? Stel de temperatuur dan lager in (nooit lager dan 60 graden vanwege het risico op Legionella!), plaats een tijdklok en zet de boiler uit tijdens vakanties. Een 2e vriezer in de schuur voor extra voorraad? Schuren hebben vaak een plat dak en zijn slecht geïsoleerd. Dat betekent dat ze erg warm worden in de zomer. En het is dus extra hard werken voor de vriezer om de spullen koud te houden. Houd ook eens bij hoe vaak u echt een beroep doet op die extra voorraad. Supermarkten kennen tegenwoordig ruime openingstijden, zodat u altijd nog inkopen kunt doen voor onverwachte gasten. Solar tubes brengen veel daglicht in huis. Dat betekent minder snel de lampen aan. Bij het langzaam sluiten van de koelkast houdt u de koude lucht in de koelkast. Het dichtgooien drukt de koude lucht naar buiten. Een minuut korter douchen scheelt op jaarbasis veel water. Deel (elektrisch) gereedschap met buren, familie of vrienden. Dat scheelt in de aanschafkosten en ruimte in de schuur. Maak een overzicht hoeveel apparaten er in huis te vinden zijn. Zijn die apparaten allemaal nodig of kan het ook met minder? Emiel vindt: De overheid zou meer moeten investeren in energiebesparing en duurzaamheid. We zijn afhankelijk van Russisch gas en willen daar vanaf en het moet makkelijker worden voor mensen om te kiezen voor duurzame energie.

8 Joost Rienks en Joan van temperatuur gehouden wordt. De warmtepomp gebruikt organisaties, bedrijven, scholen en gemeenten en hij is lid van der Horn kiezen voor een dezelfde techniek als een koelkast. Door het samenpersen en weer laten condenseren van een vloeistof kan warmte worden een coöperatie: Energie en energiebesparing zijn voor mijn werk heel belangrijk. Hij probeert andere organisaties ervan energieneutrale woning in opgeslagen en weer vrijkomen. In de stookperiode werkt hij als een omgekeerde koelkast, te overtuigen om dit onderwerp ook op te pakken. Op het moment dat je privé een nieuwe woning koopt is het heel de Meulenspie in Teteringen. want wij onttrekken warmte aan de warme kant om het huis te verwarmen (bij een koelkast gebruik je de koude kant) en logisch om er een te kiezen die juist heel energiezuinig is, aldus Joost. Dit is de eerste energie tegelijkertijd koelen we de bron af. In de zomer werkt het omgekeerd. De temperatuurregeling vindt plaats door middel Volgens Joost zijn er verschillende redenen om te kiezen voor duurzame energie. Het bespaart geld, de neutrale woonbuurt van van een in de woonkamer geplaatste stooklijnversteller. Alle ruimtes (exclusief de garage en bergruimte) hebben vloerver- CO2 uitstoot van fossiele brandstoffen is slecht voor het klimaat en veroorzaakt stijging van de temperatuur. De Breda warming. Alles is elektrisch en er is dus geen gasaansluiting. Gebruikt douchewater verwarmt het verse douchewater alvast aardolie die wij verstoken is een grondstof en hier kunnen we veel mooiere dingen van maken. En er gaat heel veel geld naar op door gebruik te maken van een warmteterugwinner. Zo is Poetin en Saoedi-Arabië en dat zijn niet zulke frisse regimes. er minder warm water van de combi warmtepomp nodig. Volgens Joan is het niet moeilijk om zelf in je eigen energiebe- Op het dakvlak van de vrijstaande veranda in de tuin zijn 12 hoeften te voorzien: Wat er ook gebeurt in de toekomst met zonnepanelen geplaatst (dit is de optimale plek om de zonne- de energieprijzen, wij weten dat wij onafhankelijk zijn en de energie op te vangen) die het gemiddelde elektraverbruik van kosten voor ons gelijk zullen blijven. de combi warmtepomp, het warme tapwater en de ventilatie Woning: vrijstaand geschakeld compenseren. Met de zonnepanelen wordt 3200 kwh per jaar opgewekt. Het huis is onlangs opgeleverd. Het is een slimme combinatie Tips Wanneer je een huis koopt komen er veel kosten bij die op je maandelijkse budget drukken. Door een energiezuinig huis Aantal bewoners: 2 volwassenen Oppervlakte: +/- 200 m 2 van alle bewezen energiebesparende technieken. Joost constateert op de eerste dag al verheugd dat de eerste kwh was teruggeleverd. Hij gaat het bijhouden en kan meer te kopen, houd je maandelijks al snel een paar tientjes over. Kijk bij een nieuwbouwhuis naar de kleine lettertjes, hoe ziet de technische omschrijving eruit. Bij een goed geïsoleerd huis Aanvankelijk waren Joan en Joost op zoek naar een be- en heeft overal dezelfde Rc-waarde, namelijk 5,0. De wo- rekening houden met zijn energiegebruik. Ook kan hij de in- scheelt het in de energiekosten en het geeft meer comfort. staande woning en waren ze vooral gecharmeerd van de jaren 30 stijl. Bij wat eerste verkenningen schrokken ze wel van de energierekening van dergelijke huizen. Toen ning is voorzien van een mechanisch ventilatiesysteem met warmteterugwinning. De warme lucht die uit het huis wordt gezogen, wordt opnieuw gebruikt om de koude lucht die van stellingen van de warmtepomp zelf aanpassen, bijvoorbeeld in het voor- en najaar niet stoken boven 18 graden en pas koelen bij 22 graden. Kijk naar al je woonlasten en niet alleen naar je hypotheek. Wanneer je voor zonnepanelen kiest, zoek van te voren uit welke energiemaatschappij je neemt want niet alle maatschap- kwam het nieuwbouwproject Meulenspie voorbij met een woning in dezelfde stijl maar dan voorzien van de nieuwste voorzieningen en beste isolatie. buiten komt op te warmen. Alle buitenkozijnen, -ramen en -deuren zijn voorzien van 3-laags hoogrendement isolatieglas (HR +++). De warmtapwaterbereiding wordt verzorgd door Duurzame energie is vanaf de middelbare school een rode pijen hebben dezelfde terugleveringsvoorwaarden. Er is een wettelijk minimum dat je 5000 kwh van de teruggeleverde energie kunt salderen. Welke maatregelen zijn er genomen? De buitengevels en de begane grond vloer van de woning een combi warmtepomp. Deze warmtepomp is gekoppeld aan twee bronnen, d.w.z. twee verticale boorputten in de grond, waar een gesloten stelsel van buizen doorheen loopt en waar draad in het leven van Joost en hij is er al meer dan twintig jaar van overtuigd dat zoals wij met onze natuurlijke bronnen omgaan, het niet goed blijft gaan en dat we er iets aan Nu is het afwachten. Op papier ziet het energieneutrale huis er heel mooi uit maar de vraag is of het ook allemaal zo gaat zijn zeer goed geïsoleerd. De isolatiewaarde is heel hoog het water in de buizen door de bodem op een constante moeten doen. Joost geeft adviezen op energiegebied aan werken.

9 Henk van Houten en zijn gezin kiezen voor een energieneutrale woning aan de Bramentuin in Teteringen Woning: vrijstaand Aantal bewoners: 2 volwassenen en 2 jongvolwassenen Inhoud: 650 m 3 We vragen aan Henk van Houten waarom hij kiest voor een energieneutrale woning. Hij is er al een jaar of tien mee bezig en vanuit zijn technische achtergrond heeft hij veel onderzoek gedaan naar de mogelijkheden die er zijn. In 2013 is de stap gezet om zelf te gaan bouwen. En in november 2014 verhuist het gezin naar de nieuw gebouwde energieneutrale woning. De motivatie en belangrijkste overweging bij deze energieneutrale woning zijn de onafhankelijkheid van de energiemaatschappij en het financiële voordeel. Wat bedoel je precies met het onafhankelijk zijn vragen we. Hij vertelt over de onzekere politieke situatie van dit moment, dat de gaskraan wordt dichtgedraaid en hierdoor de energieprijzen zullen stijgen. Om een energieneutrale woning te realiseren is een voorinvestering nodig maar de energiekosten komen per maand beduidend lager uit. Sterker nog: Het plan is om op 0-op-de-meter uit te komen, dus alle energie die opgewekt wordt omgezet naar verbruik in huis en niets extra s gebruiken. Wat over is kan naar de elektrische auto, scooter en fiets. In de woning is straks een balans tussen het totale gebruik van de energie en de energie die wordt opgewekt. Je kunt van de overvloed aan zonne-energie gebruik maken; in een comfortabele woning. Welke maatregelen zijn er getroffen? Het energieneutraal of zelfs plus maken van de woning steunt op vier pijlers. 1. De energieopwekking gebeurt door 42 zonnepanelen van centro solar, een Duits fabricaat. Deze geïntegreerde panelen zijn zwart met een zwarte achterfolie en vallen als dakpannen in elkaar. Het totale vermogen is Wp. Elk paneel heeft een eigen MPP-Optimizor en daarmee wordt het maximale uit elk paneel gehaald. 2. De aardwarmtepomp is een Nibevan 6 kw combiwarmtepomp om de woning te verwarmen en te koelen. De gehele woning is voorzien van vloerverwarming. Ieder vertrek van de woning is apart te regelen. In een extern buffervat van 200 liter wordt het water op temperatuur gehouden. 3. De mechanische ventilatie is de Itho Demand Flow. Met dit systeem kunnen we van elk vertrek apart de luchtbehandeling regelen. 4. De isolatie: alle ramen worden uitgevoerd met driedubbelglas, de muren hebben een isolatiewaarde van Rc 4,0, het dak heeft een isolatiewaarde van Rc 5,0. Door deze combinatie verwachten we een verbruik van kwh en een opbrengst van minimaal 8.000/8.500 kwh, aldus Henk. Wat viel tegen? De bank. Het was, ondanks de goede uitgangssituatie, lastig om binnen 3 maanden de financiering rond te krijgen. Tips Wat hij bouwt is echt voor iedereen weggelegd en is simpel te realiseren en hij is verbaasd waarom niet iedere bouwer dit doet. Er zijn heel veel mogelijkheden en het is zijn hobby geworden. Hij wil graag mensen begeleiden die een stukje grond kopen en kiezen voor een energieneutrale woning.

10 Maaike de Moor en Esther van Beek kiezen voor een energieneutrale boerderij aan de Galderseweg in Galder Vrijstaande boerderij met 2 wooneenheden en bijgebouwen Aantal bewoners: 2 volwassenen en 2 kinderen Oppervlakte: 200 m 2 en 250 m 2 In de boerderij zijn twee aparte wooneenheden gemaakt, in het voorste gedeelte woont Maaike en in het achterste gedeelte woont Esther met haar dochter en zoon. Op het dak van de schuur zijn 56 zonnepanelen geplaatst voor de elektriciteit. De boerderij en alle bijgebouwen worden verwarmd met een lage temperatuur installatie. Dat houdt in dat door vloeren en wanden leidingen lopen waar warm water door kan stromen. De lage temperatuurverwarming voorziet op deze manier de woning van stralingswarmte. Esther legt uit hoe dat voelt: Als de zon schijnt op een stenen muur en je zit lekker op je terras dan voel je de warmte die de muur heeft opgenomen van de zon; dat is stralingswarmte. Verder is er extra goed geïsoleerd; zowel de vloeren, het dak als de muren en er is overal dubbelglas. De bijgebouwen zijn in een later stadium geïsoleerd met PIR isolatieplaten van 10 cm. In de winter is het hierdoor warm en in de zomer heerlijk koel. Je kunt wel voor duurzame energie opwekking gaan maar het besparen zit hem vooral in het isoleren. Welke maatregelen zijn er genomen? De basis van de lage temperatuurinstallatie is een houtgestookte CV, een houtvergasser. Hiermee wordt een boilervat (een oude melktank van 2000 liter) opgewarmd tot een temperatuur van 60 graden. In deze grote tank zitten koperen spiralen, die heel makkelijk warmte opnemen en afgeven. Hiermee wordt het CV- en tapwater opgewarmd. Voor de vloerverwarming wordt de temperatuur van het water teruggebracht naar 35 graden. Mocht het tapwater een hogere temperatuur nodig hebben, dan wordt deze door een CV ketel (die op gas werkt) verder opgewarmd. Het was even zoeken naar de meest efficiënte manier van stoken. Als je de tank te heet stookt heb je een te groot verlies van warmte. Het stoken van de houtvergasser vereist de nodige aandacht. s Avonds voor het slapen gaan wordt de houtvergasser volgegooid en zo is er s morgens weer warm water. Het is natuurlijk ook afhankelijk van hoe de buitentemperatuur is en hoe warm je het wilt hebben. Het is belangrijk dat het boilervat op temperatuur blijft. Nu is het plan om te investeren in een warmtepomp waarbij de aardwarmte wordt gebruikt voor vloerverwarming en tapwater. Dan zou de houtvergasser alleen nog nodig zijn wanneer het heel koud is (vanaf een paar graden vorst). Maaike heeft in haar woonkamer een leemkachel. Deze trekt de warmte van de kachel door een aantal kanalen en geeft heel veel stralingswarmte zodat ook haar slaapkamer boven aangenaam warm wordt. Als zij deze kachel s avonds goed opstookt heeft zij er de hele dag warmte van. Op zo n dag onttrekt haar verwarming minder of geen warmte uit het boilervat. Een leemkachel verkoper haalde indertijd ervaren Roemenen naar Nederland die het vakmanschap en de kennis van het bouwen van een leemkachel geleerd hebben van hun vader. De muren in de woonkamer zijn van leem en tevens door hen gestukadoord. Dit materiaal is ideaal te verwerken in wandverwarmingssystemen. De lemen muur geeft sfeer en een aangename gevoelsbeleving. Zij wekken inmiddels zoveel zonne-energie op dat er teruggeleverd wordt aan de energiemaatschappij. In het begin ging Esther met regelmaat kijken op de omvormer hoeveel er opgewekt was. Fascinerend! Waarom? Voor Esther en Maaike zijn duurzame investeringen makkelijkste investeringen: Er is overvloed aan energie; zowel aardwarmte, zon- en windenergie en hier mag je in

11 vervolg Wat viel tegen? Hout stoken is heel arbeidsintensief. Ondanks dat ze heel graag willen stoken en achter hun keuze staan, is het verzamelen van het hout bij een houtzagerij in de buurt, het op maat zagen, klaar leggen en het stoken van de kachel veel werk. Maaike en Esther maken stookafspraken om het werk te verdelen. overvloed gebruik van maken. Maar zij worden er niet gulziger van in hun gebruik en verspilling is niet aan de orde. Wanneer je zelf verantwoordelijk bent voor de investeringen die je doet en de keuzes die je hierin maakt kun je ook anders gaan handelen. Duurzaamheid leeft bij de familie van Beek. We hebben een familie app waarmee we uitwisselen hoe we met energie omgaan. We zijn erg voor het hergebruiken van materialen; zowel in de woning als bij de aanschaf van gebruiksartikelen en twee keer per jaar hebben we met de familie een 2de kans kledingruil. Buiten wonen en buiten zijn brengt je heel dicht bij de natuur, bij de bron van alles. Bewustzijn, zelfredzaamheid, autonomie, onafhankelijkheid, oorzaak en gevolg heel dicht bij elkaar zien en verantwoordelijkheid nemen. Dit gaan zij allemaal niet uit de weg. De plek die ze hebben is zo bijzonder dat ze die ook graag willen delen en de ruimtes op het erf worden bewust verhuurd aan mensen die kiezen voor persoonlijke ontwikkeling en welzijn. Tips Esther en Maaike vinden: Als je geld op de bank hebt, schroom niet, haal het eraf en stop het in het verduurzamen van je woning. Je krijgt er op alle vlakken meer voor terug. Zij maken deze keuzes nu privé maar op nationaal niveau kunnen we met elkaar ook die keuzes maken. Keuzes niet gericht op consumptie en koopkracht maar op duurzaamheid en zorg voor de gemeenschappelijke leefomgeving De technische ontwikkelingen zijn intussen zover dat er andere, minder belastende manieren zijn om in onze energiebehoefte te voorzien. Laten we die ten volle benutten. Durf de stap te zetten ook al ben je ouder dan zestig. Maaike wordt er wel eens op aangesproken dat zij nog deze keuzes maakt op haar leeftijd. Echter wie nu leeft kan een verandering inzetten. M.a.w.: Je verrijkt hiermee je woonomgeving en het is een blijvende investering, ook voor het nageslacht. Jan Schouw en Edith Poiesz kiezen voor een energieneutraal gemeentemonument aan de Overakkerstraat in Breda Gemeentemonument, voormalige Gabriël school, onderdeel van katholiek ensemble Mariaparochie Aantal bewoners, 2 volwassenen Oppervlakte: 310 m2

12 vervolg die ingesteld staat op de temperatuur die zij in die ruimte wil- twee meters in de meterkast: één voor de hoeveelheid elektri- van gaan gebruiken. Maar daar staat tegenover: gebruik meer len hebben. Ze zijn bijzonder tevreden over het systeem. citeit die je aan het net geleverd hebt en één voor de hoeveel- duurzame bronnen. heid die je koopt. Deze twee bedragen mag je met elkaar Goed ingepakt betekent dat je lekker warm blijft en dat geldt voor een huis ook. verrekenen. En als de berekeningen kloppen zou het resultaat 0 moeten zijn. Wat viel tegen? Wat het meest tegenviel was de medewerking van de gemeente Breda. Omdat het huis een gemeentemonument is, Jan en Edith wilden vooral een huis dat gebruiksvriendelijk Voor de warmtepomp zijn in de achtertuin 5 gaten geboord is een vergunning nodig voor de plaatsing van zonnepanelen. was, zonder te veel technische foefjes. van 70 meter diep. Daardoor lopen buizen gevuld met water Aanvankelijk werd de aanvraag afgewezen met het argument Jan wilde heel graag een duurzaam huis: Dat voor De techniek is eenvoudig en dienend aan het comfort: er is dat door de temperatuur van de bodem op die diepte wordt dat het teveel panelen betrof en dat ze bovendien niet goed minstens 100 jaar weer mee kan; je kunt een oude een warmtepomp voor de verwarming van het huis en het opgewarmd tot ongeveer 13 graden. De warmtepomp verdeeld waren over het dak. Terwijl er bij de gemeente juist school ook slopen maar duurzaam is vooral iets behou- tapwater. Er liggen 21 zonnepanelen aan de (gunstige) zuid- verwarmt door en brengt het vloerverwarmingssysteem wordt opgeroepen om zoveel mogelijk duurzame energie op den en met nieuwe inzichten geschikt maken voor de zijde op het dak. Overal zijn in het huis LED lampen aange- op 40 graden. Het huis heeft drie verdiepingen en op elke te wekken; de stad wil immers energieneutraal zijn in toekomst. Na een jaar verbouwen zijn ze in september bracht. Alle apparaten zijn A++ en dus zuinig in gebruik. Het verdieping staat er een verdeler die het warme water door Dat argument geldt dan weer niet voor de afdeling welzijn 2014 in het huis getrokken. huis is all electric. Er wordt geen gas gebruikt. de vloerverwarming van de betreffende verdieping pompt. en opeens is gebrek aan afstemming binnen de gemeente In totaal is er 3.5 km aan vloerverwarmingsbuizen in het huis mijn probleem geworden, aldus Jan. Ook over de controle op Het gebouw, een school uit 1928 heeft al een energiere- Het voordeel van een lage temperatuurverwarming is dat de aangelegd. de uitvoering van de warmtepomp is hij niet te spreken. Daar volutie meegemaakt. Het is eerder verwarmd geweest op temperatuur niet eerst naar 60 graden wordt gebracht en werd een fout geconstateerd, maar het bleek dat de aangele- steenkool of olie, toen op aardgas en nu wordt het verwarmd vervolgens weer wordt afgekoeld. Jan vindt een warmtepomp Waarom? verde gegevens niet goed waren geïnterpreteerd. met aardwarmte en zonne-energie. een hele goede en betrouwbare manier om van het gas af te Er is helemaal geen energie probleem, er is energie in over- geraken. vloed, als je het maar uit de zon, de wind en de aarde haalt Tips Welke maatregelen zijn genomen? Jan en zijn vrouw Edith hebben gekozen voor een robuuste Voor Edith ging het niet zozeer om duurzaamheid, zij wilde vindt Jan. Volgens Edith gaan duurzaamheid en comfort goed samen: dat laat dit huis wel zien. Met nieuwe technieken is het belangrijk je vooraf goed te oriënteren en contractueel goede afspraken te maken. In dit huis oplossing, het huis heeft een maximale isolatie met een Rc vooral een prettig en comfortabel huis. Edith zoekt het Duurzaamheid wordt vaak geassocieerd met minder, Maar gold dat voor de warmtepomp. De leverancier van de pomp waarde van 4,5; dat is hoger is dan voor nieuwbouw is voor- evenwicht tussen comfort en duurzaamheid. En er moesten als je naar energie kijkt geldt dat alleen voor het gebruik va heeft niet de vloerverwarming aangelegd. Dat kan natuurlijk, geschreven. Een goede isolatie is de basis, daar zie je niets natuurlijk keuzes gemaakt worden. Geen radiatoren met CV n fossiele brandstoffen: daar moeten we, en snel ook, minder maar zorg dan voor goede verantwoordelijkheden en aanspra- van, de spouwmuren zijn helemaal volgespoten, de vloer is ketel, maar vloerverwarming was er zo een. Het is een duur- van gaan gebruiken. Maar daar staat tegenover: meer van kelijkheden in geval er dingen niet goed gaan. eruit geweest en er is een dik isolatiepakket aangebracht. zame, maar hoge investering, over een looptijd van 15 jaar duurzame bronnen. Als vloerbedekking is gekozen voor een keramische tegel haal je de kosten er wel uit maar bij aanvang moet je wel het omdat hij zo mooi en statig staat in het huis en omdat hij de warmte goed geleidt. De ramen zijn van HR ++ glas en het geld hebben, vindt zij. Wel merkt zij dat sinds zij hier woont duurzaamheid belangrijker is geworden voor haar en zij hier Er is helemaal geen energieprobleem, er is energie in over- dak is voorzien van extra isolatie. Het huis heeft een apart bewuster mee bezig is. Doordat je je eigen energie opwekt, vloed, als je het maar uit de zon, de wind en de aarde haalt trappenhuis, waarover destijds de kinderen van het schoolplein ga je toch meer letten op je eigen gebruik. vindt Jan. Volgens Edith gaan duurzaamheid en comfort goed naar de eerste verdieping en zolder liepen. Het trappenhuis samen: Dat laat dit huis wel zien. vormt een buffer tussen de woning zelf en de buitenmuur. Het Vooraf is er driftig gerekend aan de energievoorziening. En Duurzaamheid wordt vaak geassocieerd met minder, maar trappenhuis wordt op een lagere temperatuur gehouden dan pas na een vol jaar gebruik zal duidelijk worden of het doel: als je naar energie kijkt geldt dat alleen voor het gebruik van de leefruimtes. Iedere ruimte heeft een draadloze thermostaat alle gebruikte energie zelf opwekken, gehaald wordt. Er zitten fossiele brandstoffen; daar moeten we, en snel ook, minder

13 De architectuur van het pand is voor Ernst en Joke hét criterium als het om duurzaamheid van een gebouw gaat. Duurzaamheid is iets zo mooi maken dat je het wilt behouden en dat mensen het na jou ook blijven koesteren. Een lelijk gebouw wordt toch na tien jaar weer afgebroken. Het waren twee panden van de GGZ maar het pand hiernaast had geen trappenhuis en geen voordeur meer, vertelt Ernst. Joke is naar het stadsarchief gegaan om de tekeningen op te zoeken en toen zagen ze hoe het origineel in elkaar zat. Eerst is er vooral veel gesloopt, alleen de muren zijn overeind gebleven en er zijn 27 grote containers met puin de deur uit gegaan. We hebben de huizen gescheiden en in ere hersteld, de gevels gerestaureerd en de platte daken van de twee panden geïsoleerd. Aan de voorzijde van het pand zijn 20 % nieuwe stenen in gegaan. Daarna is het linkerpand casco verkocht en Joke en Ernst zijn verder gegaan met hun eigen huis. hard wat betreft de opbrengst, dat we hier nog even mee wachten, vertelt Ernst. Het hele systeem werkt op elektra, geen gasaansluiting. In het buffervat zit 2000 liter CV water en warm tapwater opgewarmd door de warmtepomp die in de kelder staat. De warmtepomp haalt de basiswarmte uit de aarde. Er zitten gesloten bodemwisselaars in de grond: vijf boringen, 90 meter diep voor een basiswarmte van 11 à 12 graden. De hoge temperatuur halen wij met de zonnecollectoren. Het hele systeem draait inmiddels twee jaar probleemloos en er is nooit een tekort aan warm water en ook de temperatuur in huis is heel gelijkmatig. Het vloerverwarmingssysteem dat we in het huis hebben aangebracht blijft bruikbaar; als men morgen iets nieuws uitvindt, kan dit ook weer op dit afgiftesysteem aangesloten worden. Duurzaamheid gaat niet alleen over installaties, het begint met heel goed isoleren van het totale pand. Ernst Havermans en Joke van Kerschaver kiezen voor een energiezuinige woning aan de Baronielaan in Breda Woning: herenhuis, aaneen gesloten Aantal bewoners: drie Oppervlakte: 350 m 2 + kantoor aan huis De uitdaging was, hoe een huis uit 1900 zo goed mogelijk duurzaam maken. Het meest duurzame is natuurlijk dat je een bestaand casco hergebruikt. Het pand moet je van binnenuit isoleren want aan de buitenkant kan dit niet, dus is er een doos- in- doos principe toegepast en is er een duurzame installatie geplaatst. De binnenmaten van het huis zijn aan elke zijde 10 cm kleiner geworden. Uitgangspunt was om zoveel mogelijk zelfvoorzienend te zijn qua energiebehoefte. De basis is een laag temperatuursysteem met een hoog rendement, vloerverwarming en - koeling, een warmte terugwin unit en een buffervat. Een warmtepomp in combinatie met koude- en warmteopslag in de bodem en collectoren op het dak zorgen voor de verwarming van de woning en het warme tapwater. We willen nog PV panelen gaan plaatsten maar deze evolueren nog zo We hebben geïsoleerd volgens de bouwbesluitnorm en de isolatie heeft een Rc waarde van 3,5 voor de wandopbouw, het dak en de begane grond vloer en voor de verdiepingen, waar de vloeropbouw bestaat uit een combinatie van vloerverwarming over houten balklagen. De isolatie ligt op de betonvloer omdat je anders de hele vloer weer aan het opwarmen bent. We hebben sandwichpanelen laten maken met een PIR isolatie van 8 cm met daarover heen een magnesiumoxideboard gelijmd. Deze zijn met 5 geïsoleerde kunststof pluggen aan de muur bevestigd met daaronder een tand en groef systeem. Er is dubbele beglazing met een U- waarde van 1 toegepast en we hebben een goede kierdichting kunnen maken. Hierdoor ben je verplicht om een gebalanceerd ventilatiesysteem aan te leggen. Dit heeft voor- en nadelen, maar er is in dit huis zoveel volume dat zo n ventilatiesysteem eigenlijk niet eens nodig

14 vervolg installaties en we wilden graag een partij die enthousiast mee wilden denken. Begrippenlijst Buffervat LED lampen afgiftesysteem, b.v. vloerverwarmingsbuizen. is. Met de houtkachel, die werkt als een speksteenkachel en het warmteterugwin systeem wordt de warmte die afgezogen wordt, gebruikt om de andere ruimtes te verwarmen. Luiken op de eerste en tweede etage aan de westzijde van het huis zorgen voor extra koeling in de zomer en bescherming tegen wind en regen. Dit soort panden staan bekend als energieverslindende panden en wij wilden aantonen dat je ook met de bestaande woningvoorraad heel veel kunt. Dit is eigenlijk hoe we naar veel dingen in het leven kijken en duurzaamheid is meer een levenshouding. Het gaat veel verder; in de keuzes die wij maken bijvoorbeeld voor kleding en voeding vragen ons steeds af waar komt het vandaan en hoe wordt het geproduceerd. Als we iets kopen, kopen we iets voor het leven, dan moet het lang mee kunnen. Als veel meer mensen zouden kiezen voor duurzaamheid krijg je toch een betere wereld, niet alleen op het gebied van energie of duurzame architectuur. Joke gelooft heel erg in de kracht van de consument. Hoe bevalt het om hier te wonen? Het is een heel comfortabel huis geworden. Tips De keuze voor de installateur in zo n proces is belangrijk; degene die de installatie aanlegt moet ook zijn verantwoordelijkheid nemen voor het totale systeem. Want als je alles opknipt in verschillende onderdelen met verschillende installateurs is er straks niemand aansprakelijk als er iets gebeurt. Dus neem één partij daarvoor en kies een partij die enthousiast is om mee te denken. Ga niet over één nacht ijs, blijf kritisch en laat je uitgebreid informeren. Een opslagvat waarin water op temperatuur wordt gehouden, b.v. ten behoeve van het vloerverwarmingssysteem. CO2 voetafdruk De belasting van menselijk handelen op het milieu, uitgedrukt in kilo s CO2. Zo kan voetafdruk worden bepaald van b.v. autorijden, vliegen, productie van voedsel, energiegebruik van een huis etc. Energieneutrale woning Een woning die, over een jaar gezien, evenveel energie produceert als verbruikt. Grijs water circuit Er gaat veel schoon water verloren door activiteiten waarvoor water eigenlijk niet 100 % gezuiverd hoeft te zijn. Om gezuiverd water te besparen kan regenwater opgevangen en gebruikt worden. Het regenwater van het dak komt via de goten in een speciale opslagtank onder de grond terecht. Vanuit die tank gaat het regenwater via een aparte waterleiding naar de toiletten voor de doorspoeling en naar de wasmachines. Dit noemen wij het grijs water circuit. kwh Staat voor: Kilo Watt uur. Een eenheid van arbeid of energie. Het is letterlijk de energie die Een ledlamp is een zeer energiezuinige lamp, opgebouwd uit een groep van zogenaamde leds (licht-emitterende diodes). De ledlampen zijn er ondertussen in verschillende lichtsterkten en kleurweergaven. Optimizer Ook wel: micro-inverter. Een apparaatje waarmee van gelijkstroom wisselstroom wordt gemaakt en bevestigt wordt op één zonnepaneel. Meestal wordt een set zonnepanelen verbonden met een inverter. Dat apparaat doet hetzelfde als de micro-inverter: van gelijkstroom wisselstroom maken. Rc waarde Ook wel warmteweerstand genoemd. De Rc waarde is een maat voor de isolatie-eigenschappen van materialen. Hoe hoger de Rc waarde, des te beter het materiaal de warmte tegenhoudt, isoleert dus. Stooklijnversteller Een apparaatje waarmee een verband tussen bijvoorbeeld de buitenluchttemperatuur en de cv-aanvoertemperatuur kan worden ingesteld. Warmtepomp Apparaat dat warmte onttrekt aan een bron, bijvoorbeeld de bodem. Dit gaat door middel van vloeistof die door buizen gepompt wordt Warmtepompen kunnen gebruik maken van de bodem als bron (aardwarmtepompen) of lucht (luchtwarmtepomp) Warmtewisselaar Een constructie, waarin twee gescheiden vloeistofstromen, met een sterk verschillende temperatuur, voorkomen. Daardoor kan temperatuuroverdracht plaatsvinden, b.v. van een warm naar een koud systeem. Warmtewisselaars worden gebruikt in b.v. warmtepompen. Wp Staat voor: Wattpiek: een meeteenheid om het vermogen van een zonnecel of zonnepaneel aan te geven, gemeten onder standaardomstandigheden. Zonneboiler Een systeem waarmee water wordt opgewarmd door zonne-energie en gebruikt wordt voor het opwarmen van de boiler. Zonnepanelen Panelen waarmee zonlicht wordt omgezet in elektriciteit. Worden steeds vaker toegepast op daken van gebouwen. Een inverter of set van micro-inverters is nodig om de opgewekte gelijkstroom om te zetten in wisselstroom Wat viel er tegen? Het heeft wel even geduurd voordat we de goede partij aan tafel hadden voor wat betreft de wordt gebruikt als een machine van 1000 watt (een kilowatt) gedurende 1 uur arbeid moet leveren op het volle vermogen. waardoor de vloeistof wordt opgewarmd. De warmtepomp verhoogt de temperatuur verder en staat die hogere temperatuur af aan een

15

Energiehelden in Breda

Energiehelden in Breda Energiehelden in Breda Colofon: Deze publicatie Energiehelden van Breda vormt een onderdeel van het Bredase Uitvoeringsprogramma Klimaat 2013 2016. Dit programma bestaat uit ruim 70 projecten, waarin allerlei

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Wonen in De Bron Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Onderwerpen Introductie Installaties in uw woning Warmte- en koudeopslag Warmtepomp Ventilatie VENDU

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

nergiebespaar Concept

nergiebespaar Concept nergiebespaar Concept Totaalpakket - Warmtepomp Zonneboiler CV-ketel Iets meer investeren, veel meer besparen: Zeer hoge energiebesparing! Zeer hoge subsidie! Zeer veel comfort! Waarom duurzaam? Drie redenen

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

Installatie overzicht bij EPC-concepten

Installatie overzicht bij EPC-concepten Installatie overzicht bij EPC-concepten Dit boekje geeft een overzicht van de belangrijkste installaties zoals die nu op de markt aanwezig zijn. PelserHartman probeert u een zo volledig mogelijk overzicht

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016,

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Beste, Bedankt voor het invu llen van de Energiescan. Voor u ligt het adviesrapport. Op basis

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride.

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. minimaal 50% minder co 2 -uitstoot door halvering van uw gasverbruik Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. Verwarm uw huis zoals u altijd gedaan heeft. Maar

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen De energie van morgen vandaag in huis Project in Rijswijk Een energieneutrale woning: het kan! Binnenkort start de verkoop van

Nadere informatie

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4 PASSIEFHUIZEN COLUMBUSKWARTIER ALMERE VEEL GESTELDE VRAGEN PASSIEFHUIZEN EN WONEN IN EEN PASSIEFHUIS 2 1. Wat is een Passiefhuis? 2 2. Wat is het voordeel van een Passiefhuis? 2 3. Wat zijn bewonerservaringen

Nadere informatie

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Het hoofddoel is: het omlaag brengen van uw energierekening door gedragsinvloeden & techniek én het produceren van duurzame energie;

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Energie opties Jouw adres,

Energie opties Jouw adres, Jouw Naam Jouw adres Jouw plaats YECT energie report 18 Dec 2014 Energie opties Jouw adres, De inschatting van de energie veranderingen bij jullie thuis leveren jullie 1.000,- Euro per jaar op. Voorgestelde

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1, vmbo Duurzame stroom in het EcoNexis huis Vooraf Er zijn steeds meer mensen op de wereld. En die hebben gemiddeld ook steeds meer geld te besteden. Daarom is er steeds meer energie nodig.

Nadere informatie

FREE ENERGY NEWSLETTER

FREE ENERGY NEWSLETTER FREE ENERGY NEWSLETTER DE ENERGIEBRONNEN VAN DE 21 STE EEUW Nr. 20, 2011 INHOUDSOPGAVE Voorwoord... 2 Het Experiment deel 2... 4 Nieuwe rubriek: Gebruikers Vertellen... 8 Green Ebox MINI... 11 Speciale

Nadere informatie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie 1 Bosch Solar zonne-energie 2 Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag uit. Huishoudelijke apparaten,

Nadere informatie

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Uw woning is aangesloten op een collectief, duurzaam energiesysteem. Deze installatie verwarmt in de winter, koelt in de zomer en zorgt voor warm

Nadere informatie

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort.

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 12 duurzaamheidstips voor monumenten Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 1 12 duurzaamheidstips voor monumenten Woont u in een monument of ander karakteristiek

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren Wie is Woonlinie Woonlinie is een middelgrote woningcorporatie actief in het Land van Heusden en Altena en Zaltbommel. Totaal verhuurt Woonlinie ongeveer 4200 woningen. Daarnaast bouwt de vastgoed afdeling

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting Energiezuinig wonen GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting 1)Waarom energie besparen? 2)Hoe kunt u energie besparen? 3)En de volgende stap! 1) Het klimaat verandert!

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in De energie van morgen vandaag in huis Een energieneutrale woning: het kan! is gestart met de verkoop van woningen in het project. Duurzame woningen, want wordt een wijk

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2 informatie MOLENBUURT FASE 2 JANUARI 2016 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 40 woningen aan de Paltrokmolen in Purmerend de vloer

Nadere informatie

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL Klimaatmakers Veilig en vertrouwd! Warmte en ventilatie zijn essentieel voor een heerlijk klimaat in uw woning.

Nadere informatie

Energiebesparende maatregelen in de Fruitbuurt

Energiebesparende maatregelen in de Fruitbuurt informatie JANUARI januari 2014 2013 nr 1 Energiebesparende maatregelen in de Fruitbuurt Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Dit jaar wil Intermaris bij alle 40 woningen in de Fruitbuurt

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Het Oude Ambacht

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Het Oude Ambacht informatie HET OUDE AMBACHT MAART 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 118 woningen aan Het Oude Ambacht in Hoorn de vloer

Nadere informatie

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam douchen en baden dat kan met de aurostepplus zonneboiler. De aurostepplus van Vaillant zorgt

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Grote Waal Noord

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie. Kenmerken van project Grote Waal Noord informatie GROTE WAAL NOORD FEBRUARI 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 146 woningen in de Grote Waal Noord de vloer en het

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1 informatie MOLENBUURT FASE 1 NOVEMBER 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 20 woningen aan de Stellingmolen, Weidemolen en

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilers Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste ter wereld de succesvolle

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Wonen in Pijnacker. Comfortabel en duurzaam wonen

Wonen in Pijnacker. Comfortabel en duurzaam wonen Wonen in Pijnacker Comfortabel en duurzaam wonen Toelichting op het klimaatsysteem in de woningen aan de Emmastraat 3 t/m 21 (oneven), Stationsstraat 54 t/m 62a Faunalaan 1 t/m 35 (oneven) Bosmuiszoom

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Duurzaamheid: monumenten uit de schaduw. Erfgoedbeurs, gemeenten Winterswijk, Aalten en Oost- Gelre, 2 november 2015

Duurzaamheid: monumenten uit de schaduw. Erfgoedbeurs, gemeenten Winterswijk, Aalten en Oost- Gelre, 2 november 2015 Duurzaamheid: monumenten uit de schaduw Erfgoedbeurs, gemeenten Winterswijk, Aalten en Oost- Gelre, 2 november 2015 Begin bij het begin STAP 1 STAP 2 STAP 3 STAP 4 vermijd gebruik van energie spring zuinig

Nadere informatie

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL Naam: Fam. Jansen Adres: Dorpsstraat 1 Postcode: Woonplaats: Email: Woningtype: 1111 AA Sassenheim familiejansen@teylingen.nl Meanderwoning Datum: 16 januari 2013 1. VRAGEN

Nadere informatie

Ulft. Energieneutraal wonen. De lage woonlasten Energieneutraal wonen en leven Realisatie woningen Plan Bomenbuurt. energielabel A++ EPC = 0,0

Ulft. Energieneutraal wonen. De lage woonlasten Energieneutraal wonen en leven Realisatie woningen Plan Bomenbuurt. energielabel A++ EPC = 0,0 Energieneutraal wonen Ulft De lage woonlasten Energieneutraal wonen en leven Realisatie woningen Plan Bomenbuurt energielabel A++ EPC = 0,0 22 energieneutrale twee-onder-een-kap koopwoningen Plan Bomenbuurt.

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine. Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine. Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste ter wereld

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van de zon Duurzame energie, besparing op uw gasrekening Thermische zonne-energie is noodzakelijk

Nadere informatie

Slim besparen, doe je samen!

Slim besparen, doe je samen! Slim besparen, doe je samen! Welkom Programma: 1. Opening, voorzitter dorpsraad Marco Hesp 2. Buurkracht, Patricia Vinclair 3. Buurtscan/Buurtadvies, Jaap Stel Kies Groen Licht Pauze 4. Uitleg duurzaam

Nadere informatie

Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren. product-

Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren. product- Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren product- 2 De zonneboilers van Itho Daalderop Itho Daalderop heeft twee verschillende soorten zonneboilers; de Solior en de Voorverwarmer. De Solior is een

Nadere informatie

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL Naam: Fam. Jansen Adres: Dorpsstraat 1 Postcode: Woonplaats: Email: Woningtype: 1111 AA Sassenheim familiejansen@teylingen.nl Drive-inwoning 4 lagen Datum: 16 januari 2013

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie HOLENWEG EN VENENLAAN

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie HOLENWEG EN VENENLAAN informatie HOLENWEG EN VENENLAAN APRIL 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2015 wil Intermaris bij 34 woningen aan de Holenweg en Venenlaan in Hoorn

Nadere informatie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboilers SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboiler Eindeloos profiteren van de zon Thermische zonne-energie is noodzakelijk voor een duurzame toekomst.

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

Mozaïekpark. Groeien in het groen. Woningen Wageningen. Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer

Mozaïekpark. Groeien in het groen. Woningen Wageningen. Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer Mozaïekpark Groeien in het groen Woningen Wageningen Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer Onderwerpen NIBE organisatie Installatie in uw woning Warmte- en koudeopslag

Nadere informatie

ENERGIE MET RESPECT VOOR DE TOEKOMST

ENERGIE MET RESPECT VOOR DE TOEKOMST ENERGIE MET RESPECT VOOR DE TOEKOMST Duurzame energie helpt klimaatverandering tegen te gaan en voorkomt dat energie opraakt. De bronnen van duurzame energie, zoals de wind en de zon, kunnen niet opraken.

Nadere informatie

L a a g E n e r g ie H u i s M o l e n w e g Laag Energie Huis concept, type duurzaam en energiezuinig. Hieronder vindt u informatie over het Laag Energie Huis. Vanuit de overtuiging dat een woning duurzaam

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel én milieuvriendelijk wonen Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel koel of warm met oog voor het milieu Gefeliciteerd! Uw nieuwe woning kunt u zeer eenvoudig en comfortabel verwarmen

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Informatieblad. verwarmingsinstallatie. Comfortabel klimaatsysteem. Rokade

Informatieblad. verwarmingsinstallatie. Comfortabel klimaatsysteem. Rokade Informatieblad verwarmingsinstallatie Rokade 2011 Comfortabel klimaatsysteem Energiezuinig en comfortabel klimaatsysteem Duurzaamheid is een centraal thema in Rokade. Als bewoner profiteert u daarvan.

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit h o u d t Nederla nd w a r m. Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit h o u d t Nederla nd w a r m. Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit h o u d t Nederla nd w a r m SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste

Nadere informatie

Zorgeloos wonen en leven

Zorgeloos wonen en leven ZEKERGROEN de zekerheid van wonen zonder zorgen Zorgeloos wonen en leven v.a. 8,-* per maand een nieuwe Vaillant HR CV ketel, 8 zonnepanelen van Impulzz-Solar en een 10 jarig onderhoudsgarantieplan via

Nadere informatie

Hoe groen wilt u uw nieuwe VORM woning hebben? Kies uit drie niveaus van duurzaamheid: VORM Groen, VORM Groen+ of VORM Groen++.

Hoe groen wilt u uw nieuwe VORM woning hebben? Kies uit drie niveaus van duurzaamheid: VORM Groen, VORM Groen+ of VORM Groen++. Hoe groen wilt u uw nieuwe woning hebben? Kies uit drie niveaus van duurzaamheid: Groen, Groen+ of Groen++. Duurzaamheid Als u een nieuwbouwwoning wilt kopen, is de duurzaamheid van uw nieuwe woning een

Nadere informatie

Rapportage Energiezuinige Woningen

Rapportage Energiezuinige Woningen Rapportage Energiezuinige Woningen Start peiling : 21 mei 2013 Einde peiling : 3 juni 2013 Aantal uitnodigingen tot deelname : circa 150 Aantal deelnemers peiling : 58 Respons : circa 30% Amersfoort, juli

Nadere informatie

Draagt bij aan de reductie van CO2-uitstoot door het gebruik van hernieuwbare energiebronnen.

Draagt bij aan de reductie van CO2-uitstoot door het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Object: Bewoners: Oppervlakte: Energiekosten: Energieverbruik: eengezinswoning 4 personen; 2 volwassenen, 2 kinderen +25 m2 15 euro per maand 7.5 kwh per jaar Draagt bij aan de reductie van CO2-uitstoot

Nadere informatie

Hoe moet je toekomstbestendig renoveren? 23 juni 2015. Een benadering vanuit energieperspectief (maar dat levert meer op dan financieel gewin...

Hoe moet je toekomstbestendig renoveren? 23 juni 2015. Een benadering vanuit energieperspectief (maar dat levert meer op dan financieel gewin... Hoe moet je toekomstbestendig renoveren? 23 juni 2015 Een benadering vanuit energieperspectief (maar dat levert meer op dan financieel gewin.......) Als je 25 jaar geleden geweten had wat je nu wist..

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie

Oosterhout Nieuwe Energie Oosterhout Nieuwe Energie Wat willen wij bereiken met ONE Oosterhout 100% Duurzame Energie Betaalbaar Lokaal opgewekt Met lokale ondernemingen Oftewel:. samen met inwoners van Oosterhout, op het grondgebied

Nadere informatie

Doelen duurzaam bouwen

Doelen duurzaam bouwen 1 Doelen duurzaam bouwen Duurzaam bouwen is hot. Geen wonder, u verhoogt de waarde van uw woning, verlaagt uw woonlasten, krijgt overheidssubsidies voor duurzame details, maar ziet u ook hoe comfortabel

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven.

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven. Dhr. Jansen Voorbeeldstraat 26 9411 VR Voorbeeldstad Beilen: 11 april 2014 Uw adviseur: Floris van Dijk Geachte heer Jansen, Op 2 april 2014 is uw woning door mij onderzocht om de mogelijkheden voor het

Nadere informatie

Duurzaamheid. Complex Duinstate

Duurzaamheid. Complex Duinstate Duurzaamheid Complex Duinstate Kaatsheuvel Maart 2010 Leerling Hans van Ierland Casade Woondiensten 09-03-2010 Docent Ellen Venhuizen Wijkwerk niveau 3 fase 3 helicon opleidingen 1 Inhoud Bladzijde: Inleiding

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

Samen Besparen we ons Rijk

Samen Besparen we ons Rijk Samen Besparen we ons Rijk Voor iedere geïnteresseerde bewoner van de Rivierenwijk deel 1 te Deventer DE BEWONERSCOMMISSIE ZET ZICH VOOR U IN! Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door de

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

geotherm hybride systeem

geotherm hybride systeem geotherm hybride systeem Duurzaam comfort door slimme samenwerking 01-08 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Volop comfort Verwarmen, koelen én heerlijk warm water Met het geotherm hybride systeem

Nadere informatie

TE KOOP: LIESBOSDREEF 14 - PRINSENBEEK

TE KOOP: LIESBOSDREEF 14 - PRINSENBEEK TE KOOP: LIESBOSDREEF 14 - PRINSENBEEK Vraagprijs: 479.000,-- k.k. Rustiek wonen in een prachtige bungalow, in de bebouwde kom van Prinsenbeek én toch het gevoel ervaren dat u buitenaf woont! Aan de rand

Nadere informatie

Een nieuwe woning in De Volgerlanden

Een nieuwe woning in De Volgerlanden KLIMAATGARANT EPC0 Een nieuwe woning in De Volgerlanden De energie EERB van morgen vandaag in huis ENERGIE EXPLOITATIE RIJSWIJKBUITEN ENERGIE EXPLOITATIE SPIJKENISSE Rijswijk Een energieneutrale woning:

Nadere informatie

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas.

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas. Project: woningen Maasbommel Datum: april 2014 Onderwerp: jaarrapportage nr. 4 Inleiding Eind februari 2013 zijn de drie woning in Maasbommel opgeleverd aan de huurders van Woonstichting De Kernen. Deze

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

In 3 stappen naar een energievriendelijk huis. Samen kunnen we dit realiseren.

In 3 stappen naar een energievriendelijk huis. Samen kunnen we dit realiseren. In 3 stappen naar een energievriendelijk huis Samen kunnen we dit realiseren. Energievriendelijk huis 30 oktober > Stap 1 Zorg ervoor dat er zo weinig mogelijk energie (warmte) verloren gaat Isoleren waar

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning in Plantsoensingel Noord, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan u

Nadere informatie

Proposities voor Comfortabel leven

Proposities voor Comfortabel leven Proposities voor Comfortabel leven Concrete concepten voor installateurs en andere partijen in de markt Juni 2012 1 De zeven proposities voor comfortabel leven in één oogopslag 2 3 Patrick en Jolanda zijn

Nadere informatie

Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is

Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is dat comfort en energiezuinigheid hand in hand moeten

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie