top Machtigste het old boys netwerk bestaat helemaal niet Frans Cremers, machtigste commissaris commissarissen Dossier Waardecreatie Jaap Winter

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "top Machtigste het old boys netwerk bestaat helemaal niet Frans Cremers, machtigste commissaris commissarissen Dossier Waardecreatie Jaap Winter"

Transcriptie

1 management nr. 01 / 2012 / 9,80 top Machtigste commissarissen het old boys netwerk bestaat helemaal niet Frans Cremers, machtigste commissaris JEROEN VAN DER VEER Het gaat om toezicht; niet meer en niet minder Jaap Winter anderhalf-tier board Dossier Waardecreatie

2 N. Huber, N. Directievoorzitter Huber, Directievoorzitter Boon Edam Boon Edam Toegangstechnologie Zien wat Nederland groter maakt Internationaal zakendoen zit ons in Nederland in het bloed. Het is onderdeel van ons DNA. Onze kracht. Al eeuwen. Met onze voeten stevig in de vochtige klei verleggen we onze grenzen naar nieuwe markten. Maken we ons kleine land zo steeds een stukje groter. Er is een bank die de internationale uitdagingen van ondernemingen als BoonEdam heel goed begrijpt. Doorziet en doorvoelt. Noem het een ondernemend hart. Dat is onze kracht. En die delen we graag. Laat u inspireren door ondernemers als Niels Huber op ING.nl/commercialbanking

3 LATEN WE ONZE HUIZEN VERWARMEN MET SCHONERE ENERGIE. Hoe kunnen we mensen helpen hun huizen warm te houden en tegelijkertijd de uitstoot van broeikasgassen verminderen? Een antwoord op deze vraag is: met aardgas. Bij het verwarmen van woningen is de uitstoot van aardgas het laagst van alle fossiele brandstoffen. Daar komt nog bij dat er heel veel van is, genoeg voor de komende 250 jaar. Er is geen energie maatschappij die in zo veel landen aardgas levert als Shell. Met aardgas bouwen we aan een betere energietoekomst. LET S GO. top Machtigste commissarissen inhoud Ad Nuis marcel bakker ik HOEF GEEN COMMISSARIATEN IN TE LEVEREN Frans Cremers, pagina FRANS CREMERS De nummer 1 in de Management Scope Top-100 machtigste commissarissen over het vak van toezichthouder. 16 TOP-100 MACHTIGSTE COMMISSARISSEN Het jaarlijkse Management Scope-onderzoek naar de meest invloedrijke toezichthouders van beursgenoteerde ondernemingen. 28 JEROEN VAN DER VEER de oud-topman van Shell wil met zijn toezichtfuncties een bijdrage leveren aan de maatschappij. 38 JAAP WINTER Het wordt tijd voor inhoud en verbinding in het commissariaat. nr. 01 /

4 Sebastiaan Westerweel Yvonne Kroese Marcel Bakker Yvonne Kroese dossier Waarde creatie 46 HANS JANSSEN de cfo van Mediq: Wij combineren lokaal ondernemerschap met centraal bestuur. 52 UITHOUDINGSVERMOGEN leiders en bestuurders moeten niet alleen sturen op de korte termijn maar ook, en vooral, op de lange termijn. 56 CFO S OVER DE CRISIS Finance-medewerkers moeten mee naar de klant om te weten wat er speelt. 64 DOLF VAN DEN BRINK Pas over tien jaar zal het beter gaan. Dat leert de economische geschiedenis en Kondratieff ons. 68 NIEUWE BUSINESSMODELLEN Online ontwikkelingen dwingen managers anders naar het bedrijf te kijken. 70 MANAGEMENTDENKER Henry Mintzberg, een van de meest invloedrijke onderzoekers: Ceo s denken dat ze hun bedrijf kunnen leiden met een afstandsbediening colofon MANAGEMENT SCOPE A meeting of minds, is een uitgave van Scope Business Media, Amstelzijde 85a, 1184 TZ Amstelveen. directeur/uitgever Walter Vesters Hoofdredactie Quinty Danko Eindredactie Nicole Gommers, Jacqueline Hoefnagels REDACTIECOÖRDINATIE Chantal Doezie WEBREDACTIE Louella de Graaf ARTDIRECTION Marian Konings Vormgeving Thielenpeters ADVERTENTIEVERKOOP Anouska Steenland, Simone Wismans ADMINISTRATIE Lilian Koenders nr. 01 / 2012 MEDEWERKERS Marcel Bakker, Leonard van den Berg, Lex Draijer, Maurits Giesen, Paul Groothengel, Leo Klaver, Jan Kooistra, Ad Nuis, Irene Schoemakers, Mark Uyl, Sebastiaan Westerweel, Marike van Zanten INTERVIEWERS Tineke Bahlmann (Commissariaat voor de Media), Peter Bakker, Dick Benschop (Shell), Hendrik Jan Biemond (Allen & Overy), Cees de Boer (Deloitte), Herman Bol (UMC Utrecht), Marco Gianotten (Giarte Media Group), Eric de Groot (Boer & Croon), Hans Hemels (Hay Group), Rob van der Hoeven (Citrix), Bart Hogendoorn (HP), Gert van der Houwen (Nive), Twan van de Kerkhof (European leadership Platform), Paul Nobelen (bestuursadviseur), Monique Noomen (Eiffel), Harry Starren (De Baak), Jeanine van der Vlist (Alcatel-Lucent), Maarten Vijverberg (Boer & Croon), Hans Wijers (AkzoNobel), Caroline Zegers (Deloitte) ABONNEMENTEN De abonnementsprijs van Management Scope bedraagt 98,- per jaar. Losse nummers 9,80 (inclusief 6% BTW). Schriftelijke annulering van abonnementen is mogelijk tot uiterlijk twee maanden voor het begin van het nieuwe abonnementsjaar. str Sterke beveiliging Houd onbevoegden buiten met HP Drivelock technologie Sterk ontwerp Zeer dunne aluminium behuizing met metallic finish en een verlicht toetsenbord ger Sterke geluidsbeleving Muziek luisteren zoals de artiest het bedoeld heeft met Beats Audio TM by Dr. Dre TM Met de HP ProBook 5330M met Intel Core i3-2310m Processor kunt u als ondernemer uitstekend uit de voeten. Hij is namelijk perfect geschikt voor intensief gebruik. De aluminium behuizing is ontworpen om de meest extreme omstandigheden te kunnen weerstaan. Stof, hitte of een val doen hem niks. Ondanks zijn robuustheid weegt hij slechts 1,8 kg en is hij zeer dun (2,6 cm). Ideaal dus voor mobiele topprestaties! lex Draijer 70 Elke maand 6 colofon 8 kort 9 editorial 35 column 37 wandelgangen ADRESWIJZIGINGEN Het doorgeven van adreswijzigingen aan de administratie dient schriftelijk te gebeuren. ADMINISTRATIE EN REDACTIE Postbus 23, 1190 AA Ouderkerk a/d Amstel, T , F Niets in deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. 6. management scope 2011 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Alle rechten voorbehouden. Intel, het logo van Intel, Intel Inside, Intel Core en Core Inside zijn handelsmerken van Intel Corporation in de Verenigde Staten en andere landen. Voor meer informatie over de Intel processor rating, gaat u naar Producten zijn afhankelijk van beschikbaarheid. Prijs-, druk- en zetfouten voorbehouden. Het is mogelijk dat de gefotografeerde producten niet overeen komen met de omschrijving.

5 kort Tekst Rob Hartgers Dovemansoren Zelfvertrouwen is goed, maar teveel zelfvertrouwen kan het functioneren van leiders ondermijnen. Amerikaanse gedragsdeskundigen hebben aangetoond dat mensen die zichzelf veel macht toekennen, minder goed luisteren naar advies. De onderzoekers vermoeden dat dit komt doordat machtige mensen (zoals ceo s) gaan geloven in de onfeilbaarheid die zij als leider willen uitstralen. Een mogelijke oplossing: verplicht leiders om advies in te winnen bij lager geplaatsten voordat zij een besluit nemen. Kelly E. See et al.: The Detrimental Effects of Power on Confidence, Advice Taking and Accuracy. Platenspelers De muziekindustrie wordt steeds overzichtelijker. Althans, dat deel van de industrie dat zich nog bezighoudt met het produceren en verkopen van muziek. Door de overname van de muziekdivisie van EMI heeft het Franse conglomeraat Vivendi nu 39 procent van de wereldwijde muziekindustrie in handen, gemeten naar het aantal verkochte albums. Het is de vraag of dit geen pyrrusoverwinning is. Naar schatting tachtig procent van alle legale muziekverkoop vindt inmiddels online plaats. Dat betekent dat de echte macht in de muziekindustrie ligt bij de eigenaren van de webwinkels: Apple, Google en Amazon. Totale omzet muziekverkoop 35,1 miljard dollar Vivendi SA 39% Toezicht Op de dag dat dit commissarissennummer van Management Scope uitkomt, verschijnt ook het boek Strategic Control van Ewald Breunesse en Michiel de Vries. Een must have voor iedere commissaris. De roep om intern toezicht op de strategievorming van bedrijven neemt toe. De commissaris staat onder druk, schrijven Jeroen van der Veer en Jan Peter Balkenende in hun voorwoord in het boek Strategic Control, het professionaliseren van intern toezicht op strategievorming. De auteurs Ewald Breunesse, manager energietransities bij Shell en Michiel de Vries, organisatieadviseur bij Ernst & Young, reiken een gereedschapskist aan voor commissarissen. Tools die de interne toezichthouder kan gebruiken bij het toetsen en bewaken van de strategie van de onderneming. Zoals wettelijke verplichtingen, strategievorming, de Onderonsje Nederlandse directeuren netwerken het liefst met elkaar. Dat is een van de uitkomsten van de Business Leaders Netwerk Survey. Bijna negentig procent van de ruim tweehonderd ondervraagde directeuren zegt zich bij het netwerken vooral op andere directeuren te richten. Grote klacht over netwerkbijeenkomsten is dan ook dat er te veel adviseurs rondlopen. Een andere opvallende uitkomst is dat dga s wekelijks bijna twee keer zoveel tijd waakzame mentaliteit en het businessmodel. Er is ook een hoofdstuk gewijd aan het werken met scenario s. Dat zal uit de koker van Breunesse komen, aangezien Shell bekend staat om zijn scenariomodellen. Strategic Control. Uitgever Kluwer, prijs 36,50 besteden aan netwerken (acht uur) dan directeuren in loondienst (vier uur). Die extra inspanning werpt vruchten af: dga s halen meer omzet uit netwerkactiviteiten dan hun collega s in loondienst. En zoals te verwachten valt, is het online netwerken in opkomst. Negen op de tien directeuren heeft inmiddels een of meerdere sociale media accounts. Dat wil echter niet zeggen dat ze er ook iets mee doen. Slechts een op de vier is online actief. Diversiteit is nodig voor de business. We moeten connectie maken met alle stakeholders Feike Sijbesma, ceo DSM (Women s Conference Europe) quote Topvrouw imiteert de man Onderzoek onder mensen van het internationale hr-adviesbureau Hudson, vestigt de aandacht op de verschillen in gedrag en leiderschapsstijl tussen mannen en vrouwen. Het toont aan dat de natuurlijke eigenschappen en werkstijl van vrouwen hun klim naar de top hinderen en dat zij er slechts in slagen door te stoten naar senior posities als zij bereid zijn een mannelijke leiderschapsstijl aan te nemen of te imiteren. Zoals hun mannelijke collega s scoren vrouwelijke leiders zeer hoog op extraversie, besluitvaardigheid, strategisch denken, resultaatgerichtheid en autonomie. Jonge vrouwelijke leiders blijken eerder te focussen op altruïsme, mensgerichtheid en samenwerking. Meer ervaren vrouwelijke leiders geven blijk van meer openheid van geest en doordacht leiderschap dan mannen. 36% Maar liefst 36 procent van de Nederlandse managers wil een andere baan. Zo blijkt uit een onlangs gepubliceerd onderzoek van Mercer onder werknemers. Van de niet-managers zit 24 procent op de wip. Mercer waarschuwt voor een negatieve trend. Tijdens de vorige meting in 2006 lagen de percentages een stuk lager. Misschien nog wel erger dan de onvrede is de apathie: een kwart van de ondervraagden weet niet of ze liever willen aanblijven of opstappen. Bij de twijfelende werknemers is de betrokkenheid het laagst. Slechts een derde van hen heeft een sterk gevoel van commitment voor de organisatie. Noblesse oblige edito rial Recent verscheen het nieuwe boek van Marcel Metze: De hoogmoedigen. Het gaat over u, bestuurders en topmanagers, leest als een trein en is een prima besteding van een zondagochtend. Ik begrijp de auteurs mening over de celebrity-ceo, maar Metze lijkt me rijkelijk laat. Tien jaar geleden had ik me er wel iets bij kunnen voorstellen. Ceo s die in spelletjesprogramma s op tv verschenen, over alles een mening hadden en trots een rondleiding in hun nieuwe huis organiseerden, waren de lievelingen van SBS6. Maar overmoedige overnames bleken op een onmogelijke wijze gefinancierd te zijn en rapporteerden niet-bestaande überresultaten. De media stortten zich op bestuurders met het hoofd Juist nu is uw mening relevant boven het maaiveld, de ondernemingskamer liet er zijn licht over schijnen en al snel kwam er een einde aan het tijdperk van de glamourbestuurder. Wanneer u het boek van Marcel Metze letterlijk zou nemen, zou er geen beter advies denkbaar zijn dan de gordijnen van uw werkkamer dicht te doen en de deur op slot, uw en telefoon te laten beantwoorden door een professional en het standpunt van uw bedrijf te laten vertolken door een anonieme woordvoerder. Maar nu 2011 overgaat in 2012 en donkere wolken zich boven de Europese economie hebben samengepakt, is het dringender dan ooit dat topmanagers van zich laten horen. U hoeft geen rondleiding te organiseren door uw huis, u hoeft niet in een Prius te gaan rijden en uw Porsche weg te doen. Ik ben ook niet geïnteresseerd in uw honorering. Wel wil ik weten hoe u kijkt naar de grote vraagstukken die ons allemaal bezighouden. Uw mening over tal van onderwerpen is relevant voor de mensen die met u samenwerken, voor u werken, voor uw bedrijf of organisatie actief zijn als leverancier, uw aandeelhouders en voor alle andere stakeholders die direct of indirect geraakt worden door beslissingen die u neemt. U bent een opinieleider; noblesse oblige. En dat is iets anders dan hoogmoed. Quinty Danko, hoofdredacteur Management Scope 8. management scope nr. 01 /

6 inter view Je kunt niet bevriend zijn met de bestuurder Frans Cremers, beroepscommissaris Dat commissariaten onder ons worden verdeeld is een misverstand, zo stelt de nummer 1 op de lijst van machtigste commissarissen. En bonussen kunnen beter worden afgeschaft. Interview Bart Hogendoorn Tekst Irene Schoemakers Fotografie Ad Nuis 10. management scope nr. 01 /

7 interview Hij wordt wel supercommissaris van Nederland genoemd. Ik vind het zelf een beetje een ongemakkelijke titel, zegt Frans Cremers, oud-cfo VNU. Ik sta s morgens niet op met de gedachte dat ik een machtige commissaris ben. Invloedrijk, zo ver wil ik nog wel gaan. Maar machtig, nee. Wat is volgens u de taak van de commissaris? Toezicht houden en adviseren. En zo staat er in de wet daarbij moeten we het belang in de gaten houden van alle stakeholders. Niet meer en niet minder. Toch is er een roep uit de maatschappij die stelt dat commissarissen meer verantwoordelijkheden op zich moeten nemen en dichter op het bestuur moeten zitten. Ik ben het daar niet mee eens. De commissaris moet niet op de stoel van de bestuurder gaan zitten. Juridisch is dat niet mogelijk en ook wat tijdbesteding betreft niet. Zo is de rol van de commissaris ook niet bedoeld. Behalve daar waar het hiring and firing van bestuurders betreft. Daarin heeft de commissaris volgens de wet wel degelijk een executive rol. Hetzelfde geldt voor forensische problemen. Ook dan mag de commissaris meer doen dan toezicht houden en adviseren. Maar dat is het dan ook ongeveer. IK VIND een ONE TIER OF TWO TIER BOARD EEN NON- DISCUSSIE Een commissaris beschikt per definitie niet over dezelfde informatie als de bestuurder. Maar de maatschappij verwacht wél dat hij alles in de gaten heeft. Loopt de commissaris niet het risico achter de muziek aan te lopen? Het klopt dat een commissaris nooit over zoveel informatie beschikt als de bestuurder. Dat kan ook niet anders. Een rvb-lid besteedt twaalf maanden per jaar aan zijn bedrijf, een commissaris ik spreek even voor mezelf een maand per bedrijf. De commissaris moet er dan ook op kunnen vertrouwen dat het bestuur hem vroegtijdig op de hoogte stelt van belangrijke zaken. Informatievoorziening is cruciaal. Dat is best een kwetsbare en afhankelijke positie... U bent immers afhankelijk van de informatie die de bestuurder u geeft. Dat klopt. Maar we moeten dat ook niet overdrijven. Zodra de strategie van de onderneming helder en bekend is, vormt dit een belangrijke toetssteen voor eventuele beslissingen. Ik maak nooit mee dat we bij grote investeringen of acquisities ons nog moeten beraden over het feit of deze wel of niet in de strategie passen. Die passen daar in. Zo niet, dan was dit een veel eerder stadium al duidelijk geworden. Daar hoeven we het dus niet meer over te hebben. Commissarissen van financiële instellingen zijn de afgelopen jaren sterk bekritiseerd. Zij hadden op de hoogte moeten zijn van de risicovolle financiële producten die de instellingen verkochten, zo luidde de publieke opinie. Bent u het daarmee eens? Ik denk dat de fouten die gemaakt zijn bij financiële instellingen wat betreft de verkoop van ondoorzichtige producten vooral op het conto van de bestuurders moeten worden geschreven. Een commissaris kan nu eenmaal nooit meer weten dan een bestuurder. Commissarissen zijn overigens wel schuldig daar waar fouten zijn gemaakt op het gebied van beloningen voor bestuurders. Heeft u zelf wel eens een commissariaat bij een bank overwogen? Nee. Ik ben er twee keer voor gevraagd, en heb twee keer nee gezegd. Ik wil een bedrijf namelijk wel een beetje begrijpen. De NS en Schiphol zijn bedrijven die ik snap. Oliebedrijven idem dito. Maar banken bedenken op wiskunde gebaseerde producten, waar ik niets van snap. Voor mij was dat reden om hier geen commissariaten voor aan te nemen. Het bepalen van de hoogte van bonussen behoort wel tot het takenpakket van de commissaris. Wat is uw visie op dit onderwerp? Ik houd eerlijk gezegd niet van het woord bonus. Bonus impliceert iets subjectiefs en willekeurigs. Liever spreek ik over variabele beloning. Daarover worden vooraf heel duidelijk kwalitatieve en kwantitatieve afspraken gemaakt en dat heeft niets willekeurigs. Wel vind ik dat de rvc het recht moet hebben en nemen om te corrigeren daar waar nodig. Heeft u zelf wel eens de uitkering van een variabele beloning aan het bestuur tegengehouden, terwijl dit vooraf wel zo was afgesproken? Jazeker. In 2010 bij de directie van de Nederlandse Spoorwegen. De directieleden zouden volgens de afgesproken criteria 35 procent van de maximale variabele beloning krijgen. Die uitkering zou plaatsvinden kort na 4 december 2010, toen de treinen stil stonden vanwege de sneeuw. Het leek ons als rvc niet passend dat we tot uitkering van de variabele beloning zouden overgaan. Overigens hadden wij grote waardering voor de inzet van de NS-directie. Was er geen sprake van overmacht in de vorm van extreme sneeuwval? Natuurlijk. En dat was ook een begrijpelijk argument. En toch vind ik dat de NS haar imago en daarmee zichzelf er geen goed mee had gedaan als het deze variabele beloning had uitgekeerd aan de directieleden. Je moet op zo n moment ook rekening houden met het sentiment dat er heerst in de samenleving. Je moet als directielid bovendien op zo n moment niet willen dat de publieke discussie vooral over jou gaat. Wat vindt u van aandelenopties? Ik vind aandelenopties geen goed beloningsinstrument meer. Ik heb een beetje boter op mijn hoofd omdat ik ze vroeger zelf ook heb ontvangen, maar in feite zijn aandelenopties een loterij zonder nieten. De ontvanger kan alleen maar winnen en niet verliezen. Hooguit is de uitkering nul. Dat is niet goed. Ik vind dat bestuurders financieel mogen profiteren van het feit dat het goed gaat met het bedrijf. Maar dan moeten ze ook bereid zijn om verlies te nemen als het slecht gaat. De aandeelhouders doen dat immers ook. Het maakt de mensen voorzichtiger. Ze denken daardoor nog eens twee keer na voordat ze een beslissing nemen. Is het überhaupt nodig om variabele beloningen uit te keren? Dat is een goed punt. Als ik tijdens mijn loopbaan Frans Cremers (59) Commissariaten Parcom Capital Management SBM Offshore Fugro (vicevoorzitter) Unibail-Rodamco Schiphol Group Vopak NS (vicevoorzitter) Loopbaan cfo en lid rvb van VNU verschillende functies binnen Shell Groep Opleiding 1975 Economie, Erasmus Universiteit Rotterdam, doctoraal 1979 Economie, Erasmus Universiteit Rotterdam, doctoraat Overige activiteiten Lid commissie Kapitaalmarkt AFM Bestuurslid Stichting Preferente Aandelen Heijmans Bestuurslid Stichting Preferente Aandelen Philips Onderzoeker namens de Ondernemingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam naar het beleid en gang van zaken bij Ahold (2005/2006) en Fortis NV (2009/2010) Bestuurder van de Stichting Stork die in december 2006 preferente aandelenopties uitoefende. uitsluitend een vaste beloning zou hebben ontvangen, zou ik even hard hebben gewerkt. En iedereen die ik dat vraag, zegt hetzelfde. Ik heb ook nooit iets wel of niet gedaan omdat ik een variabele beloning had. De vraag is dan ook of bedrijven er niet in het geheel van moeten afzien. Het maximale aantal commissariaten moet worden teruggebracht naar vijf, zo staat vermeld in een nieuw wetsvoorstel. U heeft er momenteel zeven. Ik vind het raar dat de overheid mij vertelt hoeveel tijd ik per jaar mag werken als commissaris. Dat gaat tegen mijn liberale principe in. Zoals gezegd besteed ik aan elk van mijn commissariaten ruwweg een maand per jaar; zeg maar tussen de 150 en tweehonderd uur per bedrijf. Deze wet stelt nu dat ik niet meer dan duizend uren aan dit werk mag besteden. Dat stuit me tegen de borst. Ik heb begrepen dat deze beperking vooral bedoeld is om de invloed van het old boys netwerk te beperken. Het old boys netwerk bestaat mijns inziens helemaal niet. Toen ik vijftien jaar geleden terug kwam naar Nederland, kende ik geen enkele commissaris, bestuurder, bankier of registeraccountant. Er viel voor mij kortom weinig tot niets te netwerken. En van de zeven commissariaten die ik nu vervul, ben ik voor zes daarvan gevraagd door een headhunter. Het was dus niet zo dat een of ander vriendje tegen mij zei: Frans, ik heb weer een leuk commissariaat voor je. Het idee dat de old boys elkaar baantjes toespelen is dus eenvoudigweg niet waar. Bij alle commissarissen en bestuurders die ik ken, kom ik nooit thuis. Op ééntje na. Marcel Niggebrugge, de ex-cfo van de NS. Maar dat is een jeugdvriendje van me. Meer over Frans Cremers op Betekent de nieuwe wet dat u zelf afscheid moet nemen van twee commissariaten? Nee. Ik kan houden wat ik heb. Buitenlandse commissariaten tellen niet mee. Daar heb ik er één van. En een ander commissariaat valt ook buiten de voorwaarden. 12. management scope nr. 01 /

8 interview bij Ajax is één ding duidelijk: daar heerst niet de macht van het old boys netwerk Stel dat u wél afscheid zou moeten nemen van één, welke zou dat dan zijn? Dan zou ik afscheid nemen van het commissariaat waarin ik het langst actief ben. In mijn geval zou dat de NS zijn. Ik zit daar nu tien jaar en naarmate je ergens langer zit, wordt je toegevoegde waarde steeds minder. Een commissaris mag maximaal twaalf jaar een en hetzelfde commissariaat vervullen. Is dat niet te lang? Ik vind het inderdaad een vrij lange termijn. Maar het opvallende is dat er voor een bestuurder helemaal geen limiet bestaat. Die mag wel twintig jaar aanblijven. Wat mij betreft zou zo n houdbaarheidstermijn nog eerder voor een bestuurder dan voor een commissaris moeten gelden. Welke zittingstermijn zou volgens u ideaal zijn voor een bestuurder? Acht tot twaalf jaar. Wie veel korter blijft, en veel ceo s halen niet eens de vier jaar, handelt met een te korte termijnvisie. Wie te lang blijft, kan moeilijk wakker, alert en vernieuwend blijven. Elkaar over en weer vertrouwen is belangrijk voor een bestuurder en een commissaris. Maar een zekere afstandelijkheid is ook gewenst. Wanneer een bestuurder en een commissaris twee handen op één buik zijn, komt dit het toezicht immers niet ten goede. Hoe belangrijk is het om die balans te vinden? Heel belangrijk. Maar die afstand komt vanzelf, omdat een commissaris nu eenmaal niet dagelijks bezig is met één bedrijf. We bekijken de zaken per definitie vanaf de zijlijn en dat schept afstand. Bovendien ben ik niet bevriend met de bestuurders. Zoals gezegd kom ik bij niemand thuis. Maar u heeft een punt. Ik denk dat het belangrijk is om ervoor te zorgen dat de relatie tussen bestuurder en commissaris niet te vriendschappelijk is. U bent beroepscommissaris. Toch vind ik het zelf als bestuurder fijn om adviezen aan te nemen van mensen die zelf nog met de voeten in de klei staan. Hoe kijkt u daar tegenaan? Mee eens. Dat moet u ook zeker doen. Maar het is nu eenmaal onmogelijk een rvc samen te stellen met louter actieve bestuurders. Die zijn er eenvoudigweg niet. In diezelfde wet waar we het net over hadden, staat namelijk ook dat actieve bestuurders maximaal twee commissariaten mogen hebben. En als ze er wel waren, zou u dan de voorkeur geven aan commissariaten met uitsluitend actieve bestuurders? Nee. Ik ben heel sterk een voorstander van diversiteit in de rvc. Mannen, vrouwen, jong, oud, nationaal, internationaal, actief en niet-actief. Hoe diverser, hoe beter het advies en toezicht. In Nederland wordt discussie gevoerd of we ook hier niet een one tier board zouden moeten hebben. Wat vindt u? One tier? Of two tier? Ik geloof dat beide kunnen. Het maakt niet zoveel uit. Het feit dat er in alle landen goede bedrijven actief zijn, bewijst dit al. Kennelijk lukt het ondernemingen om met beide systemen goed te kunnen werken. Het is ook maar net wat men gewend is. En hoewel de juridische aansprakelijkheid bij een one tier board wat groter is dan bij een two tier, groeien beide systemen ook steeds dichter naar elkaar toe. Ik vind het eerlijk gezegd dan ook een non-discussie. Ik geloof niet in het veranderen om het veranderen. Tot slot heb ik nog drie korte vragen voor u. Vraag 1: wat is uw advies voor een jong startend lid van de rvc? Goed luisteren. Goed kijken. En goed opletten. Vraag 2: bij welk bedrijf zou u ooit nog graag commissaris willen zijn? Misschien bij Shell. Daar heb ik veel voetstappen liggen. Vraag 3: hoe vindt u dat Steven ten Have de situatie bij Ajax heeft aangepakt? Ik vind dat hij het goed heeft gedaan. Hij heeft gehandeld zoals hij dat vanuit het oogpunt van governance moet doen. Ik kom zelden tegen dat er in een rvc wordt gestemd, maar als één lid bij herhaling niet komt opdagen, dan is dat nog de enige manier. En als er vier vóór zijn en één tegen, dan moet je de mening van die vier volgen. Ook als er dan een persoon wordt aangenomen waar de vijfde commissaris mordicus tegen is? Van Gaal? Als dat in het belang van de onderneming is, in dit geval Ajax, dan mag dat geen probleem zijn. En één ding is duidelijk. Ook hier is geen sprake van de macht van een old boys network. Bart Hogendoorn is managing director van Hewlett-Packard Nederland. MAURITS HENDRIKS LEONTIEN VAN MOORSEL MAX CALDAS JOOP ALBERDA CO ADRIAANSE THE MASTERMIND THE SPARK THE MOTIVATOR THE VISIONARY THE CRAFTSMAN Win een topcoach voor een dag en haal het beste uit uw bedrijf Ernst & Young presenteert The Coaches of Industry. Vijf topcoaches met een missie: samen met Ernst & Young het beste in het Nederlandse bedrijfsleven naar boven halen. Zij weten immers als geen ander hoe je een organisatie in topvorm krijgt. Maak met uw bedrijf ook kans op een Coaches of Industry-dag. Ga nu naar ey.nl/coacheso ndustry 14. management scope

9 machtigste commissarissen Oud-cfo van VNU Frans Cremers is de nieuwe machtigste commissaris van Nederland. De hoogste nieuwe binnenkomer is een vrouw en de jongste commissaris is 39 jaar. De echte doorstroom zal moeten komen van het gedwongen afslanken van grote toezichtsportefeuilles. Onderzoek Luuk Besamusca Tekst Marike van Zanten 100 van de commissie Kapitaalmarkt van de AFM en was namens de Ondernemingskamer betrokken bij de onderzoeken naar de gang van zaken bij Ahold en Fortis. Overigens lijkt hij ook in zijn commissariaten vast te houden aan de positie van tweede man. Zijn voorzitterschap bij Fugro bijvoorbeeld is slechts tijdelijk, ter overbrugging van het hernieuwd aantreden van oud-ten Cate-topman en langjarig (president-) commissaris Frank Schreve na het overlijden van Herman Scheffer, die de voorzittershamer juist had overgenomen. Daarna wordt Cremers weer vicevoorzitter, net als bij NS. Nee, dank u Op nummer 2 vinden we de nummer 1 van vorig jaar: oud-dsm-topman Peter Elverding. Mr. Rijnland is ingehaald door Cremers doordat hij zijn voorzitterschap bij ING heeft afgestaan aan oud-shell-topman Jeroen van der Veer en zelf vicevoorzitter van de bank is geworden. Hij kreeg er overigens wel een (president-)commissariaat bij bouwer BAM voor terug. Elverding is verder onder meer voorzitter bij Océ, maar die functie heeft een andere dimensie gekregen sinds de overname door Canon. Van der Veer, de runner-up van vorig jaar, is op zijn beurt gezakt naar nummer 4. Twee plaatsen dus maar liefst, als gevolg van het opgeven van zijn commissariaat bij Unilever. Bovendien wordt Van der Veer van zijn plaats gedrongen door nota bene de oud-topman van dat concern: Antony Burgmans is een van de grootste stijgers binnen de top-100 (van nr. 15 naar nr. 3), mede dankzij de splitsing van TNT, waar hij het voorzitterschap bij Express toevoegde aan een toch al goed gevuld cv (zie kader). Te goed gevuld, want Burgmans zal de komende jaren functies moeten afstoten om aan de Wet bestuur en toezicht te voldoen, die het maximum van vijf toezichtfuncties bij beursgenoteerde ondernemingen uitbreidt naar andere grote ondernemingen en stichtingen om het old boys netwerk verder te helpen doorbreken. Burgmans teller staat op acht, exclusief zijn non-executive directorship bij BP, want buitenlandse vennootschap- Top-100 machtigste commissarissen (3) Frans Cremers Vz Fugro, Vopak, SBM Offshore, Schiphol (1) Peter Elverding ING, BAM Groep, FrieslandCampina, SHV Holding (15) Antony Burgmans Vz TNT Express, Aegon, AkzoNobel, SHV Holding (2) Jeroen van der Veer Vz ING, vz Philips, Shell (11) Rob Routs Vz DSM, vz Aegon, vice-vz KPN In totaal vinden we veertien vrouwen in de top-100, nog niet de helft van het quotum Voor het eerst in de historie van de top-100 is de hoogste positie niet voorbehouden aan een oud-ceo, maar een oud-cfo. Is financiële expertise voor raden van commissarissen inmiddels belangrijker dan de generalistische blik en de status van voormalig topmanagers? Je zou het bijna zeggen, als je kijkt naar de zich voortslepende crisis, plus het strakke keurslijf van control & riskmanagement waarin het toezicht zich de afgelopen jaren door regelgeving en reputatieangst heeft laten persen. Frans Cremers was acht jaar lang de financiële man van VNU, dat hij samen met topman Rob van den Bergh (nr. 42) hielp transformeren van een traditionele uitgeverij naar een informatieconcern. Hij trad er terug in 2005, vlak voor de strijd losbarstte met Amerikaanse activisti- sche aandeelhouders rond de overnameplannen van de VNU-top voor IMS Health. Sindsdien is Cremers, die vóór VNU 21 jaar lang diverse managementfuncties bij Shell vervulde, beroepscommissaris. Zijn portefeuille is niet alleen zwaar in omvang (zeven functies) en invloed (drie AEX-fondsen), maar ook in het soort activiteiten waarop hij toezicht houdt: het accent ligt op de maritieme industrie of in het zwaar transport over land, zee en in de lucht: treinen (NS), vliegtuigen (Schiphol), boorplatforms (SBM Offshore), opslagtanks (Vopak) en bodemonderzoek (Fugro). Bricks (Unibail-Rodamco) en bucks (INGdochter Parcom) heeft Cremers ook nog in het portfolio. De gestage opbouw ervan bracht hem in vijf jaar tijd van positie 49 (2007) naar de eerste plaats in de top-100. Cremers is daarnaast lid 3 Antony Burgmans duurzaam director Hij begon zoals het hoort: onderaan, als marketingassistent voor vaatwasmachinemiddel Sun. We schrijven Bijna dertig jaar later werd Antony Burgmans benoemd tot covoorzitter van Unilever, samen met Niall FitzGerald en later met Patrick Cescau. Het duo slaagde er niet in het ondernemerschap terug te brengen bij het Brits-Nederlandse concern. In 2005 werd het bestuursmodel dan ook opengebroken en werd Cescau ceo en Burgmans chairman. Kicked upstairs, noemde de Financial Times dat destijds. Twee jaar later ging Burgmans met pensioen. Sindsdien houdt hij zich bezig met zijn commissariaten bij Intergamma (voorzitter), Aegon, AkzoNobel, SHV, Jumbo, De Nederlandse Opera en Muziektheater Amsterdam. Dit jaar kwam daar het voorzitterschap van TNT Express bij. Burgmans is ook commissaris bij British Petroleum (BP). Als lid van het Safety Ethics and Environment Assurance Committee zal hij de handen vol hebben gehad om letterlijk het lek boven water te krijgen bij de oliemaatschappij. Pikant daarbij is dat Burgmans ook voorzitter is van de raad van toezicht van het Wereld Natuur Fonds, dat juist ageert tegen de risico s van olieboringen. Hij moet het als een lastige spagaat hebben ervaren, juist gezien zijn inspanningen op het gebied van duurzaamheid, zowel als topman van Unilever als na zijn pensioen, waarvoor hij werd gedecoreerd met zowel een Brits als een Nederlands lintje. Zo was Burgmans voorzitter van de commissie die adviseerde om MVO te integreren in de corporate governancecode. Hij is ook voorzitter van de monitoringcommisie die moet toetsen of de Code Banken goed wordt nageleefd. Zelf was hij commissaris bij ABN Amro, waar hij in 2006 opstapte omdat hij zich als een roepende in de woestijn voelde bij de bank. In zijn vrije tijd geeft Burgmans zich over aan zijn passie voor vliegvissen. 16. management scope nr. 01 /

10 even duren voor de gevolgen van deze tijdbom zichtbaar zullen worden in de top-100. Maar de commissarissen zelf en de ondernemingen waarop ze toezicht houden, zijn zich al druk aan het voorbereiden op de consequenties ervan. Vooral de beroepscommissarissen zullen hun huidige portefeuille kritisch screenen alvorens tot opschoning over te gaan en zoeken naar kruip-doorsluip-door-weggetjes, zoals inschrijving bij een buitenlandse dochter of het aannemen van buitenlandse commissariaten. Oud-Shell-man Rob Routs (vorig jaar al de grootste stijger en met een verdere stijging van nr. 11 naar nr. 5 doorgebroken in de top-10) lijkt al een voorschot op de toekomst te hebben genomen: met zijn nieuwe voorzitterschap bij DSM, dezelfde functie bij Aegon en zijn commissariaat bij KPN zit hij al aan zijn taks, maar daarnaast heeft hij vier internationale toezichtfuncties, bij een Deens, Fins, Canadees en Ametop (5) Kees van Lede Vz Heineken, Philips, Air France-KLM, Sara Lee (6) Piet Klaver Vz PostNL, vz Blokker, ING, SHV Holding (4) Kees Storm Vz KLM, Unilever, Aegon, vz Pon Holdings (-) Margot Scheltema Vice-vz TNT Express, Triodos, Schiphol, ASR Nederland (20) Tom de Swaan Vz Van Lanschot, vice-vz Ahold, DSM, GlaxoSmithKline (-) Rob ter Haar UnibailRodamco, Friesland- Campina, vz VvAA, vz Parcom (21) Ewald Kist Vice-vz DSM, vice-vz DNB, Philips (28) Karel Vuursteen Vz AkzoNobel, vz TomTom, raad van beheer Heineken Holding (12) Adri Baan Vz WoltersKluwer, chairman Dockwise, Imtech, VolkerWessels (-) Aad Veenman Eureko, vz TenneT, Draka, vz GVB (9) Ben van der Veer aegon, Reed Elsevier, FrieslandCampina, TomTom (13) Annemiek Fentener van Vlissingen Vz SHV Holdings, DNB, Heineken, rvt UMC Utrecht Mark Uyl 9 Margot Scheltema hoogste vrouw en hoogste binnenkomer Als kind had Margot Scheltema al een sterke drang om te woekeren met haar talenten. Heel calvinistisch eigenlijk: Je bent niet voor niets op deze wereld, meisje, zei ze daarover in het boek Topvrouwen. Ze koos uiteindelijk niet voor de diplomatie zoals haar vader, maar voor Shell: eerst in Londen in diverse financiële managementfuncties, daarna als Downstream Finance Manager in Tunis en vervolgens als Vice President Financiën en it pen tellen niet mee. Burgmans is niet de enige: de hele top-3 (Cremers scoort zeven punten en Elverding negen), een groot deel van de top-10 (waar oud- SHV-topman Piet Klaver (nr. 7) met vijf voorzitterschappen en een totaalscore van twaalf de kroon spant) en een substantieel deel van de hele top-100 wordt bevolkt door commissarissen met een surplus aan functies. Met zijn twee voorzitterschappen bij ING en Philips (die dubbel tellen) en de toezichtfunctie bij zijn eigen Shell, kan Van der Veer geen kant meer op en heeft hij onlangs dus nee moeten zeggen tegen een toezichtfunctie. Het toezicht houden op niet-beursgenoteerde bedrijven en maatschappelijke instellingen wat Van der Veer in de avonduren liever zou doen dan voetbal kijken lijkt daarmee zo goed als afgesloten (zie ook het interview elders in dit blad). Aangezien de wet pas gaat spelen bij (her)benoemingen, zal het nog wel voor de landencluster Venezuela, Colombia, Mexico, Ecuador en Peru. In 2004 keerde ze terug naar Shell Nederland als financieel directeur om vier jaar later over te stappen naar het beroepscommissariaat. Inmiddels houdt ze toezicht bij ASR, Schiphol, TNT Express, Triodos en Warmtebedrijf Rotterdam, is ze extern lid Audit Commissie ABP en toezichthouder bij Energieonderzoek Centrum Nederland, het Rijksmuseum en World Press Photo. Scheltema heeft al protest laten horen tegen de Wet bestuur en toezicht die haar zal dwingen te schrappen in haar portefeuille. Eerder mengde ze zich in het openbare debat over de achterblijvende diversiteit aan de top en het ondermaatse verslag van de raad van commissarissen, dat ze samen met governancehoogleraar Mijntje Lückerath jaarlijks onderzoekt. Scheltema is daarnaast cultureel goed onderlegd. Welke andere commissaris kan uit het hoofd werken van Jacob van Lennep noemen, zingt in de avonduren Brahms en Kodály en heeft als hobby het vertalen van Engelse poëzie? Zie ook het interview in de special De innoverende commissaris bij dit nummer van Management Scope. Nyenrode Business Universiteit The Platform for Board & Governance Nyenrode Bus The Platform Become a we Becoming Nyenrode a well-informed, Business Universiteit professional, responsible ever more dem and effective Nyenrode board Business member Universiteit in an ever more programs offe demanding The Platform environment. for Board This & is Governance what Nyenrode s The NDC-Ny The Platform for Board Governance board and governance programs offer to members challenges of of both Become executive a well-informed, and non-executive professional, boards. responsible Become well-informed, professional, responsible interactions and and w ever more demanding environment. This ever more demanding environment. This share- is what is what and Nyenr Nyenr sta The NDC-Nyenrode programs offer Commissarissencyclus to members of series both specifically executive focuses programs offer to members of both executive developed and non-e and non-e in c on the challenges The NDC-Nyenrode of the supervisory Commissarissencyclus role. The New Board Program series sp The deals with challenges NDC-Nyenrode the complex of interactions the supervisory Commissarissencyclus within the role. so-called The governance New Board series Pro sp challenges of the supervisory role. The New In 2011 Board the Pro NC triangle: interactions executives, non-executives within the so-called and share- governance and stake-holders. triangle: ex interactions within the so-called governance Board triangle: Program ex Both are share- unique, and high stake-holders. standard, case-based Both programs are unique, developed high in standa share- and stake-holders. Both are unique, high standa close cooperation developed with in captains close cooperation of industry and with leading captains academics. of industr developed in close cooperation with captains For further of industr info In 2011 In In the NCD-Nyenrode the NCD-Nyenrode the NCD-Nyenrode Commissarissencyclus Commissarissencyclus Commissarissencyclus starts on starts o Mr. Hans starts Plesm 13 January. Board The Program New Board starts Program on starts 22 March. on 22 March. Board Program starts on 22 March. Director For further information on the programs: NCD-Nyenrode For further For further information on on the the programs: Tel: Mr. Hans Mr. Plesman Hans Plesman Director Mr. Hans Plesman Director NCD-Nyenrode Director Commissarissencyclus NCD-Nyenrode Commissarissencyclus t 0346 NCD-Nyenrode Commissarissencyclus Drs. Marjan Lu Tel: e Tel: Director New Board Pro Drs. Marjan Lubbers MSOD Director Drs. Marjan Lubbers MSOD Tel: Drs. Marjan Lubbers MSOD New Board Director Program Director t 0346 New Board Program New Board Program e Tel: For further info Tel: Universiteit ple For further information about other Open or Customized For further Programs information of Nyenrode about Business other Open or Customized Pro For further information about other Open or Customized Pro Universiteit Universiteit please refer please to our refer website: to our website: Universiteit please refer to our website: 18. management scope

11 top (8) Erik van der Merwe Rabobank, Eureko/Achmea, vz Fornix Biosciences (-) Jacques Schraven Nuon, vz Tata Steel Nederland, vz Stork, BNP Paribas (27) Antoon Vermeer Vice-vz Rabobank, Eureko, vz VION (50) Leo van Wijk Dc Air France-KLM, vice-vz Randstad, Aegon, Skyteam (-) Sjoerd van Keulen Vz Mediq, ING, APG, Heijmans (18) Henk Scheffers Vz Aalberts Industries, vice-vz BAM Groep, FrieslandCampina, Wolters Kluwer (-) Michiel Boersma PostNL, vz ProRail, Telegraaf, Nestlé Oil (36) Peter Wakkie Vice-vz Wolters Kluwer, TomTom, ABN Amro, BCD Holding (10) Gerard Kleisterlee Chairman Vodafone, Shell, DNB, Dell (16) Wim van den Goorbergh Vz NIBC, Mediq, vz Dela, vz Welten Groep (-) Lakshmi Mittal Chairman ArcelorMittal, chairman Aperam, Golden Sachs, EADS rikaans bedrijf. Voor Routs is negen dus gewoon vijf en dan hebben we het niet over de uren van zijn werkdag. Commissarissen kunnen hun XXL-portefeuille ook nog op een andere manier afslanken, zonder alle lekkere dingetjes te hoeven laten staan: door het omzetten van toezichtfuncties in een adviesfunctie. Een voordeel van dit laatste is dat commissarissen zich dan misschien eindelijk weer eens gaan richten op de inhoud, in plaats van de huidige focus op het bloedeloze compliance & control. Een groot nadeel is echter dat de adviseurs niet langer aansprakelijk zijn en bovendien ontheven zijn van de transparantie-eisen die wel voor commissarissen gelden. Opnieuw tegen een muur op Het toezichtrantsoen bemoeilijkt ook het behalen van het quotum van dertig procent vrouwelijke bestuurders en commissarissen. Had de overheid het maximum van vijf niet eerst kunnen laten gelden voor mannen en pas later voor vrouwelijke arrivés, of de bovengrens verschillend kunnen vaststellen? The Young Ones Voor de enige commissaris in de top-100 onder de veertig moeten we helemaal naar positie 85: Jaap van Wiechen is 39 en staat bekend als een van de meest toonaangevende private equity-managers van Nederland. Hij is commissaris bij Boskalis, Nationale Borgmaatschappij, Mercurius Groep, FD Media Groep, InVesting (voorzitter) en Dockwise (non-executive director), maar hij bekleedt die posities als directeur van investeringsmaatschappij HAL en is in die zin niet onafhankelijk te noemen. Dat geldt wel voor Thessa Menssen (44), de één na jongste commissaris. De coo van de Rotterdamse Haven (ze kwam er binnen als cfo) werkte daarvoor veertien jaar bij een ander Rotterdams icoon: Unilever. Ze werd dit jaar benoemd tot commissaris bij PostNL en is verder toezichthouder bij Vitens, het Maritiem Museum en het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Een jaar ouder is de Britse Mary Harris, een echte McKinseyaan: vanaf 1994 Want vooral (beroeps)commissaressen lopen nu opnieuw tegen een muur aan. Zoals Margot Scheltema (nr. 9), de eerste vrouw die we in de top-10 tegenkomen, overigens ook weer een voormalig financieel directeur (van Shell Nederland). Twee jaar eerder viel Annemiek Fentener van Vlissingen de eer te beurt om die psychologische barrière voor het eerst te doorbreken. Zij is dit jaar teruggezakt naar nr. 17, door het wegvallen van haar commissariaat bij Draka, nadat de familie haar deelneming in de kabelfabrikant verkocht. In totaal vinden we veertien vrouwen in de top- 100, nog niet de helft van het quotum. Dat wordt dus nog even flink aanpoten. Zeker gezien het feit dat de zittende vrouwen volgens de nieuwe criteria bijna allemaal aan hun taks zitten. Er moet dus dringend nieuwe aanwas komen. Hoopgevend is dat Margot Scheltema niet alleen de hoogste vrouw, maar ook de hoogste nieuwe binnenkomer is van alle commissarissen op de lijst. Maar naast Scheltema komen we nog maar twee andere vrouwen tegen bij de nieuwkomers en dat zijn eigenlijk oude werkte ze in Londen, China en Zuidoost-Azië voor de firma, in 2001 werd ze beloond met het partnerschap en in 2006 zwaaide ze af om beroepscommissaris te worden: in Nederland bij TNT (na de splitsing bij TNT Express) en Unibail-Rodamco en in haar thuisland bij supermarktketen Sainsbury s. Een man, een vrouw en een buitenlandse: samen vormen de drie jonkies van de top-100 het diverse gezelschap dat we ook zo graag in een raad van commissarissen zouden willen zien. De jongste commissarissen 1 Jaap van Wiechen (39) 2 Thessa Menssen (44) 3 Mary Harris (45) 4 Herna Verhagen (45) 5 Charlotte Insinger (46) Sjoerd van Keulen snelle stijger 22 bekenden: Karla Peijs (nr. 43), die er een commissariaat bij Q-Park bij kreeg en de Britse Mary Harris (nr. 50), die na de splitsing overstapte van de board van TNT naar die van TNT Express. Tja, dat schiet natuurlijk niet op, hoewel de allerjongste generatie nog niet in deze top-100 vertegenwoordigd is, omdat de aanstormende vrouwen in het begin vaak maar één commissariaat bekleden. Wie biedt? In totaal kwamen er achttien nieuwe commissarissen binnen bij de eerste vijftig posities, oftewel 36 procent. Dat is bijna twee keer zoveel als vorig jaar, toen slechts een vijfde van de lijst werd ververst. Dat beeld wordt echter flink genuanceerd als we bedenken dat de helft van de nieuwe commissarissen bestaat uit old boys en een enkele old girl die voorgaande edities van deze lijst al eens bevolkten. De fluctuaties hebben onder meer te maken met de gevolgen van de crisis op de samenstelling van de top-100 ondernemingen op basis waarvan deze lijst wordt samengesteld en een iets gewijzigde waarderingsmethodiek (zie de verantwoording op de site). Bovendien stijgen sommige commissarissen alleen op de lijst omdat hun collega s in rang dalen, of andersom. Toch telt de top-30 wel degelijk een aantal opvallende nieuwkomers op eigen kracht : Sjoerd van Keulen, oud-topman SNS Reaal (nr. 22, zie kader), Michiel Boersma, oud-topman Essent (nr. 24, dit jaar benoemd in de rvc van PostNL en Telegraaf Media Groep) en INGcommissaris Luc Vandewalle (nr. 30). En dan is er nog Hans Wijers, de scheidend ceo van AkzoNobel (zie kader). Hij was al commissaris bij Shell en het Concertgebouw en wordt nu eveneens toezichthouder bij Heineken, waar hij in 2013 Kees van Lede zal opvolgen als president-commissaris. Als we het commissariaat bij Heineken nu al zouden meetellen, komt Wijers uit op nr. 25 of 26, afhankelijk van de vraag of hij ook voorzitter wordt van een commissie binnen de raad. Wanneer hij ook nog president-commissaris wordt, stijgt hij door naar plaats 22. Wijers is verder voorgedragen als voorzitter van In 1969 was Sjoerd van Keulen een van de bezetters van het Maagdenhuis. Hij werd door de politie afgevoerd en kreeg een boete van tweeduizend gulden en twee jaar voorwaardelijk. De jonge Sjoerd van toen zou nu waarschijnlijk in een Occupy-tentje op het Beursplein bivakkeren, maar de Sjoerd van nu is voorzitter van Holland Financial Centre, na een lange carrière in bankenland: bijna twintig jaar bij (de voorlopers van) het Fortis-concern en van 2002 tot 2009 bij SNS Reaal. Hij ging met tegenzin praten bij die slaperige, provinciaalse tent, nadat de headhunter hem een extreem dure fles wijn beloofde, vertelde hij in de bedrijfspublicatie Durf als deugd. Maar het klikte, er was lekker wat te knutselen en te bouwen en vier jaar later bracht hij het concern naar de beurs. De overname van Zwitserleven was een ander hoogtepunt. Daarna gaven de bankencrisis en de woekerpolisaffaire hem bij zijn vertrek een wrang, machteloos gevoel. Inmiddels is Van Keulen commissaris bij APG, ING, Heijmans en Vado Beheer en president-commissaris bij Mediq. Verder is hij onder meer voorzitter Stichting Investment Fund for Health in Africa, lid raad van toezicht Wereld Natuur Fonds en voorzitter Topteam Hoofdkantoren, dat concernkantoren van multinationals voor Nederland moet behouden en aantrekken. Met zo n lijst nevenfuncties is Van Keulen zelf kennelijk nog lang niet toe aan het Zwitserlevengevoel (-) Theo de Raad Vz CSM, VION, Hal Investments, TiasNimbas (-) Luc Vandewalle ING, Arseus (38) Cees Veerman Ceo Bracamonte, Vz USG People, Rabobank, DHV Groep (-) Eric van Amerongen Essent, Wegener, Imtech, ANWB (-) Jan Maarten de Jong Vz Nutreco, Heineken, vz AON (40) Louise Fresco Rabobank, Unilever, SER (26) Marinus Minderhoud Vice-vz Eureko/Achmea, Rabobank, vz Vodafone Europe (14) Marike van Lier Lels KPN, USG People, Reed Elsevier, TKH Groep (39) Irene Asscher-Vonk Rabobank, KLM, TBI, Philip Morris 20. management scope nr. 01 /

12 top (37) Pamela Boumeester Delta Lloyd, Ordina, Heijmans, Persgroep (-) Fokko van Duyne DNB, Gamma, Verkade, TenneT (-) René Kottman Vz Delta Lloyd, Wavin (-) derk Doijer Ahold, vz Lucas Bols, Corio (-) Rob van den Bergh Ahold, TomTom, Pon Holdings, VNU Nieuwe Media (-) Karla Peijs Aegon, Q-Park, ANWB, TU Delft (-) Adriaan Nühn Vz Sligro, rvt OLVG Ziekenhuis, vz Macintosh Retail Group (29) Herman Hazewinkel Vz TKH Group, Schiphol, Boskalis, Zeeman (52) Shemaya Levy Chocron Vice-vz TNT Express, Aegon, Segula (47) Peter Hartman Delta Lloyd, Stork (7) Fritz Fröhlich Vz Randstad, vice-vz ASML (19) Robert Abrahamsen PostNL, Havenbedrijf Rotterdam, BNG (-) Mary Harris UnibailRodamco, TNT Express VROUWEN DOOR DE JAREN HEEN Aantal vrouwen % Veertien vrouwen Onder de honderd machtigste commissarissen bevinden zich veertien vrouwen. Op naar de andere helft van het quotum. 1 Margot Scheltema (nr. 9) 2 Annemiek Fentener van Vlissingen (nr. 17) 3 Louise Fresco (nr. 34) 4 Marike van Lier Lels (nr. 36) 5 Irene Asscher-Vonk (nr. 37) 6 Pamela Boumeester (nr. 38) 7 Karla Peijs (nr. 43) Natuurmonumenten, een functie die overigens niet meetelt voor het maximum. Nog één positie te vergeven dus. Wie biedt? Oppasbaantje buiten de deur Het zijn dan ook nog steeds de pensionado s die het Nederlandse toezicht domineren. De gemiddelde leeftijd in de top-50 ligt op 63 jaar, net als vorig jaar. Die leeftijd daalt naar 61 jaar als we de hele top-100 in ogenschouw nemen. De echt nieuwe lichting vinden we dan ook vooral terug in de achterhoede: daar komen we de meeste jonge commissarissen tegen. Van de vijf jongste commissarissen zijn er overigens maar LEEFTIJD COMMISsARISSEN Gemiddeld Jongste Oudste top-50 top-100 top-50 top-50 top-50 top-50 top-50 top % 14% 10% 10% 10% 10% 4% 6% 8 Mary Harris (nr. 50) 9 Marjan Oudeman (nr. 54) 10 Pauline van der Meer Mohr (nr. 65) 11 Charlotte Insinger (nr. 68) 12 Herna Verhagen (nr. 69) 13 Truze Lodder (nr. 75) 14 Thessa Menssen (nr. 93) liefst vier vrouw. Bijna de helft van de in totaal veertien vrouwen is geboren in de jaren zestig, bij de mannen is dat maar vijf procent. Het laat maar weer eens zien dat vrouwen al op jongere leeftijd een commissariaat bekleden, meestal naast een actieve hoofdfunctie. Het lijstje actieve commissarissen telt dan ook zeven vrouwen op een totaal van 26, relatief meer dus dan hun mannelijke evenknieën. Ruwweg een kwart van alle commissarissen houdt toezicht naast een functie als ceo of cfo, maar slechts drie van hen bevinden zich in de top-50, de rest huist in de lagere regionen. Vreemd is dat niet, gezien de beperking dat bestuurders top-50 top-100 top-50 top-50 top-50 top-50 top-50 top ,12 61,35 63,2 64,9 62, Hans Wijers Going and coming man Hans Wijers fietste als jongetje van een jaar of elf, twaalf vaak langs de stampende machines op het Akzo-terrein. Maar ik heb nooit gedacht: als ik daar nou toch een keer directeur van mag worden, zei de huidige topman van AkzoNobel ooit in een interview. Hij is tegen carrièreplanning. Ik heb teveel mensen slachtoffer zien worden van hun eigen ambitie: ze verzuren als gevolg van diepe frustratie. Hard werken, hard lachen, luidt zijn carrièreadvies dan ook. In zijn eigen loopbaan zat dan ook bewust weinig lijn: managing partner bij The Boston Consulting Group, minister van Economische Zaken en ceo van AkzoNobel, waar hij verf en anticonceptie uit elkaar haalde met de verkoop van Organon en de aankoop van ICI. De meesterzet bleek uiteindelijk een pil met een bittere nasmaak voor Mr. Strategy, nadat de nieuwe moeder de onderzoeksafdeling wilde sluiten en een massaontslag aankondigde. Nadat Wijers is teruggetreden als topman van AkzoNobel kan hij zich voluit op zijn commissariaten storten: hij was al toezichthouder bij Shell (waar hij als voorzitter van de remuneratiecommissie werd geconfronteerd met een bonusrel rond de Shell-top) en is inmiddels ook voorgedragen als commissaris bij Heineken, waar hij in 2013 president-commissaris Kees van Lede zal opvolgen. Verder is hij commissaris bij het Concertgebouw en wordt hij de nieuwe voorzitter van de raad van toezicht van Natuurmonumenten. Wijers is verder onder meer voorzitter bestuur Ubbo Emmius Stichting van zijn alma mater Rijksuniversiteit Groningen (waar hij onder andere Annemiek Fentener van Vlissingen (nr. 17), Pamela Boumeester (nr. 38) en Marjan Oudeman (nr. 54) treft), lid European Round Table of Industrialists, voorzitter Oranje Fonds en voorzitter bestuur Young Pianist Foundation. maximaal twee commissariaten mogen bekleden. Op één na maken ze trouwens allemaal actief gebruik van dat quotum. Alleen Randstad-topman Ben Noteboom beperkt zich tot één toezichtfunctie (bij Ahold). Als hun eigen commissarissen een oppasbaantje buiten de deur goedkeuren, nemen bestuurders er kennelijk meteen twee, sommigen zelfs drie. Eén vinger Cees Veerman pakt niet alleen de hele hand, maar zelfs twee knuisten tegelijk. Naast ceo van Bracamonte, hoogleraar en boer, is de voormalig minister van Landbouw commissaris van de Rabobank (dat als coöperatie overigens niet meetelt), president-commissaris bij USG People en commissaris bij nog acht organisaties! 56 Het aantal buitenlanders in de top-100 blijft ook dit jaar redelijk constant: het zijn er slechts zeven. De meeste buitenlanders die hier toezicht houden zijn bovendien al sinds jaar en dag bekend. De Franse Shemaya Levy Chocron (nr. 46, vicevoorzitter TNT Express en commissaris Aegon), de Duitse Fritz Fröhlich (nr. 48, voorzitter Randstad en vicevoorzitter ASML) en de Belg Frank de Moor (nr. 91, ceo Macintosh en commissaris bij Sligro en Mediq) weten inmiddels wel dat Nederlanders de gordijnen open hebben en één koekje bij de thee presenteren. Hetzelfde geldt voor de al genoemde Mary Harris (nr. 50, commissaris bij TNT Express en Unibail-Rodamco) en haar landgenoot Doug Dunn (nr. 80). De Brit die eerst CEES VEERMAN IS CEO VAN BRACAMONTE, HOOGLERAAR, BOER EN COMMISSARIS BIJ TIEN ORGANISATIES hollandse hoogte 22. management scope nr. 01 /

13 top-100 Photo News / Hollandse Hoogte de Belg Luc vandewalle moet nog wennen aan het broodje kaas Buitenlandse commissarissen 1 Lakshmi Mittal Indiaas (nr. 28)* 2 Luc Vandewalle Belgisch (nr. 30) 3 Shemaya Levy Chocron Frans (nr. 46) 4 Fritz Fröhlich Duits (nr. 48) 5 Mary Harris Brits (nr. 50) 6 Doug Dunn Brits (nr. 80) 7 Tom Ehret Frans (nr. 89) 8 Frank de Moor Belgisch (nr. 91) * Opgenomen in de lijst vanwege notering ArcelorMittal aan de AEX. Bekleedt geen commissariaten bij Nederlandse ondernemingen. Philips Consumer Electronics leidde en daarna vier jaar lang ASML, is onder meer commissaris bij BE Semiconductors en werd onlangs herbenoemd tot deputy chairman bij TomTom. Wie wellicht nog wél zullen moeten wennen aan het Nederlandse broodje kaas en glas melk bij de lunch, zijn de Franse Tom Ehret (nr. 89, onder meer commissaris bij SBM Offshore en non-executive bij Dockwise) en vooral de Belg Luc Vandewalle (nr. 30), de hoogst genoteerde buitenlander én een van de hoogste nieuwkomers. Vandewalle is voormalig voorzitter en niet uitvoerend lid van de raad van bestuur van ING België en heeft nu een zitje in de raad van commissarissen van moeders, die hij samen met Sjoerd van Keulen en Joost Kuiper (niet in de top-100) van een shot bancaire ervaring moet voorzien. Zo is hij lid van de audit- en de risicocommissie. Als Vandewalle daar maar voldoende tijd voor kan vinden. De portefeuille van de Belg barst namelijk bijna uit zijn voegen door alle nevenfuncties. Zo is Vandewalle president-commissaris bij Bakker Hillegom en heeft hij een waaier van commissariaten bij Belgische bedrijven. Met ING mee telt zijn cv maar liefst zestien (!) functies, waaronder vijf voorzitterschappen. Okay, de Code Tabaksblat en de Wet bestuur en toezicht zijn blind voor commissariaten over de grens, maar zouden de (overheids)com- missarissen van ING eigenlijk niet uit zichzelf naar de geest van de wet hebben moeten handelen door Vandewalle niet voor te dragen? Van gevoel voor maatschappelijke verhoudingen heeft de rvc van ING tot nu toe echter weinig blijk gegeven, terugdenkend aan de bonusperikelen van dit voorjaar. Als het toedienen van vers bloed in de top van het Nederlandse bedrijfsleven ergens toe moet leiden is het een verschuiving van compliance naar cultuur en van monitoring naar mores en maatschappij. Niet alleen bij de commissarissen van ING, maar bij álle toezichthouders in de top-100. De demonstranten van Occupy richten zich met bombardementen en ludieke acties inmiddels ook rechtstreeks op bestuurders en commissarissen van banken en het lijkt nog slechts een kwestie van tijd voor ook andere ondernemingen doelwit worden (zie Lees en huiver. Verantwoording De top-100 is samengesteld door Luuk Besamusca van Management Scope. Voor de complete top-100 en uitleg over de werkwijze bij het samenstellen van de lijst, verwijzen we graag naar 51 (24) Jan Michiel Hessels Vz Boskalis, Heineken, NYSE Euronext 52 (-) Carel van den Driest Vopak, Van Gansewinkelgroep, Stork 53 (-) Jos Streppel KPN, Van Lanschot, RSA Group 54 (-) Marjan Oudeman AkzoNobel, ABN Amro, NS 55 (-) Henk Breukink ING, Vastned Office/Industrial 56 (25) Hans Wijers Shell 57 (17) Rob Zwartendijk Vz SNS Reaal, Randstad 58 (-) Johan van der Werf Ordina, Delta Lloyd, ONVZ, UMC Utrecht 59 (-) Cees Griffioen GasUnie, TenneT 60 (-) Klaas Westdijk Eneco, Vastned Retail, FD Mediagroep 61 (34) Gert-Jan Kramer ASMI, Fugro, TU Delft 62 (23) Wout Dekker Rabobank, Macintosh Retail 63 (-) Derk Haank KPN, NOS, Tros 64 (-) Rob Pieterse Grolsch, SABMiller, CSM, Mercurius Groep 65 (-) Pauline van der Meer Mohr Erasmus Universiteit, DSM, ASML 66 (49) Niek Hoek NIBC, Euronext Amsterdam 67 (-) Abel Slippens Blokker, Van Lanschot, Free Record Shop, Simac 68 (-) Charlotte Insinger SNS Reaal, Vesteda 69 (-) Herna Verhagen PostNL, Nutreco, SNS Reaal 70 (-) Rob Frohn AkzoNobel, Nutreco, Delta Lloyd, HAN 71 (-) Rutger van Slobbe Havenbedrijf Rotterdam, Dockwise, Cargonaut, KNRM 72 (-) Tom de Waardt BESI, Nuon 73 (48) Bert Meerstadt ABN Amro, Lucas Bols 74 (46) Rob van Gelder Heijmans, SBM Offshore, Ten Cate, Holcim Western Europe 75 (-) Truze Lodder Van Lanschot, NS 76 (-) Robert van der Meer KasBank, Corio, BNP Paribas, Teslin 77 (-) Cees van Woudenberg Grolsch, Boskalis, Martinair, Mercurius Groep 78 (-) Daan van Doorn Delta Lloyd, Brunel 79 (-) Hans Smits KLM, Jansen de Jonggroep, Sohar Industrial Port 80 (-) Doug Dunn BESI, ARM Holding, Soitec 81 (-) Joop Drechsel Eneco, Telegraaf, Primary Capital 82 (35) Robert-Jan van de Kraats SNS Reaal, Ordina 83 (-) Ron Icke KasBank, Heijmans, Ormit, VvAA Groep 84 (-) Jaap Lagerweij SNS Reaal, Macintosh Retail Group, HG, Beerens Groep 85 (-) Jaap van Wiechen Dockwise, Boskalis, FD Mediagroep, Mercurius Groep 86 (-) Joop van Oosten Wereldhave, Staedion 87 (-) Sjoerd Eisma Hal Investments, Grontmij, De Brauw Blackstone 88 (-) Harrie Noy GasUnie, HAN 89 (-) Tom Ehret SBM Offshore, Dockwise, Viking Moorings, Green Holdings 90 (-) Jan Bout Delta Lloyd, Ballast Nedam, Royal Haskoning 91 (43) Frank de Moor Sligro, Mediq 92 (-) Ben Noteboom Ahold 93 (-) Thessa Menssen PostNL, Vitens 94 (-) Martin van Pernis Aalberts Industries, ASMI, Feyenoord, Batenburg 95 (-) René van der Bruggen Aalberts Industries, Grontmij, Gelders Vallei Ziekenhuis 96 (-) Jos Nijhuis SNS Reaal, Aeroport de Paris 97 (-) Maarten Schönfeld Arcadis, Brunel, TU Delft 98 (-) Mel Kroon Havenbedrijf Rotterdam, HTM, NOVEC, Diamond Tool Group 99 (30) Martijn van der Vorm Vopak, Anthony Veder 100 (-) Henk van Dalen Vimpelcom, Macintosh Retail Group, NIBC 24. management scope nr. 01 /

14 Volgens Bose is dit geen tv. Bose VideoWave entertainment-systeem. Hd-beeld. Home cinema-geluid. Geen zichtbare luidsprekers. De complete home cinema-ervaring bestaat uit haarscherpe beelden én omringt u met meeslepend geluid. Veel hd-flatscreen-tv s leveren een prima beeldkwaliteit, maar het geluid laat vaak te wensen over. Om te kunnen opgaan in het sensationele gebulder van een F1-race of het knakken van een takje in een bloedstollende thriller hebt u een apart home cinema-geluidssysteem nodig. Tot nu toe. Het Bose VideoWave entertainment-systeem is het enige hd-scherm met een compleet ingebouwd home cinema-geluidssysteem. Dankzij exclusieve Bose-technologieën wordt geluid gereproduceerd op plaatsen waar geen luidsprekers staan, met als resultaat een ervaring die u niet voor mogelijk hield. Eén compleet en gebruiksvriendelijk home entertainment-systeem dat een resolutie van 1080p combineert met Bose home cinema-geluid. Zoveel meer dan zomaar een tv. Als u denkt aan een nieuwe tv, kom dan eerst kennismaken met het Bose VideoWave -systeem.

15 inter view bij mooi weer kan iedereen commissaris zijn Jeroen van der Veer is commissaris omdat hij een bijdrage aan het functioneren van bedrijven wil leveren, en daarmee aan de maatschappij. Je moet altijd nadenken over wat je niet weet en niet begrijpt. Interview Herman Bol Tekst Leo Klaver Fotografie Marcel Bakker Jeroen van der Veer (64) Opleiding Economie (Erasmus Universiteit Rotterdam), Werktuigbouwkunde (TU Delft). Huidige functies voorzitter rvc ING Groep, voorzitter rvc Philips, non-executive director Shell, commissaris Concertgebouw. Loopbaan non-executive bestuurder en vicepresident rvc Unilever ( ), ceo Shell ( ), president-directeur Koninklijke Shell ( ), managing director Shell Group ( ), diverse managementfuncties bij Shell vanaf Overige functies voorzitter Platform Bètatechniek, voorzitter raad van toezicht Nationaal Openlucht Museum Arnhem, bestuurslid Het Nationale Toneel Den Haag, commandeur in de Orde van Oranje Nassau, ereburger Singapore, eredoctor Port Harcourt (Nigeria). Thuis gehuwd, drie dochters. Houdt van halve van halve marathons lopen, lopen, schaatsen, golfen schaatsen, (handicap golfen 18), (handicap museumbezoek 18), museumbezoek. et gesprek met de voorzitter van de rvc s van ING en Philips vindt plaats in een kantoor naast het Amsterdamse Concertgebouw, waarvan hij ook toezichthouder is. Jeroen van der Veer, die vrijwel zijn hele carrière bij Shell werkte, gaat graag naar concerten, toneel en musea. Een favoriete dirigent, acteur of schilder heeft hij niet, en ook geen rolmodel. Ik pik stukjes op van mensen en van situaties, en die verwerk ik in mijn eigen model. Heb je een rolmodel voor jezelf, dan wil je dat automatisch gaan klonen. Zo zit ik niet in elkaar. Bent u een rolmodel voor anderen? De perfecte toezichthouder zonder zwakke kantjes met jarenlange ervaring in het zakenleven en daarbuiten? Lachend: Dat moet u maar eens aan mijn dochters vragen. Ik heb wel degelijk ook mijn onzekerheden. Bijvoorbeeld over hoe ik de Engelse taal uitspreek. Verder heb ik met mijn zwakke kanten moeten leren omgaan. Bijvoorbeeld: als je het ergens sterk mee oneens bent, is het goed om dit niet altijd direct uit te spreken, maar daar eerst nog eens een nachtje over te slapen. Wat brengt een mens er tegenwoordig toe om toezichthouder te willen zijn? In mijn omgeving zeggen steeds meer mensen: waar doe je het voor? De kans op reputatieschade is groot, het kost veel tijd en er zijn voortdurend ogen op je gericht. Als commissarissen het goed doen, staan ze niet in het nieuws en als ze het niet goed doen, staan ze er wel in. Als je daar niet tegen kunt, moet je het niet doen. Ik doe het omdat ik denk organisaties en instellingen met mijn kennis, kunde en ervaring te kunnen helpen. Je spant je ergens voor in en als het dan goed loopt, is dat zeer plezierig. Daar zit de voldoening in. En het is goed je hersens te laten kraken. Is de verantwoordelijkheid die een commissariaat anno 2012 met zich meebrengt een andere dan vroeger? Wordt er nu anders tegen het vak aangekeken? Een commissaris heeft vooral van doen met toezicht, inzicht en selectie. Ik denk dat in vergelijking met vroeger vooral de component toezicht sterk is toegenomen. Waar vroeger een commissaris iemand 28. management scope nr. 01 /

16 interview was die een president-directeur hielp, is de functie tegenwoordig veel explicieter. Een ander verschil zijn de regels rondom de functie. Je mag nu vijf punten hebben, waarbij het voorzitterschap van een raad dubbel telt. Ik vind dat voor publieke ondernemingen begrijpelijk, maar dat het ook geldt voor commissariaten bij nietpublieke ondernemingen of grote instellingen, vind ik ver gaan van de overheid. Ik lig er overigens niet wakker van. Als de maatschappij dat zo wil, dan is dat zo. Opvallend is wel dat een commissariaat van een buitenlands bedrijf niet meetelt volgens de letter van de wet. Shell met haar wereldhoofdkantoor in Nederland telt niet mee omdat het juridisch gezien een Engels bedrijf is, een groot Nederlands ziekenhuis telt wel mee. Dat is niet helemaal logisch. Heeft de wetgever hiermee ook niet willen voorkomen dat er teveel macht zou uitgaan van het old boys netwerk? Bij de bedrijven waar ik commissaris ben, wordt juist enorm nagedacht over het aanbrengen van de nodige diversiteit in het bestand van commissarissen. Grote bedrijven schakelen overigens altijd headhunters in als er sprake is van een vacature. Ook al draag je Mary, Peter, Karl, Jing Jong of wie dan ook uit je eigen netwerk voor, dan betrek je bij de selectie toch de headhunter, omdat ook de andere commissarissen zeker willen weten of de voorgedragen man of vrouw wel het beste past in het opgestelde profiel. De selectie van commissarissen is veel verder geprofessionaliseerd dan men denkt. Wie denkt in termen van old boys network is volgens mij out of touch met hoe het er tegenwoordig aan toe gaat, zeker bij de grotere bedrijven. Dat er onvrede bestaat over commissarissen, is dat niet ook te wijten aan de toezichthouders zelf? Zouden ze niet meer moeten laten zien wat ze doen en meer over hun eigen pr moeten nadenken? Straks krijgen we nog een eigen STRAKS KRIJGEN WE NOG EEN EIGEN BEROEPS- VERENIGING, SCHEI TOCH UIT! beroepsvereniging, schei toch uit! Een commissaris moet niet aan pr doen. Uitvoerende bestuurders zijn het gezicht van een bedrijf. Toezicht moet goed gebeuren, maar op de achtergrond, bijna als een invisible hand. Je moet niet besturen, maar alleen stukken lezen is ook weer niet voldoende om zaken goed te kunnen aanvoelen en je taak goed uit te kunnen voeren. Dat is een onderwerp waar menigeen over struikelt. Hoe komen toezichthouders aan goede informatie, hoe krijgen ze het goede beeld om effectief toezicht te kunnen houden? Je krijgt veel stukken, vaak meer dan je lief is. Toch moet je ook proactief zijn door informatie te vragen. Als er een onderwerp tussen zit waarvan ik denk dat het belangrijk is, maar dat ik niet goed begrijp of beter wil begrijpen, dan vraag ik mensen, vaak uit het middenkader van het bedrijf, in een briefingsessie het onderwerp nader toe te lichten. Dat vinden ze zelf ook leuk om te doen. Niet zelden gaan dan ook andere commissarissen mee. Je kunt niet thuis zitten wachten en dan later zeggen: ik zag dat het belangrijk was maar begreep het niet. Het gaat een stapje verder. Je moet altijd nadenken over wat je niet weet of niet begrijpt als je denkt dat het relevant is. Dat hoort bij je taak. Van belang in het kader van toezicht en inzicht is ook dat een presidentcommissaris en een ceo het goed met elkaar kunnen vinden. Wat is uw ervaring daarmee? Als het niet botert tussen die twee, werkt dat zeer negatief. Wel moet een president-commissaris in het Angelsaksische domein chairman genoemd met verschillende typen ceo s overweg kunnen. Als het niet goed gaat tussen een president-commissaris en een ceo, komt dat wel boven water in beoordelingsgesprekken. Toezichthouder is een vak. Kun je zo n vak leren? Ja, maar het is ook ervaring. Het belangrijkste in dit vak is en blijft toezicht. En je moet je rol als commissaris zuiver zien te houden. Een president-commissaris moet niet stiekem achter het stuur gaan zitten. Hij moet ook niet altijd met verhalen aankomen dat hij het zelf zus en zo deed toen hij daar en daar zat. Dat is weliswaar inzicht, maar op enig moment gaat die ceo zich daar enorm aan ergeren. Je kunt natuurlijk wel kennis delen met de ceo als hij daar om vraagt, maar commissaris zijn is een wezenlijk ander vak. En net als elk ander vak moet je het bijhouden. Je moet up-to-date kennis hebben van governance -systemen, weet hebben van nieuwe inzichten, op de hoogte zijn van wat de wetgevers van plan zijn. Daarnaast is het goed te weten hoe toezicht bij andere bedrijven is geregeld. Waaraan is een goede commissaris te herkennen? Vaak aan de kwaliteit van zijn vragen of opmerkingen. En wat doet hij als het stormt buiten? Bij mooi weer kan iedereen commissaris zijn. Bij een crisis moet een commissaris overigens geen duizend vragen willen stellen aan een directie, maar niet meer dan twee of drie relevante vragen. Veel vragen beantwoorden kost een directie veel tijd en daar schiet je vaak niets mee op. Vervolgens moet de commissaris goed kijken wat er met zijn twee of drie vragen is gedaan door de directie. Indien niets, dan zal hij moeten bekijken of zijn vragen wel goed waren, of hij en het bedrijf wel een goede match vormen. Een commissariaat is geen academische instituut. Een onderneming moet er wel iets mee doen. U bent internationaal gelouterd. En voorzitter van rvc s bij grote internationale ondernemingen. Wat zijn op het gebied van governance de verschillen tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk en de VS? Een groot verschil is te zien tussen de rol van chairman in het Angelsaksische gebied en die van een Nederlandse president-commissaris. In het VK besteedt een chairman twee tot drie dagen aan zijn rol als toezichthouder. Dat is veel meer dan een presidentcommissaris in ons land. Zelf ben ik meer van de school van anderhalf tier in plaats van de two tier zoals in het VK. Je mag niet te afstandelijk zijn, maar je mag een ceo ook niet het gevoel geven dat je als president-commissaris vanaf de achterbank instructies zit te geven hoe hij moet rijden. Dat is ook niet goed. Op zich vind ik het voor de Nederlandse situatie juist dat een president-commissaris er meer tijd in stopt dan vijf jaar geleden, maar het hoeft van mij ook niet helemaal naar het Engelse model te gaan. Je krijgt meer stukken dan je lief is, Toch moet je proactief zijn en informatie vragen Zijn er veel wezenlijke verschillen tussen toezicht houden op Philips, ING, Unilever en op het Concertgebouw? Het is maar hoe abstract je denkt. Door de financiële crisis moet de cultuursector in Nederland nadenken hoe om te gaan met de vermindering van subsidies, de BTW-verhoging en de verwachting dat er minder bezoekers zullen komen. Dat is voor het Concertgebouw vergelijkbaar met wat een veel groter bedrijf moet doen als een geheel andere bedrijfssituatie zich aandient. Je moet in beide situaties als toezichthouder kijken wat een en ander betekent voor de lange en korte termijn. En wat je op langere termijn wilt, is dat nog mogelijk? Daarna moet je scenario s maken en bij andere mensen te rade gaan die eenzelfde probleem al eerder hebben opgelost. Een van de dossiers waar een commissaris altijd mee te maken krijgt, is de beloning van de top. Wat is daarin de rol van de toezichthouder? Financiële instellingen krijgen waarschijnlijk te maken met verregaande regelgeving op dit terrein waarbij je je kunt afvragen of dat helpt om je taak als commissaris goed uit te voeren. Natuurlijk moet er een maatschappelijk kader zijn, maar een kader is iets anders dan een keurslijf. Als het gaat om excessieve beloning, dan is daar als het bekend is terecht tegendruk op gezet. Maar wat wij in Nederland als excessief zien, is dat niet noodzakelijkerwijs in andere landen. Dat begint een probleem te worden. Wij zullen ook mensen willen aantrekken uit het buitenland als die echt beter zijn. Soms heb ik het gevoel dat in Nederland de overheid wel erg graag meer dan meekijkt. Is het wel eens voorgekomen dat u heeft gezegd: dit gaat me wat beloning betreft te ver? Natuurlijk! Wel jammer dat het publiek dat dan niet ter ore is gekomen. Het is geen Tweede Kamer waar je publiekelijk verantwoording moet afleggen over je eigen standpunt. Er zijn altijd onderwerpen waar je als raad en directie verschillend over kunt denken. Het gaat erom dat je uiteindelijk tot gezamenlijke besluiten komt waar je met zijn allen achter kunt staan en die je kunt verdedigen. Ik geloof over het algemeen in transparantie, dat 30. management scope nr. 01 /

17 interview is een vorm van verantwoording afleggen. Maar je legt verantwoording af over de genomen besluiten, niet over hoe die tot stand zijn gekomen. Dat vind ik niet nodig. In hoeverre denkt een commissaris mee over de strategie van een onderneming? Dat moet voor een commissaris zelfs het allerbelangrijkste zijn. Voor welke strategie ook wordt gekozen, je moet als commissaris weten waarom die goed is voor het bedrijf en je moet weten welke risico s er aan kleven. Risico van tevoren kunnen inschatten, daar heb je ervaring en gevoel voor nodig. Een strategie is verder niet anders dan een plan met een richting. Je moet wat betreft richting keuzes maken, niet alles willen. Pas op met een strategie als die gokt op een bepaald soort wereld, want wat als die wereld er niet komt? Eindig ik dan op de foute plaats? Een goed plan is flexibel genoeg voor een andere wereld dan verwacht en geeft een tempo aan om al te grote risico s te vermijden. Hoe ontstaat een goede strategie? Is dat iets waar je het hele jaar mee bezig moet zijn? Ik hanteer daarvoor het volgend tijdpad. Je sluit het jaar af in januari en je evalueert nog eens in februari. Dan doe je dat vorige jaar op slot. In maart en april kijk je goed naar de omgeving, naar de markten, je concurrenten, je kijkt wat er gebeurt en wat relevant is voor het bedrijf. Na de jaarvergaderingen kijk je in mei, juni en juli of de gekozen strategie klopt en waar deze moet worden aangepast. Dat proces bevries je in september. Dan maak je op basis van die nu afgeconcludeerde strategie het nieuwe operationele plan voor het komende jaar. Goedkeuring voor de kerst, de nieuwe marsorders bekend maken bij de hele organisatie op 2 januari en dan begint het verhaal weer opnieuw. Ik wil niet iedere vergadering over strategie spreken. Dat zorgt ook voor onrust bij de directie. U heeft recent een inleiding gehouden bij De Nederlandsche Bank waar u van 2000 tot 2004 toezichthouder bent geweest. Wat heeft u daar gezegd? Het GEEF EEN CEO NIET HET GEVOEL DAT JE VANAF DE ACHTERBANK INSTRUCTIES GEEFT ging over de vraag of je als toezichthouder niet alleen moet kijken naar financiën, strategie, balans et cetera, maar ook naar de cultuur en het gedrag van een bedrijf. Als je kijkt hoe mensen met elkaar omgaan, kom je vanzelf bij de risico s van die cultuur. Als een cultuur zeer individualistisch van aard is terwijl men gezamenlijk complexe producten moet maken, gaat het dan wel goed? Als commissaris moet je daar over nadenken en oog voor hebben. Kijk ook naar het ziekteverzuim, de personeel-surveys, het verloop onder de directie en de voorbeelden die de directie stelt. Heeft een bedrijf een hoog ziekteverzuim, ontevreden klanten, zitten topfunctionarissen er in de regel kort, komen zij vaak van buiten en doet de top niet aan 360-gradenbeoordeling, dan weet je als commissaris bijna zeker dat er meer aan de hand is. Ik heb de aanwezigen ook voorgehouden dat een toezichthouder benaderbaar moet zijn. Mensen moeten het gevoel hebben dat ze op een normale manier op de president-commissaris of de ceo af kunnen stappen als er iets ernstigs is. Bedrijven hebben wel klachtenprocedures, anonieme meldprocedures, maar er moet meer zijn. De praktijk leert overigens dat er bij vijftig procent van de anonieme klachten wel degelijk iets in zit, dat is behoorlijk hoog percentage. Een commissaris moet ook weten waar de mensen aan de top nu echt voor staan. Gaat het hen op de eerste plaats om het bedrijf of is het Me First of I First, zoals de Amerikanen dat zeggen. Met mensen uit deze laatste categorie is het lastig een groot bedrijf groot te maken, kan ik u vertellen. Het is moeilijk om zichtbaar te krijgen tot welke categorie de mensen aan de top behoren. Daar maak je als commissaris fouten in, maar je moet het wel op je radar hebben: is deze directeur van het type Bedrijf Eerst of van het type Ik Eerst? En tot slot? Als toezichthouder moet je af en toe ook denken: stel dat ik niets doe, wat gebeurt er dan? Als wat er dan gebeurt goed is, waarom zou je dan iets doen? Je moet pas iets doen als je denkt: als ik niets doe, gaat het de foute kant op. Dat is altijd een goede inspiratiebron voor mij geweest. Sommige mensen zijn altijd heel druk, maar het is vaak zo dat als je niets doet, het bedrijf toch automatisch het goede doet. Is in Nederland al met al het toezicht goed georganiseerd of zegt u: we moeten het er maar mee doen? De wijze waarop wij het in Nederland doen en hebben georganiseerd is net zo goed als elders. Maar het blijft mensenwerk. Je kunt niet verwachten dat er nooit meer een bedrijf zal omvallen, of dat alle commissarissen het altijd goed zullen doen. Het blijft toch altijd weer inschattingen maken, hoeveel procedures of regels je ook hebt. Je kunt alle boxen aftikken, maar dat geeft geen garantie. Herman Bol zit in de rvb van UMC Utrecht. Strategie bepalen is één. Onze 509 consultants zorgen voor implementatie. WIJ MAKEN STRATEGIE WERKZAAM. 32. management scope

18 U wilt kosten besparen én duurzamer ondernemen. Case/Cees column Daarom hebben wij Nicolette. Nicolette is expert op het gebied van energie besparen en duurzaamheid. Samen met een team van besparingsexperts geeft zij u inzicht in het energieverbruik van uw organisatie. Vervolgens worden alle besparingsmaatregelen voor u in kaart gebracht, waarbij niet alleen gekeken wordt naar kosten, maar ook naar CO 2 -uitstoot. En onze experts ondersteunen u graag bij het uitvoeren van de door u gekozen maatregelen. Wilt u ook besparen en duurzaam ondernemen? Mail naar of kijk op nuon.nl/energiebesparing fotografie suzanne karsters Prof.dr. Mijntje Lückerath-Rovers is hoogleraar Corporate Governance aan Nyenrode Business Universiteit. Daarnaast is ze verbonden aan de Erasmus Universiteit en commissaris bij Achmea/ Eureko en de ASN Beleggingsfondsen. Bij de corporate scandals van de afgelopen decennia is er niets gemakkelijker dan achteraf te zeggen wat er fout is gegaan en dat jij, als je bestuurder of toezichthouder was geweest, dit niet had laten gebeuren. Toch is terugkijken de beste manier om toekomstige bestuurders en commissarissen op te leiden en om huidige bestuurders en commissarissen bij te spijkeren. Niets is zo leerzaam als andermans miskleunen. Het is daarom niet verwonderlijk dat verschillende universiteiten en corporate governance-opleidingen de Ahold-case gebruiken om falend ondernemingsbestuur en -toezicht te illustreren. Het is ondertussen bijna tien jaar geleden, maar het blijft een leerzame case. Niet alleen in Nederland overigens. The Economist noemde Ahold in 2003 Europe s Enron en op Amerikaanse universiteiten worden onder die titel verschillende cases besproken. Afgezien van een te ambitieuze groeistrategie en fraude wordt vooral de rol van Cees van der Hoeven tegen het licht gehouden. Cees lijkt niet te sturen en wordt, ook pas weer achteraf, het symbool van de Nederlandse Zonnekoning. Vijf keer topman van het jaar tot in 2002 Keizer Cees van zijn troon valt, zoals het eerste interview met Cees op Nederland 2 onlangs werd aangekondigd.* Cees zegt daarin zelf: Ik denk dat ik hier en daar wel een beetje de weg ben kwijtgeraakt. Er waren te weinig correctiefactoren, niet alleen voor mijzelf, maar ook voor het bedrijf. Met verbazing heb ik naar het interview geluisterd, niet zozeer door wat Cees zelf zei, maar door mijn eigen reactie op zijn verhaal. Cees was heel menselijk, niet arrogant, soms toonde hij spijt. De Zonnekoning bleek ook maar een mens, en ik moest mezelf steeds toespreken om me niet te laten inpakken door zijn mooie praatjes en de schade van tien jaar geleden in gedachte te houden. Het is precies deze reactie op een charismatisch leider waar een casestudy aan bijdraagt: laat je niet door mooie praatjes van de wijs brengen en zorg dat je je checks and balances op orde hebt. Bij voorkeur komt Cees voortaan zelf zijn case inleiden, maar vanaf nu zal mijn bespreking van de Ahold-case vergezeld gaan van het interview. Het maakt de case misschien minder zakelijk, maar zeker niet minder leerzaam. Ik hoop daarnaast dat het interview een begin is van een serie, zodat we steeds opnieuw ook de andere, menselijke, kant van falend leiderschap te zien krijgen. Ik weet nog wel een paar namen. * NTR, Gesprek op 2 met Paul Rosenmöller, 13 november 2011, terug te zien op nr. 01 /

19 komen & gaan wandel gangen IN Bestuurders Frits Vervoort Bedrijf Grontmij Functie cfo Henk Brouwer Bedrijf ABP Functie voorzitter rvb Jean-Luc Schnoebelen Bedrijf Grontmij Functie coo Jeannine Peek Bedrijf Dell Functie algemeen directeur Alexandre de Juniac Bedrijf Air France Functie ceo Martin Delwel Bedrijf OTTO Work Force Functie lid rvb Petra van Hoeken Bedrijf NIBC Functie cro David Doyle Bedrijf Atrium European Real Estate (ATRS) Functie cfo Bruno Chabas Bedrijf SBM Offhore Functie ceo Peter Terium Bedrijf RWE Functie ceo Voorheen ceo Essent Ton Büchner Bedrijf AkzoNobel Functie ceo Voorheen ceo Sulzer (SULZF) Johan Pardoel Bedrijf Action Functie ceo Voorheen directeur foodretail Sligro Jan Aalberts (per april 2012) Bedrijf Aalberts Industries Functie president Hubert Vanhoe Bedrijf USG People Functie coo Wim Pelsma (per april 2012) Bedrijf Aalberts Industries Functie ceo Commissarissen Jurriaan Oerlemans Bedrijf Vivenda Functie commissaris Aad van der Velden Bedrijf Vitens Functie gedelegeerd commissaris Jan van der Zouw Bedrijf Grontmij Functie commissaris Jan Holsboer (per mei 2012) Bedrijf ING Functie lid rvc Erik van de Merwe (per mei 2012) Bedrijf Eureko/Achmea Functie voorzitter rvc Victoria Haynes (per mei 2012) Bedrijf DSM Functie lid rvc Eileen Kennedy (per mei 2012) Bedrijf DSM Functie lid rvc Bestuurders Hans Wijers Bedrijf AkzoNobel Functie ceo Nico Blom Bedrijf KAS Bank Functie coo Jan-Willem Wienbelt Bedrijf Ctac Functie cfo uit Walter van Damme Bedrijf Kardan Functie lid rvb Hans Coffeng Bedrijf USG People Functie coo Mel Zuydam Bedrijf Grontmij Functie cfo Baptiest Coopmans (per 1 april 2012) Bedrijf KPN Functie lid rvb Commissarissen Kees van Lede (2013) Bedrijf Heineken Functie voorzitter rvc Arnold Walravens (per mei 2012) Bedrijf Eureko/Achmea Functie voorzitter rvc Jan Michiel Hessels (per april 2012) Bedrijf Heineken Functie commissaris Uit! Wie als gewone sterveling samen met (voormalige) godenzonen vanaf de Olympus wil heersen, moet welhaast over bovenmenselijke gaven beschikken, zo blijkt uit de bestuurlijke crisis bij Ajax. De vijf titels in de raad van commissarissen (drie van presidentcommissaris Steven ten Have en twee van medecommissaris Marjan Olfers) bleken in elk geval onvoldoende tegenwicht te vormen voor het voetbalverstand van medetoezichthouder Johan Cruijff. De titulatuur van de hoogleraar/organisatieadviseur en juriste werkte wellicht zelfs averechts. Hun (waartoe ook televisieproducent Paul Römer werd gerekend) zien Ajax immers als een bedrijf en niet als een voetbalclub, luidde de kritiek van El Salvador. De aanstichter van de fluwelen revolutie betoonde zich echter evenmin de verlosser op wie Ajax-fans hun hoop hadden gevestigd. Echte verlossers weten de bommen en granaten én hun eigen ego namelijk tijdig in te ruilen voor samenwerking met de voormalige tegenstander en een nederiger positie als het hogere doel daarmee gediend is. Ondanks zijn mythische status, blijkt echter ook Cruijff slechts een mens dat moeite heeft met machtsminderen en tegenspel. Een spits wordt kennelijk nooit een waterdrager. Alleenheerschappij op het veld, in de voetbalhistorie en in het hart van fans rechtvaardigt echter nog geen dictatoriale opstelling in de bestuurskamer. En dus werd Cruijff slinks gepasseerd door de rest van de ploeg- Ten Have inclusief oud-voetballer Edgar Davids die buiten medeweten van nummer 14 om Louis van Gaal benaderde als algemeen directeur. Wat volgde was een spannende aflevering van de soap Voetbalmannen met aantijgingen van racisme, omkoping en mediamisbruik, spreekkoren, doodsbedreigingen, rechtszaken en een heuse cliffhanger: de verdeelde ledenraad van Ajax die uiteindelijk de hele raad van commissarissen vroeg de eer aan zichzelf te houden. Van eer lijkt sowieso echter weinig sprake meer, waarbij ook de tot voor kort hagelwitte voetbalbroek van Cruijff een smet heeft opgelopen, ook al zou hij doorgaan als adviseur. Als het team-ten Have al dan niet gedwongen eveneens terugtreedt, wie wil er dan na dit publicitaire slagveld nog commissaris bij de club zijn? De eens felbegeerde Olympus zou wel eens een leeg vak kunnen blijven. Ook ingenieursbedrijf Grontmij ging gebukt onder een bestuurscrisis. Na een serie overnames bedreigt de hoog opgelopen schuldpositie de financiële stabiliteit van het bedrijf. Wat de leden van Ajax niet konden, deden de grootaandeelhouders van Grontmij: ze onthoofden de raad van commissarissen door presidentcommissaris Frank Meysman (oudtopman Sara Lee/DE) en vicevoorzitter Sjoerd Eisma naar huis te sturen. De nieuwe voorman is Jan Zegering Hadders, oud-ceo van ING Nederland. De raad krijgt verder een bloedtransfusie met de komst van Jan van der Zouw. De oud-topman van Eriks wist met een gestage, maar voorzichtige expansie de technische groothandel minder conjunctuurgevoelig te maken. Jan Aalberts was ook een goeie geweest. De raad wordt verder versterkt met Tjalling Tiemstra, oud-cfo Hollandsche Beton Group en Hagemeyer, als adviseur. Werpt hier de Wet bestuur en toezicht met het maximum van vijf toezichtposities bij grote rechtspersonen zijn schaduw reeds vooruit? Met een bankier als voorzitter, een bedreven kralenrijger erbij en een financiële man in de bijwagen is de rvc in elk geval extra toegerust om de overnames geïntegreerd en de balans weer gezond te krijgen. Ook het bestuur kwam niet ongeschonden uit de strijd. Topman Sylvio Thijsen mag voorlopig blijven om de rommel te helpen opruimen die hij zelf heeft veroorzaakt. Maar financiële man Mel Zuydam wordt opgevolgd door Frits Vervoort, oud-cfo van Vedior en partner bij Deloitte. Annemieke Nijhof, in een draaideurbenoeming op dezelfde BAVA aangetreden als Meysman en Eisma vertrokken, valt met haar toetreding tot de raad van bestuur van Grontmij dus met haar neus in de boter. Een gevalletje glazen klip voor de oud- DG Water en voormalig raadsadviseur van premier Balkenende? Nou ja, een commissariaat bij Ajax is erger. yvonne kroese 36. management scope nr. 01 /

20 Jaap Winter Commis saris 3.0 commissaris, kijk eens kritischer naar jezelf Na de focus op monitoring wordt het weer tijd voor inhoud en verbinding in het commissariaat, vindt Jaap Winter, partner bij De Brauw Blackstone Westbroek en commissaris. Interview Caroline Zegers Tekst Marike van Zanten Fotografie Mark Uyl Van binnen is The Rock, de zetel van advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek op de Amsterdamse Zuidas, een stuk minder grimmig dan de buitenkant doet vermoeden. De glazen lift naar de tiende verdieping biedt aan de ene kant een prachtig vergezicht richting Schiphol en aan de andere kant een blik in de duizelingwekkende diepte van het atrium. Overal valt zonlicht naar binnen. Een mooie transparante omlijsting voor een gesprek over governance, dat niet compleet is zonder even stil te staan bij het overlijden van Morris Tabaksblat, oud-unilever-topman en naamgever van de eerste code voor goed ondernemingsbestuur. Jaap Winter werkte jarenlang nauw met hem samen, zowel bij Unilever als in de Commissie Corporate Governance. Zijn overlijden raakt me, vertelt Winter desgevraagd. Het voelt als een persoonlijk verlies. Ik heb hem in al die jaren leren waarderen als iemand met wie ik op een fijne manier en in een open verhouding kon praten over wat ons bezighoudt. Hij heeft ook iets moois neergezet op het gebied van governance. Harde beslissingen ging hij niet uit de weg, maar hij was altijd bereid om daarover verantwoording af te leggen. Hij maakte zichzelf ook niet groter dan de zaak waarvoor hij stond. Een inspirerend voorbeeld van een bescheiden leider. Tabaksblat heeft een stevige basis gelegd waarop we kunnen voortbouwen. Nu dat fundament er ligt, moet het toezichtsgebouw verder worden versterkt en verfraaid. Niet met nog meer regels, die vormen slechts de steigers om de praktijk structuur te verlenen, maar met een gedragsverandering van de commissarissen zelf. Het verschil tussen functioneren en disfunctioneren wordt niet bepaald door box ticking of juist het afwijken van de regeltjes, maar door de dynamiek van het groepsproces en de bereidheid tot reflectie op het eigen functioneren. Dat kun je niet afdwingen met regels. JONG VERSUS OUD geen generatiekloof Winter is actief over de volle breedte van het governance-register: naast zijn hoogleraarschappen staat hij raden van commissarissen bij met advies en board-evaluaties en houdt hij zelf toezicht. Zo is hij commissaris bij Randstad, waar hij als bekende van de familie gevraagd werd om grootaandeelhouder Frits Goldschmeding op te volgen als commissaris, De Wet bestuur en toezicht jaagt ons precies de verkeerde kant op 38. management scope nr. 01 /

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen,

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op  Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers NEDERLANDSE SAMENVATTING Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, op www.tias.edu Nederlandse samenvatting (Dutch Summary)

Nadere informatie

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1 A Samenvatting Nederlandse Female Board Index 1 Mijntje Lückerath-Rovers De Nederlandse Female Board Index geeft voor het vijfde jaar een overzicht van de vrouwelijke vertegenwoordiging in de Raden van

Nadere informatie

Incompany 500 Reputatie van uw organisatie in kaart gebracht. juni 2008

Incompany 500 Reputatie van uw organisatie in kaart gebracht. juni 2008 Incompany 500 Reputatie van uw organisatie in kaart gebracht juni 2008 Incompany 500 Blauw Research heeft voor het derde jaar op rij het onderzoek uitgevoerd dat ten grondslag ligt aan de Incompany 500.

Nadere informatie

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP AGENDAPUNT 2 De Raad van Bestuur zal een toelichting geven op het jaarverslag van de

Nadere informatie

drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V.

drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. - Deltacommissaris - Voorzitter raad van toezicht Stichting VU-VUmc - Lid raad van commissarissen Woningbouwcorporatie

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V.

De Nederlandsche Bank. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. - Deltacommissaris - Voorzitter raad van toezicht Stichting VU - Lid raad van commissarissen Woningbouwcorporatie Stadgenoot

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen. Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving

BIJLAGE 1. Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen. Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving BIJLAGE 1 Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving Audit Hans de Committee Haan Risk Committee Nomination & Compensation Committee Erik

Nadere informatie

De gegevens als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek, zijn gepubliceerd op de website van de vennootschap en luiden als volgt:

De gegevens als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek, zijn gepubliceerd op de website van de vennootschap en luiden als volgt: Onderstaand zijn de gegevens vermeld als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek betreffende mevrouw C.M.C. Mahieu, in verband met de voorgenomen benoeming van mevrouw Mahieu tot lid raad van

Nadere informatie

Definitieve selectie AEX, AMX en AScX Index

Definitieve selectie AEX, AMX en AScX Index CONTACT Media: +31.20.550.4488 (Amsterdam), +32.2.509.1392 (Brussels) +351.217.900.029 (Lisbon), +44.20.7379.2789 (London) +1.212.656.2411 (New York), +33.1.49.27.11.33 (Paris) CONTACT Investor Relations:

Nadere informatie

Onderzoek naar topbeloningen 2010. De beloning van topbestuurders ten opzichte van medewerkers. Utrecht, 1 juni 2011

Onderzoek naar topbeloningen 2010. De beloning van topbestuurders ten opzichte van medewerkers. Utrecht, 1 juni 2011 Onderzoek naar topbeloningen 2010 De beloning van topbestuurders ten opzichte van medewerkers Utrecht, 1 juni 2011 Frank Hendriks Mariska Stuivenberg 1 10118/4/FNV BG/eindrapportage/01-06-2011 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Bindende voordrachten

Bindende voordrachten President/CEO en lid van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Commissarissen In verband met de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

DE NIEUWE COMMISSARIS

DE NIEUWE COMMISSARIS DOSSIER TOEZICHT ONDER ZOEK Tekst Peter Rikhof Illustratie Yvonne Kroese DE NIEUWE COMMISSARIS Meer diversiteit, permanente opleiding en jaarlijkse evaluatie van het team en de individuele commissarissen.

Nadere informatie

Accell Group Milennium 2003 Inkomsten* 289577 Operationele winst* 16708 Netto winst 9197 Uitstaande aandelen 48051 Totale activa 134940

Accell Group Milennium 2003 Inkomsten* 289577 Operationele winst* 16708 Netto winst 9197 Uitstaande aandelen 48051 Totale activa 134940 Totale netto winst 56.904.147.000 Totale Activa (Netto Eigen Vermogen) 2.658.133.112.000 Via www.euronext.nl uitgezocht door Peter Breda Aalberts Industries Milennium 2003 Inkomsten* 784589 Operationele

Nadere informatie

AMSTERDAM NOTICE No. 10/024

AMSTERDAM NOTICE No. 10/024 EURONEXT DERIVATIVES MARKETS AMSTERDAM NOTICE No. 10/024 ISSUE DATE: 13 December 2010 EFFECTIVE DATE: 20 December 2010 CHANGES TO LISTED MATURITIES Executive Summary NYSE Liffe will make changes to expiry

Nadere informatie

PERSBERICHT. Rapportagecyclus van Nederlandse beursfondsen laat in 2013 verbetering zien

PERSBERICHT. Rapportagecyclus van Nederlandse beursfondsen laat in 2013 verbetering zien you PERSBERICHT Rapportagecyclus van Nederlandse beursfondsen laat in 2013 verbetering zien Utrecht, 30 mei 2013 - Ondanks voortdurende crisis, realiseerden Nederlandse beursgenoteerde bedrijven een kwalitatief

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Anton Valk Pagina 1. Datum 2 juli 2015 Anton Valk Good Governance: Carolien de Monchy, Cor de Feyter, Casper van den Wall Bake

Anton Valk Pagina 1. Datum 2 juli 2015 Anton Valk Good Governance: Carolien de Monchy, Cor de Feyter, Casper van den Wall Bake De Stichting GoodGovernance.NU wil de positieve kracht van goed bestuur versterken. We brengen de denkkracht van professionals, opiniemakers, bestuurders en praktijkmensen bij elkaar door een platform

Nadere informatie

Ik zou een strikte scheiding willen tussen audit- en adviesdiensten

Ik zou een strikte scheiding willen tussen audit- en adviesdiensten Interview Frans Cremers Ik zou een strikte scheiding willen tussen audit- en adviesdiensten Het beeld dat buitenstaanders van een auditcommissie hebben is niet altijd even accuraat, meent Cremers. De rol

Nadere informatie

Jaarverslagenonderzoek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fondsen. Marthe Paauwe Ber Damen

Jaarverslagenonderzoek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fondsen. Marthe Paauwe Ber Damen Jaarverslagennderzek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fndsen Marthe Paauwe Ber Damen 18 juni 2012 Jaarverslagennderzek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fndsen Inhud Pagina

Nadere informatie

HOOFDONDERZOEK FD HENRI SIJTHOFF-PRIJS 2014

HOOFDONDERZOEK FD HENRI SIJTHOFF-PRIJS 2014 HOOFDONDERZOEK FD HENRI SIJTHOFF-PRIJS 204 Anouk Verhoeven Jolanda Lamboo Jonathan Wiemer Jungle Minds oktober 204 OVERALL WINNAAR: SLIGRO FOOD GROUP (OVERIGE FONDSEN) WINNAAR MIDKAP: NUTRECO WINNAAR :

Nadere informatie

AEGON Bron : VisionEXPERT Symbool : AGN Land : Netherlands

AEGON Bron : VisionEXPERT Symbool : AGN Land : Netherlands zaterdag 19 maart AEGON Bron : VisionEXPERT Symbool : AGN Land : Netherlands 1-66% -61% -57% -53% -49% -43% -36% -7% -% +3% +8% 9 8 7 6 5 4 +71% 3 +7% -.5-1 -1.5 6 7 8 9 MoneyFlow Benelux. Alle rechten

Nadere informatie

AGENDA ROYAL IMTECH N.V.

AGENDA ROYAL IMTECH N.V. AGENDA ROYAL IMTECH N.V. Agenda voor de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders, te houden op 2 augustus 2013, om 10:00 uur in De Doelen, ingang Willem Burger Zaal, Kruisplein 40, 3012 CC

Nadere informatie

TechnicalDayTrader. Trading Tactics Pro. de dagelijkse nieuwsbrief van

TechnicalDayTrader. Trading Tactics Pro. de dagelijkse nieuwsbrief van Trading Tactics Pro de dagelijkse nieuwsbrief van TechnicalDayTrader Trading Tactics Pro nieuwsbrief@technicaldaytrader.nl TradingScreen signalen De AEX heeft vandaag opnieuw een daling laten zien, ditmaal

Nadere informatie

Indicatieve selectie AEX, AMX en AScX

Indicatieve selectie AEX, AMX en AScX nnnnn Nr: 2008-011 Indicatieve selectie AEX, AMX en AScX Amsterdam, 17 november 2008 NYSE Euronext publiceert één keer per jaar een indicatieve selectie voor de jaarlijkse herweging van de AEX-index (AEX-index),

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,97 0,97% DOW JONES 17958,73 0,31% NASDAQ CMP 4974,565 0,48% NASDAQ -100 4403,953 0,64% NIKKEI 225 19907,63-0,15%

Nadere informatie

Bijlage persmap 21 maart 2013: Verzelfstandigd Havenbedrijf Amsterdam kan van start

Bijlage persmap 21 maart 2013: Verzelfstandigd Havenbedrijf Amsterdam kan van start Bijlage persmap 21 maart 2013: Verzelfstandigd Havenbedrijf Amsterdam kan van start Directie Havenbedrijf Amsterdam NV Dertje Meijer Dertje Meijer, Chief Executive Officer (CEO) Havenbedrijf Amsterdam

Nadere informatie

remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012

remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 2 inhoudsopgave 3 4 Introductie 6 Beloningsbeleid Raad van Bestuur 9 Uitvoering beloningsbeleid 2012 10 Beloningsbeleid Raad van Commissarissen 4 Introductie

Nadere informatie

AGENDA. 2. Jaarverslag 2014 a. Bespreking van het verslag van de Raad van Commissarissen b. Bespreking van het verslag van de Directie

AGENDA. 2. Jaarverslag 2014 a. Bespreking van het verslag van de Raad van Commissarissen b. Bespreking van het verslag van de Directie 1. Opening AGENDA Agenda voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Brill NV te houden op woensdag 13 mei 2015 om 14.00 uur ten kantore van de Vennootschap, Plantijnstraat 2, Leiden

Nadere informatie

GEWIJZIGDE AGENDA ROYAL IMTECH N.V.*

GEWIJZIGDE AGENDA ROYAL IMTECH N.V.* GEWIJZIGDE AGENDA ROYAL IMTECH N.V.* Agenda voor de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders, te houden op vrijdag 2 augustus 2013, om 10:00 uur in De Doelen, ingang Willem Burger Zaal, Kruisplein

Nadere informatie

Trendscore F E B RAPPORT

Trendscore F E B RAPPORT 2 3 F E B 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 23 FEBRUARI 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

RExP. Retail Executive Platform. Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties. Het Retail Executive Platform (RExP)

RExP. Retail Executive Platform. Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties. Het Retail Executive Platform (RExP) RExP Retail Executive Platform Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties Het Retail Executive Platform (RExP) Het RExP is een besloten ledencentrum bestaande uit directieleden,

Nadere informatie

DEDICATED ORMIT. DEDICATED TO MAKING THE MOST OF YOUR TALENT.

DEDICATED ORMIT. DEDICATED TO MAKING THE MOST OF YOUR TALENT. ORMIT. DEDICATED TO MAKING THE MOST OF YOUR TALENT. ORMIT is ervan overtuigd dat de kwaliteit van huidig en toekomstig management dé kritische succesfactor is voor organisaties. In een turbulente omgeving

Nadere informatie

Amsterdam, 18 september 2014. Buitengewone Vergadering van Aandeelhouders

Amsterdam, 18 september 2014. Buitengewone Vergadering van Aandeelhouders Amsterdam, 18 september 2014 Buitengewone Vergadering van Aandeelhouders 1 Dhr. Scholtes Opening BAVA 2 Agenda 1 Opening BAVA door de heer Scholtes 2 Behandeling agendapunten door de heer Scholtes 3 Dhr.

Nadere informatie

REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011

REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011 REMUNERATIE RAPPORT 2011 2 INHOUDSOPGAVE 3 4 INTRODUCTIE 6 BELONINGSBELEID RAAD VAN BESTUUR 9 UITVOERING BELONINGSBELEID 2011 10 BELONINGSBELEID RAAD VAN COMMISSARISSEN 4 INTRODUCTIE

Nadere informatie

NB: De agendapunten 4, 6, 8a, 8b, 9, 11, 12, 13, 14 en 15 zullen ter stemming worden gebracht.

NB: De agendapunten 4, 6, 8a, 8b, 9, 11, 12, 13, 14 en 15 zullen ter stemming worden gebracht. Beter Bed Holding N.V. Agenda Algemene Vergadering van Aandeelhouders op donderdag, 28 april 2011 om 12.30 uur bij IBN Vergadercentrum, Hockeyweg 5, 5405 NC Uden 1. Opening. 2. Bespreking jaarverslag 2010.

Nadere informatie

TOEZICHT VOORTSCHRIJDEND. top. Corporate governance. Bijna een kwart van de lijst is vrouw, een all-time high!

TOEZICHT VOORTSCHRIJDEND. top. Corporate governance. Bijna een kwart van de lijst is vrouw, een all-time high! Tekst Marike van Zanten Onderzoek Management Scope Corporate governance VOORTSCHRIJDEND TOEZICHT Hans Wijers is de nieuwe invloedrijkste commissaris van Nederland. De vrouwen rukken op, al wisten ze de

Nadere informatie

Trendscore M R RAPPORT

Trendscore M R RAPPORT 2 8 2015 M R TA T RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 28 MAART 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

Kienbaum Governance Opleiding (KGO) 2015-2016

Kienbaum Governance Opleiding (KGO) 2015-2016 Kienbaum Governance Opleiding (KGO) 2015-2016 Introductie Kienbaum Governance Opleiding KGO I 2015 KGO II 2016 Kienbaum en de Governance University (GU) werken samen in het professionaliseren van commissarissen

Nadere informatie

Trendscore M E RAPPORT

Trendscore M E RAPPORT 1 7 2015 M E TA I RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 17MEI 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort termijn

Nadere informatie

Trendscore F E B RAPPORT

Trendscore F E B RAPPORT 0 9 F E B 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 09 FEBRUARI 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

Trendscore A U G RAPPORT

Trendscore A U G RAPPORT 0 8 A U G 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 8 augustus 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

Trendscore J A N RAPPORT

Trendscore J A N RAPPORT 0 6 J A N 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 6 JANUARI 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en kort

Nadere informatie

Turbo Daily NASDAQ-100 NIKKEI 225 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 26 Juni 2015 Nummer 1202 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 492,39-0,05%

Turbo Daily NASDAQ-100 NIKKEI 225 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 26 Juni 2015 Nummer 1202 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 492,39-0,05% Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 26 Juni 2015 Nummer 1202 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 492,39-0,05% DOW JONES 17890,36-0,42% NASDAQ CMP 5112,19-0,2% NASDAQ -100 4514,008-0,23% NIKKEI 225 20706,15-0,31%

Nadere informatie

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Corio N.V. Vrijdag 10 december 2004 om 15.30 uur in Hilton Hotel, Apollolaan 138 te Amsterdam

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Corio N.V. Vrijdag 10 december 2004 om 15.30 uur in Hilton Hotel, Apollolaan 138 te Amsterdam Agenda Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Corio N.V. Vrijdag 10 december 2004 om 15.30 uur in Hilton Hotel, Apollolaan 138 te Amsterdam 1. Opening en mededelingen 2. Vrijwaring commissarissen

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

Commissarissen; zie toe en daag uit

Commissarissen; zie toe en daag uit Commissarissen; zie toe en daag uit Evaluatieonderzoek naar invoegen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in Code Corporate Governance Rol van commissarissen: toezichthouders, adviseurs en aanjagers

Nadere informatie

Agenda. voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Hydratec Industries NV

Agenda. voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Hydratec Industries NV Agenda voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Hydratec Industries NV te houden op donderdag 21 mei om 14.30 uur in NH Hotel, Stationsstraat 75 te Amersfoort. 1. Opening 2. Mededelingen 3.

Nadere informatie

Onderzoek Jos van Hezewijk Tekst Marike van Zanten Illustratie Thielenpeters

Onderzoek Jos van Hezewijk Tekst Marike van Zanten Illustratie Thielenpeters M A N A G E M E N T S C O P E O N D E R Z O E K Voor de vierde keer is oud-akzo Nobel-topman Kees van Lede de machtigste commissaris van Nederland. Het is over het algemeen echter alsof de commissarissen

Nadere informatie

Curriculum Vitae Mevrouw Charlotte Insinger (geboren te Rotterdam op 24 juli 1965)

Curriculum Vitae Mevrouw Charlotte Insinger (geboren te Rotterdam op 24 juli 1965) Mevrouw Charlotte Insinger (geboren te Rotterdam op 24 juli 1965) 2005 heden Erasmus MC, Lid Raad van Bestuur 2001 2005 Robeco, Executive Vice President, hoofd van Fund Services 1999 2001 Robeco, Vice

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

Algemene Vergadering van Aandeelhouders

Algemene Vergadering van Aandeelhouders Datum 7 mei 2012 Tijd 14.30 uur Plaats Dorint Hotel Amsterdam Airport Stationsplein ZW 951 1117 CE Schiphol-Oost Agenda 2012 Algemene Vergadering van Aandeelhouders 1 Opening 2 Verslag van de Raad van

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

AGENDA. 1. Opening. 3. Sluiting

AGENDA. 1. Opening. 3. Sluiting AGENDA Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Nutreco Holding N.V., te houden op dinsdag 30 juni 2009, aanvang 10.30 uur, ten kantore van de Vennootschap, Veerstraat 38, 5831 JN Boxmeer

Nadere informatie

management De juridisering van toezicht creëert een hellend vlak Peter Elverding, nummer 4 in de top-100 top Machtigste commissarissen

management De juridisering van toezicht creëert een hellend vlak Peter Elverding, nummer 4 in de top-100 top Machtigste commissarissen management scope / nr. 01 / 2013 / 9,80 management nr. 01 / 2013 / 9,80 top Machtigste commissarissen De juridisering van toezicht creëert een hellend vlak Peter Elverding, nummer 4 in de top-100 KEES

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 444,55 2,53% DOW JONES 16374,76 0,14% NASDAQ CMP 4733,497-0,35% NASDAQ -100 4234,654-0,51% NIKKEI 225 17792,16-2,15%

Nadere informatie

SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI

SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI 1 Fantastisch niveau van deelnemers waar je veel van kunt leren Voor en door professionals, interessante thema

Nadere informatie

Trendscore O K T RAPPORT

Trendscore O K T RAPPORT 1 0 O K T 2015 TA RAPPORT 1 TA-RAPPORT TA-RAPPORT VAN 10 oktober 2015 Hiermee ontvangt u het nieuwste Trendscore TA-Rapport. Op basis van de bekende Trend- en Signaalscore worden de middellange- en korte

Nadere informatie

Young Captains Program

Young Captains Program Young Captains Young Captains Program Een duik in de noodzakelijke competenties voor een toekomstige Board Room positie exclusief voor kandidaten van de Young Captain Award Juni 2016 Voor wie - Kandidaten

Nadere informatie

The good, the bad and the ugly

The good, the bad and the ugly The good, the bad and the ugly Rendement, risico en domheid Eelco Hessling Manager Retail Investor Services NYSE Euronext 2007 NYSE Euronext. All Rights Reserved. Vecon dag Amsterdam 3 april 2008 2007

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 16 april 2013, s morgens om 11.00 uur in de Hermitage

Nadere informatie

-1- AGENDA. 1. Opening en mededelingen.

-1- AGENDA. 1. Opening en mededelingen. AGENDA Voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Macintosh Retail Group NV, te houden op dinsdag 22 april 2008 om 14.00 uur in het Golden Tulip Apple Park Hotel, Pierre de Coubertinweg

Nadere informatie

NEVIR IR AWARDS 2016. Omschrijving onderzoeksmethodiek Dutch IR Awards

NEVIR IR AWARDS 2016. Omschrijving onderzoeksmethodiek Dutch IR Awards NEVIR IR AWARDS 2016 Omschrijving onderzoeksmethodiek Dutch IR Awards De NEVIR Nederlandse Vereniging voor Investor Relations heeft in november 2015 een onderzoek laten doen door Citigate First Financial

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

Index Announcement. AEX-index (AEX-index), AMX index (AMX-index) and AScX index (AScX-index) NEW COMPOSITION INDICES AFTER INTERIM REVIEW

Index Announcement. AEX-index (AEX-index), AMX index (AMX-index) and AScX index (AScX-index) NEW COMPOSITION INDICES AFTER INTERIM REVIEW Index Announcement Issue Date: 1 September 2008 N 2008 - xxx Marketplace: Index: Subject: Amsterdam AEX-index (AEX-index), AMX index (AMX-index) and AScX index (AScX-index) NEW COMPOSITION INDICES AFTER

Nadere informatie

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Agenda voor de Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Boskalis Westminster N.V. (de Vennootschap ) te houden op 17 maart

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 24 April 2015 Nummer 1158. Italie maakt vrijdag de details bekend van de veiling van 29 april.

Turbo Daily Commerzbank 24 April 2015 Nummer 1158. Italie maakt vrijdag de details bekend van de veiling van 29 april. Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 24 April 2015 Nummer 1158 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 503-0,54% DOW JONES 18058,69 0,11% NASDAQ CMP 5056,063 0,41% NASDAQ -100 4477,067 0,36% NIKKEI 225 20020,04-0,83%

Nadere informatie

remuneratie rapport 2013 remuneratie

remuneratie rapport 2013 remuneratie remuneratie rapport 2013 remuneratie rapport 2013 2 inhoudsopgave 3 4 Introductie 6 Beloningsbeleid Raad van Bestuur 9 Uitvoering beloningsbeleid 2013 10 Beloningsbeleid Raad van Commissarissen 4 Introductie

Nadere informatie

Benchmark Financiële Communicatie 2010 Vooronderzoek voor de FD Henri Sijthoff-prijs

Benchmark Financiële Communicatie 2010 Vooronderzoek voor de FD Henri Sijthoff-prijs Benchmark Financiële Communicatie 2010 Vooronderzoek voor de FD Henri Sijthoff-prijs Geert-Jan Smits, Directeur Sebastiaan van Rijsewijk, Consultant e-mail> geertjan.smits@jungleminds.nl e-mail> sebastiaan.van.rijsewijk@jungleminds.nl

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam

VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam AGENDA Van de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van VastNed Offices/Industrial N.V.

Nadere informatie

AMSTERDAM NOTICE No. 12/04

AMSTERDAM NOTICE No. 12/04 EURONEXT DERIVATIVES MARKETS AMSTERDAM NOTICE No. 12/04 ISSUE DATE: 28 February 2012 EFFECTIVE DATE: 8 March 2012 ADJUSTMENT FOR PREMIUM BASED TICK SIZE THRESHOLD TO 5 EUROS FOR THE MOST LIQUID INDIVIDUAL

Nadere informatie

Imtech publiceert agenda voor de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders

Imtech publiceert agenda voor de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders Persbericht, 21 juni 2013 Imtech publiceert agenda voor de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders De buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders wordt gehouden op 2 augustus 2013,

Nadere informatie

Agenda. Algemene Vergadering van Aalberts Industries N.V. Te houden op: Donderdag 21 april 2011 Aanvang 14.00 uur

Agenda. Algemene Vergadering van Aalberts Industries N.V. Te houden op: Donderdag 21 april 2011 Aanvang 14.00 uur Agenda Algemene Vergadering van Aalberts Industries N.V. Te houden op: Donderdag 21 april 2011 Aanvang 14.00 uur Hotel Okura Amsterdam Ferdinand Bolstraat 333 1072 LH Amsterdam Agenda De jaarstukken over

Nadere informatie

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland?

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? In deze notitie wordt de duurzaamheid van Nederlandse bedrijven vergeleken met die van bedrijven uit het buitenland.

Nadere informatie

Turbo Daily NIKKEI 225 NASDAQ-100 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49%

Turbo Daily NIKKEI 225 NASDAQ-100 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49% Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49% DOW JONES 18110,14 0,4% NASDAQ CMP 5055,422-0,1% NASDAQ -100 4515,265-0,22% NIKKEI 225 20058,95

Nadere informatie

op woensdag, 28 april 2010 om 14.00 uur in het Hilton Hotel, Apollolaan 138, 1077 BG Amsterdam

op woensdag, 28 april 2010 om 14.00 uur in het Hilton Hotel, Apollolaan 138, 1077 BG Amsterdam AGENDA Algemene Vergadering van Aandeelhouders BETER BED HOLDING N.V. op woensdag, 28 april 2010 om 14.00 uur in het Hilton Hotel, Apollolaan 138, 1077 BG Amsterdam 1. Opening. 2. Bespreking jaarverslag

Nadere informatie

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers?

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Inhoud: 1. Aanleiding 2. Geen bonus bij Staatsteun 3. Lagere beloningen (in de top) bij staatsdeelnemingen 4. Ontnemen onterechte

Nadere informatie

FD Henri Sijthoff-Prijs Vooronderzoek 2008

FD Henri Sijthoff-Prijs Vooronderzoek 2008 FD Henri Sijthoff-Prijs Vooronderzoek 2008 Mei 2008 Bevindingen en conclusies Geert-Jan Smits, Directeur Saskia Buijl, Consultant Kars Kingma, Marktanalist Evert Littooy, Marktanalist e-mail> geertjan.smits@junglerating.nl

Nadere informatie

Primaire aandachtsgebieden Strategie, communicatie, HRM, legal & compliance en de interne accountantsdienst

Primaire aandachtsgebieden Strategie, communicatie, HRM, legal & compliance en de interne accountantsdienst 4 Organisatie Directie Naam R.A. Walkier (1953) Eerste benoeming 1993, voorzitter sinds 2008 Voorzitter van de directie Primaire aandachtsgebieden Strategie, communicatie, HRM, legal & compliance en de

Nadere informatie

Codes worden een beetje volgens

Codes worden een beetje volgens Interview door Peter Bommel Codes worden een beetje volgens de smaak van de dag gemaakt Jeroen van der Veer Codes zijn beter dan wetgeving. De voormalig Shell-topman Jeroen van der Veer is stellig in zijn

Nadere informatie

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL DE VOORHOEDE VAN DIGITAL Betalingen vormen het hart van e-commerce. Maar de digitalisering heeft voor banken veel meer potentie dan alleen betalingen. Daarom investeert ABN AMRO in de ontwikkeling van

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 3 april 2014, s morgens om 11.00 uur in het EYE (filmmuseum)

Nadere informatie

Nieuwe Steen Investments n.v. ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN NIEUWE STEEN INVESTMENTS N.V.

Nieuwe Steen Investments n.v. ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN NIEUWE STEEN INVESTMENTS N.V. ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN NIEUWE STEEN INVESTMENTS N.V. (Beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal) te houden op donderdag 15 oktober 2009 om 10.30 uur in Schouwburg Het Park te

Nadere informatie

24-uurs inspirerend leiderschap

24-uurs inspirerend leiderschap 10 juni 2015 Amsterdam 24-uurs inspirerend leiderschap Copyright 2014 De Transformatie Groep Het programma van een 24-uurs leidt tot een diepere verbinding met jezelf en je omgeving PROGRAMMA Avond Ochtend

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Nog geen terugkeer van huishoudens op de beurs

Nog geen terugkeer van huishoudens op de beurs Nog geen terugkeer van huishoudens op de beurs Inleiding De Nederlandse huishoudens zijn de afgelopen decennia steeds meer gaan beleggen in effecten. Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën

Nadere informatie

De nieuwe Wet bestuur en toezicht maakt het voor. Onbekend maakt onbemind. De one-tier board bij Royal Dutch Shell geleerde lessen

De nieuwe Wet bestuur en toezicht maakt het voor. Onbekend maakt onbemind. De one-tier board bij Royal Dutch Shell geleerde lessen Op 1 januari 2013 wordt de Wet Bestuur en Toezicht naar verwachting van kracht 1. Na invoering van deze wet kunnen bedrijven gemakkelijker kiezen uit de one-tier board en de two-tier board als bestuursmodel.

Nadere informatie

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet 7 oktober 2005 - Goed bestuur zoals dat wordt beschreven in de code- Tabaksblat moet van twee kanten komen. De bedrijfsbestuurders moeten hun organisatie

Nadere informatie

Algemene Vergadering van Aandeelhouders TMC Group N.V.

Algemene Vergadering van Aandeelhouders TMC Group N.V. Algemene Vergadering van Aandeelhouders TMC Group N.V. Agenda voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van TMC Group N.V. ( TMC ), te houden op woensdag 21 april 2010 om 10.00 uur te Hotel Novotel

Nadere informatie

JAARLIJKSE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 2015 KONINKLIJKE AHOLD N.V.

JAARLIJKSE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 2015 KONINKLIJKE AHOLD N.V. JAARLIJKSE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 2015 KONINKLIJKE AHOLD N.V. Woensdag 15 april 2015 vanaf 14:00 Muziekgebouw aan t IJ Piet Heinkade 1 1019 BR Amsterdam 1. Opening Geen stempunt 2. Verslag

Nadere informatie

Remuneratierapport 2012

Remuneratierapport 2012 Remuneratierapport 2012 Remuneratierapport 2012 1 1. Uitgangspunten beloningsbeleid Raad van Bestuur Het beloningsbeleid van de Raad van Bestuur wordt vastgesteld door de aandeelhouders van Van Lanschot,

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

MotivatieMonitor voor HR-professionals

MotivatieMonitor voor HR-professionals MotivatieMonitor voor HR-professionals Een onderzoek naar de ambities en verwachtingen van studenten en starters betreffende de arbeidsmarkt en het beeld dat HR-professionals van deze nieuwe generatie

Nadere informatie

BENCHMARK FINANCIËLE COMMUNICATIE 2013

BENCHMARK FINANCIËLE COMMUNICATIE 2013 BENCHMARK FINANCIËLE COMMUNICATIE 2013 1 Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Het Financieele Dagblad in samenwerking met Jungle Minds. Jolanda Lamboo Elke Smit Jonathan Wiemer INHOUDSOPGAVE Inleiding 5

Nadere informatie

Remuneratie- rapport 2014

Remuneratie- rapport 2014 Remuneratierapport 2014 2 Inleiding Dit remuneratierapport geeft een beeld van de ontwikkelingen op het gebied van de beloningen van de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen bij Van Lanschot.

Nadere informatie

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Soort vergadering Algemene Vergadering van Aandeelhouders Koninklijke DSM Datum 14.00 uur, 7 mei 2014 Locatie Hoofdkantoor, Het Overloon

Nadere informatie